Tweet
ÝNEK VE DÜVELERDE MEME BAÞI PAPÝLLOMALARI
Bilindiði üzere, ineklerde meme papilomatosisleri, 1-3 yaþ aralýðýndaki genç hayvanlarda meme baþý dokusunda, farklý sayý ve gruplarda, bazen meme baþýnýn ostium papillaris kesitine kadar da yayýlan püskül, düz-oval veya fibropapillom yapý gösteren iyi huylu olgularýdýr. Olgu, 1-14 ay aralýðýnda deðiþen sürelerde kendiliðinden iyileþir. Ancak, bugün için bilinen ve etkin koruyucu bir aþýlama programýnýn bulunmamasý, ilerlemiþ olgularda memenin saðým güçlüklerine neden olmasý ve meme dokusunu, mastitislere duyarlý kýlmasý yönünden sütçü sýðýr iþletmelerinde önemli bir sorundur.
Etken, onkogenik DNA viruslarýndan papilloma virusdur. Papilloma viruslar hayvanlarýn deri ve mukoz membranlarýný enfekte ederler. Sýðýr papilloma viruslarýnýn (BPV), bugüne kadar, 10 farklý tipi belirlenmiþtir (Hatama ve ark., 2009, Veterinary Microbiology, 136, 347-351). Bunlardan;
-BPV-1 ve BPV-2: Hayvanlarýn epitel ve dermis dokularýna affinite gösterir ve Deltapapillomavirus genusuna baðlý olan fibropapillomaviruslardýr.
-BPV-3, BPV-4, BPV-6, BPV-9 ve BPV-10: Epitelyotrofik olup, Xipapilomavirus genusuna tabidir
-BPV-5,BPV-7,BPV-8: Epsilonpapillomavirus genusuna baðlý olup derinin hem epitelyopapillom hem de fibropapillomlarýna neden olur.
Meme baþý papillomlarýnda sýklýkla BPV-1, BPV -5, BPV-6, BPV-9 ve BPV-10 papillomaviruslar izole edilmiþtir. Bu viruslar arasýnda, BPV-5, meme baþýnda, püskül tarzýndaki papillomlarýn oluþumundan sorumludur.
Hastalýðýn oluþumunda, sýcak mevsimlerin ve bu mevsimlerde, yoðunlukla, at sineklerinin neden olduðu insektisit ýsýrýklarýnýn ve meme baþý traumalarýnýn önemli rolü olduðu bilinmektedir (Maeda ve ark., 2007, Veterinary Microbiology, 121, 242-248).
Sýðýrlardaki papillamatosis olgularýna yaklaþýmlar konusunda, ülkemizde, bilgim dahilinde, Van, Yüzüncü Yýl Üniversitesi'nden Prof.Dr. Ýbrahim Taþal doktora tezi yürütmüþ; Elazýð, Fýrat Üniversitesi'nden Prof.Dr. Halis Öcal ve çalýþma arkadaþlarý ve Harran Üniversites'nden Doç.Dr.Halil Selçuk Biricik ve arkadaþlarý bölgesel araþtýrmalar gerçekleþtirmiþlerdir.
Meme baþý papilloma olgularýnýn tedavisinde, çok yönlü, farklý tedavi yöntemleri geliþtirilmiþtir (operasyon, lokal anestezik uygulamalarý, koterizasyon, immun uyarýcýlar, kriyoterapi, aþýlama, otohemoterapi vb). Ulusal ve uluslararasý düzeyde, sýðýrlarda meme baþý papillomlarýnda sýklýkla kullanýlan tedavi yöntemleri ve baþarý oranlarý aþaðýda sýralanmaktadýr.
1. Otohemoterapi: Vena Jugularis' ten steril bir enjektöre alýnan 40-50 ml kan, hemen skapula gerisine deri altý yolla ve 10 gün aralýklarla toplam 2 kez uygulanýr (Öcal ve ark., 2001, Fýrat Üniv Saðlýk Bil Dergisi, 15(1), 23-21). Öcal ve ark, bu tedavi yöntemi ile 8 olgunun 3 'ünde baþarýlý ve 5 olguda baþarýsýz olmuþlardýr.
2. Otolog Aþý uygulamalarý: Otolog aþýlar, tek baþýna uygulanabildikleri gibi, otohemoterapi ve immun uyarýcýlarla birlikte de uygulanabilir.
Hazýrlanýþý:
Hastadan alýnan yaklaþýk 4-5 g' lýk canlý papillom dokusu, bir havan içersinde steril kum ile ezilerek 1/10 oranýnda serum fizyolojik ile karýþtýrýlýr (40-60 ml serum fizyolojik). Doku tamamen parçalandýktan sonra santrifüje edilir ve sývý kýsým, bir baþka kaba aktarýlarak sývýnýn son konsantrasyonu %0.5 oranýnda, %0,5 formaldehit solüsyonu ilave edilerek etken inaktive edilir(yaklaþýk 0,5 ml formaldehit). Oda ýsýsýnda 24 saat bekletildikten sonra filtre kaðýdýndan süzülerek solüsyona kristal penisilin ( 200 000 IU/10 ml) ve streptomisin (250mg/10 ml) ilave edilir. Kullaným süresine kadar karýþým +4 °C saklanýr (Öcal ve ark., 2001; Biricik ve ark.,2003, Türk J Vet Anim Sci, 27, 703-707).
A- Otolog Aþý Uygulamasý: Her uygulamada 10-15 ml olmak üzere10 gün ara ile iki kez skapula gerisine deri altý yolla uygulanýr. Öcal ve ark., bu uygulamada, 10 olgunun 7' inde olumlu sonuç almýþlardýr.
B- Otolog Aþý-otohemoterapi uygulamasý: Otogen aþý uygulamasýndan yarým saat sonra, vena jugularisten alýnan 40-50 ml taze kan , skapula gerisine deri altý enjekte edilir ve ayný uygulama 10 gün sonra tekrarlanýr(Öcal ve ark., 2001). Uygulamaya alýnan 10 olgunun tamamýnda baþarý saðlanmýþtýr. Bu hayvanlarýn 8' inde tedaviyi izleyen 2 ay içinde, 2' sinde ise 3 ay içinde baþarý elde edilmiþtir.
C- Otolog aþý-immunuyarýcý (parammunator) uygulamalarý: 10 gün aralýklarla iki uygulama gerçekleþtirilir (Turk ve ark., 2005, Veterinarski Arhiv, 75(5), 391-397)
1. Uygulama: 0,5ml otogen aþý deri altý uygulamayý takiben 2 ml immun uyarýcý (parammunator ) deri altý uygulanýr.
2. Uygulama: 10ml otogen aþý deri altý uygulamayý takiben 2 ml paraimmunator deri altý uygulanýr
Türk ve ark, ventral abdomen ve meme dokusunu içeren iki hayvandaki papillamatosis olgularýnda, tedavinin baþlamasýný izleyen 3 hafta sonra regresyonun baþladýðý ve 6 hafta sonra ise kitlelerin tamamen kaybolduðunu ve nüks olgularýnýn gerçekleþmediðini bildirmiþlerdir.
3-Koterizasyon: Meme baþý kaidesine (meme baþýnýn annular ring bölgesine ) sirküler anestezi uygulamasýný takiben kitleler, elektrokoter destekli bistüri ile uzaklaþtýrýlýr. Bu uygulama mümkünse kuru dönemde tercih edilmelidir. Uygulama sonrasý meme baþýnda þiddetli yangýsel reaksiyonlar veya doku yanýklarý þekillenebilir. Bu durum laktasyon ve meme saðýmý yönünden önemli sorunlara yol açabilir.
4-Lokal anestezik ugulamalarý: Meme baþý papillomlarýnda, lokal anestezikler, ya bölgesel ya da intravenöz uygulamalar þeklinde generalize olmak üzere iki yolla uygulanýr. Bu uygulamalarda, lokal anesteziklerin periferal damarlar üzerindeki vazokonstriktif etkisinden yararlanýlýr.
A-Lokal anesteziklerin bölgesel uygulamalarý: Meme baþýndaki kitle kaidelerine sirküler enjeksiyonlar tarzýnda birer haftalýk aralýklarla 3 veya 4 uygulama gerçekleþtirilir.
B-Lokal anesteziklerin genel uygulanmasý: % 2' lik lidocain içeren lokal anesteziklerin 10ml' lik dozlarý 200ml serum fizyolojik içinde V. jugularis'den damla uygulama tarzýnda 45 dakikalýk bir süre içinde verilir. Uygulama birer haftalýk aralýklarla 3 veya 4 uygulama þeklinde gerçekleþtirilir. Yavrunun göbek kordonunda yer alan damarlar da vazokonstriktif etkiden dolayý mumifiye fötüs olgularý ile karþý karþýya kalýnabilme riski nedeniyle, gebe hayvanlarda, lokal anesteziklerin genel uygulama yöntemi tercih edilmemelidir.
5-Salisik Asit Uygulamalarý: Salisik asitin kostik etkisinden yararlanýlýr (Hemmatzadeh ve ark., 2003, J Vet Med B, 50, 473-476).
1 gram salisik asit (salicylic acid, powder, MERCK), 10 ml fosfat tampon solusyonu (phosphate buffered saline) içinde eritilerek kullaným süresine kadar +4 °C saklanýr. Her 5 günde bir uygulama olmak üzere ortalama 6 uygulama gerçekleþtirilir. Uygulama doðrudan kitle üzerine tamponlama ve kitle kaidesine mini enjeksiyonlar tarzýnda uygulanýr. Ancak uygulama sonrasý meme baþý derisinde yangýsel reaksiyonlar gözlenebilir. Anýlan uygulamada kitlelerin 30 gün içinde kaybolduðu bildirilmiþtir.
Koruyucu Önlemler: Meme baþý papillamatosisi olgularýnýn görüldüðü iþletmelerde ve meralarda insektisitlerle mücadele ve özellikle 1-3 yaþ aralýðýndaki genç hayvanlarýn, olgularýn gözlendiði hayvanlardan elde edilen otolog aþýlarýn, immun uyarýcýlarla birlikte uygulanmasýnýn oldukça etkili olacaðý kanýsýndayým
Prof.Dr.M.Rýfat VURAL
Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi
Doðum ve Jinekoloji Anabilim Dalý
Bilindiði üzere, ineklerde meme papilomatosisleri, 1-3 yaþ aralýðýndaki genç hayvanlarda meme baþý dokusunda, farklý sayý ve gruplarda, bazen meme baþýnýn ostium papillaris kesitine kadar da yayýlan püskül, düz-oval veya fibropapillom yapý gösteren iyi huylu olgularýdýr. Olgu, 1-14 ay aralýðýnda deðiþen sürelerde kendiliðinden iyileþir. Ancak, bugün için bilinen ve etkin koruyucu bir aþýlama programýnýn bulunmamasý, ilerlemiþ olgularda memenin saðým güçlüklerine neden olmasý ve meme dokusunu, mastitislere duyarlý kýlmasý yönünden sütçü sýðýr iþletmelerinde önemli bir sorundur.
Etken, onkogenik DNA viruslarýndan papilloma virusdur. Papilloma viruslar hayvanlarýn deri ve mukoz membranlarýný enfekte ederler. Sýðýr papilloma viruslarýnýn (BPV), bugüne kadar, 10 farklý tipi belirlenmiþtir (Hatama ve ark., 2009, Veterinary Microbiology, 136, 347-351). Bunlardan;
-BPV-1 ve BPV-2: Hayvanlarýn epitel ve dermis dokularýna affinite gösterir ve Deltapapillomavirus genusuna baðlý olan fibropapillomaviruslardýr.
-BPV-3, BPV-4, BPV-6, BPV-9 ve BPV-10: Epitelyotrofik olup, Xipapilomavirus genusuna tabidir
-BPV-5,BPV-7,BPV-8: Epsilonpapillomavirus genusuna baðlý olup derinin hem epitelyopapillom hem de fibropapillomlarýna neden olur.
Meme baþý papillomlarýnda sýklýkla BPV-1, BPV -5, BPV-6, BPV-9 ve BPV-10 papillomaviruslar izole edilmiþtir. Bu viruslar arasýnda, BPV-5, meme baþýnda, püskül tarzýndaki papillomlarýn oluþumundan sorumludur.
Hastalýðýn oluþumunda, sýcak mevsimlerin ve bu mevsimlerde, yoðunlukla, at sineklerinin neden olduðu insektisit ýsýrýklarýnýn ve meme baþý traumalarýnýn önemli rolü olduðu bilinmektedir (Maeda ve ark., 2007, Veterinary Microbiology, 121, 242-248).
Sýðýrlardaki papillamatosis olgularýna yaklaþýmlar konusunda, ülkemizde, bilgim dahilinde, Van, Yüzüncü Yýl Üniversitesi'nden Prof.Dr. Ýbrahim Taþal doktora tezi yürütmüþ; Elazýð, Fýrat Üniversitesi'nden Prof.Dr. Halis Öcal ve çalýþma arkadaþlarý ve Harran Üniversites'nden Doç.Dr.Halil Selçuk Biricik ve arkadaþlarý bölgesel araþtýrmalar gerçekleþtirmiþlerdir.
Meme baþý papilloma olgularýnýn tedavisinde, çok yönlü, farklý tedavi yöntemleri geliþtirilmiþtir (operasyon, lokal anestezik uygulamalarý, koterizasyon, immun uyarýcýlar, kriyoterapi, aþýlama, otohemoterapi vb). Ulusal ve uluslararasý düzeyde, sýðýrlarda meme baþý papillomlarýnda sýklýkla kullanýlan tedavi yöntemleri ve baþarý oranlarý aþaðýda sýralanmaktadýr.
1. Otohemoterapi: Vena Jugularis' ten steril bir enjektöre alýnan 40-50 ml kan, hemen skapula gerisine deri altý yolla ve 10 gün aralýklarla toplam 2 kez uygulanýr (Öcal ve ark., 2001, Fýrat Üniv Saðlýk Bil Dergisi, 15(1), 23-21). Öcal ve ark, bu tedavi yöntemi ile 8 olgunun 3 'ünde baþarýlý ve 5 olguda baþarýsýz olmuþlardýr.
2. Otolog Aþý uygulamalarý: Otolog aþýlar, tek baþýna uygulanabildikleri gibi, otohemoterapi ve immun uyarýcýlarla birlikte de uygulanabilir.
Hazýrlanýþý:
Hastadan alýnan yaklaþýk 4-5 g' lýk canlý papillom dokusu, bir havan içersinde steril kum ile ezilerek 1/10 oranýnda serum fizyolojik ile karýþtýrýlýr (40-60 ml serum fizyolojik). Doku tamamen parçalandýktan sonra santrifüje edilir ve sývý kýsým, bir baþka kaba aktarýlarak sývýnýn son konsantrasyonu %0.5 oranýnda, %0,5 formaldehit solüsyonu ilave edilerek etken inaktive edilir(yaklaþýk 0,5 ml formaldehit). Oda ýsýsýnda 24 saat bekletildikten sonra filtre kaðýdýndan süzülerek solüsyona kristal penisilin ( 200 000 IU/10 ml) ve streptomisin (250mg/10 ml) ilave edilir. Kullaným süresine kadar karýþým +4 °C saklanýr (Öcal ve ark., 2001; Biricik ve ark.,2003, Türk J Vet Anim Sci, 27, 703-707).
A- Otolog Aþý Uygulamasý: Her uygulamada 10-15 ml olmak üzere10 gün ara ile iki kez skapula gerisine deri altý yolla uygulanýr. Öcal ve ark., bu uygulamada, 10 olgunun 7' inde olumlu sonuç almýþlardýr.
B- Otolog Aþý-otohemoterapi uygulamasý: Otogen aþý uygulamasýndan yarým saat sonra, vena jugularisten alýnan 40-50 ml taze kan , skapula gerisine deri altý enjekte edilir ve ayný uygulama 10 gün sonra tekrarlanýr(Öcal ve ark., 2001). Uygulamaya alýnan 10 olgunun tamamýnda baþarý saðlanmýþtýr. Bu hayvanlarýn 8' inde tedaviyi izleyen 2 ay içinde, 2' sinde ise 3 ay içinde baþarý elde edilmiþtir.
C- Otolog aþý-immunuyarýcý (parammunator) uygulamalarý: 10 gün aralýklarla iki uygulama gerçekleþtirilir (Turk ve ark., 2005, Veterinarski Arhiv, 75(5), 391-397)
1. Uygulama: 0,5ml otogen aþý deri altý uygulamayý takiben 2 ml immun uyarýcý (parammunator ) deri altý uygulanýr.
2. Uygulama: 10ml otogen aþý deri altý uygulamayý takiben 2 ml paraimmunator deri altý uygulanýr
Türk ve ark, ventral abdomen ve meme dokusunu içeren iki hayvandaki papillamatosis olgularýnda, tedavinin baþlamasýný izleyen 3 hafta sonra regresyonun baþladýðý ve 6 hafta sonra ise kitlelerin tamamen kaybolduðunu ve nüks olgularýnýn gerçekleþmediðini bildirmiþlerdir.
3-Koterizasyon: Meme baþý kaidesine (meme baþýnýn annular ring bölgesine ) sirküler anestezi uygulamasýný takiben kitleler, elektrokoter destekli bistüri ile uzaklaþtýrýlýr. Bu uygulama mümkünse kuru dönemde tercih edilmelidir. Uygulama sonrasý meme baþýnda þiddetli yangýsel reaksiyonlar veya doku yanýklarý þekillenebilir. Bu durum laktasyon ve meme saðýmý yönünden önemli sorunlara yol açabilir.
4-Lokal anestezik ugulamalarý: Meme baþý papillomlarýnda, lokal anestezikler, ya bölgesel ya da intravenöz uygulamalar þeklinde generalize olmak üzere iki yolla uygulanýr. Bu uygulamalarda, lokal anesteziklerin periferal damarlar üzerindeki vazokonstriktif etkisinden yararlanýlýr.
A-Lokal anesteziklerin bölgesel uygulamalarý: Meme baþýndaki kitle kaidelerine sirküler enjeksiyonlar tarzýnda birer haftalýk aralýklarla 3 veya 4 uygulama gerçekleþtirilir.
B-Lokal anesteziklerin genel uygulanmasý: % 2' lik lidocain içeren lokal anesteziklerin 10ml' lik dozlarý 200ml serum fizyolojik içinde V. jugularis'den damla uygulama tarzýnda 45 dakikalýk bir süre içinde verilir. Uygulama birer haftalýk aralýklarla 3 veya 4 uygulama þeklinde gerçekleþtirilir. Yavrunun göbek kordonunda yer alan damarlar da vazokonstriktif etkiden dolayý mumifiye fötüs olgularý ile karþý karþýya kalýnabilme riski nedeniyle, gebe hayvanlarda, lokal anesteziklerin genel uygulama yöntemi tercih edilmemelidir.
5-Salisik Asit Uygulamalarý: Salisik asitin kostik etkisinden yararlanýlýr (Hemmatzadeh ve ark., 2003, J Vet Med B, 50, 473-476).
1 gram salisik asit (salicylic acid, powder, MERCK), 10 ml fosfat tampon solusyonu (phosphate buffered saline) içinde eritilerek kullaným süresine kadar +4 °C saklanýr. Her 5 günde bir uygulama olmak üzere ortalama 6 uygulama gerçekleþtirilir. Uygulama doðrudan kitle üzerine tamponlama ve kitle kaidesine mini enjeksiyonlar tarzýnda uygulanýr. Ancak uygulama sonrasý meme baþý derisinde yangýsel reaksiyonlar gözlenebilir. Anýlan uygulamada kitlelerin 30 gün içinde kaybolduðu bildirilmiþtir.
Koruyucu Önlemler: Meme baþý papillamatosisi olgularýnýn görüldüðü iþletmelerde ve meralarda insektisitlerle mücadele ve özellikle 1-3 yaþ aralýðýndaki genç hayvanlarýn, olgularýn gözlendiði hayvanlardan elde edilen otolog aþýlarýn, immun uyarýcýlarla birlikte uygulanmasýnýn oldukça etkili olacaðý kanýsýndayým
Prof.Dr.M.Rýfat VURAL
Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi
Doðum ve Jinekoloji Anabilim Dalý
