Tweet
Ülkemizde en geniþ üretim alaný bulunan buðday ve arpa çok farklý toprak tiplerinde yetiþtiriciliði yapýlmaktadýr. Toprak pH isteði bakýmýndan hafif asitten kuvvetli alkalin (6.5-8.7) þartlarda yetiþtiriciliði yapýlmasýna raðmen en iyi geliþme ortamý pH deðeri 7.0-7.7 arasýndadýr. Buðday ve arpada verimi en çok sýnýrlayan faktör yaðýþ miktarý ve yaðýþýn daðýlýmýdýr. Yaðýþ miktarýnýn ve bitkinin geliþme dönemi içinde daðýlýma göre bir dekara verilmesi gereken azotlu gübre miktarý büyük önem taþýmaktadýr.
Buðdayýn Gübrelenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar;
Ýklim özellikleri,
Topraðýn tohum ekimine iyi hazýrlanmasý,
M2’ye ekilecek tohum adedi ve tohumluk kalitesi,
Taban gübresi (Toprak altý) miktarý, çeþidi, uygulama zamaný ve uygulama þekli (serpme-bant)
Kardeþlenme ve sapa kalkmada üst gübre miktarý ve çeþidi,
Yetersiz yaðýþta sulama,
Azotlu gübreleme ile yatma arasýnda iliþki,
Azotlu gübreleme ile pas hastalýðý arasýnda iliþki,
Un randýmaný ve kalite,
Buðdayýn Ekmeklik-Makarnalýk, Arpanýn Yemlik-Biralýk olmasý.
TOPRAK ALTI GÜBRELEMESÝ
Tohum ekiminden önce yapýlan son toprak iþlemesi ile birlikte verilebileceði gibi kombine mibzerle (Tohum ve Gübre) yapýlan ekimde- tohum ekimi ile birlikte verilebilir. Gübre derinliði tohumun düþtüðü yerin 5-6 cm saðýna veya soluna ve 6-8 cm. aþaðýsý olacak þekilde ayarlanmalýdýr.
ÜST GÜBRELEME
Kardeþlenme baþlangýcýndan sapa kalkma dönemine kadar yapýlan gübrelemedir. Yaðýþý az olan yörelerde sulama yapýlmaksýzýn yapýlan yetiþtiricilikle üst gübresi bir defada, yaðýþý yeterli olan veya sulama yapýlan yörelerde üst gübreleme iki defada yapýlmalýdýr. Yaðýþ veya sulama durumuna göre verilecek üst gübre (azotlu) miktarý deðiþmektedir.
Üst gübrelemeyi bir defada veren üreticiler kardeþlenme döneminin sonuna doðru, üst gübrelemeyi iki defada yapan üreticiler ilk üst gübreyi kardeþlenme ortasýnda, ikinciyi ise sapa kalkma döneminde vermelidirler. Yaðýþý çok az olan yörelerde üst gübrelemede verilecek azotlu gübre miktarý, tohum ekim döneminde verilen toprak altý gübresi ile de birlikte verilebilir.
Buðdayda üst gübreleme zamaný Þekil-2’de gösterildiði gibi kritik geliþme (kardeþlenme sonu veya sapa kalkma) dönemlerinden önce verilmelidir.
DÝKKAT :
1- Yaðýþý yeterli olan yörelerde bazý yýllar ilkbahar baþlangýç yaðýþlarý az olabilir, bu durumda ikinci üst gübre miktarý azaltýlmalýdýr. Azaltýlmamasý durumunda fazla azottan dolayý bitkinin su tüketimi artar ve topraktaki su miktarý kýsa sürede tükenir ve buðdayda YANMA dediðimiz olay meydana gelir.
2- Yaðýþý yeterli olan yörelerde dekardan fazla ürün alýnmasý düþüncesi ile gereðinden fazla azotlu gübre kullanýmý bitkinin YATMA ‘sýna neden olur ve PAS gibi hastalýk etmenlerinin zarar derecesini arttýrabilir.
3- Üst gübrelemede kullanýlacak azotlu gübre çeþitlerinin belirlenmesi.
Üst gübrelemeyi bir defada yapan üreticiler %26 N CAN gübresini veya %46 N ÜRE gübresini tercih etmelidir.
Üst gübrelemeyi iki defada yapan üreticiler ilk gübrelemede ÜRE veya CAN kullanmalý, ikinci gübrelemede %26 N CAN veya %33 N Amonyum Nitrat kullanmalýdýrlar.
Üreticilerin üst gübrelemede gübre cinsi belirlemede dikkat edeceði husus gübre uygulamasý yaptýktan sonra bir kaç gün içinde yaðmur yaðmasý ve havalarýn güneþli ve sýcak geçmemesidir. Üst gübre uygulandýktan sonra 5-10 gün yaðmur yaðmýyor, hava sýcak ve güneþli ise ÜRE gübresinden büyük ölçüde azot kaybý amonyak ( NH3 ) halinde olur ve gübrelemenin etkisi az görülür. Bu kayýp %33 N Amonyum Nitratta nispeten az, CAN gübresinde ise çok az olur. Bunun için özellikle ikinci üst gübrelemede ÜRE kullanýmýndan kaçýnýlmalýdýr.
YAPRAKTAN GÜBRELEME
Genellikle yabancý ot ilaçlanmasý ile birlikte yapýlan yapraktan gübrelemede güvendiðiniz firmanýn yaprak gübresini kullanýnýz. Katý formda olan gübrelerin su ve asitte eritilmesi ile renkli sývýlar halinde hazýrlanmýþ yaprak gübreleri yerine katý (Toz) formda olan ve ilaçlama tanký içinde eritilerek kullanýlan yaprak gübrelerini tercih etmek daha iyi ve daha ekonomiktir. Katý yaprak gübrelerinin etkili madde (%N + % P205 +%K2 O+mikroelement) miktarý toplamý, sývý gübrelerin en azýndan iki katý kadardýr. Bunun için TOROS GÜBRE’nin TOROSOL adlý 25 kg ambalajlar içinde bulunan 15-30-15+me veya 20-20-20+me gübrelerinden biri tercih edilerek buðdayda yapraktan gübreleme yapmak gerekir. 100 litre suda 0.5-1 kg arasýnda kullanýlmalýdýr.
Yapraktan gübre uygularken aþaðýdaki hususlara dikkat etmek gerekir.
Sabah erken veya akþam üzeri uygulanmalýdýr.
Çok ince zerrecikler halinde verilmelidir.
Ýlaçlama tankýnýn içinde önce gübre eritilmeli sonra, zirai ilaç ilave edilmelidir.
Yaprak gübreleri gerekirse 10-15 gün ara ile iki defa uygulanmalýdýr.
Buðday bitkisinde dekardan alýnan dane ve sap (saman) miktarýna göre topraktan kaldýrýlan azot (N), fosfor (P205) ve potasyum miktarlarý Tablo-1 ve Þekil-3 ‘te gösterilmiþtir.
GÜBRE TAVSÝYELERÝSulama yapýlmadan sadece yaðýþý az olan yörelerde ve alýnacak ürün miktarýna göre gübre tavsiyeleri (Toprak analizine göre, tabloda verilen tavsiyeler deðiþebilir).
Yaðýþ yeterli veya sulama yapýlan yörelerde dekardan alýnacak ürün miktarýna göre gübre tavsiyeleri(Toprak analizine göre aþaðýda verilen tavsiyeler deðiþebilir).
DÝKKAT: Gübre kullanýmýnda aþaðýdaki hususlarý dikkate alýn
Normal 20.20.0 kompoze gübre yerine içinde çinko bulunan Süper 20.20.0 kompoze gübre kullanýlmasý verimi %20 kadar attýrdýðý gibi, buðday kalitesini de yükseltir.
Karadeniz Bölgesinde (Asidik Topraklar ) DAP yerine ayný miktar TSP verilmesi tercih edilmelidir.
Kombine mibzerle bant (þerit) halinde gübre kullanýmda tavsiye edilen gübre miktarýný kompoze gübrede 2 kg DAP gübresinde 1 Kg azaltarak uygulayýnýz.
Arpa üretiminde taban gübreyi 2 kg, üst gübreyi 3 kg azaltarak uygulayýnýz.
Makarnalýk buðdayda ve biralýk arpa yetiþtiriciliðinde tavsiye edilen üst gübre miktarlarýný 3 kg azaltarak uygulayýnýz.
Dekardan alýnacak ürün miktarýnýn daha fazla olmasý durumunda her 100 kg dane ürün için taban gübresini 2 kg, üst gübreyi 3 kg arttýrarak uygulayýnýz.
Sulama yapan üreticiler ikinci üst gübreden sonra yaðýþ gelmeyecek ise hemen sulama yapmalýdýr.
Toprakta tuzluluk varsa buðday yerine arpa üretimini tercih ediniz. Arpa buðdaya oranla toprak tuzluluðuna daha dayanýklýdýr.
Toprak tahlili yaptýrarak gübre kullanýnýz. TOROS GÜBRE üreticilerine ücretsiz toprak tahlili yapmakta ve gübre tavsiyesinde bulunmaktadýr. Bu konuda bayiniz ile görüþünüz.
BUÐDAY VE ARPADA GÖRÜLEN ÖNEMLÝ BESÝN ELEMENTÝ
NOKSANLIKLARI
Azot Noksanlýðý;
Noksanlýk belirtileri ilk (alt) çýkan yapraklarda en þiddetli olarak görülür. Yapraðýn uç kýsmýndan baþlayarak yaprak kýnýna doðru yeþil renk yerine önceleri açýk yeþil ve daha sonra sarýmsý yeþil renk oluþur
Buðday bitkisinin boðum aralarý kýsalýr, kýsa boylu bitkiler oluþur, daneler tam dolmaz, buruþuk kalýr. Un randýmaný ve kalitesi (ekmek veya makarna) azalýr. Azot fazlalýðýndan ise boðum aralarý uzar, rüzgar ve yaðýþtan yatma görülür, bitkinin su tüketimi artar, özellikle makarnalýk buðdaylarda ve biralýk arpada kalite azalýr.
Fosfor Noksalýðý;
Geliþmenin ilk dönemlerinde ve özellikle kýþý sert geçen yörelerde daha çok görülür. Ýlk çýkan yaþlý (alt) yapraklarda damar aralarýnda mavimsi yeþil ve daha ileri sahalarda Erguan (morumsu ) rengi meydana gelir. Tohum baðlama azalýr ve verim çok düþer .
Potasyum Noksanlýðý;
Çok kumsal ve hafif bünyeli topraklar hariç noksanlýk belirtisi fazla görülmez. Noksanlýk belirtileri Azot ve fosforda olduðu gibi önce yaþlý (alt) yapraklarda görülür. Yapraðýn uç kýsmýndan itibaren damar aralarý sararýr daha ileri safhalarda kahverengine dönüþerek yapraklarýn uç kýsmý kurur.
Çinko Noksanlýðý;
Noksanlýk belirtileri sapa kalkma döneminde daha belirgin olarak ortaya çýkar. Genç (tepe) yapraklarda damar aralarýnda küçük açýk sarý yeþil danecikler halinde noksanlýk belirtileri görülür. Bazý hallerde yapraklar daralýr ve küçük kalýr, verim çok azalýr.
Prof. Dr. Habil ÇOLAKOÐLU
Buðdayýn Gübrelenmesinde Dikkat Edilecek Hususlar;
Ýklim özellikleri,
Topraðýn tohum ekimine iyi hazýrlanmasý,
M2’ye ekilecek tohum adedi ve tohumluk kalitesi,
Taban gübresi (Toprak altý) miktarý, çeþidi, uygulama zamaný ve uygulama þekli (serpme-bant)
Kardeþlenme ve sapa kalkmada üst gübre miktarý ve çeþidi,
Yetersiz yaðýþta sulama,
Azotlu gübreleme ile yatma arasýnda iliþki,
Azotlu gübreleme ile pas hastalýðý arasýnda iliþki,
Un randýmaný ve kalite,
Buðdayýn Ekmeklik-Makarnalýk, Arpanýn Yemlik-Biralýk olmasý.
TOPRAK ALTI GÜBRELEMESÝ
Tohum ekiminden önce yapýlan son toprak iþlemesi ile birlikte verilebileceði gibi kombine mibzerle (Tohum ve Gübre) yapýlan ekimde- tohum ekimi ile birlikte verilebilir. Gübre derinliði tohumun düþtüðü yerin 5-6 cm saðýna veya soluna ve 6-8 cm. aþaðýsý olacak þekilde ayarlanmalýdýr.
ÜST GÜBRELEME
Kardeþlenme baþlangýcýndan sapa kalkma dönemine kadar yapýlan gübrelemedir. Yaðýþý az olan yörelerde sulama yapýlmaksýzýn yapýlan yetiþtiricilikle üst gübresi bir defada, yaðýþý yeterli olan veya sulama yapýlan yörelerde üst gübreleme iki defada yapýlmalýdýr. Yaðýþ veya sulama durumuna göre verilecek üst gübre (azotlu) miktarý deðiþmektedir.
Üst gübrelemeyi bir defada veren üreticiler kardeþlenme döneminin sonuna doðru, üst gübrelemeyi iki defada yapan üreticiler ilk üst gübreyi kardeþlenme ortasýnda, ikinciyi ise sapa kalkma döneminde vermelidirler. Yaðýþý çok az olan yörelerde üst gübrelemede verilecek azotlu gübre miktarý, tohum ekim döneminde verilen toprak altý gübresi ile de birlikte verilebilir.
Buðdayda üst gübreleme zamaný Þekil-2’de gösterildiði gibi kritik geliþme (kardeþlenme sonu veya sapa kalkma) dönemlerinden önce verilmelidir.
DÝKKAT :
1- Yaðýþý yeterli olan yörelerde bazý yýllar ilkbahar baþlangýç yaðýþlarý az olabilir, bu durumda ikinci üst gübre miktarý azaltýlmalýdýr. Azaltýlmamasý durumunda fazla azottan dolayý bitkinin su tüketimi artar ve topraktaki su miktarý kýsa sürede tükenir ve buðdayda YANMA dediðimiz olay meydana gelir.
2- Yaðýþý yeterli olan yörelerde dekardan fazla ürün alýnmasý düþüncesi ile gereðinden fazla azotlu gübre kullanýmý bitkinin YATMA ‘sýna neden olur ve PAS gibi hastalýk etmenlerinin zarar derecesini arttýrabilir.
3- Üst gübrelemede kullanýlacak azotlu gübre çeþitlerinin belirlenmesi.
Üst gübrelemeyi bir defada yapan üreticiler %26 N CAN gübresini veya %46 N ÜRE gübresini tercih etmelidir.
Üst gübrelemeyi iki defada yapan üreticiler ilk gübrelemede ÜRE veya CAN kullanmalý, ikinci gübrelemede %26 N CAN veya %33 N Amonyum Nitrat kullanmalýdýrlar.
Üreticilerin üst gübrelemede gübre cinsi belirlemede dikkat edeceði husus gübre uygulamasý yaptýktan sonra bir kaç gün içinde yaðmur yaðmasý ve havalarýn güneþli ve sýcak geçmemesidir. Üst gübre uygulandýktan sonra 5-10 gün yaðmur yaðmýyor, hava sýcak ve güneþli ise ÜRE gübresinden büyük ölçüde azot kaybý amonyak ( NH3 ) halinde olur ve gübrelemenin etkisi az görülür. Bu kayýp %33 N Amonyum Nitratta nispeten az, CAN gübresinde ise çok az olur. Bunun için özellikle ikinci üst gübrelemede ÜRE kullanýmýndan kaçýnýlmalýdýr.
YAPRAKTAN GÜBRELEME
Genellikle yabancý ot ilaçlanmasý ile birlikte yapýlan yapraktan gübrelemede güvendiðiniz firmanýn yaprak gübresini kullanýnýz. Katý formda olan gübrelerin su ve asitte eritilmesi ile renkli sývýlar halinde hazýrlanmýþ yaprak gübreleri yerine katý (Toz) formda olan ve ilaçlama tanký içinde eritilerek kullanýlan yaprak gübrelerini tercih etmek daha iyi ve daha ekonomiktir. Katý yaprak gübrelerinin etkili madde (%N + % P205 +%K2 O+mikroelement) miktarý toplamý, sývý gübrelerin en azýndan iki katý kadardýr. Bunun için TOROS GÜBRE’nin TOROSOL adlý 25 kg ambalajlar içinde bulunan 15-30-15+me veya 20-20-20+me gübrelerinden biri tercih edilerek buðdayda yapraktan gübreleme yapmak gerekir. 100 litre suda 0.5-1 kg arasýnda kullanýlmalýdýr.
Yapraktan gübre uygularken aþaðýdaki hususlara dikkat etmek gerekir.
Sabah erken veya akþam üzeri uygulanmalýdýr.
Çok ince zerrecikler halinde verilmelidir.
Ýlaçlama tankýnýn içinde önce gübre eritilmeli sonra, zirai ilaç ilave edilmelidir.
Yaprak gübreleri gerekirse 10-15 gün ara ile iki defa uygulanmalýdýr.
Buðday bitkisinde dekardan alýnan dane ve sap (saman) miktarýna göre topraktan kaldýrýlan azot (N), fosfor (P205) ve potasyum miktarlarý Tablo-1 ve Þekil-3 ‘te gösterilmiþtir.
GÜBRE TAVSÝYELERÝSulama yapýlmadan sadece yaðýþý az olan yörelerde ve alýnacak ürün miktarýna göre gübre tavsiyeleri (Toprak analizine göre, tabloda verilen tavsiyeler deðiþebilir).
Yaðýþ yeterli veya sulama yapýlan yörelerde dekardan alýnacak ürün miktarýna göre gübre tavsiyeleri(Toprak analizine göre aþaðýda verilen tavsiyeler deðiþebilir).
DÝKKAT: Gübre kullanýmýnda aþaðýdaki hususlarý dikkate alýn
Normal 20.20.0 kompoze gübre yerine içinde çinko bulunan Süper 20.20.0 kompoze gübre kullanýlmasý verimi %20 kadar attýrdýðý gibi, buðday kalitesini de yükseltir.
Karadeniz Bölgesinde (Asidik Topraklar ) DAP yerine ayný miktar TSP verilmesi tercih edilmelidir.
Kombine mibzerle bant (þerit) halinde gübre kullanýmda tavsiye edilen gübre miktarýný kompoze gübrede 2 kg DAP gübresinde 1 Kg azaltarak uygulayýnýz.
Arpa üretiminde taban gübreyi 2 kg, üst gübreyi 3 kg azaltarak uygulayýnýz.
Makarnalýk buðdayda ve biralýk arpa yetiþtiriciliðinde tavsiye edilen üst gübre miktarlarýný 3 kg azaltarak uygulayýnýz.
Dekardan alýnacak ürün miktarýnýn daha fazla olmasý durumunda her 100 kg dane ürün için taban gübresini 2 kg, üst gübreyi 3 kg arttýrarak uygulayýnýz.
Sulama yapan üreticiler ikinci üst gübreden sonra yaðýþ gelmeyecek ise hemen sulama yapmalýdýr.
Toprakta tuzluluk varsa buðday yerine arpa üretimini tercih ediniz. Arpa buðdaya oranla toprak tuzluluðuna daha dayanýklýdýr.
Toprak tahlili yaptýrarak gübre kullanýnýz. TOROS GÜBRE üreticilerine ücretsiz toprak tahlili yapmakta ve gübre tavsiyesinde bulunmaktadýr. Bu konuda bayiniz ile görüþünüz.
BUÐDAY VE ARPADA GÖRÜLEN ÖNEMLÝ BESÝN ELEMENTÝ
NOKSANLIKLARI
Azot Noksanlýðý;
Noksanlýk belirtileri ilk (alt) çýkan yapraklarda en þiddetli olarak görülür. Yapraðýn uç kýsmýndan baþlayarak yaprak kýnýna doðru yeþil renk yerine önceleri açýk yeþil ve daha sonra sarýmsý yeþil renk oluþur
Buðday bitkisinin boðum aralarý kýsalýr, kýsa boylu bitkiler oluþur, daneler tam dolmaz, buruþuk kalýr. Un randýmaný ve kalitesi (ekmek veya makarna) azalýr. Azot fazlalýðýndan ise boðum aralarý uzar, rüzgar ve yaðýþtan yatma görülür, bitkinin su tüketimi artar, özellikle makarnalýk buðdaylarda ve biralýk arpada kalite azalýr.
Fosfor Noksalýðý;
Geliþmenin ilk dönemlerinde ve özellikle kýþý sert geçen yörelerde daha çok görülür. Ýlk çýkan yaþlý (alt) yapraklarda damar aralarýnda mavimsi yeþil ve daha ileri sahalarda Erguan (morumsu ) rengi meydana gelir. Tohum baðlama azalýr ve verim çok düþer .
Potasyum Noksanlýðý;
Çok kumsal ve hafif bünyeli topraklar hariç noksanlýk belirtisi fazla görülmez. Noksanlýk belirtileri Azot ve fosforda olduðu gibi önce yaþlý (alt) yapraklarda görülür. Yapraðýn uç kýsmýndan itibaren damar aralarý sararýr daha ileri safhalarda kahverengine dönüþerek yapraklarýn uç kýsmý kurur.
Çinko Noksanlýðý;
Noksanlýk belirtileri sapa kalkma döneminde daha belirgin olarak ortaya çýkar. Genç (tepe) yapraklarda damar aralarýnda küçük açýk sarý yeþil danecikler halinde noksanlýk belirtileri görülür. Bazý hallerde yapraklar daralýr ve küçük kalýr, verim çok azalýr.
Prof. Dr. Habil ÇOLAKOÐLU
