Meyve türlerinin iklim istekleri

[ubeyd]

Meyve türlerinin iklim istekleri

Yumuşak çekirdekli meyveler

Elma: Soğuk ılıman iklimin en önemli meyve türü olan elma, kış soğuklarına son derece dayanıklıdır. Gövde ve ana dalları -35°C hatta -40°C'ye, bir yaşlı dalları ise -20°C'ye kadar dayanabilir. Çiçek tomurcukları da kapalı durumda iken düşük sıcaklıklara dayanıklıdır. Ancak, erken ilkbaharda gelişmenin başlaması ile çiçek tomurcuklarının soğuğa karşı dayanımı hızla azalır. Tomurcuklar, açılmadan hemen önceki devrede -3.9°C, açılmış halde -2.3°C ve küçük meyveler -1.7°C'ye yarım saat süre ile dayanabilmektedirler. Olgun meyveler ise -2°C ve -3.5°C'de zarar görmektedir.

Elma +9°C'de çiçek açmaya başlar. Periyodik olarak çiçek

açtığından ilkbahar donlarından fazla zarar görmez. Yaz döneminde yüksek sıcaklıklardan hoşlanmaz. Gelişme dönemi süresince en uygun ortalama sıcaklık 13°-18°C'dir. Soğuklama isteği +7°C'nin altında 2300-2700 saattir.

Armut: Elmaya göre soğuklara dayanımı daha düşüktür. Gövde ve yaşlı dallar -25°C ve -30°C'ye kadar dayanabilir. Buna karşılık açılmış çiçekler -2.2°C, küçük meyveler ise -l.l°C'ye yarım saat süre ile dayanabilmektedirler. Ankara armudu gibi partenokarpiye eğilimli olan çeşitlerde ilkbahar geç don zararına rağmen tatminkar bir ürün alınabilmektedir. Armut gelişme döneminde elmaya göre daha yüksek bir sıcaklık toplamı ve daha düşük nisbi nem ister. Soğuklama isteği 1000-2300 saattir.

Ayva: Ayva için en uygun iklim ılıman deniz iklimidir. Ancak ülkemizin iç kısımlarında da önemli ölçüde ayva yetiştiriciliği yapılmaktadır. Kış soğuklarına dayanım armuta yakındır. Çiçekler yeni sürgünlerin ucunda oluştuklarından ilkbahar geç donlarmdan zararlanma olasılıkları daha düşüktür. Sürekli ve etkili rüzgar alan yöreler ayva yetiştiriciliği için elverişli değildir.

Sert çekirdekli meyveler

Kayısı: Kışları nisbeten soğuk, yazları sıcak ve kurak yerlerde yetişir. Meyvelerin yüksek kaliteli olmaları için yaz aylarında hava oransal neminin düşük olması istenir. Aksi halde meyveler Sderotinia spp.'nin neden olduğu çil hastalığına yakalanır. Kış soğuklarına şeftaliden fazla dayanır. Gövdesi -20°C ve -25°C'lere dayanabilir. İlkbahar geç donlarından çok sık zarar görür. Yapılan araştırmalarda tomurcuk kabarması döneminde -15°C, pembe tomurcuk döneminde -10°C ve tam çiçeklenme döneminde ise -5.6°C sıcaklıkların %90 oranında zarara neden olduğu belirlenmiştir. Küçük meyveler -0.6°C'de zarar görürler. Şiddetli sağanaklar çiçeklenme döneminde
döllenmeyi aksatır; seller ise, kökboğazım doldurarak kayısının zamk hastalığına yakalanmasına neden olur. Kayısılar genel olarak + 7°C'nin altında 900-1200 saatlik bir soğuklama isteğine sahiptirler.

Şeftali: Bir ılıman iklim meyvesi olmasına karşın, değişik iklim
koşullarına uyum sağlayabilir. Kışın -18°C ve -20°C'lerde yıllık
sürgünler ve bunlar üzerindeki gözler zarar görürken, -25°C'de
gövdenin bile donduğu görülmektedir. Kayısıya benzer şekilde erken
çiçek açtığı için ilkbahar geç donlarından sık sık zarar görür.
Çiçeklenme öncesinde tomurcuklar -6.7°C ve -5°C'ye dayandıkları
halde, çiçekler -3.1°C'de donmaktadır. Çeşitler arasında kış dinlenme
isteği açısından önemli farklılıklar vardır. Soğuklama istekleri 250-
1150 saat arasında değişir. ,

Erik: Subtropik ile soğuk ılıman iklim kuşağı arasındaki alanlarda yetiştirilebilen, yani farklı iklim koşullarına adaptasyon yeteneği yüksek bir meyve türüdür. Erik çiçekleri, kayısı ve şeftaliden geç açtıklarından bu iki türe göre ilkbahar geç donlarından nisbeten daha az etkilenirler. Ancak Japon grubu erikleri (Prunus simonii ve Prunus triflora) Prunus domestica grubundan 10-15 gün daha önce çiçeklenirler. Bu nedenle, söz konusu türlere ait çeşitlerin yetiştiriciliğinde ilkbahar geç donları açısından dikkatli olmak gerekir.

Eriklerde gövde -20°C ile -25°C'ye dayanabilmektedir. Tam çiçeklenme sırasında sıcaklığın -5°C'ye düşmesi halinde %90 zarar meydana gelmektedir. Kış soğuklama gereksinmeleri genellikle 600-1000 saat arasında olmasına karşın, "Santa rosa" ve "Formosa" gibi Japon grubu çeşitlerin Akdeniz sahil kuşağında başarı ile yetiştirildikleri bilinmektedir.

Erikler, yıllık yağışı 750 mm'yi bulan ekolojilerde sulanmadan yetiştirilebilirler.

Vişne: Daha çok kışları soğuk, yazları sıcak geçen ekolojilere iyi adapte olmuştur. Kış soğuklarına karşı oldukça dayanıklıdır. Kirazdan daha geç çiçeklendiklerinden ilkbahar geç donlarından zarar görme olasılıkları düşüktür. Soğuklama istekleri 1000-1200 saat olmasına karşın, "Mont Morency" çeşidinin soğuklama isteği 2650 saattir. Yıllık yağışı 400 mm dolayında olan yörelerde bile sulanmadan yetiştirilebilir.

Kiraz: Vişneye göre kışları daha az soğuk, yazları ise daha az sıcak ve nemli yörelere daha iyi adapte olmuşlardır. Kiraz yetiştiriciliği özellikle kışın sıcaklığın sık sık -20°C'nin altına düştüğü alanlarda başarılı olmamaktadır. Kayısı ve bademden daha geç çiçek açmasına karşın, ilkbahar geç donlarından sık sık zarar görmektedir. Tam çiçeklenme döneminde sıcaklık -3.9°C'ye düştüğünde %90 oranında zarar oluşmaktadır. Kış dinlenme isteği 1000-1700 saat arasındadır.

Sert kabuklu meyveler

Fındık: Ülkemizde fındık iklimi denildiğinde kışları ılık, yazları orta derecede sıcak ve nemli Karadeniz iklimi akla gelmektedir. Karadeniz sahil kuşağında kış süresince sıcaklık -5°C'nin altına nadiren düşmektedir. Fındık ağacının gövdesi dinlenme durumunda iken -25°C ve -30°C'ye dayanabilirse de, çiçeklenme dönemi bütün kış süresince devam ettiğinden, ürün açısından, kış ve ilkbahar donlarının büyük önemi vardır. Dişi çiçekler -8°C, erkek çiçekler ise -2°C ve -2.5°C'den sonra zararlanmaya başlamaktadır. Yine ilkbaharda fındıklarda vegetatif gelişmenin başlamasından sonra, sıcaklığın 0°C'nin altına düşmesi zarara neden olmaktadır.

Bu meyve türünün soğuklama ihtiyacı 1200 saat dolayındadır. Yazın sıcaklığın +32°C'nin üzerine çıktığı durumlarda verim ve kalitenin düştüğü gözlenmektedir. Ülkemizin fındık ekolojisinde yıllık yağış miktarı 1000-1200mm (Ordu, Giresun, Trabzon) dolayında olduğu için fındık bahçelerinde sulama yapılmamaktadır. Ancak yeterli bir ürün için özellikle Haziran-Temmuz dönemindeki yağışların önemi büyüktür.
Antep fıstığı: Ülkemizin Güneydoğu Anadolu bölgesi koşullarına son derece iyi adapte olmuştur ve kışları nisbeten soğuk, yazları ise uzun, sıcak ve kurak iklimleri tercih etmektedir. İklim isteği yönünden Antep fıstığının en ilginç yanı, yüksek sayılabilecek bir soğuklama isteğine karşın, yaz döneminde meyvesini olgunlaştırabilmek için yine oldukça yüksek bir sıcaklık toplamına gereksinme göstermesidir. Antep fıstığı yetiştiriciliğinin yoğun olduğu Gaziantep, Şanlıurfa ve Siirt illerimizde Mayıs-Eylül döneminde aylık ortalama sıcaklık 25°C'nin üzerindedir. Antep fıstığı -20°C'ye ulaşan düşük kış sıcaklıklarına dayanabilmektedir. Nisan ayında sıcaklığın 0°C'nin altına düşmesi, henüz açılmamış çiçeklerde hafif ölçüde zarara neden olmaktadır. Bu meyve türü, yaz gelişme döneminde düşük hava nemi istediği halde, çiçeklenme döneminde hemen hiç yağış almayan Güneydoğu Anadolu bölgesinde sulama yapılmadan yetiştirilmektedir. Bu durumu, kullanılan anaca göre ağacın köklerinin 5m derinliğe ulaşması ile açıklamak mümkündür.

Badem: Sıcak ılıman iklim bitkisidir. Özellikle meyvelerin olgunlaşması için yüksek yaz sıcaklıkları ister. Kurağa dayanıklı ve soğuklama isteğinin düşük oluşu nedeniyle, farklı ekolojik şartlara adaptasyon yeteneği oldukça yüksektir.

Kış soğuklarına dayanımı, hemen hemen şeftali ile aym düzeydedir. Kışın sıcaklığın -18°C'ye düştüğü dönemlerde, tomurcukların zararlandığı bildirilmektedir. Badem için düşük sıcaklıklar arasında en önemlisi ilkbahar geç donlarıdır. Çiçekler, çiçeklenme döneminin başlangıcında -3°C ve -4°C'ye kadar dayanabildikleri halde, taç yaprakların dökülmeye başladığı dönemde -1.5°C ve -2.0°C'de, küçük meyve döneminde ise -1.0°C ve hatta -0.5°C'de zararlanmalar söz konusudur. Badem, ılıman iklim meyve türleri arasında en erken çiçek açan tür olması nedeniyle, özellikle ülkemizin iç ve yüksek kesimlerinde ilkbahar geç donlarından sık sık zarar görmektedir.

Soğuklama isteği oldukça düşüktür. Badem çeşitlerinin + 5°C'nin

altındaki soğuklama isteklerinin 90-427 saat arasında değiştiği belirtilmektedir. Kurak koşullara iyi adapte olmasına rağmen, yıllık yağış toplamı 300 mm'nin altındaki alanlarda verim düşük olmaktadır.

Ceviz: Farklı iklim koşullarına adaptasyon yeteneği yüksek olmakla birlikte, ılıman iklim kuşağının, kara iklimine sahip olan kesimlerinde yaygm olarak yetiştirilmektedir. Ceviz ağaçları -25°C'ye kadar olan kış soğuklarına dayanabilmektedir. Ancak dişi çiçekleri ilk sürgünlerin ucunda oluştuğu için ilkbahar geç donlarına karşı oldukça duyarlıdır. Bazı yörelerde sonbahar erken don zararı da sözkonusudur. Çeşitlere göre değişen soğuklama gereksinmesi 800-1800 saat arasındadır.

Kestane: Ülkemizin Karadeniz, Marmara ve Ege bölgelerinin sahil kesimlerindeki orman alanlarında değişik orman ağaçları ile birlikte kendiliğinden yetişmektedir. Bu yüzden, fazla sıcak ve kuraklıktan hoşlanmaz. Doğal yayılış alanı içinde kış soğuklarından genellikle etkilenmemektedir. Dinlenme halinde -30°C hatta -36°C'ye kadar dayanıklı olduğu bildirilmektedir. Ancak ilkbahar geç ve sonbahar erken donlarına karşı duyarlıdır.

Kestane, yıllık yağış toplamı 600-1600 mm arasında bulunan alanlarda yetiştirilen ve düşük ışık yoğunluğundan hoşlanan bir gölge ağacıdır.

Subtropik meyveler

Turunçgiller: Turunçgiller genel olarak 15° - 40° güney ve kuzey enlemleri arasındaki alanlarda yetiştirilirler. Ancak bazı ekstrem durumlarda Kırım'da olduğu gibi 45° kuzey enlemine kadar çıkabilmektedir. Ülkemizin Rize yöresi de turunçgillerin normal yetiştiricilik sınırlarının dışında kalmaktadır.

Turunçgillerde minimum gelişme sıcaklığı 12.8°C'dir. Ancak limonların 7-8°C'de, üç yapraklının ise 15°C'de gelişmeye başladıkları bilinmektedir. Optimum sıcaklık isteği 26-28°C olan turunçgillerin yetiştiriciliğini sınırlayan en önemli iklim etmeni düşük sıcaklıklardır.
Sıcaklık isteği yönünden en ilginç tür limondur. Bu meyve türü, gelişme döneminde diğer turunçgillere göre nisbeten daha serin hava istediği halde, düşük sıcaklıklara daha duyarlıdır. Buna karşılık altıntop yaz döneminde 52°C'ye kadar dayanabilmektedir. Yüksek sıcaklıklara dayanım açısından altıntopu, laym, mandarin ve portakal izlemektedir. Sıcaklık toplamı yönünden limon en düşük, altıntop ise en yüksek isteğe sahiptirler.

Bazı turunçgil türlerinin düşük sıcaklıklara dayanım durumları aşağıda verilmiştir.

Ağaç kavunu .................. (Citrus medica)....................... -1°C

Laym................................ {Citrus aurantifolia) ............ -3°C

Limon............................... (Citrus limon)........................ -3.5°C

Altıntop............................. (Citrus paradisi) .................. -4°C

Şadok ............................ (Citrus grandis)..................... -4°C

Portakal.......................... (Citrus sinensis) .................. -5°C

Turunç.............................. (Citrus aurantium) ............. -5,-6°C

Satsuma mandarini . . . (Citrus unshiu)....................... -8°C

Üç yapraklı ................... (Poncirus trifoliata) ...... -15°C

Turunçgiller hava oransal neminin %60-70 dolayında olmasını tercih ederler. Daha düşük hava oransal nemi, kabuğun kalınlaşmasına, meyve şeklinin bozulmasına ve renginin matlaşmasına, kalitenin düşmesine ve Haziran dökümlerinin artmasına neden olur. Ancak daha yüksek nem de özellikle mantari hastalıklar açısından zararlıdır.

Diğer subtropik meyveler

İncir: Kışları ılık, yazları sıcak ve kurak geçen ekolojilerde daha iyi sonuç verir. Kışm sıcaklığın -9°C'den aşağı düştüğü yerlerde ekonomik anlamda incir yetiştiriciliği yapılamaz. Çünkü, bu sıcaklıkta genç sürgünler zarar görmektedir. Sıcaklığın -13°C ve -14°C'ye düştüğü durumlarda ise toprak üstü organları tümüyle donmaktadır.
Temmuz-Eylül dönemi kurutmalık incirlerde hasat ve kurutma mevsimi olduğundan bu devrede kurak ve sıcak bir hava arzu edilir. Yıllık yağışı 550 mm'den düşük olan yerlerde sulama gereklidir.

Zeytin: Zeytin yetiştiriciliği için en uygun ekoloji 30°-45° enlemleri arasında kalan kuşaktır. -7°C'ye kadar dayanıklı olduğu halde kış sıcaklıklarının -4 ve -5°C'nin altına sık sık düştüğü alanlarda zeytin yetiştiriciliği rizikoludur. Zeytinin, çeşitlere göre büyük ölçüde değişmekle beraber önemli sayılabilecek düzeyde bir soğuklama isteğine sahip olması, bu meyve türünün, tropik iklim kuşağında yetiştiriciliğini sınırlamaktadır. İyi su tutan topraklarda yıllık yağışın 200 mm, hatta altında olduğu yörelerde bile zeytinden ürün alınırsa da yıllık yağışın 400 mm'den düşük olduğu yörelerde zeytin yabanileri yetişememektedir.

Nar: İklim koşullarına adaptasyon yeteneği oldukça yüksek bir meyve türüdür. Yıllık dallar ve üzerlerindeki gözler -10°C'ye, iki ve daha yaşlı dallar -15°C'ye kadar dayanmaktadır. Geç çiçek açtığından ilkbahar geç donlarından genellikle etkilenmez. Özellikle ilkbahar döneminde yoğun olmak üzere yıllık 500 mm yağış yeterli olmaktadır.

Muz: Aslında bir tropik iklim meyvesi olan muz, ülkemizde Alanya-Anamur arasında oluşmuş bazı mikroklimalarda yetiştirilebilmektedir. Ülkemizde yetiştirilen meyve türleri arasında düşük sıcaklıklara en duyarlı olanı muzdur. Muz bitkisi sıcaklık 0°C'ye düştüğünde zarar görmeye başlar. Sıcaklığın -1.5 ve -2.0°C'ye 10-15 dakika süre ile düşmesi muzun toprak üstü aksamının donmasına yol açmaktadır. Kış minimum sıcaklığının 12°C'nin altına düşmemesi gerekir. Sıcaklık toplamı isteği çok yüksektir. Düzenli ve yüksek bir yağış rejimi ister. Aylık toplam yağışın 100 mm dolayında olduğu yörelerde sulanmadan yetiştirilebilir.

Çay: Aslında bir yarı tropik bahçe bitkisi olan çay, ülkemizin en kuzey noktasına son derece yakın olan Rize ili ve çevresinde (41°40' enleminde) ekonomik anlamda yetiştiriciliği için elverişli iklim koşullarını bulmuştur. Çay yetiştiriciliği için en uygun iklim koşullarım; sürekli olarak 10°C'nin üzerinde aylık ortalama sıcaklık, yıl içinde düzenli bir dağılım gösteren toplam 2000-2500 mm yağış olarak özetlemek mümkündür. Bu koşullarda çay bitkisinden yıl boyunca ürün alınabilmektedir. Oysa ülkemizin çay tarımı yapılan Doğu Karadeniz bölgesinin doğu yöresinde çay için vegetasyon süresi 5-6 aydır. Bunun yamsıra bazı yıllarda hava sıcaklığı çay bitkisi için kritik değer olan 5°C'nin altına düşmektedir. Çay bitkisi aym zamanda diğer bahçe bitkilerine göre daha düşük ışık yoğunluğu istemesi nedeniyle "Gölge bitkisi" olarak da nitelendirilmekte ve 30°C'nin üzerindeki yüksek sıcaklıklardan pek hoşlanmamaktadır.

[ubeyd]

Cevap: Meyve türlerinin iklim istekleri

Üzümsü meyveler

Asma: İklim isteği nedeniyle bir sıcak ılıman bitkisi olmasına rağmen, daha soğuk ve daha sıcak iklim koşullarına adaptasyon yeteneği yüksek çok yıllık bir bahçe bitkisidir. Asmanın yetişmesi için en uygun koşullar, 34°-49° kuzey ve güney enlem dereceleri arasında bulunmaktadır.

Herhangi bir ekolojide bağcılık yapılabilmesi için; yıllık ortalama sıcaklığın 9°C'nin, en soğuk ayların (Ocak ve Şubat) ortalama sıcaklıklarının -2°C'nin, etkili sıcaklık toplamının 900 gün-derecenin üzerinde, yine ortalama sıcaklığı 10°C'nin üzerinde olan günlerin toplamı olarak ifade edilen vegetasyon süresinin 160 günden fazla olması gerekmektedir.

Asmanın iyi odunlaşmış bir yıllık sürgünleri -20°C dolayındaki soğuklara dayanabilmektedir. Soğuğun süresine, sürgünlerin odunlaşma durumuna ve çeşide bağlı olarak -12°C'den sonra kışlık gözler, -16°C'den sonra ise odun dokuları zararlanmaya başlamaktadır.

Ülkemizin Tarım bölgelerinden özellikle Ortakuzey, Ortadoğu, Ortagüney ve Ege bağlarında ilkbahar geç donları sık sık önemli
zararlara yol açmaktadır. Böyle yörelerde bağların eğimli alanlarda kurulması, yüksek terbiye sistemlerinin uygulanması ve olabildiğince geç budama yapılması ilkbahar geç donlarından korunmada yararlı olmaktadır.

Dut: Uygulamada asma ve incirin yetiştirilebildiği ekolojiler, dut için de elverişlidir. Vegetasyon süresi uzun ve bu süre içinde ortalama sıcaklığın 13°C'nin altına düşmediği yöreler, dut yetiştiriciliği için daha uygundur. Bir yıllık sürgünleri ve üzerindeki gözler -20°C'ye kadar dayanabilmektedir.

Çilek: Düşük soğuklama isteği ve örtüleme yoluyla kış soğuklarından kolaylıkla korunabilmesi nedeniyle dünya üzerinde geniş bir iklim kuşağında yayılmıştır. Bazı melez kültür çeşitleri (Chyenne ve Wyoming gibi) -40°C'ye kadar dayanabildikleri halde, kültür çeşitlerinin çoğu -9°C'den sonra zararlanmaya başlar. Yine kültür çeşitlerinde çiçeklerin -2.2°C'de öldükleri belirtilmektedir. Çilekler için en uygun gelişme sıcaklığının 21°-23°C olduğu kabul edilmektedir. Çilekler genellikle "Kısa gün" bitkisi olduklarından 12 saat ve altındaki gün uzunluğunda çiçeklenirler. 14 saatin üzerindeki gün uzunluğunda ise kol oluşturmaya yönelirler.

Ahududu ve Böğürtlen: İklim istekleri birbirlerine oldukça yakın olan bu üzümsü meyvelerden ahududular kışları ılık, yazlan ise güneşli ancak serin geçen yerleri tercih ederler. Kırmızı ahududular, siyahlara göre düşük sıcaklıklara daha dayanıklıdır. Sıcaklığın -18°C nin altına düşmesi ile sürgünlerde zararlanma başlar.

Böğürtlenler ise ahududulara göre kış soğuklarına daha duyarlı, ancak sıcaklık ve kuraklığa karşı daha dayanıklıdırlar.

Frenk üzümü ve Bektaşi üzümü: İklim istekleri yönünden fazla seçici değildirler. Kış soğuklarına dayanımları yaklaşık yumuşak çekirdekli meyve türleri düzeyindedir. Meyveleri kısa bir vegetasyon kuzey noktasına son derece yakın olan Rize ili ve çevresinde (41°40' enleminde) ekonomik anlamda yetiştiriciliği için elverişli iklim koşullarını bulmuştur. Çay yetiştiriciliği için en uygun iklim koşullarım; sürekli olarak 10°C'nin üzerinde aylık ortalama sıcaklık, yıl içinde düzenli bir dağılım gösteren toplam 2000-2500 mm yağış olarak özetlemek mümkündür. Bu koşullarda çay bitkisinden yıl boyunca ürün alınabilmektedir. Oysa ülkemizin çay tarımı yapılan Doğu Karadeniz bölgesinin doğu yöresinde çay için vegetasyon süresi 5-6 aydır. Bunun yanısıra bazı yıllarda hava sıcaklığı çay bitkisi için kritik değer olan 5°C'nin altına düşmektedir. Çay bitkisi aym zamanda diğer bahçe bitkilerine göre daha düşük ışık yoğunluğu istemesi nedeniyle "Gölge bitkisi" olarak da nitelendirilmekte ve 30°C'nin üzerindeki yüksek sıcaklıklardan pek hoşlanmamaktadır.

[ubeyd]

Cevap: Meyve türlerinin iklim istekleri

Üzümsü meyveler

Asma: İklim isteği nedeniyle bir sıcak ılıman bitkisi olmasına
rağmen, daha soğuk ve daha sıcak iklim koşullarına adaptasyon
yeteneği yüksek çok yıllık bir bahçe bitkisidir. Asmanın yetişmesi için
en uygun koşullar, 34°-49° kuzey ve güney enlem dereceleri arasında
bulunmaktadır. Herhangi bir ekolojide bağcılık yapılabilmesi için; yıllık ortalama sıcaklığın 9°C'nin, en soğuk ayların (Ocak ve Şubat) ortalama sıcaklıklarının -2°C'nin, etkili sıcaklık toplamının 900 gün-derecenin üzerinde, yine ortalama sıcaklığı 10°C'nin üzerinde olan günlerin toplamı olarak ifade edilen vegetasyon süresinin 160 günden fazla olması gerekmektedir.

Asmanın iyi odunlaşmış bir yıllık sürgünleri -20°C dolayındaki soğuklara dayanabilmektedir. Soğuğun süresine, sürgünlerin odunlaşma durumuna ve çeşide bağlı olarak -12°C'den sonra kışlık gözler, -16°C'den sonra ise odun dokuları zararlanmaya başlamaktadır.

Ülkemizin Tarım bölgelerinden özellikle Ortakuzey, Ortadoğu, Ortagüney ve Ege bağlarında ilkbahar geç donları sık sık önemli zararlara yol açmaktadır. Böyle yörelerde bağların eğimli alanlarda kurulması, yüksek terbiye sistemlerinin uygulanması ve olabildiğince geç budama yapılması ilkbahar geç donlarından korunmada yararlı olmaktadır.

Dut: Uygulamada asma ve incirin yetiştirilebildiği ekolojiler, dut için de elverişlidir. Vegetasyon süresi uzun ve bu süre içinde ortalama sıcaklığın 13°C'nin altına düşmediği yöreler, dut yetiştiriciliği için daha uygundur. Bir yıllık sürgünleri ve üzerindeki gözler -20°C'ye kadar dayanabilmektedir.

Çilek: Düşük soğuklama isteği ve örtüleme yoluyla kış soğuklarından kolaylıkla korunabilmesi nedeniyle dünya üzerinde geniş bir iklim kuşağında yayılmıştır. Bazı melez kültür çeşitleri (Chyenne ve Wyoming gibi) -40°C'ye kadar dayanabildikleri halde, kültür çeşitlerinin çoğu -9°C'den sonra zararlanmaya başlar. Yine kültür çeşitlerinde çiçeklerin -2.2°C'de öldükleri belirtilmektedir. Çilekler için en uygun gelişme sıcaklığının 21°-23°C olduğu kabul edilmektedir. Çilekler genellikle "Kısa gün" bitkisi olduklarından 12 saat ve altındaki gün uzunluğunda çiçeklenirler. 14 saatin üzerindeki gün uzunluğunda ise kol oluşturmaya yönelirler.

Ahududu ve Böğürtlen: İklim istekleri birbirlerine oldukça yakın olan bu üzümsü meyvelerden ahududular kışları ılık, yazları ise güneşli ancak serin geçen yerleri tercih ederler. Kırmızı ahududular, siyahlara göre düşük sıcaklıklara daha dayanıklıdır. Sıcaklığın -18°C nin altına düşmesi ile sürgünlerde zararlanma başlar.

Böğürtlenler ise ahududulara göre kış soğuklarına daha duyarlı, ancak sıcaklık ve kuraklığa karşı daha dayanıklıdırlar.

Frenk üzümü ve Bektaşi üzümü: İklim istekleri yönünden fazla seçici değildirler. Kış soğuklarına dayanımları yaklaşık yumuşak çekirdekli meyve türleri düzeyindedir. Meyveleri kısa bir vegetasyon süresinde olgunlaştığından, uzun ve sıcak yaz periyodundan hoşlanmazlar.

Yer

Bahçe bitkileri yetiştiriciliğinde önemli etkiye sahip olan diğer bir ekolojik faktör de yerdir.

Yer, coğrafi bir bölge içinde bağ ve bahçe kurmak amacıyla seçilen bir alanı ifade etmektedir. Bahçe bitkileri yetiştiriciliği yapılacak bir yerin özellikleri verilirken onun topografyası, yani alanı ve yüksekliği, derinliği ve buna benzer özellikleri ile toprak yapısı belirtilmelidir.

Bir yörenin dünya üzerinde bulunduğu yere göre belirli iklim özellikleri vardır. Örneğin kuzey yarıkürede, kuzey bölgeler daha soğuk olup güneye doğru inildikçe sıcaklık artarken, güney yarıkürede bunun tersi söz konusudur. Ancak genel iklim özelliklerini değiştirebilen birçok faktör bulunmaktadır. Örneğin deniz seviyesinden olan yükseklik, deniz, nehir, göl gibi geniş su yüzeylerine yakınlık veya uzaklık, hakim rüzgârlar genel iklim özelliklerini değiştirebilmektedirler.

Genelikle yüksek yerler aynı enlem derecesindeki alçak yerlerden daha serindirler. Yükseklik her 100 m arttığında, sıcaklık 0.6-l°C azalır. Bu nedenle yaprağını döken bazı meyve türleri düşük enlemlerde, tomurcuklar için gerekli soğuklama ihtiyacını karşılayabilmek için ekonomik anlamda yalnız yüksek yerlerde yetişebilmektedirler. Örnek olarak elma, armut gibi meyveler, Akdeniz sahil şeridinde ancak Torosların eteklerindeki yayla kesiminde yetiştirilebilmektedir.

Yüksekliğin etkisi geçici sıcaklık değişimleri veya geniş su yüzeylerinin etkileri ile değişebilmektedir. Geniş su yüzeylerinin bulunduğu bölgelerde iklim daha ılımandır. Bahçe bitkileri yetiştiriciliği açısından yer, düz, hafif eğimli ve eğimli alanlar olabilir. Bununla birlikte yer seçimi yaparken aşağıda belirtilen faktörlerin gözönünde bulundurulması gerekmektedir.

1. Yetiştirilmesi düşünülen bahçe bitkisinin türü

2. Toprağın erozyon durumu ve tipi

3. Hava akımı

4. Yöney

1. Yetiştirilmesi düşünülen bahçe bitkisinin türü

Her ekolojinin kendine özgü bitki türleri vardır. Ancak, bahçe
bitkileri yetiştiriciliğinde özel ekipmanlar ve özel yetiştirme teknikleri
yardımıyla ekolojiye uygun olanlar dışındaki türleri de yetiştirmek
mümkün olmaktadır. Örneğin sıcak iklim sebzeleri kış sezonunda
seralarda yetiştirilebilirken, serin iklim sebzeleri ılıman kışları olan
bölgelerde daha serin olan kış dönemlerinde açıkta
yetiştirilebiîmektedir. .

Genellikle sebzeler düz yerlerde, zorunlu olduğu durumlarda da hafif meyilli (%l-2) yerlerde yetiştirilirler. Böylece toprak işleme, sulama, hasat işlemleri ve diğer kültürel uygulamalar düz yerlerde kolaylaşmaktadır. Diğer yandan meyve ağaçlan ve asma, meyilli yerlerde daha başarılı olarak yetiştirilebiîmektedir. Çünkü bu türlerde hava akınımın daha fazla dikkate alınması gerekmektedir. Ancak, fazla eğimli araziler kültürel uygulamaların etkili şekilde yapılmasını engellemektedir. Teraslama yaparak veya kontur dikim sistemi ile bu sakınca düzeltilebilmektedir. Geniş düzlüklerin yakınında göl ve nehir gibi doğal olarak donları koruyan faktörler varsa ve iyi bir hava drenajı sağlanıyorsa buralar da bahçe bitkileri yetiştiriciliği için uygun yerler olabilirler. Tepeler veya sınırları genellikle hem rüzgâr hem de aşınmış toprak nedeniyle amaca uygun yerler değildir.
Kaynak: Genel Bahçe Bitkileri - Prof.Dr Atila GÜNAY

[ubeyd]

Cevap: Meyve türlerinin iklim istekleri

Toprağın erozyon durumu ve tipi

Toprak erozyonu tarımda toprak verimliliğinin kaybolmasında etkili en önemli sorunlardan birisidir. Toprak erozyonu, su veya rüzgâr nedeniyle oluşmaktadır. Neden hangisi olursa olsun, bahçe bitkileri yetiştiriciliğinde erozyonu önleyecek önlemlerin mutlaka alınması gereklidir.

a. Rüzgâr erozyonu: Rüzgârlar toprak erozyonuna neden oldukları
gibi bitkiler için de zararlı etkiler meydana getirirler. Rüzgârın hızını
azaltarak, aşındırıcı etkisi önlenebilir. Bunun için örtü bitkilerinin
yetiştirilmesi ve rüzgârkıranlarm yapılması gereklidir. Hakim yaz
rüzgarları ağaç şeklini etkileyerek ters yönde gelişmeye zorlarlar.
Rüzgârkıranlar bu sorunun çözümünde yardımcı olurlar.

b. Su erozyonu: Bu tip erozyon, özellikle sağanak halinde yüksek
yağış alan ve bitki örtüsü zayıf olan bölgelerde şiddetli olmaktadır.
Suyun akış hızını azaltacak, teraslama, kontur dikim, örtü bitkisi
yetiştirilmesi gibi önlemler alınmalıdır.

Hava akımı *

Havanın, yüksek kısımlardan daha alçak alanlara akmasıdır. Soğuk hava dağ veya tepelerden, hafif bir rüzgâr sayesinde sıcak hava ile karışmadıkça, daha düşük vadilere doğru akarak vadi içlerinde ve yakın kısımlarında birikir. Bu nedenle yüksek yerler daha sıcaktır. Hava hareket halinde olduğunda don olasılığı oldukça azalır. Birçok meyve türünün ekonomik anlamda yetiştirilebilmesi için bahçede yeterli bir hava drenajı bulunmalıdır. Geceleri radyasyon sonucu oluşan soğuk havanın özellikle meyvelerde çiçeklenme, bağlarda da sürme mevsiminde bahçeden uzaklaştırılması gereklidir. Çünkü çiçeklenme mevsiminde sıcaklık sık sık sürgün, çiçek ve tomurcuklara zarar verecek derecelere düşebilmektedir. Bu nedenle bahçe kurmadan önce o yerin don zararları dikkatle incelenmelidir. Bağ ve bahçeler meyilli yerlerde, eğimin altından itibaren yaklaşık 15 metreden daha aşağıda tesis edilmemelidir.

Bunun yanısıra, bağ ve bahçe yeri seçiminde ağaçlık ve orman alanlarına yakınlık da dikkate alınmalıdır. Çünkü ağaçlık yerler soğuk havanın biriktiği yerlerdir ve özellikle ilkbaharda orman ağaçlan iyi bir hava drenajını önleyerek don cepleri oluşturabilirler. Bu nedenle, tesisler orman alanına 25 metreden daha yakma kurulmamalıdır. Yine, rüzgârkıran bitkiler ile asıl bahçe bitkisinin su, besin maddeleri

ve güneş ışığı yönünden rekabete girmeyeceği yerler seçilmelidir.

Yöney

Yöney, eğimin yönünü belirtir ve bahçe bitkileri yetiştiriciliğinde önemli rolü vardır. Genellikle güney ve doğu yöneyleri, daha erken ısındığından erken sürme ve çiçeklenme ile ürünün erken olgunlaşmasını sağlarlar. Bu nedenle erkencilik ekonomik öneme sahipse, güney yöney tercih edilmelidir. Ancak bu yöneyde ilkbahar donlarından zararlanma olasılığı yüksektir ve arazinin hava drenajı bu zararın düzeyini belirler. Güney ve batı yöneyler bazı soğuk kış rüzgârlarını alabilirler ve ayrıca ağaçlarda yazın güneş yanmaları (sun-scald) görülebilir. Çünkü günün en sıcak zamanı, öğleden sonra güneşin güneybatıda olduğu dönemdir. Bu dönemde güneş ışınları ağaca dik olarak geldiğinden, ısı emilir ve kambiyum büyüme aktivitesine girer. Güneş battığı zaman soğuk hava ağaç gövdesindeki sıcaklığı azaltır. Bu olay gövde kabuğundaki hücrelerde ölümlere neden olur. Bu da ürünü oldukça azaltır.

Kuzey yöney çiçeklenmeyi geciktirir ve dolayısıyla bu yöneyde geç ilkbahar donlarından zararlanma olasılığı daha azdır. Ayrıca kuzey yöney, yüksek ışık şiddetine sahip bölgelerde güneş yanıklarına karşı ağaçlan korur. Ancak hakim kış rüzgârları kuzey batıdan esiyorsa, kuzey ve batı yöneyler bu soğuk rüzgârlara en fazla maruz kalan yöneyler olacaktır. Bu durumda, bahçede dayanıklı çeşitlere gerek vardır. Ayrıca böyle yerlerde doğu ve güney yöneylerin tercih edilmesi yararlıdır.
Kaynak: Genel Bahçe Bitkileri - Prof.Dr Atila GÜNAY

[alos]

Cevap: Meyve türlerinin iklim istekleri

BUĞDAY

İlk yetişme döneminde (ilkbaharda) yağış ister. Olgunlaşma ve hasat döneminde kuraklık gerekir.Bu özelliğinden dolayı Karadeniz kıyılarında tarımı yapılamaz. Ayrıca düşük sıcaklılardan dolayıDoğu Anadolu Bölgesinin yüksek yerlerinde tarımı yapılamaz. Bunların dışında bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir.
Buğday üretimi iklimdeki karasızlıktan dolayı bazı yıllar artarken, bazı yıllar düşer. Üretimin en fazla olduğu bölgemiz İç Anadolu Bölgesidir. İl olarak en fazla Konya,Ankara ve Adana’dır.

ARPA
Soğuğa ve sıcağa dayanıklıdır. Bundan dolayı buğdayın yetişebildiği her yerde yetişir. Ayrıca düşük sıcaklıktan dolayı buğdayın yetişemediği Doğu Anadolu’nun yüksek yerlerinde de tarımı yapılabilir. Üretim en fazla İç Anadolu Bölgesinde gerçekleşir.

MISIR


Yetişme döneminde bol su ister. Bundan dolayı yurdumuzda sulama imkanı olan bütün her yerde tarımı yapılabilir. Yağ elde edilmeye başlandıktan sonra tarımı Akdeniz Bölgesinde hızla gelişmiştir. Bugün mısır üretimimizin yarısına yakını Akdeniz Bölgesinden elde edilir (Adana çevresi başta gelir). Üretimde 2. bölge Karadeniz Bölgesidir (Buğdayın yerine tarımı yapılmaktadır.) Bölge halkının temel besin maddesi olduğundan ticarette değeri yoktur.

ÇELTİK (PİRİNÇ)

Çeltik ilk çimlenme döneminde bol su ister. Hasat döneminde kuraklık gerekir. Yurdumuzun sıcaklık şartları çeltik tarımına elverişlidir. Fakat su sorunu vardır. Bu sebeple tarımı akarsu kenarlarında gelişmiştir. Çeltik tarım alanlarında sivrisinek çok geliştiğinden ekim alanları devletin kontrolündedir (yerleşim birimleri çevresinde tarımına müsaade edilmemektedir.

Üretimde en büyük paya sahip bölgemiz Marmara Bölgesidir. Başta Edirne ilimiz gelmektedir. Ayrıca Balıkesir , Çanakkale ve Bursa çevrelerinde de tarımı yapılır.
Üretimde ikinci bölge Karadeniz Bölgesidir. Başta Samsun olmak üzere, Çorum, Sinop, Kastamonu çevresinde tarımı gelişmiştir.
Akdeniz bölgesinde Silifke ve Amik ovaları önemli çeltik ekim alanıdır.
Üretimimiz yeterli olmadığından ithal etmekteyiz.
ÇAVDAR
Serin yayla iklimi ister. Yem sanayisinde kullanılır. En fazla tarımı İç Anadolu Bölgesinde gelişmiştir.

BAKLAGİLLER
NOHUT
İlk yetişme döneminde yağış ister. Hasat döneminde kuraklık gerekir. Yurdumuz iklim şartları genelde nohut tarımına elverişlidir. En fazla tarımı İç Anadolu Bölgesinde yapılmaktadır. Bu bölgemizi Akdeniz ve Ege Bölgeleri takip etmektedir.

MERCİMEK
Kuraklığa dayanıklı olduğu için en fazla tarımı G. Doğu Anadolu Bölgesinde gelişmiştir. Mercimek üretimimizin yarıdan fazlası bu bölgeden karşılanır (kırmızı mercimek). Üretimde ikinci bölgemiz İç Anadolu Bölgesidir(yeşil mercimek).

FASULYE
Yurdumuzda sulama imkanı olan her yerde tarımı yapılabilir. Üretimde en büyük paya sahip bölgemiz İç Anadoludur.

SANAYİ BİTKİLERİ
TÜTÜN

Kıraç arazilerde yetişebilir. İlk yetişme döneminde su ister. Daha sonra mutlaka kuraklık olmalı. Bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir. Ancak kaliteli tütün yetiştirilmesi amacıyla ekim alanları devlet tarafından sınırlandırılmıştır.

Üretimde 1. Ege Bölgesidir ( Manisa, İzmir, Aydın, Muğla, Denizli ve Uşak çevresi).
2. G.Doğu Anadolu Bölgesi 3.Karadeniz Bölgesidir.
ŞEKER PANCARI
Yurdumuzda tarımı 1925 yılında Uşak’ta başlamıştır (ilk fabrika Uşak’ta 1926 yılında kuruldu). Bugün fabrikaların kurulduğu her yerde tarımı yapılmaktadır. Belirli iklim ve toprak isteği yoktur. Sulama imkanı olan her yerde tarımı yapılabilir. Üretimde 1. İç Anadolu Bölgesidir.

**Ş.pancarı tarladan söküldükten sonra kısa bir süre sonra işlenmesi gerektiğinden tarımı fabrikalar çevresinde yapılır. Ayrıca pancar küspesi hayvan yemi olarak kullanıldığı için buralarda besi hayvancılığı da gelişmiştir.
***Kıyı bölgelerimizde tarımı yapılmaz. Sebebi buralarda daha fazla gelir getiren ürünlere öncelik verilmesidir.
PAMUK

Alüvyal toprakları sever. Ayrıca yüksek sıcaklığa ihtiyaç duyar. Yetişme döneminde bol su, hasat döneminde kuraklık gerekir. Üretimde 1.Güneydoğu Anadolu Bölgesir(En fazla Ş.Urfa Çevresi). Gap ile birlikte tarımı hızla gelişmektedir. 2.Ege Bölgesi (kıyıdaki bütün çöküntü ovalarında), 3.Akdeniz Bölgesi (başta Adana olmak üzere Hatay, İçel, Antalya Çevresi), Ayrıca Marmara Bölgesinde Balıkesir, Bursa ve Çanakkale çevresi ile Doğu Anadolu Bölgesinde etrafı dağlarla çevrili çukur alanlarda tarımı yapılır(Elazığ ve Iğdır çevresi).

ÇAY

Tropikal iklim bitkisidir. Bol ve düzenli yağış ister. Bulutlu gün sayısı fazla olmalıdır. Kışlar ılık geçmelidir. Yurdumuzda en iyi yetişme şartlarını Doğu Karadeniz Bölümünde bulmuştur. Bugün Rize başta olmak üzere Ordu’dan Gürcistan sınırına kadar olan kıyı kesimde tarımı yapılmaktadır. Yurdumuzda çay tarımı Cumhuriyetin ilanından sonra başlamıştır (1924). Çay tarımının tamamı Karadeniz bölgesindedir.
HAŞHAŞ
Doğu Karadeniz kıyıları hariç bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir. Ancak uyuşturucu elde edildiği için üretimi devlet kontrolündedir. Bugün başta Afyon olmak üzere Kütahya, Uşak, Denizli, Burdur, Isparta, Konya çevresinde tarımı yapılır. Gıda sanayisinde ve tıpta narkoz yapımında kullanılır. Son yıllarda tütün bitkisine altarnatif bitki olsun diye Manisa'nın kırsal kesimlerinde (Gördes, Demirci, Kula ,Selendi gibi) haşhaş tarımına müsade edilimiştir.

KETEN KENEVİR
Lifleri dokuma sanayisinde , ip ve halat yapımında kullanılır. Yurdumuz üretiminin tamamına yakını Karadeniz Bölgesinden karşılanır. Başta Kastamonu olmak üzere Samsun ,Amasya ve Çorum çevresinde tarımı yapılır. Ege Bölgesinde ise kütahya çevresinde tarımı yapılmaktadır.Kenevirden uyuşturucu elde edildiğinden üretimi devlet kontrolündedir.

YAĞ BİTKİLERİ
AYÇİÇEĞİ

İlk yetişme döneminde su , hasat döneminde kuraklık ister. Bundan dolayı Doğu Karadeniz kıyıları hariç bütün bölgelerimizde sulama ile tarımı yapılır. Üretimde 1. Marmara Bölgesi (Ergene Bölümü). 2. Karadeniz Bölgesi (Orta Karadeniz) 3. İç Anadolu Bölgesi’dir.

***Son yıllarda Akdeniz ve Ege Bölgelerinde tarımı hızla gelişme göstermektedir. Sebebi pamuk bitkisine göre daha az masraflı olmasıdır.
ZEYTİN

Akdeniz iklim bitkisidir. Ancak Akdeniz Bölgesinde tarımı fazla gelişmemiştir. Daha fazla gelir getiren ürünlere öncelik tanınmasından dolayı. Bugün üretimde 1. Ege Bölgesi (Kıyı Ege Bölümündeki ova ve kenarlarında- Manisa, Aydın, İzmir, Muğla , Denizli çevresi). 2. Marmara Bölgesi-Güney Marmara kıyıları (en kaliteli sofralık zeytin bu bölgeden Gemlik çevresinden elde edilir). 3. Akdeniz Bölgesi (Antalya çevresi en fazla).
Ayrıca Doğu Karadeniz’de Çoruh vadi oluğunda (Artvin) ve Goğu Anadolu Bölgesi’nde G.Antep çevresinde tarımı yapılır.
Zeytinin devirli üretim özelliğinden dolayı; üretim bir yıl fazla , bir yıl azdır.
Dünya zeytin üretiminde İtalya , İspanya ve Yunanistan'dan sonra 4. sıradayız.
SOYA FASULYESİ

Kaynakwh webhatti.com:
Önceleri daha çok Doğu Karadeniz’de Ordu-Giresun çevresinde tarımı yapılırdı. 1982 yılından sonra yağ sanayisinde kullanılmaya başlanılınca tarımı Akdeniz Bölgesinde hızla gelişmiştir. Kısa sürede geliştiği için bölgede ikinci ürün olarak yetiştirilir. Adana başta olmak üzere İçel, Hatay çevresinde tarımı gelişmiştir. Türkiye üretiminin % 92 ‘sini Akdeniz Bölgesi karşılar.Kaynakwh webhatti.com:

YER FISTIĞI

Akdeniz iklim şartlarında iyi yetişmektedir. En fazla tarımı bu bölgede Adana çevresinde gelişmiştir(%91). Ayrıca G.Doğu Anadolu Bölgesinin batısında, Ege Bölgesi’nde Muğla Manisa ve Aydın çevresi, G. Marmara Bölümü’nde Balıkesir, Çanakkale çevresinde tarımı yapılır. Çerez olarak tüketildiği gibi yağ da elde edilir.

SUSAM
Sıcak iklim bitkisidir. Yurdumuzda başta G.Doğu Anadolu Bölgesi olmak üzere Akdeniz ve Ege Bölgelerinde tarımı yapılır. Yağ elde edilir. Ayrıca helva yapımında kullanılır.