Tweet
Buzağıların Bakım Ve Beslenmesi
Buzağıların bakım ve beslenmesi öncelikle gebe ineklerin bakım ve
beslenmesi ile başlar. Buzağı ana karnındaki gelişiminin üçte ikisini gebeliğin son iki
ayında tamamlar. Bu nedenle gebe ineklerin bu dönemdeki bakım ve beslenmeleri
çok önemlidir.
Doğuma 2 ay kala, süt veren inekler kuruya çıkarılmalıdır. Çünkü bu dönemde
inek fötüsün (ana karnındaki yavru) gelişimi ile doğum sonrası laktasyon dönemi için
gerekli enerji, kalsiyum ve fosforu depolar. Gebe hayvanların beslenmesinde
kalsiyum, fosfor ve diğer mineral madde ihtiyaçları yanında vitamin A ve D ihtiyacı
da eksiksiz karşılanmalıdır. Ancak çok yakın gebe ineklere tuz ve sodyum
verilmesinin meme ödemlerini artırdığı bildirilmektedir. Gebe ve kurudaki ineklerin
rasyonlarında enerji, protein, mineral madde ve vitaminlerin çok az veya aşırı
kullanımı süt humması, ketosis, buzağılama güçlükleri ve yağlı inek sendromu gibi
olaylarda artış yaratabileceği gibi buzağının da sağlığını tehlikeye sokar.
Gebe ineklerin koruyucu aşılamaları bir veteriner hekime başvurularak
zamanında yaptırılmalı, özellikle septisemi ( E. coli, Rota ve Corona virus aşıları) ve
mastitis aşıları gibi buzağı sağlığı ve sonraki dönem süt verimi üzerine etkili olan
aşılar unutulmamalıdır.
Gebelik döneminde inek iyi izlenmeli, gebeliğin son 10 günü içinde temiz, kuru
bir doğum bölmesine alınmalıdır. Ahırlarda inek sayısı ve doğumların yıl içindeki
dağılımına göre yeterli sayıda gebe inek bölmesi bulundurulmalıdır.DOĞUM VE BUZAĞILARIN BAKIMI
Doğum normalde kendiliğinden gerçekleşir, ancak bazı güç doğumlarda
yetiştiricinin, kimi zaman da ciddi vakalarda bir veteriner hekimin doğuma müdahalesi
zorunlu olabilir. Fazla sayıda ineği bulunan işletmelerde doğuma yardım için bir
doğum krikosu bulunması yararlıdır. Doğum kanalına giren bir yavru ½ ila 1 saat
içinde dışarıya çıkmış olmalıdır, düvelerde bu süre 2 saati bulabilir. Doğan
buzağıların burun delikleri ve ağız mukozası temizlenir, eğer buzağı soluk alamıyorsa
temiz bir kaşık sapı veya parmak ucu burun deliğine bir miktar sokularak solunum
mekanizması uyarılmalıdır.
Gebelik süresi ırklara göre bir miktar değişmekle birlikte sığırlarda ortalama
280 gündür. Düveler biraz daha erken doğurur. Aşım veya tohumlama kayıtları ile
yetiştirme kayıtlarını düzenli tutan bir yetiştirici inek ve düvelerinin ne zaman
doğuracağını bilir ve ona göre hazırlıklı olur. Sağlıklı kayıt tutulan işletmelerde
sürprizlere yer yoktur.
Doğum normal olmuşsa, inek ve buzağı sağlıklı ise, buzağı doğumdan
yaklaşık yarım saat sonra ayağa kalkar. Normal doğum yapan bir inek hemen
buzağısını yalayarak kurutmaya çalışır. Ancak, soğuk mevsimlerde veya ananın bu
işi yapamadığı durumlarda yetiştirici temiz bir bez, havlu, çuval veya sap ve samanla
buzağıyı kurulamalıdır.
Doğumdan sonra buzağının göbek kordonu karnın 4-5 parmak altından steril
bir iple bağlanır, bağlama yerinin altından yine steril, mikropsuz bir makasla kesilerek
daha sonra tentürdiyotla dezenfekte edilir. Kimi literatür ve tavsiyelerde göbeğin
bağlanmaksızın kesildikten sonra tentürdiyot dolu bir kaba daldırılarak dezenfekte
edilmesi önerilmektedir. Her iki tavsiyede de temizlik ve dezenfeksiyon esastır.
Doğumdan sonra yapılacak en önemli iş, doğumu takip eden ilk saatler içinde
(ilk yarım veya bir saat) buzağıya ağız sütü denilen kolostrumun, yani
immünoglobulin adı verilen bağışıklık maddelerini içeren özel sütün mutlaka
içirilmesidir. Buzağının hastalıklara karşı bağışıklık maddelerini alabileceği ve onu en
az 5-6 ay hastalıklardan koruyacak tek kaynak anasının verdiği ağız sütüdür. Eğer
buzağı kendi anasını emmezse, ineğin memesi sağılarak biberon veya bir şişeden,
bu özel süt buzağıya mutlaka içirilmelidir. Bu sütün yapısı saatler ilerledikçe normal
süte dönmeye başladığı gibi, yine saatler ilerledikçe buzağının bu sütü
bağırsaklarından emme yeteneği de azalır. Yetiştiriciler eğer buzağılarının kolayca
hastalanmalarını önlemek ve daha güçlü olmalarını istiyorlarsa mutlaka doğumdan
hemen sonra 2 litre, 12 saat sonra da yine en az 2 litre kolostrumu buzağıya
içirmelidir. Buzağı yetiştirmede en önemli hususlardan bir budur. Gerekirse ilk
saatlerde kolostrumu buzağıya zorla içirmek için mide veya yemek borusu tüpü veya
besleyicisi denilen özel besleme ekipmanlarından yararlanılmalıdır.
Doğumdan sonra inek sonunu, yani buzağıyı ana karnında saran yavru zarını
(plasenta) ½ ila 8 saat içinde dışarı atar. Atılan son, hızla oradan alınarak
uzaklaştırılmalıdır. Sonun atılması gecikirse bir veterinere başvurulmalıdır. Yine
doğumdan kısa bir süre sonra doğum bölmesi temizlenir, yataklık sap-saman
değiştirilir ve kuru yataklık konulur. Ananın memesi, meme başları ve gerisi ılık ve
dezenfektanlı sularla yıkanarak temizlenir. Bu temizlik çok önemlidir, buzağı,
kolostrum almadan önce mikroplarla temas etmemelidir. Bölmede otomatik suluk
yoksa ineğin önüne temiz ve ılık su konur. Eğer buzağı meme başlarını bulup
ememiyorsa ona elle yardımcı olunur.
Normal şartlarda buzağı ilk iki saat içinde en az 2 litre ağız sütünü içtikten
sonra anasının yanından ayrılmalıdır. Daha sonra buzağı bireysel buzağı bölmelerine
veya tamamen kuruduktan sonra açık buzağı kulübelerine konur. Buzağı bölme veya
kulübeleri temiz olmalı ve buzağının altına bol, temiz ve kuru yataklık konulmalıdır.Buzağıya doğumu izleyen saatlerde septisemi serumu yapılması onu ölümden
korumada oldukça etkilidir.
Buzağı, kuruduktan sonra tartılarak ağırlığı saptanır, bir ahır numarası
verilerek kayda alınır. Kayıt için bireysel hayvan kartı, defteri veya bilgisayardan
yararlanılır. Doğan buzağılar kayıt ve resmi kulak numarası takılması ve hayvan
pasaportu çıkarılması için en kısa sürede il veya ilçe tarım müdürlüklerine
bildirilmelidir. Resmi kulak numaraları buzağının her iki kulağına da takılır. Ahır
numarası boyuna tasma veya kolye şeklinde takılabileceği gibi özel boya kalemleri
ile hayvanın yan taraflarına da yazılabilir. 5-6 aylık yaştan sonra buzağılara soğuk
damgalama yöntemi ile sıvı azot veya kuru buz+alkol yardımıyla kalıcı numaralama
da yapılabilir. Buzağıya ait bilgiler anasının kartına da işlenir. Ayrıca Siyah Alaca ve
Simmental ırkı gibi alaca renkli hayvanların renk desenleri kendi kartlarındaki buzağı
şekilleri bulunan özel yerlere veya ayrıca hazırlanacak kart veya kağıtlara işlenerek
ileride olası karışıklıklar önlenir, hayvanların tanınması kolaylaşır.Buzağıya ilk üç gün anasının verdiği kolostrum veya bunu takip eden geçiş
sütü (kolostrumla normal süt arasında giderek normal süte dönüşen süt) günde 3,-5,4
litre olarak 3-4 öğünde (her öğünde 1-1,5 litre kadar) verilir. Verilen günlük miktar
buzağı doğum ağırlığının %10’unu geçmemelidir. Ananın verdiği fazla kolostrum
dondurularak veya ekşitilerek saklanıp ileride başka buzağılara da içirilebilir.
Genelde doğumu izleyen 4. gün sabahından itibaren buzağılar normal ahır
sütü, yani karışık sütle beslenmeye başlanır. Süt, sağımı takiben anasından sağıldığı
sıcaklıkta içirilir. Eğer soğursa 35-38° C ye kadar ısıtılmalıdır. Soğuk süt ishal
yapabilir. Alternatif bir besleme olarak doğal süt yerine özel olarak üretilen ve
bileşiminde mutlaka süt ürünleri de bulunan buzağı maması veya yapay süt denilen
sütle de besleme yapılabilir. Buzağı maması kolostrum alımından hemen sonra
verilebildiği gibi kimi yetiştiriciler bunu bir hafta, 10 günlük yaştan sonra vermeyi
tercih etmektedirler. Burada kalite ve fiyat önemli bir faktördür. Buzağı mamaları
üretici firmanın tavsiyelerine göre hazırlanıp, içirilmelidir.
Doğal veya yapay sütlerin sindiriminden kaynaklanan kimi olumsuzlukları
önlemek için son zamanlarda özellikle formik asit, propiyonik asit, sitrik asit gibi
organik asitlerin 1:10 oranında seyreltilip süt veya yapay süte karıştırılması
önerilmektedir. Bu asitlerden formik asitin, seyreltildikten sonra 1 litre sıvı içeceğe 25
ml ilave edilmesinin sıvı içeceğin pH’sını 4,5-4,8’e düşürdüğü (ortalama pH 4,5
olması istenir) ve bu şekilde buzağıya içirebileceği bildirilmektedir. Asitlendirme de
sıvı içeceğin sıcaklığı mutlaka 20° C’ nin altında olmalıdır.
Süt içirme programları buzağının doğum ağırlığına göre hazırlanır. Bu konuda
önceden hazırlanmış çeşitli yayınlardaki programlardan yararlanılabilir. 5-6 haftalık
bir sütle besleme programı uygun olup, bu süre içinde toplam 150-160 kg’lık süt
veya yapay sütle besleme programı buzağı büyütmede yeterlidir. Günlük olarak
buzağılara ilk iki hafta doğum ağırlığının %10’u, 3. Hafta %10-12’ si oranında süt
veya buzağı maması içirilir. Daha sonraki haftalarda bu oran % 10 ve %8’e
düşürülerek buzağı sütten kesilir. Günlük süt, sabah ve akşam iki öğün halinde
içirilir. Buzağılar için doğum ağırlığı esasına göre hazırlanan 5 haftalık bir sütle
besleme programı Çizelge 1’de örnek olarak verilmiştir.
Çizelge 1. Buzağı günlük sütle besleme programı.
Haftalar ve içirilecek günlük süt miktarı (lt)
Buzağını
n
doğum
ağırlığı
(kg)
1. hafta 2. hafta 3. hafta 4. hafta 5. hafta Toplam
25-29 2,5 3 3 2 1,5 84,0
30-34 3 3 3,5 3 2 101,5
35-39 3,5 4 4 3,5 2 119,0
40-44 4 4,5 5 3,5 2 133,0
45-49 4 5 5,5 4 3 150,5
50 ve
üzeri
5 5,5 6 4 3 164,5
Not: Rakamlar, belirtilen hafta içinde içirilecek günlük toplam süt miktarları olup,
gösterilen miktar ikiye bölünerek sabah ve akşam iki öğünde verilir.
Ancak, erken sütten kesme programlarında buzağıların önüne sütle beraber
kaliteli, buzağı başlangıç yemi de konularak bu yemin tüketimine biran önce
başlanılması esastır. Buzağı başlangıç yemlerinin pelet veya kaba kırılmış olarak
hazırlanması tercih edilmelidir. Buzağı başlangıç yemleri %18-20 ham protein, %75-
80 toplam sindirilebilir besin maddesi (TSBM veya TDN) veya 3,11 Mcal/kg (13,0
MJ/kg metabolik enerji (ME) içermeli, ham selüloz oranı en fazla %10-15 olmalıdır.
Buzağı başlangıç yemlerinde üre bulunmamalıdır. Üre, 6 aylık yaşa kadar olan
buzağılar için uygun değildir. Buzağı başlangıç yemleri 3-4 ay süre ile günlük 2-2,5
kg ‘a kadar verilir.
Buzağı başlangıç yemlerinde başlıca yem maddeleri olarak; kaba kırılmış
mısır, ezilmiş yulaf, arpa, sorgum, tercihen soya küspesi, eğer bulunmazsa pamuk,
ayçiçeği, keten tohumu küspeleri ile yonca unu, melas, dikalsiyum fosfat veya kemik
unu, tuz, vitamin A, D, E ve mineral madde karışımları (kalsiyum, fosfor, iz mineraller
ve selenyum) bulunabilir. Buzağıya kaliteli yonca kuru otu veya baklagil-buğdaygil
kuru otu karışımları en az 3-4 haftalık yaştan sonra verilmelidir. Kuru ot uzun kıyılmış
veya peletlenmiş olarak verilmelidir. Kuru ot azdan başlayarak iştaha göre artırılarak
verilir. Buzağılara öncelikle verilip, tüketilmesi gereken yem yoğun yemdir.
Doğumdan sonra ilk iki hafta içinde buzağılar her gün sık sık izlenerek hasta
olup olmadıkları kontrol edilmelidir. Bu dönemde ishal ve su kaybı sonucu önemli
buzağı kayıpları olabilmektedir. Hasta buzağılar derhal ayrılmalı ve bir veteriner
hekime başvurarak vakit geçirmeksizin tedavilerine başlanmalıdır. ?lerleyen
haftalarda pnömoni (zatürre) de buzağılarda ölümcül olabilir. Buzağı ishalleri ve
pnömoninin önlenmesi için süt ve su içirilen kapların temizlik ve dezenfeksiyonu,
bakıcıların temizliği, küçük buzağıların birbirleri ile temas etmemesi, buzağı bölmeleri
ve ahırın temizliği, iyi havalandırılması, içerinin ışık alması, amonyak gazı
birikiminden kaçınılması önemlidir.
Buzağılar, süt içirme dönemi sonunda sütten kesimde üç gün üst üste en az
500-700 gram başlangıç yemi tüketiyor olmalıdır. Eğer buzağı bu kadar yemi
tüketemiyorsa, son verilen miktar üzerinden bir süre daha süt içirilmeye devam edilir.
Buzağıların önüne yemle birlikte temiz ve taze su konulmalıdır. Ancak 3
haftadan küçük buzağılara süt veya mama verilmeden hemen önce su
verilmemelidir.
Buzağıların boynuzları 2 haftalık yaşta sodyum hidroksit, potasyum hidroksit
gibi kimyasal boynuz körelticilerle veya bir aylık yaşa kadar elektrikli veya akülü
boynuz körelticilerle yakılarak köreltilir. Dişi buzağıların olası fazla meme başları 2
aylık yaşta steril bir makasla kesilerek tentürdiyotla dezenfekte edilir.
Sütten kesilen buzağılar en az bir hafta, 10 gün daha bireysel bölme veya
kulübelerde tutulduktan sonra 5-10’lu gruplar halinde bir arada büyütülebilir. Bu
dönemde buzağılara iyi kaliteli kuru ottan yiyebileceği kadar verilir. 4. aydan itibaren
buzağılara %15-16 ham protein ve %70-72 TSBM (2,5-2,6 Mcal/kg kuru madde “KM”
= 10,5-11,0 MJ/kg KM) içeren buzağı büyütme yeminden verilmeye başlanır. Verilen
kuru otun kalitesine bağlı olarak verilecek yoğun yem miktarı günlük 2,5-3 kg olup, bu
miktar günlük iki öğüne paylaştırılarak verilir. Eğer verilen kuru otun kalitesi çok iyi ise
yoğun yem 1,5-2 kg ile sınırlanır. Verilecek yoğun yemin besin maddeleri içeriği de
verilen kaba yemin kalitesine göre ayarlanır. 4. aydan itibaren buzağılara günlük 0,5-
1 kg’ dan başlanılarak yeşil çayır otu ve mısır silajı da verilebilir. Ancak verilecek
mısır silajının kuru maddesi %30’un altında olmamalıdır. Eğer mısır silajının
rasyondaki payı artarsa yoğun yemin protein içeriği %20-24’e çıkarılmalı ve mineral
madde katkısı da unutulmamalıdır.
Erkek ve dişi buzağılar 4 aydan sonra birbirinden ayrılmalıdır. Dişi danalara 6
aylık yaşta (4-8 ay arasında) Brusellosis’e karşı koruyucu olarak Brucella Abortus S-
19 aşısı uygulanmalı, ayrıca IBR-PI3, ?ap, BVD, BRSV, Paratüberküloz, Yanıkara,
Antraks (?arbon), Haemophillus somnus aşıları bir veterinere danışılarak zamanında
ve gerekli tekrarları ile birlikte yaptırılmalıdır.
BEYAZ BUZAĞI ET? ÜRET?M?
Damızlık olarak kullanılmayacak erkek buzağılar özel olarak sadece süt veya
yapay süt (buzağı maması) gibi sıvı gıdalarla beslenerek beyaz buzağı eti (veal)
üretiminde kullanılabilir. Bu hayvanlara katı yemler verilmez. Aksi halde etin rengi
koyulaşır. 40 kg ve daha yüksek doğum ağırlığına sahip buzağılar bu tip üretime
daha uygundur. ?lk bir iki hafta beyaz buzağı eti üretiminde kullanılacak buzağılar
damızlık olacak diğer buzağılarla aynı miktarda sıvı gıda alırlar. ?kinci haftadan sonra
canlı ağırlıklarının %10-12’si oranında süt veya mama verilerek bu oran giderek
%16’ya kadar artırılır. Beside buzağı maması kullanıldığı takdirde, mamanın
hazırlanması ve hayvanlara verilmesinde üretici firmanın talimatlarına uyulmalıdır.
Beyaz buzağı eti amaçlı yetiştirmede buzağılar 1,5-0,6 m boyutlarında 0,9-1,0 m
yüksekliğinde, altı ızgaralı ahşap bireysel bölmelerde tutulurlar. Hayvanların besi
sonu ağırlıkları, piyasa isteklerine göre 100-180 kg arasında değişebilir. Genelde 3,5-
4 ayda bu ağırlığa ulaşılır. Avrupa birliği 2007’den itibaren grup besisine geçilmesini
kararlaştırmış olup, buna göre grup besisi yapabilecek ekipmanlar geliştirilmiştir. Son
zamanlarda salt beyaz et ısrarından vazgeçilip 6-8 haftalık sütle besleme
döneminden sonra mısır ve arpa ağırlıklı rasyonlarla günde 1,4-1,8 kg canlı ağılık
artışını amaçlayan ve kırmızı veal olarak adlandırılan üretimlere dönülmesi görüşleri
giderek ağırlık kazanmaktadır. Beyaz buzağı eti dış pazarlarda yüksek fiyatla alıcı
bulabilmektedir.
Resim 4. Beyaz et üretim ahırı.
Not: Buzağıların bakım ve beslenmesi konusunda daha fazla bilgi almak için Ege
Tarımsal Araştırma
Kaynak : Dr. Sencer TÜMER
Buzağıların bakım ve beslenmesi öncelikle gebe ineklerin bakım ve
beslenmesi ile başlar. Buzağı ana karnındaki gelişiminin üçte ikisini gebeliğin son iki
ayında tamamlar. Bu nedenle gebe ineklerin bu dönemdeki bakım ve beslenmeleri
çok önemlidir.
Doğuma 2 ay kala, süt veren inekler kuruya çıkarılmalıdır. Çünkü bu dönemde
inek fötüsün (ana karnındaki yavru) gelişimi ile doğum sonrası laktasyon dönemi için
gerekli enerji, kalsiyum ve fosforu depolar. Gebe hayvanların beslenmesinde
kalsiyum, fosfor ve diğer mineral madde ihtiyaçları yanında vitamin A ve D ihtiyacı
da eksiksiz karşılanmalıdır. Ancak çok yakın gebe ineklere tuz ve sodyum
verilmesinin meme ödemlerini artırdığı bildirilmektedir. Gebe ve kurudaki ineklerin
rasyonlarında enerji, protein, mineral madde ve vitaminlerin çok az veya aşırı
kullanımı süt humması, ketosis, buzağılama güçlükleri ve yağlı inek sendromu gibi
olaylarda artış yaratabileceği gibi buzağının da sağlığını tehlikeye sokar.
Gebe ineklerin koruyucu aşılamaları bir veteriner hekime başvurularak
zamanında yaptırılmalı, özellikle septisemi ( E. coli, Rota ve Corona virus aşıları) ve
mastitis aşıları gibi buzağı sağlığı ve sonraki dönem süt verimi üzerine etkili olan
aşılar unutulmamalıdır.
Gebelik döneminde inek iyi izlenmeli, gebeliğin son 10 günü içinde temiz, kuru
bir doğum bölmesine alınmalıdır. Ahırlarda inek sayısı ve doğumların yıl içindeki
dağılımına göre yeterli sayıda gebe inek bölmesi bulundurulmalıdır.DOĞUM VE BUZAĞILARIN BAKIMI
Doğum normalde kendiliğinden gerçekleşir, ancak bazı güç doğumlarda
yetiştiricinin, kimi zaman da ciddi vakalarda bir veteriner hekimin doğuma müdahalesi
zorunlu olabilir. Fazla sayıda ineği bulunan işletmelerde doğuma yardım için bir
doğum krikosu bulunması yararlıdır. Doğum kanalına giren bir yavru ½ ila 1 saat
içinde dışarıya çıkmış olmalıdır, düvelerde bu süre 2 saati bulabilir. Doğan
buzağıların burun delikleri ve ağız mukozası temizlenir, eğer buzağı soluk alamıyorsa
temiz bir kaşık sapı veya parmak ucu burun deliğine bir miktar sokularak solunum
mekanizması uyarılmalıdır.
Gebelik süresi ırklara göre bir miktar değişmekle birlikte sığırlarda ortalama
280 gündür. Düveler biraz daha erken doğurur. Aşım veya tohumlama kayıtları ile
yetiştirme kayıtlarını düzenli tutan bir yetiştirici inek ve düvelerinin ne zaman
doğuracağını bilir ve ona göre hazırlıklı olur. Sağlıklı kayıt tutulan işletmelerde
sürprizlere yer yoktur.
Doğum normal olmuşsa, inek ve buzağı sağlıklı ise, buzağı doğumdan
yaklaşık yarım saat sonra ayağa kalkar. Normal doğum yapan bir inek hemen
buzağısını yalayarak kurutmaya çalışır. Ancak, soğuk mevsimlerde veya ananın bu
işi yapamadığı durumlarda yetiştirici temiz bir bez, havlu, çuval veya sap ve samanla
buzağıyı kurulamalıdır.
Doğumdan sonra buzağının göbek kordonu karnın 4-5 parmak altından steril
bir iple bağlanır, bağlama yerinin altından yine steril, mikropsuz bir makasla kesilerek
daha sonra tentürdiyotla dezenfekte edilir. Kimi literatür ve tavsiyelerde göbeğin
bağlanmaksızın kesildikten sonra tentürdiyot dolu bir kaba daldırılarak dezenfekte
edilmesi önerilmektedir. Her iki tavsiyede de temizlik ve dezenfeksiyon esastır.
Doğumdan sonra yapılacak en önemli iş, doğumu takip eden ilk saatler içinde
(ilk yarım veya bir saat) buzağıya ağız sütü denilen kolostrumun, yani
immünoglobulin adı verilen bağışıklık maddelerini içeren özel sütün mutlaka
içirilmesidir. Buzağının hastalıklara karşı bağışıklık maddelerini alabileceği ve onu en
az 5-6 ay hastalıklardan koruyacak tek kaynak anasının verdiği ağız sütüdür. Eğer
buzağı kendi anasını emmezse, ineğin memesi sağılarak biberon veya bir şişeden,
bu özel süt buzağıya mutlaka içirilmelidir. Bu sütün yapısı saatler ilerledikçe normal
süte dönmeye başladığı gibi, yine saatler ilerledikçe buzağının bu sütü
bağırsaklarından emme yeteneği de azalır. Yetiştiriciler eğer buzağılarının kolayca
hastalanmalarını önlemek ve daha güçlü olmalarını istiyorlarsa mutlaka doğumdan
hemen sonra 2 litre, 12 saat sonra da yine en az 2 litre kolostrumu buzağıya
içirmelidir. Buzağı yetiştirmede en önemli hususlardan bir budur. Gerekirse ilk
saatlerde kolostrumu buzağıya zorla içirmek için mide veya yemek borusu tüpü veya
besleyicisi denilen özel besleme ekipmanlarından yararlanılmalıdır.
Doğumdan sonra inek sonunu, yani buzağıyı ana karnında saran yavru zarını
(plasenta) ½ ila 8 saat içinde dışarı atar. Atılan son, hızla oradan alınarak
uzaklaştırılmalıdır. Sonun atılması gecikirse bir veterinere başvurulmalıdır. Yine
doğumdan kısa bir süre sonra doğum bölmesi temizlenir, yataklık sap-saman
değiştirilir ve kuru yataklık konulur. Ananın memesi, meme başları ve gerisi ılık ve
dezenfektanlı sularla yıkanarak temizlenir. Bu temizlik çok önemlidir, buzağı,
kolostrum almadan önce mikroplarla temas etmemelidir. Bölmede otomatik suluk
yoksa ineğin önüne temiz ve ılık su konur. Eğer buzağı meme başlarını bulup
ememiyorsa ona elle yardımcı olunur.
Normal şartlarda buzağı ilk iki saat içinde en az 2 litre ağız sütünü içtikten
sonra anasının yanından ayrılmalıdır. Daha sonra buzağı bireysel buzağı bölmelerine
veya tamamen kuruduktan sonra açık buzağı kulübelerine konur. Buzağı bölme veya
kulübeleri temiz olmalı ve buzağının altına bol, temiz ve kuru yataklık konulmalıdır.Buzağıya doğumu izleyen saatlerde septisemi serumu yapılması onu ölümden
korumada oldukça etkilidir.
Buzağı, kuruduktan sonra tartılarak ağırlığı saptanır, bir ahır numarası
verilerek kayda alınır. Kayıt için bireysel hayvan kartı, defteri veya bilgisayardan
yararlanılır. Doğan buzağılar kayıt ve resmi kulak numarası takılması ve hayvan
pasaportu çıkarılması için en kısa sürede il veya ilçe tarım müdürlüklerine
bildirilmelidir. Resmi kulak numaraları buzağının her iki kulağına da takılır. Ahır
numarası boyuna tasma veya kolye şeklinde takılabileceği gibi özel boya kalemleri
ile hayvanın yan taraflarına da yazılabilir. 5-6 aylık yaştan sonra buzağılara soğuk
damgalama yöntemi ile sıvı azot veya kuru buz+alkol yardımıyla kalıcı numaralama
da yapılabilir. Buzağıya ait bilgiler anasının kartına da işlenir. Ayrıca Siyah Alaca ve
Simmental ırkı gibi alaca renkli hayvanların renk desenleri kendi kartlarındaki buzağı
şekilleri bulunan özel yerlere veya ayrıca hazırlanacak kart veya kağıtlara işlenerek
ileride olası karışıklıklar önlenir, hayvanların tanınması kolaylaşır.Buzağıya ilk üç gün anasının verdiği kolostrum veya bunu takip eden geçiş
sütü (kolostrumla normal süt arasında giderek normal süte dönüşen süt) günde 3,-5,4
litre olarak 3-4 öğünde (her öğünde 1-1,5 litre kadar) verilir. Verilen günlük miktar
buzağı doğum ağırlığının %10’unu geçmemelidir. Ananın verdiği fazla kolostrum
dondurularak veya ekşitilerek saklanıp ileride başka buzağılara da içirilebilir.
Genelde doğumu izleyen 4. gün sabahından itibaren buzağılar normal ahır
sütü, yani karışık sütle beslenmeye başlanır. Süt, sağımı takiben anasından sağıldığı
sıcaklıkta içirilir. Eğer soğursa 35-38° C ye kadar ısıtılmalıdır. Soğuk süt ishal
yapabilir. Alternatif bir besleme olarak doğal süt yerine özel olarak üretilen ve
bileşiminde mutlaka süt ürünleri de bulunan buzağı maması veya yapay süt denilen
sütle de besleme yapılabilir. Buzağı maması kolostrum alımından hemen sonra
verilebildiği gibi kimi yetiştiriciler bunu bir hafta, 10 günlük yaştan sonra vermeyi
tercih etmektedirler. Burada kalite ve fiyat önemli bir faktördür. Buzağı mamaları
üretici firmanın tavsiyelerine göre hazırlanıp, içirilmelidir.
Doğal veya yapay sütlerin sindiriminden kaynaklanan kimi olumsuzlukları
önlemek için son zamanlarda özellikle formik asit, propiyonik asit, sitrik asit gibi
organik asitlerin 1:10 oranında seyreltilip süt veya yapay süte karıştırılması
önerilmektedir. Bu asitlerden formik asitin, seyreltildikten sonra 1 litre sıvı içeceğe 25
ml ilave edilmesinin sıvı içeceğin pH’sını 4,5-4,8’e düşürdüğü (ortalama pH 4,5
olması istenir) ve bu şekilde buzağıya içirebileceği bildirilmektedir. Asitlendirme de
sıvı içeceğin sıcaklığı mutlaka 20° C’ nin altında olmalıdır.
Süt içirme programları buzağının doğum ağırlığına göre hazırlanır. Bu konuda
önceden hazırlanmış çeşitli yayınlardaki programlardan yararlanılabilir. 5-6 haftalık
bir sütle besleme programı uygun olup, bu süre içinde toplam 150-160 kg’lık süt
veya yapay sütle besleme programı buzağı büyütmede yeterlidir. Günlük olarak
buzağılara ilk iki hafta doğum ağırlığının %10’u, 3. Hafta %10-12’ si oranında süt
veya buzağı maması içirilir. Daha sonraki haftalarda bu oran % 10 ve %8’e
düşürülerek buzağı sütten kesilir. Günlük süt, sabah ve akşam iki öğün halinde
içirilir. Buzağılar için doğum ağırlığı esasına göre hazırlanan 5 haftalık bir sütle
besleme programı Çizelge 1’de örnek olarak verilmiştir.
Çizelge 1. Buzağı günlük sütle besleme programı.
Haftalar ve içirilecek günlük süt miktarı (lt)
Buzağını
n
doğum
ağırlığı
(kg)
1. hafta 2. hafta 3. hafta 4. hafta 5. hafta Toplam
25-29 2,5 3 3 2 1,5 84,0
30-34 3 3 3,5 3 2 101,5
35-39 3,5 4 4 3,5 2 119,0
40-44 4 4,5 5 3,5 2 133,0
45-49 4 5 5,5 4 3 150,5
50 ve
üzeri
5 5,5 6 4 3 164,5
Not: Rakamlar, belirtilen hafta içinde içirilecek günlük toplam süt miktarları olup,
gösterilen miktar ikiye bölünerek sabah ve akşam iki öğünde verilir.
Ancak, erken sütten kesme programlarında buzağıların önüne sütle beraber
kaliteli, buzağı başlangıç yemi de konularak bu yemin tüketimine biran önce
başlanılması esastır. Buzağı başlangıç yemlerinin pelet veya kaba kırılmış olarak
hazırlanması tercih edilmelidir. Buzağı başlangıç yemleri %18-20 ham protein, %75-
80 toplam sindirilebilir besin maddesi (TSBM veya TDN) veya 3,11 Mcal/kg (13,0
MJ/kg metabolik enerji (ME) içermeli, ham selüloz oranı en fazla %10-15 olmalıdır.
Buzağı başlangıç yemlerinde üre bulunmamalıdır. Üre, 6 aylık yaşa kadar olan
buzağılar için uygun değildir. Buzağı başlangıç yemleri 3-4 ay süre ile günlük 2-2,5
kg ‘a kadar verilir.
Buzağı başlangıç yemlerinde başlıca yem maddeleri olarak; kaba kırılmış
mısır, ezilmiş yulaf, arpa, sorgum, tercihen soya küspesi, eğer bulunmazsa pamuk,
ayçiçeği, keten tohumu küspeleri ile yonca unu, melas, dikalsiyum fosfat veya kemik
unu, tuz, vitamin A, D, E ve mineral madde karışımları (kalsiyum, fosfor, iz mineraller
ve selenyum) bulunabilir. Buzağıya kaliteli yonca kuru otu veya baklagil-buğdaygil
kuru otu karışımları en az 3-4 haftalık yaştan sonra verilmelidir. Kuru ot uzun kıyılmış
veya peletlenmiş olarak verilmelidir. Kuru ot azdan başlayarak iştaha göre artırılarak
verilir. Buzağılara öncelikle verilip, tüketilmesi gereken yem yoğun yemdir.
Doğumdan sonra ilk iki hafta içinde buzağılar her gün sık sık izlenerek hasta
olup olmadıkları kontrol edilmelidir. Bu dönemde ishal ve su kaybı sonucu önemli
buzağı kayıpları olabilmektedir. Hasta buzağılar derhal ayrılmalı ve bir veteriner
hekime başvurarak vakit geçirmeksizin tedavilerine başlanmalıdır. ?lerleyen
haftalarda pnömoni (zatürre) de buzağılarda ölümcül olabilir. Buzağı ishalleri ve
pnömoninin önlenmesi için süt ve su içirilen kapların temizlik ve dezenfeksiyonu,
bakıcıların temizliği, küçük buzağıların birbirleri ile temas etmemesi, buzağı bölmeleri
ve ahırın temizliği, iyi havalandırılması, içerinin ışık alması, amonyak gazı
birikiminden kaçınılması önemlidir.
Buzağılar, süt içirme dönemi sonunda sütten kesimde üç gün üst üste en az
500-700 gram başlangıç yemi tüketiyor olmalıdır. Eğer buzağı bu kadar yemi
tüketemiyorsa, son verilen miktar üzerinden bir süre daha süt içirilmeye devam edilir.
Buzağıların önüne yemle birlikte temiz ve taze su konulmalıdır. Ancak 3
haftadan küçük buzağılara süt veya mama verilmeden hemen önce su
verilmemelidir.
Buzağıların boynuzları 2 haftalık yaşta sodyum hidroksit, potasyum hidroksit
gibi kimyasal boynuz körelticilerle veya bir aylık yaşa kadar elektrikli veya akülü
boynuz körelticilerle yakılarak köreltilir. Dişi buzağıların olası fazla meme başları 2
aylık yaşta steril bir makasla kesilerek tentürdiyotla dezenfekte edilir.
Sütten kesilen buzağılar en az bir hafta, 10 gün daha bireysel bölme veya
kulübelerde tutulduktan sonra 5-10’lu gruplar halinde bir arada büyütülebilir. Bu
dönemde buzağılara iyi kaliteli kuru ottan yiyebileceği kadar verilir. 4. aydan itibaren
buzağılara %15-16 ham protein ve %70-72 TSBM (2,5-2,6 Mcal/kg kuru madde “KM”
= 10,5-11,0 MJ/kg KM) içeren buzağı büyütme yeminden verilmeye başlanır. Verilen
kuru otun kalitesine bağlı olarak verilecek yoğun yem miktarı günlük 2,5-3 kg olup, bu
miktar günlük iki öğüne paylaştırılarak verilir. Eğer verilen kuru otun kalitesi çok iyi ise
yoğun yem 1,5-2 kg ile sınırlanır. Verilecek yoğun yemin besin maddeleri içeriği de
verilen kaba yemin kalitesine göre ayarlanır. 4. aydan itibaren buzağılara günlük 0,5-
1 kg’ dan başlanılarak yeşil çayır otu ve mısır silajı da verilebilir. Ancak verilecek
mısır silajının kuru maddesi %30’un altında olmamalıdır. Eğer mısır silajının
rasyondaki payı artarsa yoğun yemin protein içeriği %20-24’e çıkarılmalı ve mineral
madde katkısı da unutulmamalıdır.
Erkek ve dişi buzağılar 4 aydan sonra birbirinden ayrılmalıdır. Dişi danalara 6
aylık yaşta (4-8 ay arasında) Brusellosis’e karşı koruyucu olarak Brucella Abortus S-
19 aşısı uygulanmalı, ayrıca IBR-PI3, ?ap, BVD, BRSV, Paratüberküloz, Yanıkara,
Antraks (?arbon), Haemophillus somnus aşıları bir veterinere danışılarak zamanında
ve gerekli tekrarları ile birlikte yaptırılmalıdır.
BEYAZ BUZAĞI ET? ÜRET?M?
Damızlık olarak kullanılmayacak erkek buzağılar özel olarak sadece süt veya
yapay süt (buzağı maması) gibi sıvı gıdalarla beslenerek beyaz buzağı eti (veal)
üretiminde kullanılabilir. Bu hayvanlara katı yemler verilmez. Aksi halde etin rengi
koyulaşır. 40 kg ve daha yüksek doğum ağırlığına sahip buzağılar bu tip üretime
daha uygundur. ?lk bir iki hafta beyaz buzağı eti üretiminde kullanılacak buzağılar
damızlık olacak diğer buzağılarla aynı miktarda sıvı gıda alırlar. ?kinci haftadan sonra
canlı ağırlıklarının %10-12’si oranında süt veya mama verilerek bu oran giderek
%16’ya kadar artırılır. Beside buzağı maması kullanıldığı takdirde, mamanın
hazırlanması ve hayvanlara verilmesinde üretici firmanın talimatlarına uyulmalıdır.
Beyaz buzağı eti amaçlı yetiştirmede buzağılar 1,5-0,6 m boyutlarında 0,9-1,0 m
yüksekliğinde, altı ızgaralı ahşap bireysel bölmelerde tutulurlar. Hayvanların besi
sonu ağırlıkları, piyasa isteklerine göre 100-180 kg arasında değişebilir. Genelde 3,5-
4 ayda bu ağırlığa ulaşılır. Avrupa birliği 2007’den itibaren grup besisine geçilmesini
kararlaştırmış olup, buna göre grup besisi yapabilecek ekipmanlar geliştirilmiştir. Son
zamanlarda salt beyaz et ısrarından vazgeçilip 6-8 haftalık sütle besleme
döneminden sonra mısır ve arpa ağırlıklı rasyonlarla günde 1,4-1,8 kg canlı ağılık
artışını amaçlayan ve kırmızı veal olarak adlandırılan üretimlere dönülmesi görüşleri
giderek ağırlık kazanmaktadır. Beyaz buzağı eti dış pazarlarda yüksek fiyatla alıcı
bulabilmektedir.
Resim 4. Beyaz et üretim ahırı.
Not: Buzağıların bakım ve beslenmesi konusunda daha fazla bilgi almak için Ege
Tarımsal Araştırma
Kaynak : Dr. Sencer TÜMER