Tweet
Çelikle çoğaltma
Yeni bir bitki elde etmek amacıyla, bitkilerin gövde, dal, kök ve yapraklarından kesilerek hazırlanan parçalara "çelik" adı verilir. Böyle beden parçalarıyla yapılan eşeysiz (vegetatif) çoğaltmaya da "çelikle çoğaltma" denilir. Çelikle çoğaltmada ana bitkiden kesilen bir parça köklendirildiği için, meydana gelen yeni bitki, mutasyonlar dışında ana bitkinin özelliklerini aynen taşımaktadır. Bu yöntem, bazı meyve türleri ve klon anaçları ile üzüm çeşitlerinin ve Amerikan asma anaçlarının çoğaltılmasında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bu yolla çoğaltılması mümkün olan bahçe bitkilerinde çelikle çoğaltmanın üstünlüklerini şöylece sıralamak mümkündür:
a. Küçük beden parçaları ile dar bir alan içinde çok sayıda,
birörnek yeni bitkilerin elde edilmesi mümkündür.
b. Ucuz, çabuk ve basit bir yöntem olup kültür çeşitleri kendi
kökleri üzerinde yetiştirildiğinden aşılama işlemine gerek kalmaz.
c. Anaç-kalem uyuşmazlığı sorunu kendiliğinden çözüme
kavuşmaktadır.
d. Meyve yetiştiriciliğinde çöğür anaçlar kullanıldığında, ağaç büyüklüğü yönünden önemli farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Oysa çelikle çoğaltma ile bu sorun da ortadan kalkmakta, ana bitki ile aynı genetik yapıda ağaçlar elde edilmektedir.
Meyve türlerinden incir, nar, ayva, çay, fındık, zeytin ve dut ile hemen hemen bütün asma tür ve_ çeşitleri, üzümsü meyvelerin pek çoğu doğrudan çelikle çoğaltılabilmektedir. Diğer meyve türlerinin . doğrudan çelikle çoğaltılması çok zordur.
Ancak bu kadar olumlu özelliklerine rağmen, doğrudan çelikle çoğaltma her zaman uygulanamamaktadır. Çünkü çoğu kez değişik toprak koşullarına, toprak yoluyla zarar yapan hastalık ve zararlılara dayanıklı anaçların kullanılması zorunludur. Ancak bu anaçlar bağcılıkta olduğu gibi vegetatif yöntemlerle çoğaltılabıliyorsa, çelikle çoğaltma, çoğaltmada büyük yararlar sağlamaktadır.
Çelik tipleri
Çelikler alındıkları organlar ve dönem ile hazırlanış şekillerine göre üç sımfta incelenirler:
a. Alındıkları organlara göre çelikler, dal çelikleri, yaprak çelikleri,
yaprak-göz çelikleri ve kök çelikleri olarak adlandırılırlar. Meyve
türleri ve asmalar farklı tipteki çeliklerle başarılı olarak
çoğaltılabilirler. Ancak kullanılacak çelik tipinin seçiminde amaca en
uygun olan tercih edilir.
b. Alındıkları döneme göre ise çeliklere, odun, yarı odun ve yeşil
çelikler adı verilmektedir. Odun çelikleri, kışın yaprağım döken meyve
türlerinde ve bağlarda, yaprak dökümünden ilkbaharda gelişmenin
başlamasına kadar olan dinlenme döneminde alınırlar. Yeşil çelikler
ise, yukarıda belirtilen türlerde, o yılın taze sürgünlerinden, genellikle
yaz başlangıcında yapraklı olarak hazırlanırlar. Yarı odun çelikler ise
yaz sürgünlerinin kısmen odunlaştığı yaz ortası veya sonunda alınırlar.
c. Hazırlanış şekillerine göre dal çelikleri, adi (basit), ökçeli,
dipçikli ve sırık çelikler olmak üzere dört tiptir. Adi çelikler, türlere
bağlı olarak 10-90 cm uzunluğunda bir dal parçasıdır. Dipçikli
çeliklerin alt uçlarında, daha yaşlı daim kısa bir parçası, ökçeli çelikte
ise yaşlı daim küçük bir kısmı bulunmaktadır (Şekil 6.13). Bu tür
çeliklerin köklenmeleri daha kolay ise de hazırlanmaları adi çeliklere
göre daha zordur. Boylan 1-2 m olan ve genellikle 2-4 yaşlı dallardan
hazırlanan çeliklere ise sırık çelikler adı verilmektedir.
Çelik hazırlamada sağlıklı, orta derecede kuvvetli ve çeşidi iyi bilinen ana bitkilerin kullanılması gereklidir. Ayrıca hastalık, don ve
dolu nedeniyle zararlanmış, değişik nedenlerle yapraklarını erken dökmüş, gelişmeden geri kalmış ve aşırı derecede kuvvetli büyüyen omca ve ağaçlardan çelik alınmamalıdır. Çelik hazırlanacak dalların boğum aralan anormal derecede uzun veya kısa olmamalı, obur dallar ile sürgünlerin aşın odunlaşmış dip kısımları ve iyi odunlaşmamış uç kısımlarından zorunlu olmadıkça çelik hazrrlanmamalıdır. Çelik alınacak ağaç ve omcalann virüsler ve bakteriyel hastalık etmenleri ile bulaşık olmaması gerekir
KAYNAK: Genel Bahçe Bitkileri
Prof.Dr.Atila GÜNAY
Yeni bir bitki elde etmek amacıyla, bitkilerin gövde, dal, kök ve yapraklarından kesilerek hazırlanan parçalara "çelik" adı verilir. Böyle beden parçalarıyla yapılan eşeysiz (vegetatif) çoğaltmaya da "çelikle çoğaltma" denilir. Çelikle çoğaltmada ana bitkiden kesilen bir parça köklendirildiği için, meydana gelen yeni bitki, mutasyonlar dışında ana bitkinin özelliklerini aynen taşımaktadır. Bu yöntem, bazı meyve türleri ve klon anaçları ile üzüm çeşitlerinin ve Amerikan asma anaçlarının çoğaltılmasında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bu yolla çoğaltılması mümkün olan bahçe bitkilerinde çelikle çoğaltmanın üstünlüklerini şöylece sıralamak mümkündür:
a. Küçük beden parçaları ile dar bir alan içinde çok sayıda,
birörnek yeni bitkilerin elde edilmesi mümkündür.
b. Ucuz, çabuk ve basit bir yöntem olup kültür çeşitleri kendi
kökleri üzerinde yetiştirildiğinden aşılama işlemine gerek kalmaz.
c. Anaç-kalem uyuşmazlığı sorunu kendiliğinden çözüme
kavuşmaktadır.
d. Meyve yetiştiriciliğinde çöğür anaçlar kullanıldığında, ağaç büyüklüğü yönünden önemli farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Oysa çelikle çoğaltma ile bu sorun da ortadan kalkmakta, ana bitki ile aynı genetik yapıda ağaçlar elde edilmektedir.
Meyve türlerinden incir, nar, ayva, çay, fındık, zeytin ve dut ile hemen hemen bütün asma tür ve_ çeşitleri, üzümsü meyvelerin pek çoğu doğrudan çelikle çoğaltılabilmektedir. Diğer meyve türlerinin . doğrudan çelikle çoğaltılması çok zordur.
Ancak bu kadar olumlu özelliklerine rağmen, doğrudan çelikle çoğaltma her zaman uygulanamamaktadır. Çünkü çoğu kez değişik toprak koşullarına, toprak yoluyla zarar yapan hastalık ve zararlılara dayanıklı anaçların kullanılması zorunludur. Ancak bu anaçlar bağcılıkta olduğu gibi vegetatif yöntemlerle çoğaltılabıliyorsa, çelikle çoğaltma, çoğaltmada büyük yararlar sağlamaktadır.
Çelik tipleri
Çelikler alındıkları organlar ve dönem ile hazırlanış şekillerine göre üç sımfta incelenirler:
a. Alındıkları organlara göre çelikler, dal çelikleri, yaprak çelikleri,
yaprak-göz çelikleri ve kök çelikleri olarak adlandırılırlar. Meyve
türleri ve asmalar farklı tipteki çeliklerle başarılı olarak
çoğaltılabilirler. Ancak kullanılacak çelik tipinin seçiminde amaca en
uygun olan tercih edilir.
b. Alındıkları döneme göre ise çeliklere, odun, yarı odun ve yeşil
çelikler adı verilmektedir. Odun çelikleri, kışın yaprağım döken meyve
türlerinde ve bağlarda, yaprak dökümünden ilkbaharda gelişmenin
başlamasına kadar olan dinlenme döneminde alınırlar. Yeşil çelikler
ise, yukarıda belirtilen türlerde, o yılın taze sürgünlerinden, genellikle
yaz başlangıcında yapraklı olarak hazırlanırlar. Yarı odun çelikler ise
yaz sürgünlerinin kısmen odunlaştığı yaz ortası veya sonunda alınırlar.
c. Hazırlanış şekillerine göre dal çelikleri, adi (basit), ökçeli,
dipçikli ve sırık çelikler olmak üzere dört tiptir. Adi çelikler, türlere
bağlı olarak 10-90 cm uzunluğunda bir dal parçasıdır. Dipçikli
çeliklerin alt uçlarında, daha yaşlı daim kısa bir parçası, ökçeli çelikte
ise yaşlı daim küçük bir kısmı bulunmaktadır (Şekil 6.13). Bu tür
çeliklerin köklenmeleri daha kolay ise de hazırlanmaları adi çeliklere
göre daha zordur. Boylan 1-2 m olan ve genellikle 2-4 yaşlı dallardan
hazırlanan çeliklere ise sırık çelikler adı verilmektedir.
Çelik hazırlamada sağlıklı, orta derecede kuvvetli ve çeşidi iyi bilinen ana bitkilerin kullanılması gereklidir. Ayrıca hastalık, don ve
dolu nedeniyle zararlanmış, değişik nedenlerle yapraklarını erken dökmüş, gelişmeden geri kalmış ve aşırı derecede kuvvetli büyüyen omca ve ağaçlardan çelik alınmamalıdır. Çelik hazırlanacak dalların boğum aralan anormal derecede uzun veya kısa olmamalı, obur dallar ile sürgünlerin aşın odunlaşmış dip kısımları ve iyi odunlaşmamış uç kısımlarından zorunlu olmadıkça çelik hazrrlanmamalıdır. Çelik alınacak ağaç ve omcalann virüsler ve bakteriyel hastalık etmenleri ile bulaşık olmaması gerekir
KAYNAK: Genel Bahçe Bitkileri
Prof.Dr.Atila GÜNAY
Comment