Tweet
KIRKIM
Yurdumuzda koyunlar genellikle Mayýs-Haziran ayý içerisinde kýrkýlýrlar. Kýrkýmýn baþlama zamaný yün yaðýnýn erimeye ve yapaðýnýn kabarmaya baþladýðý zamandýr.
Kýrkýlacak hayvanlar bir gün önceden aç býrakýlmalýdýr. Kýrkým yeri aydýnlýk, temiz ve geniþ olmalý, rüzgar almamalýdýr. Kýrkýma önce koçlardan baþlanmalýdýr, sonra toklular ve kuzular kýrkýlýr. En sonrayada doðum yapmýþ koyunlar býrakýlýr. Kýrkýlan yapaðýlar koç, koyun, toklu ve kuzu yapaðýlarý olmak üzere ayrý ayrý çuvallara konulmalýdýr. Yapaðýlar rutubetsiz, aydýnlýk ve havadar depolarda muhafaza edilmelidir. Yapaðý konulan depolarda fare ve güve mücadelesi de yapýlmalýdýr.
Resim 19. Koyun kýrkýmý.
Kýrkým zamanýnda yapýlmazsa yapaðýlar önce kabarýr, sonra dökülmeye baþlar ve bir süre sonra vücut çýrýlçýplak kalýr. Yapaðý dökülmesi çeþitli sebeplerden meydana gelebilir. Bu sebepleri þu þekilde sýralayabiliriz.
1. Kýrkýmýn zamanýnda yapýlmamasý sonucu dökülmeler,
2. Açlýktan ileri gelen dökülmeler,
3. Fazla beslemeden ileri gelen dökülmeler
4. Zehirlenmelerden ileri gelen dökülmeler,
5. Bazý gýda maddelerinden ileri gelen dökülmeler,
6. Ýç ve dýþ parazitlerden ileri gelen dökülmeler,
7. Ýç hastalýklardan ileri gelen dökülmeler,
8. Dýþ etkenlerden ileri gelen dökülmeler.
SAÐIM
Koyunlarda saðým kuzular sütten kesildikten sonra baþlar ve 3-5 ay devam eder. Koyunlar sabah erken ve öðleden sonra olmak üzere günde iki defa saðýlabilirler. Ýyi bir saðýmcý 1-2 dakikada içinde bir koyunu saðabilir. Koyunun meraya çabuk çýkmasý için saðýmýn çabuk bitirilmesi gerekir. Koyunlar bir kiþi tarafýndan tutulursa saðým hýzlandýrýlýr. Koyunlarda saðým makinesi ile de saðým yapýlmaktadýr. Büyük sürülerde makinalý saðým tercih edilmelidir.
YEM STOKLANMASI
Kýþýn hayvanlara verilecek kesif ve kaba yem miktarlarý Tablo 2'de gösterilmiþtir. Kýþ mevsiminin uzunluðuna ve hayvan sayýsýna göre stoklanacak yem miktarlarý hesap edilmeli ve buna % 10' luk bir zaiyatta ilave edilerek yem stoku yapýlmalýdýr. Özellikle kaba yem mutlaka sonbaharda stoklanmalýdýr. Zira kýþýn kaba yem bulmak ve nakletmek oldukça güçleþir.
Þimdi 100 baþlýk anaç koyunu, 10 baþlýk koçu, 40 baþlýk toklusu ve 80 baþ doðacak kuzusu olan bir iþletmenin stoklayacaðý kaba ve kesif yem miktarlarýný hesap edelim. Hayvanlarýn 150 gün aðýlda beslendiðini ve doðacak kuzularýn ise 120 gün yem yiyeceðini farzedelim.
Kaba yem olarak;
Koyunlar için: 1250 g x 150 gün x 100 baþ = 18.750 kg
Koçlar için : 1500 g x 150 gün x 10 baþ = 2.250 kg
Toklular için: 1000 g x 150 gün x 40 baþ = 6.000 kg
Kuzular için: 500 g x 120 gün x 80 baþ = 4.800 kg
Toplam : 31.800 kg
% 10 zaiyatla beraber 35.000 kg hesap edilmelidir. Bu kaba yem kuru ot, kuru yonca veya saman olabilir.
Kesif yem olarak;
Koyunlar için: 800 g x 150 gün x 100 baþ = 12.000 kg
Koçlar için : 1000 g x 150 gün x 10 baþ = 1.500 kg
Toklular için: 500 g x 150 gün x 40 baþ = 3.000 kg
Kuzular için: 400 g x 120 gün x 80 baþ = 3.840 kg
Toplam : 20.340 kg
% 10 zaiyatla beraber 22.500 kg hesap edilmelidir. Bu kesif yem arpa kýrma, buðday kýrma veya hazýr yem olabilir.
AÞILAMA ve ÝLAÇLAMA
Koyunculukta hayatýn belirli dönemlerinde yapýlan aþýlamalar yanýnda yýlda bir veya iki defa yapýlan aþýlamalarda vardýr. Koyunlarda baþlýca þu aþýlamalar yapýlmalýdýr.
1. Ektima aþýsý: Aþý doðumu takiben bütün kuzulara yapýlýr ve hayat boyu baðýþýklýk verir.
2. Brucella Melitensis Rev-1 aþýsý : Bulaþýcý yavru atma aþýsý olarak da bilinir. Aþý 3-8 aylýk bütün kuzulara yapýlýr ve hayat boyu baðýþýklýk verir.
3. Çiçek Aþýsý: Yýlda bir defa ve sýfat öncesi yapýlýr.
4. Antraks aþýsý: Dalak aþýsý olarak bilinir. Yýlda bir defa ve ilkbaharda yapýlýr.
5. Þap aþýsý: Tabak aþýsý olarak bilinir. Yýlda iki defa ilkbaharda ve sonbaharda yapýlýr.
6. Enterotoksemi aþýsý: Kýlçýk aþýsý olarak bilinir. Yýlda iki defa 21 gün ara ile anýz döneminde yapýlýr.
Aþýlarýn yeterli baðýþýklýðý saðlamasý için aþýlamalarýn en az 10-14 günlük aralýklarla yapýlmasý gereklidir.
Sürüdeki çoban köpekleri de her yýl kuduz aþýsý ile aþýlanmalýdýr.
Paraziter ilaçlama ise yýlýn muhtelif zamanlarýnda yapýlýr. Ýç parazitlere karþý yýlda 2 kez ilkbaharda ve sonbaharda ilaçlama yapýlmalýdýr. Dýþ parazitlere karþý ilkbahar, yaz ve sonbaharda olmak üzere yýlda en az 3 kez ilaçlama yapýlmalýdýr. Dýþ parazit ilaçlamasý koyunlar banyo yaptýrýlarak uygulanabilir.
Resim 22. Koyun banyoluðu
Ýç ve dýþ parazitlere karþý enjeksiyon tarzýnda uygulanan ilaçlar daha az masraflý ve daha pratiktir. Bu ilaçlarla ilkbahar ve sonbaharda tek emekle iç ve dýþ parazitlere karþý hayvanlarýn ilaçlamasý tamamlanmýþ olur.
AÐILLARIN TEMÝZLÝÐÝ
Koyunlar kýþýn aðýllarda barýndýrýlýr. Kýþ süresince aðýllarýn tabanýnda biriken gübreler her yýl temizlenmelidir. Hayvanlar ilkbaharda meraya çýktýklarýnda aðýllardaki gübrelerde iyice kurumadan aðýllardan çýkarýlmalý, taban, tavan ve duvarlar süpürülerek temizlenmeli ve aðýllarda da paraziter mücadele yapýlmalýdýr. Yaz döneminde koyunlar aðýllara alýnmazlar ve açýk avlularda yatýrýlýrlar. Hayvanlarýn yattýklarý avlular sýk sýk süpürülerek buralarda gübre birikmesi önlenir. Avlularda belirli aralýklarla ilaçlanarak bit, pire, kene ve sinek gibi haþerelerle mücadele edilir. Hayvanlarda dýþ parazitlere karþý ilaçlamanýn yapýldýðý gün mutlaka aðýl ve avlularda ilaçlanmalýdýr. Sonbaharda hayvanlar aðýla alýnmadan önce aðýllarýn tavan, taban ve duvarlarý yine süpürülerek temizlenmelidir.
Yurdumuzda koyunlar genellikle Mayýs-Haziran ayý içerisinde kýrkýlýrlar. Kýrkýmýn baþlama zamaný yün yaðýnýn erimeye ve yapaðýnýn kabarmaya baþladýðý zamandýr.
Kýrkýlacak hayvanlar bir gün önceden aç býrakýlmalýdýr. Kýrkým yeri aydýnlýk, temiz ve geniþ olmalý, rüzgar almamalýdýr. Kýrkýma önce koçlardan baþlanmalýdýr, sonra toklular ve kuzular kýrkýlýr. En sonrayada doðum yapmýþ koyunlar býrakýlýr. Kýrkýlan yapaðýlar koç, koyun, toklu ve kuzu yapaðýlarý olmak üzere ayrý ayrý çuvallara konulmalýdýr. Yapaðýlar rutubetsiz, aydýnlýk ve havadar depolarda muhafaza edilmelidir. Yapaðý konulan depolarda fare ve güve mücadelesi de yapýlmalýdýr.
Resim 19. Koyun kýrkýmý.
Kýrkým zamanýnda yapýlmazsa yapaðýlar önce kabarýr, sonra dökülmeye baþlar ve bir süre sonra vücut çýrýlçýplak kalýr. Yapaðý dökülmesi çeþitli sebeplerden meydana gelebilir. Bu sebepleri þu þekilde sýralayabiliriz.
1. Kýrkýmýn zamanýnda yapýlmamasý sonucu dökülmeler,
2. Açlýktan ileri gelen dökülmeler,
3. Fazla beslemeden ileri gelen dökülmeler
4. Zehirlenmelerden ileri gelen dökülmeler,
5. Bazý gýda maddelerinden ileri gelen dökülmeler,
6. Ýç ve dýþ parazitlerden ileri gelen dökülmeler,
7. Ýç hastalýklardan ileri gelen dökülmeler,
8. Dýþ etkenlerden ileri gelen dökülmeler.
SAÐIM
Koyunlarda saðým kuzular sütten kesildikten sonra baþlar ve 3-5 ay devam eder. Koyunlar sabah erken ve öðleden sonra olmak üzere günde iki defa saðýlabilirler. Ýyi bir saðýmcý 1-2 dakikada içinde bir koyunu saðabilir. Koyunun meraya çabuk çýkmasý için saðýmýn çabuk bitirilmesi gerekir. Koyunlar bir kiþi tarafýndan tutulursa saðým hýzlandýrýlýr. Koyunlarda saðým makinesi ile de saðým yapýlmaktadýr. Büyük sürülerde makinalý saðým tercih edilmelidir.
YEM STOKLANMASI
Kýþýn hayvanlara verilecek kesif ve kaba yem miktarlarý Tablo 2'de gösterilmiþtir. Kýþ mevsiminin uzunluðuna ve hayvan sayýsýna göre stoklanacak yem miktarlarý hesap edilmeli ve buna % 10' luk bir zaiyatta ilave edilerek yem stoku yapýlmalýdýr. Özellikle kaba yem mutlaka sonbaharda stoklanmalýdýr. Zira kýþýn kaba yem bulmak ve nakletmek oldukça güçleþir.
Þimdi 100 baþlýk anaç koyunu, 10 baþlýk koçu, 40 baþlýk toklusu ve 80 baþ doðacak kuzusu olan bir iþletmenin stoklayacaðý kaba ve kesif yem miktarlarýný hesap edelim. Hayvanlarýn 150 gün aðýlda beslendiðini ve doðacak kuzularýn ise 120 gün yem yiyeceðini farzedelim.
Kaba yem olarak;
Koyunlar için: 1250 g x 150 gün x 100 baþ = 18.750 kg
Koçlar için : 1500 g x 150 gün x 10 baþ = 2.250 kg
Toklular için: 1000 g x 150 gün x 40 baþ = 6.000 kg
Kuzular için: 500 g x 120 gün x 80 baþ = 4.800 kg
Toplam : 31.800 kg
% 10 zaiyatla beraber 35.000 kg hesap edilmelidir. Bu kaba yem kuru ot, kuru yonca veya saman olabilir.
Kesif yem olarak;
Koyunlar için: 800 g x 150 gün x 100 baþ = 12.000 kg
Koçlar için : 1000 g x 150 gün x 10 baþ = 1.500 kg
Toklular için: 500 g x 150 gün x 40 baþ = 3.000 kg
Kuzular için: 400 g x 120 gün x 80 baþ = 3.840 kg
Toplam : 20.340 kg
% 10 zaiyatla beraber 22.500 kg hesap edilmelidir. Bu kesif yem arpa kýrma, buðday kýrma veya hazýr yem olabilir.
AÞILAMA ve ÝLAÇLAMA
Koyunculukta hayatýn belirli dönemlerinde yapýlan aþýlamalar yanýnda yýlda bir veya iki defa yapýlan aþýlamalarda vardýr. Koyunlarda baþlýca þu aþýlamalar yapýlmalýdýr.
1. Ektima aþýsý: Aþý doðumu takiben bütün kuzulara yapýlýr ve hayat boyu baðýþýklýk verir.
2. Brucella Melitensis Rev-1 aþýsý : Bulaþýcý yavru atma aþýsý olarak da bilinir. Aþý 3-8 aylýk bütün kuzulara yapýlýr ve hayat boyu baðýþýklýk verir.
3. Çiçek Aþýsý: Yýlda bir defa ve sýfat öncesi yapýlýr.
4. Antraks aþýsý: Dalak aþýsý olarak bilinir. Yýlda bir defa ve ilkbaharda yapýlýr.
5. Þap aþýsý: Tabak aþýsý olarak bilinir. Yýlda iki defa ilkbaharda ve sonbaharda yapýlýr.
6. Enterotoksemi aþýsý: Kýlçýk aþýsý olarak bilinir. Yýlda iki defa 21 gün ara ile anýz döneminde yapýlýr.
Aþýlarýn yeterli baðýþýklýðý saðlamasý için aþýlamalarýn en az 10-14 günlük aralýklarla yapýlmasý gereklidir.
Sürüdeki çoban köpekleri de her yýl kuduz aþýsý ile aþýlanmalýdýr.
Paraziter ilaçlama ise yýlýn muhtelif zamanlarýnda yapýlýr. Ýç parazitlere karþý yýlda 2 kez ilkbaharda ve sonbaharda ilaçlama yapýlmalýdýr. Dýþ parazitlere karþý ilkbahar, yaz ve sonbaharda olmak üzere yýlda en az 3 kez ilaçlama yapýlmalýdýr. Dýþ parazit ilaçlamasý koyunlar banyo yaptýrýlarak uygulanabilir.
Resim 22. Koyun banyoluðu
Ýç ve dýþ parazitlere karþý enjeksiyon tarzýnda uygulanan ilaçlar daha az masraflý ve daha pratiktir. Bu ilaçlarla ilkbahar ve sonbaharda tek emekle iç ve dýþ parazitlere karþý hayvanlarýn ilaçlamasý tamamlanmýþ olur.
AÐILLARIN TEMÝZLÝÐÝ
Koyunlar kýþýn aðýllarda barýndýrýlýr. Kýþ süresince aðýllarýn tabanýnda biriken gübreler her yýl temizlenmelidir. Hayvanlar ilkbaharda meraya çýktýklarýnda aðýllardaki gübrelerde iyice kurumadan aðýllardan çýkarýlmalý, taban, tavan ve duvarlar süpürülerek temizlenmeli ve aðýllarda da paraziter mücadele yapýlmalýdýr. Yaz döneminde koyunlar aðýllara alýnmazlar ve açýk avlularda yatýrýlýrlar. Hayvanlarýn yattýklarý avlular sýk sýk süpürülerek buralarda gübre birikmesi önlenir. Avlularda belirli aralýklarla ilaçlanarak bit, pire, kene ve sinek gibi haþerelerle mücadele edilir. Hayvanlarda dýþ parazitlere karþý ilaçlamanýn yapýldýðý gün mutlaka aðýl ve avlularda ilaçlanmalýdýr. Sonbaharda hayvanlar aðýla alýnmadan önce aðýllarýn tavan, taban ve duvarlarý yine süpürülerek temizlenmelidir.
