Duyuru

**ubeyd** · 01.03.09, 22:25

Cevap: Gametlerin oluşumu, tozlanma ve döllenme

dönüşürler. Micropyl tarafındaki kutup hücrelerinden iç taraftaki yumurta hücresi (oospher) olarak gelişir. Diğer iki hücre "sinergid" hücreleridir. Karşı kutuptaki hücreler "antipod" hücreleridir. Bunlar döllenmeden biraz önce kaybolurlar. Bu aşamalardan geçen embriyo torbasına sahip dişi organlar döllenme olgunluğuna erişmişlerdir. Bazı türlerde olgunlaşmış dişi organın stigmasmda çiçek tozlarının çimlenmeleri için şeker içeren bir sıvının salgılanması, dişi organın tozlanmaya hazır (receptive) olduğunu göstermektedir.Döllenmenin ilk koşulu tozlanmanın olmasıdır. Erkek organ başçığında olgunlaşan çiçek tozlarının (polen) dişicik tepesi üzerine taşınmasına "tozlanma" denir. Bahçe bitkilerinde tozlanma, çiçek yapısına göre, rüzgarla veya böceklerle gerçekleşmektedir.

Böceklerle tozlanan bitkilere "entomophyl" bitkiler denir. Elma, armut, ayva, erik, kiraz, vişne, şeftali, badem, nar, incir gibi meyve türleri ve domates, biber, patlıcan gibi sebze türlerinde tozlanma böcekler aracılığı ile olmaktadır (Şekil 3.13). Bu türlerde çiçek

erseliktir ve taç yapraklar renkli, güzel kokulu ve çok gösterişlidir. Ayrıca bu çiçeklerin pek çoğunda balözü (nektar) salgılayan bezler vardır. Bu özellikleri ile böcekleri kendilerine çekerek tozlanmada yardımcı olurlar. Buna karşın anterleri ve stigmaları küçük, çiçek tozları az, iri ve yapışkandır. Hermaphrodite çiçek yapısına sahip asmanın çiçeğinin gösterişsiz olması ve nektarların böcekleri çeken kokulu ve tatlı sıvıyı salgılayamamaları nedeni ile tozlanma asmada rüzgar aracılığı ile olmaktadır.

Bazı türlerde çiçeğin yapısı ile tozlamayı yapan böceklerin hayat devreleri arasında vazgeçilmez bir ilişki vardır. Bunun en güzel örneği incirlerde tozlanmayı yapan incir sineği (Blastophaga sp.) ile erkek ve dişi incir çiçekleri arasında görülmektedir.

Böcekler arasında özellikle bal arılarının tozlanmada ayrı bir yeri vardır. Koloni halinde yaşamaları ve çiçeklenme zamanı kovanlarıyla bahçelere taşmabilmeleri, tozlanmanın yeterli bir düzeyde gerçekleştirilmesinde büyük kolaylık sağlarlar.

Rüzgarla tozlanan bitkilere "anemophyl" bitkiler denir. Bu bitkiler genellikle bir cinsli çiçeklere sahiptirler. Fındık, ceviz, pikan, dut, kestane gibi monoik; hurma ve Antep fıstığı gibi dioik türler anemophyl'dirler.

Anemophyl bitkilerin çiçekleri, entomophyl bitkilerde olduğu gibi gösterişli değildir. Çiçeklerin taç yaprakları ya hiç yok, (pikan, ceviz, Antep fıstığı) ya da çok küçüktür (apetalous). Nektar salgılamazlar. Stigmaları geniş ya da çok parçalı ve pürüzlüdür. Erkek organlar büyük ve polen sayısı çok fazladır (Şekil 3.14). Polenler kuru, küçük (0,03mm) ve hafiftir. Olgun bir ceviz ağacında herbiri 1-4 milyon polen üreten 5000 erkek organ (kedicik) olduğu ve normal bir ceviz ağacında dişi çiçeklerin 7-8 katından daha fazla erkek organ oluştuğu bildirilmektedir.

Çilek, kivi, kestane ve bazı erik çeşitleri hem böceklerle ve hem de rüzgarla tozlanabümektedirler.

Bir çiçeğin dişi organı kendi çiçek tozları ile tozlanabildiği gibi, aym bitki veya başka bir bitki (aynı veya farklı çeşitten) üzerindeki çiçeklerin çiçek tozları ile de tozlanabilmektedir. Buna göre bitkiler "kendiyle tozlanan" ve "yabancıyla îozlanan"lar diye sınıflandırılırlar. Dişi organların aynı çeşide ait çiçeklerin çiçek tozları ile tozlanmasına "kendiyle tozlanma", aym türe (veya başka bir türe) ait başka bir çeşidin çiçek tozları ile tozlanmasına da "yabancıyla tozlanma" denir.

Kendiyle tozlanma veya yabancıyla tozlanma, çoğu kez, erkek ve dişi organların (veya gametlerin) olgunlaşma zamanlarına göre değişir. Erkek ve dişi organların aym zamanda olgunlaşmalarına "homogamy", farklı zamanlarda olgunlaşmalarına "dichogamy" denir. Dichogamy gösteren bitkilerde erkek organların dişi organlardan önce olgunlaşmasına "protandiy", dişi organların erkek organlardan önce olgunlaşmasına da "protogeny" denilmektedir. Protandry veya protogeny özelliği gösteren bitkilerde, kendiyle tozlanma gerçekleşemediğinden, yabancı çiçek tozları ile tozlanırlar. Monoik ve dioik türlerde dichogamy çok yaygındır. Örneğin, fındık, ceviz, pikan, Antep fıstığı gibi sert kabuklu meyve türlerinde hem protogeny ve hem de protandry görülmektedir (Heterodichogamy). Bu türlerden ürün alınabilmesi için, esas çeşitle aynı zamanda çiçek açan başka çeşitlerin de yetiştirilmesi zorunlu olmaktadır. Bu amaçla yetiştirilen çeşitlere "tozlayıcı çeşit" denilmektedir,

Tozlanmanın ilk koşulu erkek ve dişi organların aynı zamanda olgunlaşmış olmaları (homogamy) ise de, yeterli bir tozlanma için çevre koşullarının da uygun olması gereklidir. Çiçeklenme zamanı havanın çok serin, sıcak, nemli, kuru, yağışlı, sisli, durgun ve rüzgarlı olması, tozlayıcı böceklerin cins ve miktarı tozlanma üzerinde olumlu ya da olumsuz etki göstermektedir.

Tozlanma zamanı havanın uzun süre sisli ve durgun olduğu yıllarda, fındık, ceviz, pikan, kestane gibi anemophyl bitkilerden hemen hiç ürün alınamaz. Böyle havalarda çiçek tozları havada asılı kalarak tozlanma engellenir. Karadeniz bölgesinde bu durumla sık sık karşılaşılmaktadır. Tozlanmayan fındık çiçeklerinde döllenme olmadığı için içi boş meyveler oluşmaktadır. Aynı durum, Güneydoğu Anadolu bölgemizde yetiştirilen Antep fıstıklarında, sıcak esen kuru rüzgarların dişicik tepesini kurutması nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Böyle havalarda tozlanlanma olsa dahi, polenler kuru stigma üzerinde çimlenemediğinden içi boş (fıs) meyveler oluşmaktadır. Dişicik tepesinin yıkanmasına neden olduğu için tozlanma zamanı yağış olması istenmez.
Hava durumu tozlanmada yardımcı olan böceklerin, özellikle arıların aktivitelerini de etkiler. 10°C'nin altındaki sıcaklıklarda, yağışlı ve saatte 25-40 km'den daha hızlı esen rüzgarlı havalarda arılar kovanlarından çıkmazlar.

Tozlanması böceklerle olan meyve türlerinde iyi bir tozlanma için bahçede bir hektar alan için 2-5 adet fenni kovan bulundurulması ve kovanların birbirinden uzaklığı 250 m'den daha fazla olmayacak şekilde bahçe içinde dağıtılmaları gereklidir.

Tozlanmaları rüzgarla olan veya kendiyle tozlanamayan çeşitlerde, esas çeşitlerle aynı zamanda çiçek açan tozlayıcı çeşitler seçilmeli ve bu çeşitler tozlanacak çeşitlerden 75 m'den daha fazla uzaklıkta olmayacak şekilde dikilmelidirler.

Dünyada yetiştiriciliği yapılan kültür asmalarının yaklaşık %97'si erdişi çiçek yapısına sahiptir. Bu çiçek yapısına sahip çeşitler, kendi kendilerini tozlayabilmeleri nedeniyle tek çeşitle bağ tesis etmek mümkün olmaktadır. Karagevrek, Tahannebi, Hönüsü, Erolan, Çavuş, Fesleğen gibi morfolojik erdişi fizyolojik dişi çiçeğe sahip çeşitler ise, çiçek tozlarının tozlama ve dölleme yeteneğinde olmamaları nedeniyle bu çeşitlerle bağ kurulurken mutlaka tozlayıcı (babalık) bir çeşide ihtiyaç duyulmaktadır.

Bu tip çeşitlerle bağ tesis edilirken iyi bir tozlanma sağlayabilmek için, dikim planı ya 2 sıra analık çeşide bir tozlayıcı çeşit ya da 8 ana çeşide bir babalık çeşit olacak şekilde yapılmalıdır (Şekil 3.15 ve 3.16). Dölleyici çeşit seçiminde dikkate alınması gereken bazı unsurlar şu şekilde sıralanabilir:

a) Dölleyici çeşit bol çiçek tozu oluşturmalı ve çiçek tozlarının
çimlenme oranı yüksek olmalı,

b) Dölleyici çeşidin çiçek açma zamanları uzun ve ana çeşitle aynı
zamanda olmalı,

c) Bağda küçümsenmeyecek bir yer tutacak olan dölleyici çeşit,
bölge için ekonomik önemi olan standart bir çeşit olmalı,

d) Dölleyici çeşit erdişi çiçek yapısına sahip olmalıdır.

Duyuru

Gametlerin oluşumu, tozlanma ve döllenme

Gametlerin oluşumu, tozlanma ve döllenme

Comment