Tweet
Bitkilerin ilk olarak ortaya çıktığı ve evrimlerini tamamladıkları yerlere "Gen Merkezi" veya "Anavatan" adı verilmektedir. Vavilov adlı Rus Botanik bilim adamı tarafından dünyada 8 gen merkezi belirlenmiştir (Şekil 1.1).
Bu merkezleri şu şekilde sıralayabiliriz.
1-Çin
2- Hindistan (Himalaya etekleri), Malezya, Siyam
3- Orta Asya
4- Yakın Doğu
5- Akdeniz Havzası
6- Etopya (Habeşistan)
Şekil 1.1. Kültür bitkilerinin orijin merkezleri
I. Çin, II. Hindistan, Ha. Malezya, III. Orta Asya, IV. Yakın Doğu, V. Akdeniz, VI. Etopya, VII. Güney Meksika ve Orta Amerika, VIII. Güney Amerika (Pera-Ekvator-Bolivya), Villa. Şili, VIHb. Brezilya-Paraguay.
7- Güney Meksika ve Orta Amerika
8- Güney Amerika (Peru, Ekvator, Bolivya, Brezilya, Paraguay)
Bu gen merkezleri incelendiğinde Türkiye'nin hem Yakın Doğu
hem de Akdeniz Havzası içinde yer alması nedeniyle, gen merkezi olarak ayrı bir yere sahip olduğu görülmektedir.
Türkiye'nin dünyada yetişen bir çok meyve ve sebze türünün gen merkezi veya gen merkezi sınırları içinde bulunmasının ve çok sayıda tür ve çeşit zenginliğine sahip olmasının nedenlerim şu şekilde sıralayabiliriz:
1- Ülkemizin ekolojik (iklim ve toprak) koşullarının bahçe
bitkilerinin yetiştiriciliğine uygun olması,
2- Türkiye'nin göç yollarının üzerinde bulunması,
3- Anadolu'nun tarihin ilk çağlarından beri pek çok medeniyetin
yaşadığı bir alan olması.
Bu nedenlerle, dünyada kültüre alınıp yetiştirilmekte olan 138 meyve türünden, 16'sı subtropik meyve türü olan 75'e yakın tür ülkemizde yetiştirilebilmektedir. Aynı şekilde dünyada 200'ün üzerinde sebze türü bulunmakta, bunlardan bilinen 80'e yakın türden 60 tanesi Türkiye'de üretilebilmektedir. Bu tür zenginliğinin yamnda büyük bir çeşit zenginliği de bulunmaktadır. Nitekim ülkemizde bugün sayıları azalmış olmakla birlikte 500'den fazla elma, 600 armut, 200 erik, 100 şeftali ve 1200 üzüm çeşidinin bulunduğu bildirilmektedir.
Kökeni Anadolu olan meyve ve sebze türlerinin isimleri aşağıda verilmiştir.
Ahududu, armut, alıç, ayva, ahlat, bektaşi üzümü, böğürtlen, badem, buttum, çilek, ceviz, çamfıstığı, karadut, elma, erik, fındık, Antep fıstığı, geleboru, kestane, keçiboynuzu, kadıntuzluğu, karayemiş, kocayemiş, kiraz, kızılcık, kuşburnu, kuş üvezi, kuş iğdesi, mürver, muşmula, melengiç, nar, sakız, sumak, ünnap, üvez, üzüm, vişne, ve zeytin, kereviz, pazı, pırasa, nane, lahana, karnabahar, kavun.
Bir ülkede bulunan tür ve çeşit zenginliğinin ülkeye sağladığı birçok yarar vardır. Bunları da aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
1. Farklı iklim koşullarına uyabilecek çeşitleri seçmek: Ülkemizin
farklı ekolojilere sahip olması nedeniyle (kara ve deniz iklimi
birarada), bu iklim koşullarına uygun çeşit seçme şansı yüksektir.
Örneğin, Karadeniz bölgesinin elma çeşitleri fazla neme,
Güneydoğu'dakiler ise kurak koşullara uymuşlardır. Yine, Güneydoğu
Anadolu bölgesindeki incir ve zeytin çeşitleri, Ege bölgesindekilere
göre soğuğa ve kurağa daha dayanıklıdırlar.
2. Dış ve iç pazar isteklerine, farklı değerlendirme şekillerine
(sofralık, kurutmalık) uygun çeşitleri seçme şansı verir. Örneğin
Amasya elması, ekşi elma çeşitleri, Ankara armudu, Malatya ve çevresinde üretilen Haliloğlu kayısısı, Antep'te yetiştirilen Uzun fıstık, Ege'de yetiştirilen Sarılop inciri.
3. Hastalıklara karşı dayanıklı çeşitler seçilebilir. Uzun yıllar aynı ekolojide yetiştirilen tür ve çeşitlet içinden yıllar içinde meydana gelen doğal seleksiyonlarla belli hastalıklara dayanıklılık gösteren çeşitler seçilebilir
Kaynak: Genel Bahçe Bitkileri - Prof.Dr Atila GÜNAY
Bu merkezleri şu şekilde sıralayabiliriz.
1-Çin
2- Hindistan (Himalaya etekleri), Malezya, Siyam
3- Orta Asya
4- Yakın Doğu
5- Akdeniz Havzası
6- Etopya (Habeşistan)
Şekil 1.1. Kültür bitkilerinin orijin merkezleri
I. Çin, II. Hindistan, Ha. Malezya, III. Orta Asya, IV. Yakın Doğu, V. Akdeniz, VI. Etopya, VII. Güney Meksika ve Orta Amerika, VIII. Güney Amerika (Pera-Ekvator-Bolivya), Villa. Şili, VIHb. Brezilya-Paraguay.
7- Güney Meksika ve Orta Amerika
8- Güney Amerika (Peru, Ekvator, Bolivya, Brezilya, Paraguay)
Bu gen merkezleri incelendiğinde Türkiye'nin hem Yakın Doğu
hem de Akdeniz Havzası içinde yer alması nedeniyle, gen merkezi olarak ayrı bir yere sahip olduğu görülmektedir.
Türkiye'nin dünyada yetişen bir çok meyve ve sebze türünün gen merkezi veya gen merkezi sınırları içinde bulunmasının ve çok sayıda tür ve çeşit zenginliğine sahip olmasının nedenlerim şu şekilde sıralayabiliriz:
1- Ülkemizin ekolojik (iklim ve toprak) koşullarının bahçe
bitkilerinin yetiştiriciliğine uygun olması,
2- Türkiye'nin göç yollarının üzerinde bulunması,
3- Anadolu'nun tarihin ilk çağlarından beri pek çok medeniyetin
yaşadığı bir alan olması.
Bu nedenlerle, dünyada kültüre alınıp yetiştirilmekte olan 138 meyve türünden, 16'sı subtropik meyve türü olan 75'e yakın tür ülkemizde yetiştirilebilmektedir. Aynı şekilde dünyada 200'ün üzerinde sebze türü bulunmakta, bunlardan bilinen 80'e yakın türden 60 tanesi Türkiye'de üretilebilmektedir. Bu tür zenginliğinin yamnda büyük bir çeşit zenginliği de bulunmaktadır. Nitekim ülkemizde bugün sayıları azalmış olmakla birlikte 500'den fazla elma, 600 armut, 200 erik, 100 şeftali ve 1200 üzüm çeşidinin bulunduğu bildirilmektedir.
Kökeni Anadolu olan meyve ve sebze türlerinin isimleri aşağıda verilmiştir.
Ahududu, armut, alıç, ayva, ahlat, bektaşi üzümü, böğürtlen, badem, buttum, çilek, ceviz, çamfıstığı, karadut, elma, erik, fındık, Antep fıstığı, geleboru, kestane, keçiboynuzu, kadıntuzluğu, karayemiş, kocayemiş, kiraz, kızılcık, kuşburnu, kuş üvezi, kuş iğdesi, mürver, muşmula, melengiç, nar, sakız, sumak, ünnap, üvez, üzüm, vişne, ve zeytin, kereviz, pazı, pırasa, nane, lahana, karnabahar, kavun.
Bir ülkede bulunan tür ve çeşit zenginliğinin ülkeye sağladığı birçok yarar vardır. Bunları da aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
1. Farklı iklim koşullarına uyabilecek çeşitleri seçmek: Ülkemizin
farklı ekolojilere sahip olması nedeniyle (kara ve deniz iklimi
birarada), bu iklim koşullarına uygun çeşit seçme şansı yüksektir.
Örneğin, Karadeniz bölgesinin elma çeşitleri fazla neme,
Güneydoğu'dakiler ise kurak koşullara uymuşlardır. Yine, Güneydoğu
Anadolu bölgesindeki incir ve zeytin çeşitleri, Ege bölgesindekilere
göre soğuğa ve kurağa daha dayanıklıdırlar.
2. Dış ve iç pazar isteklerine, farklı değerlendirme şekillerine
(sofralık, kurutmalık) uygun çeşitleri seçme şansı verir. Örneğin
Amasya elması, ekşi elma çeşitleri, Ankara armudu, Malatya ve çevresinde üretilen Haliloğlu kayısısı, Antep'te yetiştirilen Uzun fıstık, Ege'de yetiştirilen Sarılop inciri.
3. Hastalıklara karşı dayanıklı çeşitler seçilebilir. Uzun yıllar aynı ekolojide yetiştirilen tür ve çeşitlet içinden yıllar içinde meydana gelen doğal seleksiyonlarla belli hastalıklara dayanıklılık gösteren çeşitler seçilebilir
Kaynak: Genel Bahçe Bitkileri - Prof.Dr Atila GÜNAY
Comment