Bahçe Bitkilerinin Tanýmý ve Sýnýflandýrýlmasý

[ubeyd]

Bahçe Bitkilerinin Tanýmý ve Sýnýflandýrýlmasý

1.1. Tanýmý

Tarýmýn, meyve aðaçlarý, asma, sebze ve süs bitkileri yetiþtiriciliði ile uðraþan dalýna "Bahçe Bitkileri Tarýmý" adý verilmektedir.

Bahçe bitkileri yetiþtiriciliði tarýmýn teknik bir bilim dalýdýr. Bu bilim dalýnýn iþlediði konular açýsýndan saf bilimlerden matematik, fizik ve kimya, uygulamalý bilim dallarýndan da fizyoloji, ekoloji ve biyoloji açýsýndan botanik, hastalýk ve zaralýlar yönünden zooloji, entomoloji ve fitopatoloji, ýslah yönünden genetik, sitogenetik ve biyoteknoloji, muhafaza yönünden soðuk tekniði ve termodinamik, örtüaltý yetiþtiriciliði yönünden de inþaat ve makina mühendislikleri ile yakýn iliþkisi bulunmaktadýr.

1.2. Türkiye'de yetiþtirilen bahçe bitkilerinin orijini

Bitkilerin sýnýflandýrýlmasýnda kullanýlan en yaygýn sistem, sistematik bilimcisi Linne tarafýndan geliþtirilmiþ olan botanik sýnýflandýrmadýr. Botanik sýnýflandýrmada, türler daha çok çiçek yapýlarý (çiçek tipi, çiçek organlarýnýn yapýsý, rengi, þekli) dikkate alýnarak sýnýflandýrýlmaktadýr. Böylece bitkiler alemi sýmfa ve alt sýnýflara, sýnýflar takýmlara, takýmlar familyalara, familyalar cinslere, cinsler de türlere ve alt türlere ayrýlmaktadýr. Botanik sýnýflandýrmada tür isimleri Latince olarak verilmektedir. Bu sýnýflandýrma þekli uluslararasý bir sýnýflandýrma þeklidir. Bu nedenle botanik olarak sýnýflandýrýlmýþ bir tür dünyanýn neresine gidilirse gidilsin, ayný isimle bilinir.

Bu sýnýflandýrma sistemi içinde Bahçe Bitkilerine giren türleri deðerlendirmeden önce, bahçe bitkilerini ömürlerine göre tek yýllýk (bazý sebzeler) ve çok yýllýk (bazý sebzeler, meyveler ve asma) olarak gruplandýrmanm yararlý olacaðý düþünülmüþtür. Buna göre ülkemizde bilinen meyve türlerinin, üzüm ve üzümsü meyveler ile sebzelerin botanik sýnýflandýrmalarý ayrý ayrý verilmiþtir.

1



Botanik sýnýflandýrmanýn dýþýnda meyve ve sebze türlerinin iklim isteklerine, meyve özelliklerine, kullanýlan veya tüketilen kýsýmlarýna veya tüketim þekillerine göre sýnýflandýrýlmalarý da mümkündür.

Bu bölümde botanik sýnýflandýrmaya ek olarak meyveler'de meyve özelliklerine; sebzeler'de ise tüketilen kýsýmlarýna ve iklim isteklerine baðlý olarak iki grup sýnýflandýrma þekli daha verilmiþtir.

1.2.1. Meyve türlerinin sýnýflandýrýlmasý

1.2.1.1. Meyve türlerinin botanik sýnýflandýrýlmasý

Meyve türlerinin botanik sýnýflandýrýlmasý aþaðýda toplu halde verilmiþtir.

Takým : Contortae

Familya : Oleaceae

Tür : Oka europea (Zeytin)

: Oka okaster (Yabani zeytin)
Takým : Dipsacales

Familya : Capripoliaceae

Tür : Sambucus nigra (Mürver yemiþi)

Takým : Ericales

Familya : Ericaceae

Tür : Arbutus andrachne (Koca yemiþ)

: Vaccinium corymbosum (Kültür Yaban Mersini)
Takým : Fagales

Familya : Betulaceae

Tür : Corylus avellana (Fýndýk)

: Corylus rnaxima (Fýndýk (badem))
: Corylus colurna (Fýndýk (aðaç))
Takým : Geraniames

Familya : Rutaceae

Tür : Citrus medica (Aðaç kavunu)

: Citrus paradisi (Altýntop)
: Citrus bergamia (Bergamut)
: Citrus aurantifolia (Lime) •



Takým

Familya

Tür

Takým

Familya

Tür

Takým

Familya

Tür

Familya

Tür

Takým

Familya

Tür

Takým

Familya

Tür

Takým

Familya

Tür

Familya

Tür

Tür

Takým

Familya

Tür



: Juglandales

: Juglandaceae

: Juglans regia (Ceviz) : Leguminosae

: Leguminoseae

: Ceratonia siliqua (Keçiboynuzu) : Myrtales

: Eleagnaceae

: Eleagnus angustifolia (Ýðde) : Punicaceae

: Punica granattým (Nar) : Ranunculales

: Berberidaceae

: Berberis vulgaris (Kadýn tuzluðu) : Ombellales

: Cornaceae

: Cornus mas (Kýzýlcýk) : Rhamnales

: Rhamnaceae

: Ziziphus vulgaris (Ünnap) : Výtaceae

: Výtis labrusca

: Výtis berlandieri

: Výtis rupestris

: Výtis riparia

: Výtis vinifera ssp. silvestris (Yabani asma)

ssp. sativa (Kültür asmasý) : Výtis rotundifolia : Rosales

: Rosaceae

: Amygdalus communis (Badem)

: Amygdalus nana (Badem (bodur))

: Crataegus azarolus (Alýç)

: Crataegus orientalis (Yemþen)

: Cydonia vulgaris (Ayva)

: Diospyros kaki (Trabzon hurmasý)

: Eriobotria japonica (Yeni dünya)

: Fragaria vesca (Çilek)



: Malus communis (Elma)

: Mespilus germanica (Muþmula)

: Pirus communis (Armut)

: Pirus elaegrifolia (Ahlat)

: Prunus armeniaca (Kayýsý)

: Prunus avium (Kiraz)

: Prunus cerasifem (Kiraz eriði)

: Prunus cerasus (Viþne)

: Prunus domestica (Erik)

: Prunus fruticosa (Viþne (bodur))

: Prunus lauroceasus (Kara yemiþ)

: Prunus mahaleb (Ýdris)

: Prunus spinosa (Çakal eriði)

: Ribes nigrum (Siyah frenk üzümü)

: Ribes nýbrum (Kýrmýzý frenk üzümü)

: Ribes uva-crispa (Bektaþi üzümü)

: Rosa canina (Kuþburnu)

: Rubus fruticosus (Böðürtlen)

: Rubus idaeus (Kýrmýzý ahududu)

: Rubus neglectus (Mor ahududu)

: Rubus occidentalis (Siyah ahududu)

: Sorbus aucuparia (Kuþ üvezi)

: Sorbus domestica (Üvez)

Takým : Rubiales

Familya : Caprifoliaceae

Tür : Výburnum opulus (Geleboru)

Takým : Sapindales

Familya : Anarcardiaceae

Tür : Pistacia khinjuk (Buttum)

: Pistacia vera (Antep fýstýðý) : Pistacia terebinthus (Melengiç) : Pistacia mastica (Adi sakýz) : Magifera indica (Mango)

Takým : Scitaminales

Familya : Musaceae

Tür : Musa cavendishii (Muz)



Kaynak:Genel Bahçe Bitkileri
Atila GÜNAY