Tweet
VERT?GO NED?R?
Baz? insanlar denge problemlerini ba? dönmesi olarak nitelendirirler. Çevrenin
dönmedi?i bu denge bozuklu?u bazen iç kula?a ba?l? bir problemden dolay? ortaya
ç?kar. Baz? insanlar ise denge sa?lamaktaki zorluklar?n? vertigo kelimesiyle
aç?klarlar. Bu kelime Latince "dönmek" fiilinden gelmektedir. Bu hastalar
s?kl?kla
kendilerinin veya çevrenin döndü?ünü söylerler. Vertigo ço?unlukla iç kulak
probleminden kaynaklan?r.
HAREKET HASTALI?I VE DEN?Z TUTMASI NED?R?
Baz? insanlar uça?a bindiklerinde veya arabada bulant? hissederler, hatta bazen
kusarlar. Bu duruma ta??t tutmas? denilir. Bir çok insan bu rahats?zl??? gemiye
bindi?i zaman çeker bu yüzden ayn? olay olmas?na ra?men buna deniz tutmas?
denir.
Deniz tutmas? sadece ufak bir rahats?zl?kt?r. Bunun d???nda herhangi bir t?bbi
bozuklu?un ifadesi de?ildir. Ancak bazen yolcular bu rahats?zl?ktan dolay? çok
k?s?tlanabilirler. Çok az bir k?sm?nda da bu rahats?zl?k yolculuk bitse dahi
birkaç gün daha sürmektedir.
DENGE S?STEM?N?N ANATOM?S?
Ba? dönmesi (Dizzines, vertigo) ve ta??t tutmas? denge sistemi ile ilgilidir.
Uzay
ara?t?rmac?lar? bu duyguya uzaysal oriantasyon demektedirler. Denge sistemi iç
kulaktad?r ve beyine vücudun uzay içinde nerede oldu?unu, pozisyonunun yönü,
hangi
yönde hareket etti?i ve dönüyor mu yoksa sakin durumda m? oldu?unu bildirir.
Denge
duygunuz sinir sisteminin a?a??da belirtilen bölümleri aras?ndaki kompleks
ili?kilerle sa?lanmaktad?r.
1. ?ç kulak (ayn? zamanda labirent ad?n? da almaktad?r.) hareketin yönünü
yani
dönüp dönmedi?ini, ileri veya geri, bir yandan di?er yana ve yukar? veya
a?a??ya do?ru oldu?unu belirler.
2. Gözler vücudun uzay içindeki yerini (ba? a?a?? vs.) ve hareketin yönünü
belirler.
3. Eklemlerde ve omurgada bulunan bas?nç reseptörleri vücudun hangi
parças?n?n
a?a??da oldu?unu ve neresinin yere de?di?ini belirler.
4. Kaslardaki ve eklemlerdeki alg?lama reseptörleri vücudun hangi parças?n?n
hareket etti?ini belirler.
5. Merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) daha önceki dört sistemden
gelen
uyar?lar? i?ler ve sonuçta koordinasyonu sa?lanm?? bir alg?lama ortaya
ç?kar.
Ta??t tutmas?n?n bulgular? ve ba? dönmesi, merkezi sinir sistemine di?er dört
sistemden birbirine z?t mesajlar geldi?inde ortaya ç?kmaktad?r. Örnek olarak
f?rt?nal? bir günde uça?a bindi?inizi dü?ünün ve uça??n?z hava ak?mlar?ndan
dolay?
sallanmaktad?r. Fakat gözleriniz bu hareketi alg?lamamaktad?r. Çünkü bütün
gördü?ünüz uça??n içidir. Bunun sonucunda beyniniz birbiriyle uyu?mayan
mesajlar
almaktad?r. Sizi bundan dolay? uçak tutabilir. Veya bir araban?n arka
koltu?unda
oturmu? kitap okudu?unuzu dü?ünün. ?ç kula??n?z ve deri reseptörleriniz
yolculu?un
hareketini alg?layacakt?r. Ancak gözleriniz sadece kitab? görecektir. Bu
nedenle
sizi ta??t tutabilir. Gerçek bir t?bbi örnek vermek gerekirse bir darbeden
dolay?
yaln?zca bir taraftaki iç kula??n?z?n hasarland???n? dü?ünün. Hasarl? iç kulak
normal iç kulakla ayn? mesajlar? göndermez. Bu beyine dönme eylemiyle ilgili
yanl?? bilgi verir. Ki?i vertigodan veya dönüyormu? hissinden ?ikayetçi
olabilir.
Bazen bulant? da görülür.
HANG? TIBB? RAHATSIZLIKLAR BA? DÖNMES?NE NEDEN OLUR?
1. Dola??m: Dola??m bozukluklar? ba? dönmesinin en s?k nedenleri
aras?ndad?r.
E?er beyniniz yeterince kan almazsa ba??n?z dönmeye ba?lar. Hemen hemen
herkes yatarken aniden aya?a kalkt???nda birkaç defa hissetmi?tir, ancak
baz? insanlar s?k veya kronik nedenlerden ötürü ba? dönmesi
?ikayetlerinde
bulunurlar. Bu arterioskleroz (damar sertli?i) dan dolay? olur. Bu
rahats?zl?k ço?unlukla yüksek tansiyon hastalar?nda, ?eker hastalar?nda
ve
kan ya?lar? yüksek olanlarda görülür. Bazen de kalp fonksiyonlar?
yetersiz
olanlarda veya kans?zl?k ?ikayeti olanlarda rastlan?r. Baz? ilaçlar
özellikle nikotin ve kafein beyne giden kan ak?m?n? azalt?r. Dietteki çok
miktarda tuz da kan ak?m?n?n azalmas?na neden olur. Bazen dola??m?nda
strese, sinirlenmeye veya gerginli?e ba?l? olarak baz? bozukluklar
olabilir.
E?er iç, kulak yeterince kan alamazsa daha özel bir ba? dönmesi durumu
olan
vertigo ortaya ç?kar. ?ç kulak kan dola??m?ndaki de?i?ikliklere çok
hassast?r. Bu yüzden beyin için bahsedilen zay?f kan dola??m?
durumlar?n?n
hepsi iç kulak için de geçerlidir.
2. Yaralanma: Kafatas?nda meydana gelen, iç kula?? da zedeleyen bir k?r?k
sonras?nda a??r?,k?s?tlay?c? bir vertigoyla birlikte bulant? ve i?itme
kayb?
geli?ir. Ba? dönmesi birkaç hafta sürer. Bu süre içinde normal taraf
yava?
yava? kar?? taraf?n fonksiyonlar?n? üstlenir.
3. Enfeksiyon: Virüslerden örne?in so?uk alg?nl???na neden olanlar iç kula??
ve
onun beyinle olan sinir ba?lant?lar?n? etkileyebilirler. Bu kötü bir
vertigoya neden olurken i?itme genellikle etkilenmez. Buna ra?men
bakteriler
sonucunda olu?an enfeksiyonlarda hem denge hemde i?itme fonksiyonlar?n?n
bozulmas?na neden olur. Ba? dönmesinin ?iddeti ve iyile?me zaman?
k?r?klarda
oldu?u gibidir.
4. Allerji: Baz? insanlar allerjik olduklar? besinlerle veya havadaki
parçac?klarla kar??la?t?klar?nda ba? dönmesi veya vertigo ile
kar??la?abilirler.
5. Nörolojik hastal?klar: Multipl Skleroz, sifiliz, tümör gibi sinir
sistemini
etkileyen hastal?klar dengenin bozulmas?na neden olur. Bunlar nadir
nedenler
olmas?na ra?men doktorunuz muayene s?ras?nda bunlar? da dü?ünecektir.
ARAÇ TUTMASINA KAR?I NE YAPAB?L?R?M?
1. Her zaman vücudunuzun hareketinin iç kula??n?z ve gözleriniz taraf?ndan
ayn?
?ekilde alg?lanabilece?i bir yerde oturun. Örnek olarak araban?n ön
taraf?nda oturup uzak manzaralara bakabilirsiniz veya geminin güvertesi
ne
ç?k?p ufku izleyebilirsiniz yada uçakta cam kenar?nda oturup d??ar?y?
seyredebilirsiniz. Uçak yolculuklar?n da hareketin en az oldu?u kanat
üstüne
denk gelen koltuklar? tercih edin.
2. E?er araba sizi tutuyorsa kitap okumay?n yada z?t yöndeki koltuklara
oturmay?n.
3. Araç tutmas? olan bir ba?ka yolcuyla konu?may?n veya onu izlemeyin.
4. Yolculuktan hemen önce yada yolculuk s?ras?nda keskin kokulardan,
baharatl?
ve ya?l? yiyeceklerden uzak durun. Ara?t?rmalar halk aras?nda yayg?n
olarak
kullan?lan formüllerin etkinli?ini bilimsel olarak kan?tlayamam??t?r.
5. Doktorunuz taraf?ndan tavsiye edilen ilaçlardan birini yolculu?unuzdan
önce
al?n. Bu ilaçlardan baz?lar? reçetesiz olarak da sat?n al?nabilir.
Sakinle?tirici veya sinir sistemini etkileyen ilaçlar için doktorunuzun
reçetesi gerekir. Baz?lar? hap veya fitil ?eklindedir baz?lar? ise
(scopolamine) kulak arkas?na yap??t?r?labilen bantlar ?eklindedir.
?unu hat?rlay?n: Ba? dönmesi ve araç tutmas? olaylar?n?n büyük ço?unlu?u
hafiftir
ve ki?i bunu kendi kendine tedavi edebilir. Ancak a??r veya giderek daha da
a??rla?an vakalar Kulak Burun Bo?az, denge ve sinir sistemi konusunda uzman bir
doktor taraf?ndan takip edilmelidir.
DOKTOR BA? DÖNMES? ?Ç?N NE YAPAR?
Doktorunuz ba? dönmesini tarif etmenizi isteyecektir. Bunun bir göz kararmas?
m?
yoksa bir hareket hissi mi oldu?unu, ne kadar sürdü?ünü, i?itme kayb? veya
bulant?
ve kusma olup olmad???n? soracakt?r. Hangi durumlar?n ba? dönmesi olu?turdu?u
da
sorulabilir. Genel durumunuz, ilaç al?p almad???n?z, kafa travmas?, son
zamanlarda
geçirilmi? bir enfeksiyon, ve kula??n?zla, sinir sisteminizle ilgili birçok
soruya
cevap vermek durumunda olabilirsiniz. Doktorunuz kula??n?z?, burnunuzu ve
bo?az?n?z? muayene ettikten sonra sinir sistemiyle ilgili baz? testler
yapacakt?r.
?ç kulak hem i?itme hem de dengeyle ilgili oldu?u için dengedeki bir bozukluk
i?itmeyi de etkileyecek veya bunun tersi olacakt?r. Bu nedenle doktorunuz
i?itme
testi (odiogram) isteyebilir. Baz? durumlarda kafatas?n?z?n röntgenini,
tomografisini veya manyetik rezonans ile görüntülenmesini veya iç kula??n?z?
uyarmak için kullan?lan s?cak veya so?uk sudan sonra göz hareketlerinizi
izleyecek
bir test (elektronistagmografi - ENG) isteyebilir. Baz? durumlarda da
kalbinizin
de?erlendirilmesini veya baz? kan testlerini önerebilir. Her hasta için her
test
gerekmemektedir. Doktorunuzun karar? hangi testlerin gerekli oldu?unu
belirleyecektir. Benzer olarak önerilen tedavi de konulan te?his ile ili?kili
olacakt?r.
BA? DÖNMES?N? AZALTMAK ?Ç?N NE YAPAB?L?R?M?
1. Ani pozisyon de?i?ikliklerinden kaç?n?n. Örnek olarak yatar durumdan
aniden
aya?a kalkmay?n veya bir taraftan di?erine ani olarak dönmeyin.
2. A??r? kafa hareketlerinden (özellikle yukar? bakmak) veya h?zl? ba?
hareketlerinden kaç?n?n.
3. Dola??m? bozacak (nikotin, kafein ve tuz) ürünlerinin kullan?m?n?
azalt?n.
4. Ba? dönmenize neden olan stresden, sinirlilikden uzak durun ve allerjiniz
olan maddelere maruz kalmamaya çal???n.
5. Ba? dönmeniz oldu?unda araba kullanmak tehlikeli alet kullanmak veya
merdiven t?rmanmak gibi zarar verebilecek aktivitelerden uzak durun.
Baz? insanlar denge problemlerini ba? dönmesi olarak nitelendirirler. Çevrenin
dönmedi?i bu denge bozuklu?u bazen iç kula?a ba?l? bir problemden dolay? ortaya
ç?kar. Baz? insanlar ise denge sa?lamaktaki zorluklar?n? vertigo kelimesiyle
aç?klarlar. Bu kelime Latince "dönmek" fiilinden gelmektedir. Bu hastalar
s?kl?kla
kendilerinin veya çevrenin döndü?ünü söylerler. Vertigo ço?unlukla iç kulak
probleminden kaynaklan?r.
HAREKET HASTALI?I VE DEN?Z TUTMASI NED?R?
Baz? insanlar uça?a bindiklerinde veya arabada bulant? hissederler, hatta bazen
kusarlar. Bu duruma ta??t tutmas? denilir. Bir çok insan bu rahats?zl??? gemiye
bindi?i zaman çeker bu yüzden ayn? olay olmas?na ra?men buna deniz tutmas?
denir.
Deniz tutmas? sadece ufak bir rahats?zl?kt?r. Bunun d???nda herhangi bir t?bbi
bozuklu?un ifadesi de?ildir. Ancak bazen yolcular bu rahats?zl?ktan dolay? çok
k?s?tlanabilirler. Çok az bir k?sm?nda da bu rahats?zl?k yolculuk bitse dahi
birkaç gün daha sürmektedir.
DENGE S?STEM?N?N ANATOM?S?
Ba? dönmesi (Dizzines, vertigo) ve ta??t tutmas? denge sistemi ile ilgilidir.
Uzay
ara?t?rmac?lar? bu duyguya uzaysal oriantasyon demektedirler. Denge sistemi iç
kulaktad?r ve beyine vücudun uzay içinde nerede oldu?unu, pozisyonunun yönü,
hangi
yönde hareket etti?i ve dönüyor mu yoksa sakin durumda m? oldu?unu bildirir.
Denge
duygunuz sinir sisteminin a?a??da belirtilen bölümleri aras?ndaki kompleks
ili?kilerle sa?lanmaktad?r.
1. ?ç kulak (ayn? zamanda labirent ad?n? da almaktad?r.) hareketin yönünü
yani
dönüp dönmedi?ini, ileri veya geri, bir yandan di?er yana ve yukar? veya
a?a??ya do?ru oldu?unu belirler.
2. Gözler vücudun uzay içindeki yerini (ba? a?a?? vs.) ve hareketin yönünü
belirler.
3. Eklemlerde ve omurgada bulunan bas?nç reseptörleri vücudun hangi
parças?n?n
a?a??da oldu?unu ve neresinin yere de?di?ini belirler.
4. Kaslardaki ve eklemlerdeki alg?lama reseptörleri vücudun hangi parças?n?n
hareket etti?ini belirler.
5. Merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) daha önceki dört sistemden
gelen
uyar?lar? i?ler ve sonuçta koordinasyonu sa?lanm?? bir alg?lama ortaya
ç?kar.
Ta??t tutmas?n?n bulgular? ve ba? dönmesi, merkezi sinir sistemine di?er dört
sistemden birbirine z?t mesajlar geldi?inde ortaya ç?kmaktad?r. Örnek olarak
f?rt?nal? bir günde uça?a bindi?inizi dü?ünün ve uça??n?z hava ak?mlar?ndan
dolay?
sallanmaktad?r. Fakat gözleriniz bu hareketi alg?lamamaktad?r. Çünkü bütün
gördü?ünüz uça??n içidir. Bunun sonucunda beyniniz birbiriyle uyu?mayan
mesajlar
almaktad?r. Sizi bundan dolay? uçak tutabilir. Veya bir araban?n arka
koltu?unda
oturmu? kitap okudu?unuzu dü?ünün. ?ç kula??n?z ve deri reseptörleriniz
yolculu?un
hareketini alg?layacakt?r. Ancak gözleriniz sadece kitab? görecektir. Bu
nedenle
sizi ta??t tutabilir. Gerçek bir t?bbi örnek vermek gerekirse bir darbeden
dolay?
yaln?zca bir taraftaki iç kula??n?z?n hasarland???n? dü?ünün. Hasarl? iç kulak
normal iç kulakla ayn? mesajlar? göndermez. Bu beyine dönme eylemiyle ilgili
yanl?? bilgi verir. Ki?i vertigodan veya dönüyormu? hissinden ?ikayetçi
olabilir.
Bazen bulant? da görülür.
HANG? TIBB? RAHATSIZLIKLAR BA? DÖNMES?NE NEDEN OLUR?
1. Dola??m: Dola??m bozukluklar? ba? dönmesinin en s?k nedenleri
aras?ndad?r.
E?er beyniniz yeterince kan almazsa ba??n?z dönmeye ba?lar. Hemen hemen
herkes yatarken aniden aya?a kalkt???nda birkaç defa hissetmi?tir, ancak
baz? insanlar s?k veya kronik nedenlerden ötürü ba? dönmesi
?ikayetlerinde
bulunurlar. Bu arterioskleroz (damar sertli?i) dan dolay? olur. Bu
rahats?zl?k ço?unlukla yüksek tansiyon hastalar?nda, ?eker hastalar?nda
ve
kan ya?lar? yüksek olanlarda görülür. Bazen de kalp fonksiyonlar?
yetersiz
olanlarda veya kans?zl?k ?ikayeti olanlarda rastlan?r. Baz? ilaçlar
özellikle nikotin ve kafein beyne giden kan ak?m?n? azalt?r. Dietteki çok
miktarda tuz da kan ak?m?n?n azalmas?na neden olur. Bazen dola??m?nda
strese, sinirlenmeye veya gerginli?e ba?l? olarak baz? bozukluklar
olabilir.
E?er iç, kulak yeterince kan alamazsa daha özel bir ba? dönmesi durumu
olan
vertigo ortaya ç?kar. ?ç kulak kan dola??m?ndaki de?i?ikliklere çok
hassast?r. Bu yüzden beyin için bahsedilen zay?f kan dola??m?
durumlar?n?n
hepsi iç kulak için de geçerlidir.
2. Yaralanma: Kafatas?nda meydana gelen, iç kula?? da zedeleyen bir k?r?k
sonras?nda a??r?,k?s?tlay?c? bir vertigoyla birlikte bulant? ve i?itme
kayb?
geli?ir. Ba? dönmesi birkaç hafta sürer. Bu süre içinde normal taraf
yava?
yava? kar?? taraf?n fonksiyonlar?n? üstlenir.
3. Enfeksiyon: Virüslerden örne?in so?uk alg?nl???na neden olanlar iç kula??
ve
onun beyinle olan sinir ba?lant?lar?n? etkileyebilirler. Bu kötü bir
vertigoya neden olurken i?itme genellikle etkilenmez. Buna ra?men
bakteriler
sonucunda olu?an enfeksiyonlarda hem denge hemde i?itme fonksiyonlar?n?n
bozulmas?na neden olur. Ba? dönmesinin ?iddeti ve iyile?me zaman?
k?r?klarda
oldu?u gibidir.
4. Allerji: Baz? insanlar allerjik olduklar? besinlerle veya havadaki
parçac?klarla kar??la?t?klar?nda ba? dönmesi veya vertigo ile
kar??la?abilirler.
5. Nörolojik hastal?klar: Multipl Skleroz, sifiliz, tümör gibi sinir
sistemini
etkileyen hastal?klar dengenin bozulmas?na neden olur. Bunlar nadir
nedenler
olmas?na ra?men doktorunuz muayene s?ras?nda bunlar? da dü?ünecektir.
ARAÇ TUTMASINA KAR?I NE YAPAB?L?R?M?
1. Her zaman vücudunuzun hareketinin iç kula??n?z ve gözleriniz taraf?ndan
ayn?
?ekilde alg?lanabilece?i bir yerde oturun. Örnek olarak araban?n ön
taraf?nda oturup uzak manzaralara bakabilirsiniz veya geminin güvertesi
ne
ç?k?p ufku izleyebilirsiniz yada uçakta cam kenar?nda oturup d??ar?y?
seyredebilirsiniz. Uçak yolculuklar?n da hareketin en az oldu?u kanat
üstüne
denk gelen koltuklar? tercih edin.
2. E?er araba sizi tutuyorsa kitap okumay?n yada z?t yöndeki koltuklara
oturmay?n.
3. Araç tutmas? olan bir ba?ka yolcuyla konu?may?n veya onu izlemeyin.
4. Yolculuktan hemen önce yada yolculuk s?ras?nda keskin kokulardan,
baharatl?
ve ya?l? yiyeceklerden uzak durun. Ara?t?rmalar halk aras?nda yayg?n
olarak
kullan?lan formüllerin etkinli?ini bilimsel olarak kan?tlayamam??t?r.
5. Doktorunuz taraf?ndan tavsiye edilen ilaçlardan birini yolculu?unuzdan
önce
al?n. Bu ilaçlardan baz?lar? reçetesiz olarak da sat?n al?nabilir.
Sakinle?tirici veya sinir sistemini etkileyen ilaçlar için doktorunuzun
reçetesi gerekir. Baz?lar? hap veya fitil ?eklindedir baz?lar? ise
(scopolamine) kulak arkas?na yap??t?r?labilen bantlar ?eklindedir.
?unu hat?rlay?n: Ba? dönmesi ve araç tutmas? olaylar?n?n büyük ço?unlu?u
hafiftir
ve ki?i bunu kendi kendine tedavi edebilir. Ancak a??r veya giderek daha da
a??rla?an vakalar Kulak Burun Bo?az, denge ve sinir sistemi konusunda uzman bir
doktor taraf?ndan takip edilmelidir.
DOKTOR BA? DÖNMES? ?Ç?N NE YAPAR?
Doktorunuz ba? dönmesini tarif etmenizi isteyecektir. Bunun bir göz kararmas?
m?
yoksa bir hareket hissi mi oldu?unu, ne kadar sürdü?ünü, i?itme kayb? veya
bulant?
ve kusma olup olmad???n? soracakt?r. Hangi durumlar?n ba? dönmesi olu?turdu?u
da
sorulabilir. Genel durumunuz, ilaç al?p almad???n?z, kafa travmas?, son
zamanlarda
geçirilmi? bir enfeksiyon, ve kula??n?zla, sinir sisteminizle ilgili birçok
soruya
cevap vermek durumunda olabilirsiniz. Doktorunuz kula??n?z?, burnunuzu ve
bo?az?n?z? muayene ettikten sonra sinir sistemiyle ilgili baz? testler
yapacakt?r.
?ç kulak hem i?itme hem de dengeyle ilgili oldu?u için dengedeki bir bozukluk
i?itmeyi de etkileyecek veya bunun tersi olacakt?r. Bu nedenle doktorunuz
i?itme
testi (odiogram) isteyebilir. Baz? durumlarda kafatas?n?z?n röntgenini,
tomografisini veya manyetik rezonans ile görüntülenmesini veya iç kula??n?z?
uyarmak için kullan?lan s?cak veya so?uk sudan sonra göz hareketlerinizi
izleyecek
bir test (elektronistagmografi - ENG) isteyebilir. Baz? durumlarda da
kalbinizin
de?erlendirilmesini veya baz? kan testlerini önerebilir. Her hasta için her
test
gerekmemektedir. Doktorunuzun karar? hangi testlerin gerekli oldu?unu
belirleyecektir. Benzer olarak önerilen tedavi de konulan te?his ile ili?kili
olacakt?r.
BA? DÖNMES?N? AZALTMAK ?Ç?N NE YAPAB?L?R?M?
1. Ani pozisyon de?i?ikliklerinden kaç?n?n. Örnek olarak yatar durumdan
aniden
aya?a kalkmay?n veya bir taraftan di?erine ani olarak dönmeyin.
2. A??r? kafa hareketlerinden (özellikle yukar? bakmak) veya h?zl? ba?
hareketlerinden kaç?n?n.
3. Dola??m? bozacak (nikotin, kafein ve tuz) ürünlerinin kullan?m?n?
azalt?n.
4. Ba? dönmenize neden olan stresden, sinirlilikden uzak durun ve allerjiniz
olan maddelere maruz kalmamaya çal???n.
5. Ba? dönmeniz oldu?unda araba kullanmak tehlikeli alet kullanmak veya
merdiven t?rmanmak gibi zarar verebilecek aktivitelerden uzak durun.
Comment