Tweet
Vücutta Daðýlýmý ve Görevi 
Yetiþkin insan vücudunda ortalama 12-20 mg. kadar manganez bulunur.Manganez, en çok kemiklerde, karaciðerde, pankreasta, hipofiz bezinde, ve meme bezlerinde bulunur; akciðer, kas, ve bað dokuda çok azdýr. Dokulardaki manganez miktarýnýn oldukça duraðan olduðu bilinmektedir. Hücrede, manganezin daha çok çekirdekte ve stoplazmadaki canlý birimlerde bulunduðu anlaþýlmýþtýr.Manganez glutamin sentetaz, piruvat karboksilaz, ayný zamanda kofaktör olarak çinkoyu da kullanan süperoksit dismutaz gibi enzimlerin bileþiminde bulunur.Bu enzimlerin bazýlarý bað dokunun oluþumu, büyüme, lipit karbonhidrat metabolizmasý için gereklidir.Mn içeren süperoksit dimutas hücreyi kimyasal ve radyasyonun oluþturduðu karsinojenesizden korur.Serum Mn. ile süperoksit dismutas aktivitesi arasýnda doðrusal ilinti bulunmuþtur.Bu enzimlerin bazýlarý ile manganez bir kýsým metal iyonlarýnýn aktivitasyonunu saðlar.Bazý temel enzim tepkimelerinde magnezyum ile birlikte çalýþýr. Diyetle alýnan manganezin insanlarda emilimi azdýr ve ortalama %6 olarak bildirilmiþtir.Manganez yetersizliði tanýmlanamamýþtýr.Bilinen görevi bazý enzimleri etkinliðini arttýrmasýyla ilgilidir.Dipeptidas, karboksipeptidas enzimleri; yað asitleri metabolizmasý; kolesterol senteziyle ilgili bazý enzimlerin; üre senteziyle ilgili olan arginaz enziminin etkinliðini arttýrdýðý belirlenmiþtir.Hayvanlar üzerinde yapýlan çalýþmalarda düþük miktarda manganez alýnmasýnda kemik metabolizmasýnda bozukluklar meydana gelmektedir.Laboratuar hayvanlarýnda; büyüme geriliði,kemiklerde yapýsal ve kimyasal anormallikler, diþilerde kýsýrlýk ve lipit metabolizmasýnda bozukluklar þeklinde yetersizlik belirtileri oluþturulmuþtur.Kuþlarda ve tavuklarda manganez yetersizliðinde kemik anormallikleri görülmüþtür.Kemiklerdeki anormalliklerin mukopolisakkaritlerin sentezindeki bozukluktan ileri geldiði sanýlmaktadýr.Yetersizlikler manganez verilmekle iyileþtirilmektedir.
Ýnvitro çalýþmalardaki, manganezin, magnezyumun etkilediði deoksiribonükleas, fosfataz, arginaz, eksopeptidas, dipeptidas ve sistein disülfidiraz enzimlerinin aktivitesini arttýrdýðý bulunmuþtur.
Demir yetersizliðinde manganez emilimi artmaktadýr. Kana emilen 2 deðerli manganez, 3 deðerli manganeze okside olarak beta-1- globuline baðlanarak taþýnýr. Transferinin manganeze taþýdýðý bildirilmiþtir.Hücre içi ve dýþý sývýlardaki manganez dinamik dengededir. Safra ile bir miktarý salgýlanýr ve tekrar geri emilir.
Kaynaklarý ve Ýhtiyaç
Manganez, daha çok bitkisel besinlerde bulunur. En iyi kaynaklarý fýndýk, fýstýk, ceviz, çay, kuru baklagiller, tahýl taneleri ve bunlarýn öz embriyo kýsýmlarý ve yapraklý besinlerdir.Öðütme sýrasýnda tahýl tanelerinin embriyosu alýnýrsa manganezde önemli kayýplar olabilir. Yeþil yapraklý sebze ve meyveler de manganez açýsýndan zengindir. Hayvansal besinler iyi kaynak sayýlmazlar.
Günlük manganez ihtiyacýnýn ne kadar olduðu bilinmemektedir. Yetiþkin erkeklerin günlük diyetinde 3-9 mg. arasýnda manganez bulunduðu, bunun %40 kadarýnýn emildiði ve emilen miktarýn da yeterli olduðu sanýlmaktadýr. Günlük manganez ihtiyacýnýn, 0-1 yaþýnda 0,5-1,0 mg. , ergenlerin ve yetiþkinlerin 2,5-5,0 mg. arasýnda olduðu tahmin edilmektedir. Günlük 3 mg. manganez ihtiyacýný karþýlamak için örneðin; 50 gr. yulaf ezmesi, 150 gr. balýk, 150 gr. kepekli buðday ekmeði, 150 gr. kurubaklagil, 100 gr. soya fasülyesi , 1000 gr. et, sakatat veya 1000 gr. peynirle karþýlanabilmektedir.
Diyette fazla kalsiyum ve fosfor, baðýrsakta manganez emilimini bozar. Kana geçen manganez, plazmada özel bir globuline baðlanarak taþýnýr. Bu manganez- globulin bileþiðine transmanganin denir. Safra ve pankreas özsularý yoluyla az miktarda manganez dýþkýyla dýþarý atýlýr. Ýdrarla atým çok azdýr.
Manganez kullanýlan endüstri yerlerinde fazla manganez alýmý solunum sistemi hastalýklarý, nörolojik ve troid hormonlarýnda bozukluklara neden olur. Vücuda fazla manganez alýnmasý, vücutta zehirlenmelere yol açar. Bu uzun süre madencilikle uðraþan ve manganezin kullanýldýðý iþlerde çalýþanlarda görülür. Solunum yoluyla vücuda yavaþ yavaþ manganez girer ve daha çok karaciðerde birikir. Aðýzdan günlük 10mg. dan çok alým güvenilir deðildir.
ATATÜRK ÜNÝVERSÝTESÝ TURÝZM MESLEK YÜKSEKOKULU
Ders Sorumlusu:Ogrt.Görv. Sevgi GÖKTEPE
yazan;
Yetiþkin insan vücudunda ortalama 12-20 mg. kadar manganez bulunur.Manganez, en çok kemiklerde, karaciðerde, pankreasta, hipofiz bezinde, ve meme bezlerinde bulunur; akciðer, kas, ve bað dokuda çok azdýr. Dokulardaki manganez miktarýnýn oldukça duraðan olduðu bilinmektedir. Hücrede, manganezin daha çok çekirdekte ve stoplazmadaki canlý birimlerde bulunduðu anlaþýlmýþtýr.Manganez glutamin sentetaz, piruvat karboksilaz, ayný zamanda kofaktör olarak çinkoyu da kullanan süperoksit dismutaz gibi enzimlerin bileþiminde bulunur.Bu enzimlerin bazýlarý bað dokunun oluþumu, büyüme, lipit karbonhidrat metabolizmasý için gereklidir.Mn içeren süperoksit dimutas hücreyi kimyasal ve radyasyonun oluþturduðu karsinojenesizden korur.Serum Mn. ile süperoksit dismutas aktivitesi arasýnda doðrusal ilinti bulunmuþtur.Bu enzimlerin bazýlarý ile manganez bir kýsým metal iyonlarýnýn aktivitasyonunu saðlar.Bazý temel enzim tepkimelerinde magnezyum ile birlikte çalýþýr. Diyetle alýnan manganezin insanlarda emilimi azdýr ve ortalama %6 olarak bildirilmiþtir.Manganez yetersizliði tanýmlanamamýþtýr.Bilinen görevi bazý enzimleri etkinliðini arttýrmasýyla ilgilidir.Dipeptidas, karboksipeptidas enzimleri; yað asitleri metabolizmasý; kolesterol senteziyle ilgili bazý enzimlerin; üre senteziyle ilgili olan arginaz enziminin etkinliðini arttýrdýðý belirlenmiþtir.Hayvanlar üzerinde yapýlan çalýþmalarda düþük miktarda manganez alýnmasýnda kemik metabolizmasýnda bozukluklar meydana gelmektedir.Laboratuar hayvanlarýnda; büyüme geriliði,kemiklerde yapýsal ve kimyasal anormallikler, diþilerde kýsýrlýk ve lipit metabolizmasýnda bozukluklar þeklinde yetersizlik belirtileri oluþturulmuþtur.Kuþlarda ve tavuklarda manganez yetersizliðinde kemik anormallikleri görülmüþtür.Kemiklerdeki anormalliklerin mukopolisakkaritlerin sentezindeki bozukluktan ileri geldiði sanýlmaktadýr.Yetersizlikler manganez verilmekle iyileþtirilmektedir.
Ýnvitro çalýþmalardaki, manganezin, magnezyumun etkilediði deoksiribonükleas, fosfataz, arginaz, eksopeptidas, dipeptidas ve sistein disülfidiraz enzimlerinin aktivitesini arttýrdýðý bulunmuþtur.
Demir yetersizliðinde manganez emilimi artmaktadýr. Kana emilen 2 deðerli manganez, 3 deðerli manganeze okside olarak beta-1- globuline baðlanarak taþýnýr. Transferinin manganeze taþýdýðý bildirilmiþtir.Hücre içi ve dýþý sývýlardaki manganez dinamik dengededir. Safra ile bir miktarý salgýlanýr ve tekrar geri emilir.
Kaynaklarý ve Ýhtiyaç
Manganez, daha çok bitkisel besinlerde bulunur. En iyi kaynaklarý fýndýk, fýstýk, ceviz, çay, kuru baklagiller, tahýl taneleri ve bunlarýn öz embriyo kýsýmlarý ve yapraklý besinlerdir.Öðütme sýrasýnda tahýl tanelerinin embriyosu alýnýrsa manganezde önemli kayýplar olabilir. Yeþil yapraklý sebze ve meyveler de manganez açýsýndan zengindir. Hayvansal besinler iyi kaynak sayýlmazlar.
Günlük manganez ihtiyacýnýn ne kadar olduðu bilinmemektedir. Yetiþkin erkeklerin günlük diyetinde 3-9 mg. arasýnda manganez bulunduðu, bunun %40 kadarýnýn emildiði ve emilen miktarýn da yeterli olduðu sanýlmaktadýr. Günlük manganez ihtiyacýnýn, 0-1 yaþýnda 0,5-1,0 mg. , ergenlerin ve yetiþkinlerin 2,5-5,0 mg. arasýnda olduðu tahmin edilmektedir. Günlük 3 mg. manganez ihtiyacýný karþýlamak için örneðin; 50 gr. yulaf ezmesi, 150 gr. balýk, 150 gr. kepekli buðday ekmeði, 150 gr. kurubaklagil, 100 gr. soya fasülyesi , 1000 gr. et, sakatat veya 1000 gr. peynirle karþýlanabilmektedir.
Diyette fazla kalsiyum ve fosfor, baðýrsakta manganez emilimini bozar. Kana geçen manganez, plazmada özel bir globuline baðlanarak taþýnýr. Bu manganez- globulin bileþiðine transmanganin denir. Safra ve pankreas özsularý yoluyla az miktarda manganez dýþkýyla dýþarý atýlýr. Ýdrarla atým çok azdýr.
Manganez kullanýlan endüstri yerlerinde fazla manganez alýmý solunum sistemi hastalýklarý, nörolojik ve troid hormonlarýnda bozukluklara neden olur. Vücuda fazla manganez alýnmasý, vücutta zehirlenmelere yol açar. Bu uzun süre madencilikle uðraþan ve manganezin kullanýldýðý iþlerde çalýþanlarda görülür. Solunum yoluyla vücuda yavaþ yavaþ manganez girer ve daha çok karaciðerde birikir. Aðýzdan günlük 10mg. dan çok alým güvenilir deðildir.
ATATÜRK ÜNÝVERSÝTESÝ TURÝZM MESLEK YÜKSEKOKULU
Ders Sorumlusu:Ogrt.Görv. Sevgi GÖKTEPE
yazan;
ASLIHAN KOBAZA
