Tweet
Türkiye'nin dört bir yanýndan þap hastalýðý görülüyor. Hastalýðýn ne olduðunu biliyor muyuz?
Halk arasýnda tabak hastalýðý olarak bilinen, bütün çift týrnaklý hayvan türlerinde görülebilen bulaþýcý bir hastalýktýr.
Aft Hummasý, ayak-aðýz hastalýðý (foot-mouth disease) isimleri de kullanýlmaktadýr.
Sýðýrlar, domuzlar, koyunlar ve keçiler hastalýða çok çabuk yakalanýrlar. Bunun yaný sýra hayvanat bahçesindeki bazý hayvanlarla doðal hayattaki kirpi, fare, ceylan gibi hayvanlar da hastalýða yakalanabilmekte.
Öncelikli olarak hayvanýn aðýz içi, týrnaklar, memeler, iþkembe de çeþitli (kesecikler) yaralarla karakterizedir. Hayvan, yaþýna ve cinsiyetine göre hassasiyet gösterir. Þap hastalýðýnýn etkeni bir virüs olup, birbirinden farklý 7 tipi mevcuttur. Bunlar A, O, C, Sat 2, Sat 3 ve Asya 1 Tipi olarak adlandýrýr. Tiplerin içinde ayrýca çok sayýda alt tipler mevcuttur. Koruyucu aþýlar buna göre hazýrlanýr.
Bulaþma
Hasta hayvanlarýn saðlamlara temasý, idrar, gübre, süt, sparma ile bulaþma olur. Ayrýca hastalýk etkeninin bulaþmýþ olduðu deri, yem, yataklýk, ot, su, bakýcý, nakil vasýtalarý, hastalýklý etlerden yapýlan salam, sosis, gibi ürünler ile fare, kuþ, yýlan, kaplumbaða, gibi taþýyýcýlarla da bulaþtýrma mümkündür.
Þap, sürüler arasýnda direk temas ve havadaki virüsün teneffüs edilmesiyle bulaþýyor. Sap virüsü, karada rüzgar yoluyla kilometrelerce uzaklara taþýnabiliyor. Suda ise mesafe daha da artýyor. Hasta hayvanlarýn hareket etmesi þapý ayrý sürülere bulaþtýrabiliyor. Araçlar, aletler, tarým ürünleri ve insanlar da taþýma görevi görüyor. Virüs uzun süre etlerde,iliklerde, iç organlarda ve pastörize edilmemiþ ürünlerde yaþayabiliyor.
Hastalýk Belirtileri
Ýçi su dolu kabarcýklar ilk belirtiler. Diðer belirtiler arasýnda ise topallýk, uyuþukluk, iþtah kaybý ve sütten kesilme bulunuyor.
Hastalarýn aðýzlarýndan ip gibi salya akar, ateþ 40 -41 C, aðýz þapýrdatmasý ve sütten kesilme, dilinde, diþetlerinde, dudaðýn iç kýsmýnda mercimek veya fýndýk büyüklüðünde su keseleri (veziküller) görülür. Takip eden günlerde ayak týrnak aralarýnda, memelerde, boynuz diplerinde, burunda enfekte yaralar oluþur.
Kültür ýrký sýðýrlarda ve körpe buzaðýlarda hastalýk çok çabuk seyreder. Hastalýk belirtileri tam olarak meydana çýkmadan solunum güçlüðü ve kalp yetmezliðinden aniden ölebilirler.
ÝNSANLARDA HASTALIK BELÝRTÝLERÝ
Hastalýklý hayvanlarýn sütünü içen küçük çocuklarda, bulaþýk yer ve eþyalarý kullanan yetiþkinlerde de aðýz, göz ve parmak aralarýnda küçük su kesecikleri görülebilir.
Ýnsanlar için tehlikeli olmadýðý düþünülmektedir. Ýngiltere de 1966 yýlýnda, insanda sadece bir vakaya rastlandý. Nezlenin belirtilerine benziyordu ve ellerde kabarcýklar oluþmuþtu.
Ýnsanlar, virüsten etkilenmiþ bir hayvanýn etini tüketmekle veya diðer insanlardan hastalýðý kapamaz.
Etkenin (Virüsün) Dayanýklýlýðý:
1) Direkt güneþ ýþýnlarý karþýsýnda kýsa zamanda harap olur.
2) Isýya dayanýksýz olup, 60- 65 oC de, 30 dak. 85 oC de ise derhal ölür.
3) Çevre þartlarý: Etken, kuruluðu, soðuk ve karanlýðý sever
4) Sýðýr derisi ve kýllarda, 4 hafta; Lastik çizmelerde, 14 hafta; Samanda, 15 hafta; Toprakta, 4 hafta; Kuru otlarda ve danelerde, 5 ay hastalýk yapma gücünü korur.
5) 1 / 2000 lik konsantre formol; % 3-5 Çamaþýr Sodasý; % 4-5 lik Sodyum Karbonat (Soda); 1 / 10 oranýnda sulandýrýlmýþ sirke yahut %4 lük Alkol; 1 / 200 lük Potasyum Permanganat; 1 / 250 lik lodophore gibi antiseptiklere karþý hassastýrlar.
Hasta hayvanlarýn aðýz, ayak ve memelerinde meydana gelen yaralarýn çabuk iyileþmesi için yukarýdaki antiseptiklerle yýkanmasý yanýnda, güçlü antibiyotikler ve pomatlar tatbik edilerek iyileþme hýzlandýrýlýr.
Sürü tedavilerinde, ahýrýn kapýsýna 15 -20 cm derinlikte uygun uzunlukta beton havuzlar yapýlarak, içerisine %2 lik çamaþýr sodasý veya %5 lik formolün göz taþý doldurarak hayvanlar içerisinden geçirilir.
Hayvanlarda Koruyucu Önlemler:
1. Bir yaþýna kadar olanlara 4 ayda bir, bir yaþýndan sonra 6 ayda bir kombine aþýlar yapýlmalýdýr. Aþýlar soðuk zincir içerisinde taþýnmalý ve kurallara uygun tatbik edilmeli
2. Yeni satýn alýnan hayvanlar en az 10 gün karantinaya alýnmalý.
3. Ahýrlara hayvan bakýcýsýndan baþkasýnýn girmemesi, bakýcýnýn ahýrda özel elbise, çizme kullanmasý
4. Saðým öncesi ve sonrasý malzemelerin mutlaka sýcak su ile yýkanmasý
5. Hastalýklý bölgelerden asla hayvan alýnmamalý
6. Ölen hayvanlarýn yakýlarak yahut derin çukurlara gömülüp üzerine kireç dökülmeli, kullanýlan, malzemeler 70-80 oC kaynatýlmalýdýr.
Halk arasýnda tabak hastalýðý olarak bilinen, bütün çift týrnaklý hayvan türlerinde görülebilen bulaþýcý bir hastalýktýr.
Aft Hummasý, ayak-aðýz hastalýðý (foot-mouth disease) isimleri de kullanýlmaktadýr.
Sýðýrlar, domuzlar, koyunlar ve keçiler hastalýða çok çabuk yakalanýrlar. Bunun yaný sýra hayvanat bahçesindeki bazý hayvanlarla doðal hayattaki kirpi, fare, ceylan gibi hayvanlar da hastalýða yakalanabilmekte.
Öncelikli olarak hayvanýn aðýz içi, týrnaklar, memeler, iþkembe de çeþitli (kesecikler) yaralarla karakterizedir. Hayvan, yaþýna ve cinsiyetine göre hassasiyet gösterir. Þap hastalýðýnýn etkeni bir virüs olup, birbirinden farklý 7 tipi mevcuttur. Bunlar A, O, C, Sat 2, Sat 3 ve Asya 1 Tipi olarak adlandýrýr. Tiplerin içinde ayrýca çok sayýda alt tipler mevcuttur. Koruyucu aþýlar buna göre hazýrlanýr.
Bulaþma
Hasta hayvanlarýn saðlamlara temasý, idrar, gübre, süt, sparma ile bulaþma olur. Ayrýca hastalýk etkeninin bulaþmýþ olduðu deri, yem, yataklýk, ot, su, bakýcý, nakil vasýtalarý, hastalýklý etlerden yapýlan salam, sosis, gibi ürünler ile fare, kuþ, yýlan, kaplumbaða, gibi taþýyýcýlarla da bulaþtýrma mümkündür.
Þap, sürüler arasýnda direk temas ve havadaki virüsün teneffüs edilmesiyle bulaþýyor. Sap virüsü, karada rüzgar yoluyla kilometrelerce uzaklara taþýnabiliyor. Suda ise mesafe daha da artýyor. Hasta hayvanlarýn hareket etmesi þapý ayrý sürülere bulaþtýrabiliyor. Araçlar, aletler, tarým ürünleri ve insanlar da taþýma görevi görüyor. Virüs uzun süre etlerde,iliklerde, iç organlarda ve pastörize edilmemiþ ürünlerde yaþayabiliyor.
Hastalýk Belirtileri
Ýçi su dolu kabarcýklar ilk belirtiler. Diðer belirtiler arasýnda ise topallýk, uyuþukluk, iþtah kaybý ve sütten kesilme bulunuyor.
Hastalarýn aðýzlarýndan ip gibi salya akar, ateþ 40 -41 C, aðýz þapýrdatmasý ve sütten kesilme, dilinde, diþetlerinde, dudaðýn iç kýsmýnda mercimek veya fýndýk büyüklüðünde su keseleri (veziküller) görülür. Takip eden günlerde ayak týrnak aralarýnda, memelerde, boynuz diplerinde, burunda enfekte yaralar oluþur.
Kültür ýrký sýðýrlarda ve körpe buzaðýlarda hastalýk çok çabuk seyreder. Hastalýk belirtileri tam olarak meydana çýkmadan solunum güçlüðü ve kalp yetmezliðinden aniden ölebilirler.
ÝNSANLARDA HASTALIK BELÝRTÝLERÝ
Hastalýklý hayvanlarýn sütünü içen küçük çocuklarda, bulaþýk yer ve eþyalarý kullanan yetiþkinlerde de aðýz, göz ve parmak aralarýnda küçük su kesecikleri görülebilir.
Ýnsanlar için tehlikeli olmadýðý düþünülmektedir. Ýngiltere de 1966 yýlýnda, insanda sadece bir vakaya rastlandý. Nezlenin belirtilerine benziyordu ve ellerde kabarcýklar oluþmuþtu.
Ýnsanlar, virüsten etkilenmiþ bir hayvanýn etini tüketmekle veya diðer insanlardan hastalýðý kapamaz.
Etkenin (Virüsün) Dayanýklýlýðý:
1) Direkt güneþ ýþýnlarý karþýsýnda kýsa zamanda harap olur.
2) Isýya dayanýksýz olup, 60- 65 oC de, 30 dak. 85 oC de ise derhal ölür.
3) Çevre þartlarý: Etken, kuruluðu, soðuk ve karanlýðý sever
4) Sýðýr derisi ve kýllarda, 4 hafta; Lastik çizmelerde, 14 hafta; Samanda, 15 hafta; Toprakta, 4 hafta; Kuru otlarda ve danelerde, 5 ay hastalýk yapma gücünü korur.
5) 1 / 2000 lik konsantre formol; % 3-5 Çamaþýr Sodasý; % 4-5 lik Sodyum Karbonat (Soda); 1 / 10 oranýnda sulandýrýlmýþ sirke yahut %4 lük Alkol; 1 / 200 lük Potasyum Permanganat; 1 / 250 lik lodophore gibi antiseptiklere karþý hassastýrlar.
Hasta hayvanlarýn aðýz, ayak ve memelerinde meydana gelen yaralarýn çabuk iyileþmesi için yukarýdaki antiseptiklerle yýkanmasý yanýnda, güçlü antibiyotikler ve pomatlar tatbik edilerek iyileþme hýzlandýrýlýr.
Sürü tedavilerinde, ahýrýn kapýsýna 15 -20 cm derinlikte uygun uzunlukta beton havuzlar yapýlarak, içerisine %2 lik çamaþýr sodasý veya %5 lik formolün göz taþý doldurarak hayvanlar içerisinden geçirilir.
Hayvanlarda Koruyucu Önlemler:
1. Bir yaþýna kadar olanlara 4 ayda bir, bir yaþýndan sonra 6 ayda bir kombine aþýlar yapýlmalýdýr. Aþýlar soðuk zincir içerisinde taþýnmalý ve kurallara uygun tatbik edilmeli
2. Yeni satýn alýnan hayvanlar en az 10 gün karantinaya alýnmalý.
3. Ahýrlara hayvan bakýcýsýndan baþkasýnýn girmemesi, bakýcýnýn ahýrda özel elbise, çizme kullanmasý
4. Saðým öncesi ve sonrasý malzemelerin mutlaka sýcak su ile yýkanmasý
5. Hastalýklý bölgelerden asla hayvan alýnmamalý
6. Ölen hayvanlarýn yakýlarak yahut derin çukurlara gömülüp üzerine kireç dökülmeli, kullanýlan, malzemeler 70-80 oC kaynatýlmalýdýr.
sanki haber versek gelip bakacaklar
Comment