Tweet
Nasıl Beslenmelidir?.
Sağlıklı üretilmiş bitkisel veya hayvansal gıdalar alınırken daima yeterli ve dengeli beslenmek gerekir. Bitkisel ve hayvansal gıdalar doğal üretilmediği sürece bunlarla istenildiği kadar yeterli ve dengeli beslenilsin insanları sağlıklı yaşatmak mümkün değildir. Sağlıklı yaşamın birinci şartı doğal üretilmiş gıdalarla dengeli ve yeterli beslenmedir.
Unutulmamalıdır ki hayvansal gıdalar enerjice zengin, buna karşılık vücutta bıraktığı toksik (zehirli) atıklar daha fazladır. Buna karşılık bitkisel gıdalar enerjice az fakat vücudun organları arasındaki dengeyi daha iyi sağlarlar. Bitkisel ve hayvansal gıdaları dengeli alınması sağlıklı bir yaşam için şarttır. Bu durumu daha iyi ve basit olarak açıklayabilmek için ÖZER 5-1 kuramına dönüştürerek anlatalım. Hayvansal canlılar vücutlarına aldıkları besin maddelerini 5 şekle (forma) dönüştürürler.
1. Ter şekli
2. İdrar şekli
3. Dışkı şekli
4. Enerji şekli
5. Vücutta kalan ve ayrıştırılan (analiz) kısım
Bütün canlılarda enerji üretimi esnasında oluşan atık maddeler o canlı için toksik özellikler taşır. Bu atık maddeler vücuttan atılacak organlara kan ile taşınır. Kan; çok hücreli hayvanlarda oksijen ve besinleri, ayrıca birçok türde hormon ile vücudun savunmasını üstlenen hücreleri dokulara taşıyan metabolizma atıklarını hücrelerden uzaklaştıran ve vücuttaki sıvı dengesinin (haemostasis) sağlanmasında temel işlevi olan sıvıdır. Kan, Ayrıca bağırsaklar ya da başka depolayıcı organlardan besin maddelerini alarak dokulara taşır. Kanın bir işlevi de suda çözünen zehirleri (toksinleri) vücuttan atılmak üzere boşaltım organlarına götürmektir (20). Bunlar hayvansal canlılarda ter, idrar ve dışkı şeklinde dışarı atılır. Bir kısım besin maddesi de analiz edilip tanınmak üzere vücutta kalır. Bu nasıl olmaktadır ?
Vücuda alınan her maddenin daha sonra alındığında tanınmak ve gerekli önlemleri almak için analizi yapılır. Böylece vücut alınan maddeye karşı bir dayanıklılık mekanizması oluşturarak devamlı aktif kalır. Aynı madde isteyerek ve sık aralıklarla alındığında beyin bu maddeye karşı vücudu olumlu yönde uyarır. Tekrar alındığında, artık vücut bu maddeyi tanır. Böylece, ağza alınan madde derhal ilgili mekanizmaları harekete geçirir istenen ve tanıdık bir madde olduğu uyarısı beyin tarafından ilgili organlara iletilir. İlgili organlarda tanıdığı bir madde olmasına rağmen her seferinde aynı maddeden belli miktarlarda tekrar alarak tanımı için kullanır. İhtimalen, aynı maddelerin devamlı kullanılmasında bağımlılık ilerledikçe atık madde miktarları da artmaktadır.
Her analiz sonucunda ortaya çıkan atık madde dışarı atılamaz ise vücutta birikir. Herhangi bir madde vücuda alındıkça analizi yapılır ve ona karşı dayanıklılık mekanizması oluşturulur. İsteyerek alınan madde arttıkça bu önlemlerde artar. Bir maddenin vücutta birikimi öyle bir noktaya erişir ki, vücudun oluşturduğu önlemler yetersiz kalır. Bu durumda ilgili organ çalışma düzenini bu maddeye göre ayarlar. Devamlı alınan madde azaldıkça bu organlarda istek duygusunu harekete geçirerek beyini uyararak maddenin alınması yönünde vücudu zorlar. Böylece organda biriken besin maddesinin atıklarına karşı alışkanlık,bağımlılık, diğer bir ifade ile koliklik başlar. Dolayısıyla, alınan maddeyle özdeşleşen: sigara kolik, alkolik, çay kolik, ekmek kolik vb. bağımlılıklar ortaya çıkar.
Bu kuramın istekle ve sürekli alınan yiyecek ve içecekler için geçerli olduğu düşünülmektedir. Buna karşılık, muhtemelen zorunlu ve sürekli olarak alınan yiyecek ile içecekler bağımlılık oluşturmazlar. Hatta istenmeden alınan yiyecek ve içecekler zamanla vücudun ters tepkisi ile karşılaşır. Kişiler de bu maddelere karşı psikolojik olarak itici duyuların uyanmasına ve güçlenmesine sebep olurlar. Sonuçta; bu gibi maddeleri kişi uzun süre kullanamaz.
Buna karşılık; bazı uyuşturucuların zorla verilmesi durumunda da o maddeye bağımlılık oluşmaktadır. İhtimalen, uyuşturucunun zorla verilmesi durumunda kişi belli bir süre rahatlık hissetmekte ve hatta zevk almaktadır. Bağımlılık iradeye bağlı bir işlem olduğundan; uyuşturucu iradeyi zayıflatmakta, kişide istek duygularını güçlendirerek bağımlılığı artırmaktadır. Bu nedenle, uyuşturucuya bağımlılık farklı bir açıklama gerektirmektedir.
Bir maddeye bağımlılık kişinin istemi doğrultusunda sürekli kullanılması ile oluşmaktadır. Belli bir süre kullanıldıktan sonra psikolojik olarak gerekli bir ihtiyaç maddesi gibi istek duyulmaktadır. Bu istek kişinin iradesine yeteri kadar hâkim değilse zararını bilse dahi o maddenin kullanılmasına devam etmektedir. Bu nedenle, edinilen alışkanlıklar kişi iradesine bağlı olarak devam etmekte veya vazgeçilebilmektedir. Alışkınlılıktan veya bağımlılıktan vazgeçmenin birinci şartı kişinin herhangi bir baskı altında kalmadan kendi isteği ile buna karar vermesi ve direnmesidir. Bir maddeye karşı istek duygusu yükseldikçe bağımlılıkta o derece artmaktadır. Bunun içinde herhangi bir maddeye olan bağımlılıkta kişinin o maddeden kurtulma istemi veya kararı önemli rol oynamaktadır.
Fazla miktarda vücuda alınan madde biriktiği organın işlevlerini normal olarak yerine getirmesini önler. Özellikle; insan beslenmesi ile ilgilenen tabipler tek taraflı bir gıda ile beslenme yerine çeşitli gıdaların alınmasını önerirler. Yine, aşırı beslenmenin, yani gıdaların çok fazla tüketilmesinin fayda yerine zarar verdiğini belirtirler. Acaba, sık ve devamlı alınan gıdalar vücutta ne gibi işlev yaparlar?
İnsan ve hayvan sindirim organları farklı besin maddelerini analiz edebilen bir sisteme sahiptir. Bu farklı besin maddelerinin analizi esnasında oluşan atık maddeler muhtemelen birbirlerinin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmaktadır. Böylece atık maddelerin toksik etki edecek yapısı bozulmaktadır. Buna karşılık tek yönlü ve sık alınan bir besin maddesinin analizi sonunda oluşan atık maddeler, farklı besin maddeleri alınmadığından dışarı atılamamaktadır. Bu durumda vücutta atık madde birikimi devamlı artmaktadır. Bu artışa bağlı olarak da ilgili organlar çalışma düzenini buna göre ayarlamaktadır. Bir gıda maddesinin analiz atıkları yeni alınan diğer bir gıda maddesi tarafından dışarı atılacağından veya vücuttaki zehirli maddeleri zararsız hale getireceğinden vücutta birikmeyecektir. Çeşitli gıda maddesi ile beslenmede vücutta atık madde birikmez. Kişi sağlıklı kalır.
İnsanın ruhsal yapısı ile beslenmesi arasında sıkı bir ilişki mevcuttur. Alınan gıdaların vücutta bıraktığı atık maddelerin oluşturduğu (toksik) zehirli madde ne kadar çok olursa, o insanın ruhsal yapısı da o kadar baskı altındadır. Bu tip insanları mutlu etmek kolay değildir. Bunun içinde alınan gıdaların türü çok önemlidir. Her insanın kendi vücuduna ve ruhsal yapısına uygun gıdaların seçimine dikkat etmesi gerekmektedir. Bitkisel gıdaların içerdiği enerjinin azlığı ve dengeli dağılımı insanları sakinleştirmektedir. Buna karşılık, hayvansal gıdaların taşıdığı enerjinin yüksekliği, vücutta bıraktığı zehirli atıkların çokluğu fazla alınması durumunda birçok rahatsızlıkların oluşmasına sebep olmaktadır (18).
Fazla hayvansal gıdalarla beslenen insanlarda zengin hastalığı diye adlandırılan gut, damla veya nikris hastalığı gelmektedir. Bu hastalık kandaki ürik asit düzeyinin yükselmesinden ve idrarla atılamamasından kaynaklanmaktadır. İdrar artırıcı(diüretik) özellik taşıyan bitkiler yenmek suretiyle kandaki ürik asiti düşürüle bilinir(20) Hayvansal gıdalar alınmamalımıdır? Hayır, alınmalı fakat, diğer gıdaların alımında olduğu gibi aşırıya kaçmamalıdır. Unutulmamalıdır ki her insanın gerçek doktoru kendisidir. Sağlıklı kalabilmek için hangi besin maddelerinin nasıl alınması gerektiğini insanın kendisi düzenlemelidir. Bu bakımdan bir insana yapılacak en büyük kötülük iltifat olsun diye yemesi için ısrar etmektir.
Çizelge 3. Devamlı alınan gıda maddesi atıklarının vücutta birikimi(18)
Gıda Maddesinin Gıda Maddesinin Vücuttan Alınma Sırası Çeşidi Vücutta Birikimi Atılma
1. Defa A A
2. " " A A+A
A A+A+A
4. " " A A+A+A+A
5. " " A A+A+A+A+A
Sonuçta, A gıda maddesine bağımlılık oluşur. Kişinin bu bağımlılığa bağlı olarak sağlığı bozulur.
Çizelge 4. Farklı Gıda Maddelerinin Alınımında Atık Madde Birikimi Olmaz (18)
Gıda Maddesinin Gıda Maddesinin Vücuttan Alınma Sırası Çeşidi Vücutta Birikimi Atılma
1. Defa A A
2. Defa B B A
3. Defa C C B
4. Defa ç ç C
5. Defa D D ç
Çeşitli gıda maddesi ile beslenmede vücutta atık madde birikmez. Kişi sağlıklı kalır.
Devamlı ve çok alınan tek tür gıda maddesi o kişinin sağlığını kısmen veya tamamen kaybetmesine sebep olur. Bunun için de sağlıklı yaşamının birinci şartı sağlıklı üretilmiş bitkiler ile beslenmiş hayvansal gıdaları bulunduğu yaşa göre dengeli alınmasıdır. Genellikle; büyüme çağında hayvansal gıdalar ağırlıklı olarak alınırken, bu devreden sonra bitkisel gıdaları artırmak gerekir.
Bununla ilgili bazı düşünceleri görelim.(3,18,21) Hastalıkların anası çok yemektir (Hz. Muhammed (sav).
Zehirli bir maddeden az miktarda yemek, faydalı bir yiyecekten çok yemekten daha az zehirlidir (Hipokrat).
Yediğin vakit az ye. Yedikten sonra 4-5 saat daha yeme. ?ifâ, hazımdadır. Yani, kolayca hazmedebileceğin miktarı ye. Nefse ve mideye en ağır ve yorucu hal, yemeği yemek üstüne yemektir (İbn-i sina).
Her madde zehirlidir. Hiçbir madde zehirsiz değildir. Sadece zehirli olup olmadığını miktarı tayin eder (Paracelcus) .
İkram vardır, kötekten kötüdür (Sabriye Sarıbay Hatay -Hassa (Tiyek köyü) ).
Sağlık, ancak doğal gıdaların yeteri kadar ve düzenli alınmasıyla korunur (Z.Özer).
Misafire yemekte ısrar etmek, onu bilerek zehirlemektir (Zeki Özer).
Kaynak: Otların Beslenmede ve Sağlıktaki Rolü
Prof. Dr. Zeki Özer (Emekli Öğretim Üyesi) / Öğr. Gör. Emine Arzu Elibüyük (GOP.Üniv.Tokat Meslek Yüksek Okulu)/ Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Önen (GOP. Üniv. Zir. Fak. Bitki Koruma Bölümü)/ Araş. Gör. Dr. Oğuz Tekelioğlu (GOP. Üniv. Zir. Fak. Makine Bölümü)
Sağlıklı üretilmiş bitkisel veya hayvansal gıdalar alınırken daima yeterli ve dengeli beslenmek gerekir. Bitkisel ve hayvansal gıdalar doğal üretilmediği sürece bunlarla istenildiği kadar yeterli ve dengeli beslenilsin insanları sağlıklı yaşatmak mümkün değildir. Sağlıklı yaşamın birinci şartı doğal üretilmiş gıdalarla dengeli ve yeterli beslenmedir.
Unutulmamalıdır ki hayvansal gıdalar enerjice zengin, buna karşılık vücutta bıraktığı toksik (zehirli) atıklar daha fazladır. Buna karşılık bitkisel gıdalar enerjice az fakat vücudun organları arasındaki dengeyi daha iyi sağlarlar. Bitkisel ve hayvansal gıdaları dengeli alınması sağlıklı bir yaşam için şarttır. Bu durumu daha iyi ve basit olarak açıklayabilmek için ÖZER 5-1 kuramına dönüştürerek anlatalım. Hayvansal canlılar vücutlarına aldıkları besin maddelerini 5 şekle (forma) dönüştürürler.
1. Ter şekli
2. İdrar şekli
3. Dışkı şekli
4. Enerji şekli
5. Vücutta kalan ve ayrıştırılan (analiz) kısım
Bütün canlılarda enerji üretimi esnasında oluşan atık maddeler o canlı için toksik özellikler taşır. Bu atık maddeler vücuttan atılacak organlara kan ile taşınır. Kan; çok hücreli hayvanlarda oksijen ve besinleri, ayrıca birçok türde hormon ile vücudun savunmasını üstlenen hücreleri dokulara taşıyan metabolizma atıklarını hücrelerden uzaklaştıran ve vücuttaki sıvı dengesinin (haemostasis) sağlanmasında temel işlevi olan sıvıdır. Kan, Ayrıca bağırsaklar ya da başka depolayıcı organlardan besin maddelerini alarak dokulara taşır. Kanın bir işlevi de suda çözünen zehirleri (toksinleri) vücuttan atılmak üzere boşaltım organlarına götürmektir (20). Bunlar hayvansal canlılarda ter, idrar ve dışkı şeklinde dışarı atılır. Bir kısım besin maddesi de analiz edilip tanınmak üzere vücutta kalır. Bu nasıl olmaktadır ?
Vücuda alınan her maddenin daha sonra alındığında tanınmak ve gerekli önlemleri almak için analizi yapılır. Böylece vücut alınan maddeye karşı bir dayanıklılık mekanizması oluşturarak devamlı aktif kalır. Aynı madde isteyerek ve sık aralıklarla alındığında beyin bu maddeye karşı vücudu olumlu yönde uyarır. Tekrar alındığında, artık vücut bu maddeyi tanır. Böylece, ağza alınan madde derhal ilgili mekanizmaları harekete geçirir istenen ve tanıdık bir madde olduğu uyarısı beyin tarafından ilgili organlara iletilir. İlgili organlarda tanıdığı bir madde olmasına rağmen her seferinde aynı maddeden belli miktarlarda tekrar alarak tanımı için kullanır. İhtimalen, aynı maddelerin devamlı kullanılmasında bağımlılık ilerledikçe atık madde miktarları da artmaktadır.
Her analiz sonucunda ortaya çıkan atık madde dışarı atılamaz ise vücutta birikir. Herhangi bir madde vücuda alındıkça analizi yapılır ve ona karşı dayanıklılık mekanizması oluşturulur. İsteyerek alınan madde arttıkça bu önlemlerde artar. Bir maddenin vücutta birikimi öyle bir noktaya erişir ki, vücudun oluşturduğu önlemler yetersiz kalır. Bu durumda ilgili organ çalışma düzenini bu maddeye göre ayarlar. Devamlı alınan madde azaldıkça bu organlarda istek duygusunu harekete geçirerek beyini uyararak maddenin alınması yönünde vücudu zorlar. Böylece organda biriken besin maddesinin atıklarına karşı alışkanlık,bağımlılık, diğer bir ifade ile koliklik başlar. Dolayısıyla, alınan maddeyle özdeşleşen: sigara kolik, alkolik, çay kolik, ekmek kolik vb. bağımlılıklar ortaya çıkar.
Bu kuramın istekle ve sürekli alınan yiyecek ve içecekler için geçerli olduğu düşünülmektedir. Buna karşılık, muhtemelen zorunlu ve sürekli olarak alınan yiyecek ile içecekler bağımlılık oluşturmazlar. Hatta istenmeden alınan yiyecek ve içecekler zamanla vücudun ters tepkisi ile karşılaşır. Kişiler de bu maddelere karşı psikolojik olarak itici duyuların uyanmasına ve güçlenmesine sebep olurlar. Sonuçta; bu gibi maddeleri kişi uzun süre kullanamaz.
Buna karşılık; bazı uyuşturucuların zorla verilmesi durumunda da o maddeye bağımlılık oluşmaktadır. İhtimalen, uyuşturucunun zorla verilmesi durumunda kişi belli bir süre rahatlık hissetmekte ve hatta zevk almaktadır. Bağımlılık iradeye bağlı bir işlem olduğundan; uyuşturucu iradeyi zayıflatmakta, kişide istek duygularını güçlendirerek bağımlılığı artırmaktadır. Bu nedenle, uyuşturucuya bağımlılık farklı bir açıklama gerektirmektedir.
Bir maddeye bağımlılık kişinin istemi doğrultusunda sürekli kullanılması ile oluşmaktadır. Belli bir süre kullanıldıktan sonra psikolojik olarak gerekli bir ihtiyaç maddesi gibi istek duyulmaktadır. Bu istek kişinin iradesine yeteri kadar hâkim değilse zararını bilse dahi o maddenin kullanılmasına devam etmektedir. Bu nedenle, edinilen alışkanlıklar kişi iradesine bağlı olarak devam etmekte veya vazgeçilebilmektedir. Alışkınlılıktan veya bağımlılıktan vazgeçmenin birinci şartı kişinin herhangi bir baskı altında kalmadan kendi isteği ile buna karar vermesi ve direnmesidir. Bir maddeye karşı istek duygusu yükseldikçe bağımlılıkta o derece artmaktadır. Bunun içinde herhangi bir maddeye olan bağımlılıkta kişinin o maddeden kurtulma istemi veya kararı önemli rol oynamaktadır.
Fazla miktarda vücuda alınan madde biriktiği organın işlevlerini normal olarak yerine getirmesini önler. Özellikle; insan beslenmesi ile ilgilenen tabipler tek taraflı bir gıda ile beslenme yerine çeşitli gıdaların alınmasını önerirler. Yine, aşırı beslenmenin, yani gıdaların çok fazla tüketilmesinin fayda yerine zarar verdiğini belirtirler. Acaba, sık ve devamlı alınan gıdalar vücutta ne gibi işlev yaparlar?
İnsan ve hayvan sindirim organları farklı besin maddelerini analiz edebilen bir sisteme sahiptir. Bu farklı besin maddelerinin analizi esnasında oluşan atık maddeler muhtemelen birbirlerinin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmaktadır. Böylece atık maddelerin toksik etki edecek yapısı bozulmaktadır. Buna karşılık tek yönlü ve sık alınan bir besin maddesinin analizi sonunda oluşan atık maddeler, farklı besin maddeleri alınmadığından dışarı atılamamaktadır. Bu durumda vücutta atık madde birikimi devamlı artmaktadır. Bu artışa bağlı olarak da ilgili organlar çalışma düzenini buna göre ayarlamaktadır. Bir gıda maddesinin analiz atıkları yeni alınan diğer bir gıda maddesi tarafından dışarı atılacağından veya vücuttaki zehirli maddeleri zararsız hale getireceğinden vücutta birikmeyecektir. Çeşitli gıda maddesi ile beslenmede vücutta atık madde birikmez. Kişi sağlıklı kalır.
İnsanın ruhsal yapısı ile beslenmesi arasında sıkı bir ilişki mevcuttur. Alınan gıdaların vücutta bıraktığı atık maddelerin oluşturduğu (toksik) zehirli madde ne kadar çok olursa, o insanın ruhsal yapısı da o kadar baskı altındadır. Bu tip insanları mutlu etmek kolay değildir. Bunun içinde alınan gıdaların türü çok önemlidir. Her insanın kendi vücuduna ve ruhsal yapısına uygun gıdaların seçimine dikkat etmesi gerekmektedir. Bitkisel gıdaların içerdiği enerjinin azlığı ve dengeli dağılımı insanları sakinleştirmektedir. Buna karşılık, hayvansal gıdaların taşıdığı enerjinin yüksekliği, vücutta bıraktığı zehirli atıkların çokluğu fazla alınması durumunda birçok rahatsızlıkların oluşmasına sebep olmaktadır (18).
Fazla hayvansal gıdalarla beslenen insanlarda zengin hastalığı diye adlandırılan gut, damla veya nikris hastalığı gelmektedir. Bu hastalık kandaki ürik asit düzeyinin yükselmesinden ve idrarla atılamamasından kaynaklanmaktadır. İdrar artırıcı(diüretik) özellik taşıyan bitkiler yenmek suretiyle kandaki ürik asiti düşürüle bilinir(20) Hayvansal gıdalar alınmamalımıdır? Hayır, alınmalı fakat, diğer gıdaların alımında olduğu gibi aşırıya kaçmamalıdır. Unutulmamalıdır ki her insanın gerçek doktoru kendisidir. Sağlıklı kalabilmek için hangi besin maddelerinin nasıl alınması gerektiğini insanın kendisi düzenlemelidir. Bu bakımdan bir insana yapılacak en büyük kötülük iltifat olsun diye yemesi için ısrar etmektir.
Çizelge 3. Devamlı alınan gıda maddesi atıklarının vücutta birikimi(18)
Gıda Maddesinin Gıda Maddesinin Vücuttan Alınma Sırası Çeşidi Vücutta Birikimi Atılma
1. Defa A A
2. " " A A+A
A A+A+A
4. " " A A+A+A+A
5. " " A A+A+A+A+A
Sonuçta, A gıda maddesine bağımlılık oluşur. Kişinin bu bağımlılığa bağlı olarak sağlığı bozulur.
Çizelge 4. Farklı Gıda Maddelerinin Alınımında Atık Madde Birikimi Olmaz (18)
Gıda Maddesinin Gıda Maddesinin Vücuttan Alınma Sırası Çeşidi Vücutta Birikimi Atılma
1. Defa A A
2. Defa B B A
3. Defa C C B
4. Defa ç ç C
5. Defa D D ç
Çeşitli gıda maddesi ile beslenmede vücutta atık madde birikmez. Kişi sağlıklı kalır.
Devamlı ve çok alınan tek tür gıda maddesi o kişinin sağlığını kısmen veya tamamen kaybetmesine sebep olur. Bunun için de sağlıklı yaşamının birinci şartı sağlıklı üretilmiş bitkiler ile beslenmiş hayvansal gıdaları bulunduğu yaşa göre dengeli alınmasıdır. Genellikle; büyüme çağında hayvansal gıdalar ağırlıklı olarak alınırken, bu devreden sonra bitkisel gıdaları artırmak gerekir.
Bununla ilgili bazı düşünceleri görelim.(3,18,21) Hastalıkların anası çok yemektir (Hz. Muhammed (sav).
Zehirli bir maddeden az miktarda yemek, faydalı bir yiyecekten çok yemekten daha az zehirlidir (Hipokrat).
Yediğin vakit az ye. Yedikten sonra 4-5 saat daha yeme. ?ifâ, hazımdadır. Yani, kolayca hazmedebileceğin miktarı ye. Nefse ve mideye en ağır ve yorucu hal, yemeği yemek üstüne yemektir (İbn-i sina).
Her madde zehirlidir. Hiçbir madde zehirsiz değildir. Sadece zehirli olup olmadığını miktarı tayin eder (Paracelcus) .
İkram vardır, kötekten kötüdür (Sabriye Sarıbay Hatay -Hassa (Tiyek köyü) ).
Sağlık, ancak doğal gıdaların yeteri kadar ve düzenli alınmasıyla korunur (Z.Özer).
Misafire yemekte ısrar etmek, onu bilerek zehirlemektir (Zeki Özer).
Kaynak: Otların Beslenmede ve Sağlıktaki Rolü
Prof. Dr. Zeki Özer (Emekli Öğretim Üyesi) / Öğr. Gör. Emine Arzu Elibüyük (GOP.Üniv.Tokat Meslek Yüksek Okulu)/ Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Önen (GOP. Üniv. Zir. Fak. Bitki Koruma Bölümü)/ Araş. Gör. Dr. Oğuz Tekelioğlu (GOP. Üniv. Zir. Fak. Makine Bölümü)