Elma Ağaçlarında Budama

[ubeyd]

Budama bir sanattır; hemde bilimsel kuralların uygulandığı bir sanat. Bu konuda başarılı olabilmek için istenen kuralları çok iyi bilmek ve izlemek şarttır. Budama, ağacın şekillenmesi, büyüme ve gelişmesi için uygulanan bilimsel bir işlemdir. Amaç; iyi, kaliteli ve erken yaşta elma yetiştirmektir. Yani topraktan gelen enerjiyi en iyi şekilde meyveye dönüştürmektir. Budamada ağacın gerekli kısımları kesilip alınır. Gelişi güzel budama olmaz. Meyve ağaçlarında ürünün miktarı ve kalitesi için budama yapılır. Meyve ağaçlarının budaması, ağacın çiçeğe durma ve büyüme tarzları iyi bilinerek yapılır. Her ağacın budanma şekli farklı olup, ağacın özellikleri bilinmeden budama yapılmamalıdır. (Örneğin: golden, starking, gala, fuji elma ağaçlarına olduğu gibi.)
Budamanın Amaçları

Budama, ağacı ferahlatırken ürünün büyüme ve gelişmesini sağlar. Budamanın amacını üç maddede özetlemek mümkündür.

• Ağaca istediğimiz şekli vermek ve büyümeyi hızlandırmak
• Ürünün verimliliğini ve kalitesini artırmak
• Ağacı gençleştirmek.

Elma ağaçlarında budama klasik tip bahçelerde farklı, bodur tip bahçelerde farklı uygulanmaktadır. Klasik tip elma ağaçlarının meyveye yatma süresi 5-8 yıl arasında değişirken, ekonomik ömürleri 25-30 yıl kadardır. Bodur tip elma ağaçları dikimlerinin ikinci yılından itibaren meyveye yatarken, ekonomik ömürleri 15-20 yıl arasında değişmektedir. Bu verilen bilgilerden anlaşılacağı gibi her iki tip bahçenin yapıları ve özellikleri farklı olduğu için budama şekli de farklıdır.
Klasik Tip Ağaçlarda Budama

Dikim yılından başlayarak, ekonomik ömürlerini tamamlayıncaya dek değişik biçimlerde yapılır. Her dönemin kendine özgü budama kuralları vardır. (Şekil budaması, ürün budaması, dengeleme budası, gençleştirme budaması v.s.) Bilgili ve ehil bir budacı her ağaca uygun şeklini veren, onu daha erken ürün vermeye yönlendiren, sürgün ve meyve gözlerini iyi tanıyan ve bu nedenle üretimi dengeleyen, yaşlı ağaçlarda gençleştirme kurallarını iyi bilen kişidir. Bu bilince sahip ve bu konuda özel kurslardan geçmiş, deneyimli uzmanlardan yararlanmak en akıllıcı davranıştır.
Şekil Budaması

Şekil budamasında en önemli husus ana gövdeden eşit kalınlıkta ve eşit aralıkta dal sistemleri oluşturmaktır. Klasik tip bahçelerde dikimin ilk yılından başlanarak meyvelenme dönemine dek uygulanır. Şekil budaması ile ağaçların ana iskeleti ortaya çıkartılır. İskelet oluşturmanın ana hedefi;

• Meyve yükünden dolayı eğilmeyecek, kırılmaya cak kalınlıkta ve sağlamlıkta ana dal sisteminin oluşumunu sağlamak,
• Ana dalların gövde ile uygun açı yapmasını sağlamak
• İç kısımlara ve alt kısımlara girecek güneş ışınlarını engellememek,
• Hasat ve ilaçlamaya engel olmayacak önlemleri almak.

Bodur Tip Elma Ağaçlarında Budama

Bodur ağaçlarının iyi tarafı; budama, seyreltme, hastalıklarla mücadele etme gibi bakım işlerinin kolay olmasıdır. Budanacak ağaç küçükse budamayı daha kolay yapabilirsiniz. Bodur ağaçların hasadı da kolay olduğu için işçilik giderleri de düşüktür. Yukarıda kolaylıklarından bahsettiğimiz spur karakterli bodur ağaçlarda, sürgün ve dal gelişimi zayıf olduğundan budama işleminin de basit olduğu bir gerçektir.
Şekil Budaması

Bodur elma ağaçlarında en uygun şekil budaması ana gövdeden eşit kalınlıkta ve eşit aralıkta, ağacın yapısına uygun dengeli dal sistemleri oluşturmaktır. Bunun için dengeyi bozacak, dik gelişmiş ve istenmeyen nitelikteki dallar çıkartılır. Gerekirse ağacın gelişimine göre yaz budaması yapılır. Budamada ilk kural yakın ve yumuşak kesim yapılmasıdır. Budama fidanın yaşına, özelliğine ve aldığı şekle göre yapılır. Amaç fidanı gelecek yıla hazırlamaktır. Kesinlikle her dalda uç kesimi yapmayınız. Kesilen her dal sürgüne ve yaprağa dönüşecektir. Ağaç meyveye değil, filizlenmeye ve yaprağa yönelecektir. Bu durumda ağaçtan meyve değil odun elde edilir. Ana dal ile gövde arasındaki açı 60° den dar, 80° den geniş olmamalıdır. Dar açılı dallar yukarıdan aşağıya burkularak istenilen açıya getirilir ve istenilen yöne çekilerek bağlanmalıdır. Dallar yatırıldığı zaman meyve gözü yapar. Dal yatırma işlemi yapılmadığında dallanma ve büyüme hızı artar. Fidanlarda budama yapılırken alt dallarda düz kesim, yukarılarda tırnaklı kesim yapılmalıdır. Tırnaklı kesimle istenilen yöne açı sağlanır, kesilen dal tekrar kazanılır. Bodur elmalarda ana gövdede, diğer dallara göre çok gelişen, ana gövdeye yakın kalınlıktaki dal, tırnaklı kesim yapılarak alınır. Böylelikle boşalan yerden yeni dal oluşımasına olanak sağlanmış olunur. Budamada ne kadar az dal kesilirse, ağacın büyüme ve meyve gücü artar. Budama yapılırken çiçeklenmenin az, dallanmanın çok olduğu dallar, kesilir. Çiçek gözü bol olan verimli dallar bırakılır.
Durgun ağaçları harekete geçirmek için bol kesim yapılmalıdır.
İleride ana dala rakip olabilecek ince dallar tırnaklı kesilir. Budamada az iş yapmak için ağacın göze yatırılması gerekir. Göz oluşumu ile, ağacın gücü düşürülmüş olur.
Yaşlı fidanlarda verimliliğini yitirmiş dallarla, kuvvetli dallar alınmalı, filizli ve genç dallar kalmalıdır. Hızlı büyüyen fidanlar çiçek gözü oluşturmaz, bol sürgün verirler. Ağaç sakinleştirilerek meyve gözü yaptırılması sağlanır.
Tel terbiye sistemiyle terbiye edilen fidanlarda çok uzama olursa, ana dal istenilen yüksekliğe gelince "yüzükleme" yada "çift kesim" yapılır. Bodur tip ağaçların meyve döneminde, dal budamaları son derece sınırlı ölçülerde yapılmalıdır. Bu dönemde önemli olan meyve gözlerini dengelemektir.
Dal gelişiminde ağacın içine doğru dikine büyüyen sürgünler dipten kesilir. Yan sürgünlerin de sık olanları seyreltilir. Böylelikle daha sağlıklı ve güçlü bir üretim olanağı sağlanır. Uç kesimleri dal gelişmesini teşvik ettiği için, aşırı kesimlerden kaçınılmalıdır.
Değişik Doruk Dallı Budama Sistemi

Yarı Bodur Anaçlar Üzerinde (MM106, MM111) Aşılı Elma Ağaçlarında Budama (Serbest Dikimlerde 2x4 - 3x4 Dikim Sıklığında)

• Ağaçların dikildiği ilk yıl tepeleri, elma çeşidine göre yerden 60-80 cm. arası kesilir.
• İkinci yıl, liderin devamını sağlayan dal dışında gövde üzerine düzgün dağılmış 4 ana dal seçilir. Liderin devamını sağlayan dalla birlikte ana dal sayısı 5'dir. Diğer dallar ya tamamen dipten çıkartılır ya da eğme bükme yapılarak tamamen meyve dalına dönüşmesi sağlanmalıdır. Ana dalların boyu 60 cm'den toprağa bakan bir göz üzerinden kesilmelidir. Ana dalların lider dalla açısı 60 derece civarında olmalıdır. Dar açılı oluşumlar, dal açımına yardımcı ekipmanlarla açtırılmalıdır.
• Üçüncü yıl ana dallarda oluşmuş dallar bir ana dalın devamını sağlayan dal, bir de yardımcı dal olmak üzere iki dal bırakılır. Diğer dallar ya tamamen dipten çıkartılır ya da eğme bükme yapılarak meyve dalına dönüşmesi sağlanır. Ana dalın devamını sağlayan dal ve yardımcı dalın boyu, toprağa bakan göz üzerinden 40 cm'den kesilmelidir.
• Dördüncü yıl, ana dalın devamını sağlayan dal ve yardımcı dalların her ikiside, ana dal gibi düşünülerek, bu dalların devamını sağlayan dal ve birer de yardımcı dal olmak üzere iki dal bırakılır. Diğerleri kesilir ya da eğme bükme yapılır.
• Beşinci yıl yardımcı dalların sayısı 5 oluncaya kadar budama işlemine devam edilir. 5. yıldan sonra liderin tepesi yanlara bakan iki yardımcı dal üzerinden kesilir. 5 yıl boyunca ana dalda bırakılan yardımcı dallar, sağlı sollu zıt yönde oluşturulmalıdır. Yani aynı yöne bakmamalıdır. 5. yılın sonunda elma ağacı, sedir ağacı görünümünü almalıdır.
• Sonraki yıllar ağacın fizyolojisine göre, budamaya devam edilir

[kmlsrt]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

Sayın Ubeyd,
Şekil koyma imkanınız varsa daha çok faydalanacağız.Emeğinize sağlık, teşekkür ederim.

[suhasolak]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

evet resimli veya şekilli olursa çok güzel olacak.

[Bahcedanismani.com]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

Genel Meyvecilik - BAHCESELFORUM sayfalarında genel meyvecilik kategorisi altında resimli anlatımlar bulacaksınız.

[öztürkmen]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

bende şekil olursa daha yararlı olacağı kanısındayım.Teşekkürler.

[lalezar78]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

Gençleştirme budaması için ayrıntı verebilir misiniz, bahçemizdeki yaşlı elma ağaçları için bu bilgiye ihtiyacım var.Şimdiden teşekkür ederim.

[cemalşahin]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

slm arkadaşlar sitenizde daha yeniyim sizlere sormak istedigim konu şu benim sulana bilir 15 dönüm tarlam var bahçe yapmaya el verişli ben buraya elma bahcesi kurmak istiyorum elmayı hanhi cinelma dikeyim yarı bodurmu tam bodur mu birde 15 dönüme ne kadar elma agacı dikebilirim ben çorumdan yazıyorum bana yardımcı olacagınızdan eminim sizlere şimdi den teşekür ederim

[ubeyd]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

Yukarıdaki yazıyı dikkatlice okuyunuz. Bahçenizin konumuna göre Bodur veya yarı bodur elmayı seçebilirsiniz.Cins olarak pazar araştırması yapınız ve talebe göre seçim yapınız.

[Ziraatçi_32]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

slm arkadaşım.ben ıspartadan size fikir olarak yarı bodur ve scarlet supar veya red cheef çeşitlerini tavsiye edebilirm.ama son karar yinede sizin..

[dnbr]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

merhaba arkadaşlar sitenizde yeniyim ve bir konuda acil olarak yardıma ihtiyacım var...aradığım konu Türkiye de uygulanmayan bir budama ve terbiye sistemi...SOLEN SİSTEMİ...bana bu konuda yardımcı olur döküman sağlayabilirseniz gerçekten çok sevinirim.... şimdiden teşekkürler....

[sezginkarayel]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

selam arkadaşlar erik bahçesi yapmak istiyorum. Konya iklim şartları ve pazarlama açısından hangi ürünü tavsiye edersiniz.

[TABİATCI]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

SNSezginKarayel:Pazarlama bir sanatdır.Öte yandan;Her malın bir alıcısı vardır,yeterki pazarlamasını bilelim.Benim önerim :Papaz ve Stanley.Kolay gelsin,başarılar dileğimle.

[fsimsek]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

slm arkadaşlar sitenizde daha yeniyim sizlere sormak istedigim konu şu benim sulana bilir 15 dönüm tarlam var bahçe yapmaya el verişli ben buraya elma bahcesi kurmak istiyorum elmayı hanhi cinelma dikeyim yarı bodurmu tam bodur mu birde 15 dönüme ne kadar elma agacı dikebilirim ben çorumdan yazıyorum bana yardımcı olacagınızdan eminim sizlere şimdi den teşekür ederim

ELMA BAHÇESİ TESİSİ

1. Dikim Zamanı

Elma fidanları kışın ılık geçen ve yağışlı olmayan bölgelerde sonbahardan (yaprak dökümünü müteakip) itibaren ağaçlarda fizyolojik faaliyet başlayana (ilkbahar) kadar dikilebilir. Kışı soğuk veya yağışlı geçen bölgelerde ise ilkbahar dikimi tercih edilmelidir.

2. Bahçe Yerinin Dikime Hazırlanması

Burada da en önemli husus, arazinin iyi bir şekilde sulanması için uygun bir toprak tesviyesi yapmaktır. Meyilli alanlarda bahçe kurarken setleme (teraslama) yapılması şarttır.

Taban suyunun yüksek olduğu yerlerde, su tutan ağır (killi) topraklarda dikimden evvel drenaj problemi halledilmelidir.

Bahçe kurulacak yerin dikimden evvel bir defa derince ve sonradan bir veya iki defa da yüzlek işlenmesi doğru olur.

Sökülen bir elmalığın yerine yeniden elma dikimi için, aradan hiç değilse birkaç yıl geçmelidir. Çünkü toprak yorgunluğu denen olayı dikkate almak gerekir.

3. Dikilecek Elma Fidanlarında Aranılacak Özellikler

Elma bahçesi kurarken, sertifikalı, ismine doğru ve bir yaşlı fidanlar tercih edilmelidir.

Fidanlar sağlam, sıhhatli, kök sistemi, çapı ve boyu TSE standartlarına uygun olmalıdır. Alınan fidanlar derhal yerlerine dikilmelidir.

Dikimde mutlaka dikim budaması yapılmalı aşı noktası toprak yüzeyinden en az 10 cm yukarda olmalı, derin dikimden şiddetle kaçınılmalıdır.

4. Dikim Şekilleri

Kapama elma bahçeleri genellikle kare, dikdörtgen, üçgen, satranç ve meyilli arazide tesviye eğrileri üzerine dikme şeklinde (kontur) tesis edilir. Bu şekillerin herhangi birisinin seçilmesinde arazi şekli, ara ziraatı yapılıp yapılmaması, dikilmesi gereken fidan sayısı rol oynar. Genelde düz yerlerde (taban arazilerde) kare dikim uygulanmaktadır.

5. Dikim Aralıkları (Dikim Sıklığı)

Elma bahçelerinde ağaçlara verilecek mesafeler çeşide, kullanılan anaca, toprak durumuna ve iklime göre değişir.

Elma ağaçları nemli yerlerde iyice büyüdüklerinde taçları arasında hiç olmazsa bir metre aralık kalacak kadar seyrek dikmelidir ki, aradan bolca hava işlesin ve mantar hastalıkları daha az zarar yapsın. Halbuki sulanan kurak bölgelerde gerek hava, gerek toprak üstü nemini saklamak için ağaçların sık olması daha uygundur.

Ayrıca kuvvetli, besin maddelerince zengin topraklarda dikim mesafeleri daha fazla, zayıf topraklarda ise daha azdır.

Bir fidanı meydana getiren anaç ve çeşit (patron ve kalem) ikilisinin kuvvetine göre de dikim aralıkları değişiklik arz etmektedir.

Elma çeşitleri gelişme kuvvetlerine göre yüksek boylu standart çeşitler ve spur tipi (yarı bodur) çeşitler olmak üzere iki gruba ayrılırlar.

Bunlardan Golden Delicious, Starking Delicious, Granny Smith, Staymared, Amasya, Beacon, Hüryemez, Mutsu ve Jonathan gibi daha birçok elma çeşidi yüksek boylu standart çeşitler içerisinde, Starkrimson Delicious ve Starkspur Golden Delicious ise yarı bodur çeşitler içerisinde yer almaktadır.

Bilindiği üzere kullanılan anaçlar; “ çok bodurdan çok kuvvetliye” kadar değişen birçok gruba ayrılırlar.

İşte bu değişik kuvvetlerdeki anaç ve çeşitlerin birlikte meydana getirdikleri kombinasyonlara göre de dikim aralıkları farklılık arz etmektedir.


ELMA BAHÇELERİNDE YILLIK BAKIM İŞLERİ

1. Toprak İşleme

Bahçe toprağının sürülüp, sürülmemesi konusunda değişik görüşler vardır. Toprak işlemesinin, özellikle, sathi köklü olan elma ağaçlarının kök ve saçak sistemini parçaladığı bir gerçektir. Batı dünyasında, elma bahçelerinde toprak işlemesi genellikle yapılmamaktadır. Ağacın taç iz düşümü altında kalan saha malçlanmakta, diğer kısımları da daimi çayır altında tutulmaktadır. Ancak, Avrupa’nın iklim şartları memleketimiz iklim şartlarından oldukça farklıdır. Orada ki sık yağmurlar nedeni ile hem bahçelerin su ihtiyacı karşılanmakta hem de bu daimi çayırlar yeşilliğini muhafaza etmekte aynı zamanda toprak yumuşaklığını da korumaktadır.

Memleketimizde, Karadeniz Bölgesi dışında kalan bölgelerde ilkbahar ve özellikle yaz şartları kuraktır. Uygulanan sulama teknikleri daimi çayır yetiştirmeye uygun değildir. Bu nedenle rakipsiz kalan yabani otlar bahçeyi adeta istila eder. Toprak yapısına bağlı olarak, toprak sertleşir ve saçak kökler havasız kalır. Böyle bahçelerde gelişme durur veya geriler. Bu nedenle, elma bahçelerinde toprak sürümüne karşı olmamak gerekir. Ancak pullukla derin işleme yapılmamalı, diskharrow ile kök sistemini parçalamayacak derinlikte işleme yeterlidir.

2. Sulama

elma ağaçları saçak kök sistemine sahip olduklarından dolayı diğer bir çok meyve türüne göre daha fazla su ister ve yüksek nemden hoşlanırlar. Bahçelere verilecek su miktarı, yıllık yağış toplamına, bu yağışın dağılımına, transpirasyon (bitkiden meydana gelen su kaybı) şiddetine, ağacın büyüklüğüne ve toprağın tipine göre değişir.

Sulamada en önemli konu sulama zamanının iyi tespit edilmesidir. Bunun için en pratik yöntem toprağın elle kontrol edilmesidir. Sulama zamanı; Tansiyometre adı verilen aletlerle daha kesin ve güvenilir olarak tespit edilebilir.

Elma ağaçları için en önemli sulama zamanı yazın yapılan sulamadır. Yaz sulamasına yağış durumuna göre Mayıs’ta başlanır ve bütün yaz boyunca devam edilir. Baharı kurak geçen yerlerde yaz sulamasına erken başlanırsa meyve tutumu artar ve meyve kalitesi de yüksek olur. Elma bahçelerini kurak bölgelerde; yerine göre 10 günde bir sulamak gerekir. Nemli bölgelere doğru gidildikçe sulama aralığı 15-20 güne, hatta 1 aya kadar çıkabilir. En çok uygulanan sulama şekil “Salma Sulama” dır. Suyun az olduğu yerlerde “Dar Çanak” (Tava Yöntemi) uygulanır.

Diğer sulama sistemleri ise “Yağmurlama” ve “Damlama” sulamadır. Damlama sulamada köklerin bulunduğu alanın bir kısmı sürekli nemli kalmaktadır.

3. Gübreleme

Elma bahçelerine verilecek gübre miktarı toprak işleme usulüne, toprağın karakterine, ağacın büyüme gücüne, yaşına, alınan mahsul miktarına göre değişir. En iyisi verilecek gübre miktarı toprak ve yaprak analizleri ile tespit edilmelidir.

Elma bahçelerinde fidan dikilmeden evvel bir temel gübreleme yapılmalıdır. Dikimden sonrada bahçe her yıl gübrelenmelidir.

Elma bahçelerine ilkbaharda azotlu gübre verildiğinde meyve kalitesi iyileştiği gibi dökülmede azalır. Fakat verilen azotlu gübrenin elmalar olgunlaşmadan evvel tükenmiş olması arzu edilir.

Elma ağaçları lüzumlu fosforu kuvvetli kökleri ile topraktan almak iktidarındadır. Fosfor ağacın büyümesine ve mahsulün artmasına yarar. Pek az hareket eden bir eleman olması dolayısıyla fosforlu gübreleri köklerin bulunduğu sahaya vermek hususuna dikkat edilmelidir.

Elma ağaçlarında potas eksikliğinde evvela yapraklarda sararma başlar, sonra kahverengi olan yapraklar tamamıyla kuruyup ölür. Kurak senelerde potas eksikliği daha fazla zararlı olur. Potasyum ağaçların fotosentez, nişasta ve şeker yapmasında tesiri olan bir elemandır. Çiçek gözlerinin teşekkülünde rol oynadığı için dolayısıyla potasyum periyodisiteyi önler.

4. Budama

Elmalarda budama konusu çok önemlidir. Zira bir elma ağacının anaç ve çeşitinin kuvvetllik durumuna göre uygulanacak “terbiye sistemi” de değişiklik arz eder. Bu cümleden olarak elma bahçelerinde üç değişik terbiye sisteminden söz edilecektir.

4.1. Modifiye Lider (Değişik Doruk Dallı) Terbiye Sistemi

Bu terbiye sistemi “yarı bodur ve kuvvetli” karakterde ki anaçlara “kuvvetli gelişen standart çeşitler” in aşılanması ile oluşturulmuş elma bahçelerinde uygulanır. Örneğin yarı bodur bir anaç olan MM 106 ile kuvvetli karakterde ki MM 111 veya çöğür üzerine aşılı Golden Delicious, Granny Smith, Starking Delicious veya Amasya gibi çeşitlerle kurulmuş elma bahçeleri gibi.

Modifiye Lider terbiye sisteminin tercih edilmesinin yegane sebebi, olumlu yönlerinin olımsuz yönlerinden daha fazla oluşudur. Bu sistemde erken başlanır ve bilgili çalışılırsa daha az budama yapılacağından ağaçlar daha erken meyveye yatarlar, az budama meyvelerin kuvvetli ana dallar üzerine dağıtılmasını sağlar ve böylece hereğe gerek kalmaz. İlaçlama, hasat kolay, güneşlenme ise mükemmel olur.

Genel manada budamayı 4 grupta toplayabiliriz;

1- Dikim budaması

2- Şekil budaması

3- Mahsul (verim) budaması

4- Gençleştirme budaması

Dikim budaması

[hk50]

Cevap: Elma Ağaçlarında Budama

Elma ağaçlarını budamak kolayça anlatılaçak bir konu olduğunu sanmıyorum.Ne kadar elma çeşidi var o kadar da budama çeşidi var.Bu işi yapan kişi uzman olması gerekiyor.Golden elma nın (Buda Yarı bodur.Tam bodur diye ikiye ayrılır.) öğrendin.Redcif elmayı budaman gerekti,Yada 60 senelik Amasya elmasını.
Budama yapdıraçak arkadaşlar uzmanına budadırlarsa iyi olur.Aksi halde bol bol yeşil yaprak seyreder.