Tweet
TERBİYE SİSTEMLERİİki tür terbive sistemi vardır:
1- Yüksek verimlilikte, düz arazilerde yetişen mekanik hasada uygun ve şekli biraz daha basık, daha düz olan sistem
2- Daha az verimli topraklar için uygun olan engebeli arazide yetişip mekanik hasadı zor olan sistem.
Serbest Palmet sistemi (Çit şeklinde): Bu sistem, herek seviyesine ulaşmış, yan dalları belirgin, iyice ağaçlaşmış sağlam bir fidandan başlamak sureti ile dikimden itibaren bir hat boyunca büyümesi ile elde edilir. Kuraklık ve odunlaşmama nedeni ile büyüme sorunları baş gösterir ise desteğin 50-60 cm. seviyelerine indirilmesi tavsiye edilir. Ana ve yan dalların elde edilmesi için ilk dikim yılında ilk ve ikinci vejetasyon dönemlerinde yeşil budama yöntemi ile sürgünlerden bir kısmı budanır; bu şekilde bitki daha erken meyveye yatar. İkinci, üçüncü ve dördüncü yaz dönemi budaması ile yoğun vejetasyon sonunda (Haziran) aşırı kalınlıkta olan ve diğerlerinin gelişmesini önleyen dallar elimine edilir. Dördüncü vejetasyonun sonunda, yani derimden 2-4 hafta sonra, sıranın iç tarafına doğru fazlaca gelişen genç dallar çok fazla dar olmayan bir sıra elde etmek amacı ile kısaltılırlar.
Serbest Form: Derin ve verimli topraklar için uygun bir yöntemdir. 50-60 cm boylarında kesilmiş veya olduğu gibi bırakılmış veya yerinde aşılanmış fidanlardan elde edilir.
İlk dört vejetasyon için ağaçlar serbest bir şekilde büyümeye bırakılırlar ve sadece yazları iç kısımları daha iyi güneş alması için güçlü gelişen dallar budanırlar. Dördüncü yıldan sonra istenen form ve hacmin elde edilmesi amacı ile dal seyreltmesi için budama yapılır.
Vazo sistemi: Sağlam bir yapı elde etmek için daha uygun bir metoddur; alt dalları ile birlikte düzenli 3 dal olabilir, ancak kayısı için 4-5 dallık yarı serbest vazo formu tavsiye edilir. Bu sistemde fidan 50-60 cm.den kesilir ve ilkbaharda yeni sürgün seçimi aralarında gerekli açı bırakılacak şekilde bir seleksiyon işlemi ile yapılır. Bu sürgünler daha sonra yeteri kadar dik bir şekilde ana dalları meydana getirecekler (60-70 derece) ve ana dal üzerindeki daha ince dallarda meyveler gelişecektir.
Bu şekil, bir çok kayısı çeşidinin doğal formuna çok benzer bir formdur ve küçük müdahaleler ile elde edilebilir. Mekanik hasada uygundur, ancak mekanik olarak hasad yapılacak fidanın başlangıçta biraz daha yüksekten taçlandırılması gerekmektedir (70-90 cm).
Geç Vazo: Bu sistem, 4-5 dallı vazo yönteminden, fidanın dikimde kesilmeyip alt dalların erken yetişen uygun dallardan elde edilmeleri nedeni ile farklıdır. İlk vejetasyon boyunca alt dalların büyümesini kolaylaştırmak amacı ile ana dalın biraz eğilmesi gerekmektedir. İkinci vejetasyon boyunca yan dallar yukarıya doğru açılarak büyürler ve bu durum ana gövde üzerinde diğer kuvvetli dallarla aynı zamanda dallara paralel veya onlara çok dik bir açıda yeni sürgünlerin oluşmasına neden olur. Üçüncü yılda yine ağacın alt kısımlarında vejetasyonu muhafaza amacı ile ana dalların açılması için üst taraflarda bulunan dallar yaz budaması ile seyreltilir. Eğer gelişme optimal olursa yaz sonunda orta ana dal elimine edilir.
Dördüncü yılda ana gövdedeki sürgünlere yine aynı şekilde Haziran ayında uygulanan işlem uygulanır; bitki bu şekilde yan dalları ile birlikte sivri ve meyeli sürgünleri olan spirale yakın bir forma kavuşmuş olur. Bu noktada 2 veya 3 yıllık dallarda dışarıya ve aşağıya doğru yönelmiş karışık yapıda bir dal bırakılmak sureti ile gerekli budama işlemi gerçekleştirilir.
Transversal ipsilon: Bu sistem , derimi öne almak için plastik tünellerin kullanıldığı ve sık dikimlerin yapıldığı meyveliklerde kullanılmaktadır. Fidan 40-50 cm boyunda kesilmekte ve ilkbaharda her iki taraftan iki dal alttan destek vermek sureti ile yaklaşık 45 derecelik bir açı ile yetiştirilmektedir.
Dikim Mesafeleri
Terbiye Sistemi
Verimli ve Sulanabilir Toprak
Palmet
m 4,5-5,0 * 3,0–3,5
Serbest Form
m 5,0–5,5 * 3,0–4,0
Vazo
m 5,0–6,0 * 3,5-5,0
Geç Vazo
m 5,5 * 3,5
Transversal ipsilon
m 4,5 * 1,5
Not: Dikim sıklığı aynı zamanda çeşide göre de değişebilir.
Ana iki dal üzerinde yaz aylarında yapılan muhtelif sürgün ve aşırı gelişmiş dalların budanması ve diğer işlemler ile birlikte meyve verecek olan daha ince dalların yoğunluğunun aşağıdan yukarı doğru azalacak şekilde oluşması temin edilmektedir. Bu sistem yatırım maliyetinin yüksek olmasına rağmen, meyve kalitesinin anması ve erkencilik açısından oldukça verimlidir.
ÜRETİM BUDAMASI
4.-5. yıllarda ağaç yeterli büyüklüğe ve istenilen forma ulaştığı zaman budama işlemlerinin üretim ile büyüme arasında iyi bir denge kuracak şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Böylece sabit kalitede ve homojen meyve üretimi gerçekleştirilmiş olur. Ağacın gelişimi ne kadar güçlü olursa budama o denli az yapılmalı, meyve dallarının fazla yaşlanmasına izin verilmemelidir, aksi durumda keskin bir değişim meydana gelir. Ağaçta orta yapıdaki 40-60 cm.lik meyve veren yeni sürgünler budamalar ile yenilenmiş olarak yerlerini muhafaza edecekler ve çeşidin meyvelenmesine göre bu genç sürgünler ile daha yaşlı olanlar arasında bir baskınlık ve üretim farklılığı ortaya çıkacaktır (dik sürgünler, sürgünler, karışık dallar).
Ağacın yaşlanması ile birlikte 2-3 yıllık, ortalama kalınlığın üzerinde ve kurumakta olan veya güneşten yoksun kalan yaşlı dallarda budama yapılmalıdır. Aynı zamanda çok fazla sürgün bulunan dallar ile yüksek kısımlardaki yoğun sürgünler daha aşağı seviyelerdeki meyve tutumunu ve güneş almayı kolaylaştırmak amacı ile budanmalıdır.
Üretim budaması, ağaç eğer genç ve yapılı ise yazın hasattan 3-4 hafta sonra, yaşlı ve zayıf yapılı ise yaz başında hastalık girişi ve zamklanmayı engellemek için yapılan büyük budamalar hariç olmak üzere kış sonunda yapılmalıdır.
Ağaçların yapılı olması ve alt tarafların gelişmesi arzu ediliyor ise boylarının kısaltılması için mekanik budama aletleri ve döner diskler kullanılabilir; bitkinin üst taraflarında ilkbaharda bir büyüme hamlesi isteniyorsa bu işlem kışın gerçekleştirilir.
Comment