Tweet
Karagül, koyunu, deri ve süt üretimi' bakımından çok önemli bir ırktır! . Bu ırkın bas ürünü, yeni doğan kuzuların dünyaca tanınan gösterişli, hafif ve 'sağlam kürküdür. Karagüllerde derinin değerli özellikleri, yavru dogmadan önce, rahimde iken teşekkül etmektedir. Postun değerli özellikleri, doğum sonrası kısa bir zaman içinde muhafaza ediliyor. Doğumda kuzu postunda görülen; canlılık, güzellik ve orijinal görünüm, kuzular yaşlandığında koyun olduğunda görülmemektedir.
Karagül koyununun orijini hakkındaki farklı görüşler, şimdiye kadar kesin olarak çözümlenmemiştir.Bazı yazarlar bu ırkın' eskiden beri yetiştirilen saf bir ırk, bazıları ise melezleme İle oluşan küçük bir ırk olarak yorumlamaktadır. Ancak Karagül koyununun, ne zaman ve hangi ırktan orijin, olarak ortaya çıktığı, bugüne kadar henüz ispatlanmamıştır.' Mamafi bu konuda .sayısız görüşler söz konusudur. Bu ırk, 19. .yüzyıldan önce Özbekistan veTürkistan'da meydana gelmemiştir.' Karagüllerin, oyluğu yağlı koyunlardan orijin aldığı kabul edilebilir, çünkü oyluğu yağlı koyunların kuzuları da tıpkı Karagül kuzuları gibi doğunda güzel posta sahiptirler. Bu bölgede yetiştirilen ikinci ırkın (Arap'koyunu) kuzuları da, Karagül kuzuları gibi bonitür ihtiva etmektedir. Bu koyun, tahminen fetihler zamanında bu bölgeye getirilmiş olabilir. Sayısız melezlemeler ve bu koyunun post karakteri ürerinde yapılma sayısız seleksiyonla Karagüller ıslah edilmiş olabilir. Daha sonraları, ırkın ıslahı ila ilgili organizasyon ve yetiştirme amacınayönelik çalışmalar yapılmıştır.
Karagül koçlarla herhangi bir ırkın melezlenmesi söz olduğunda, melez döllere, Karagüllerin önemli bonitür özellikleri.
Ergin koyunların vücut yapısı, kuyruk formu ve yapağı formu geçmektedir. Karagüller, oyluğu yağlı, uzun ve ince kuyruklu koyunlarla melezlendiğinde, kendi kuyruğunun "S" formunun döllerine, geçirebilmektedir. 19.yüzyıl sonuna kadar Karagül koyunları, Avrupa'da asla tanınmıyordu. Yirminci yüzyıl başında da Karagül yetiştiriciliği, henüz yaygınlaşmamıştı. Son 50 yıldan beri bu ırkın ıslahı için entansif olarak-çalışılmaktadır. Postun bonitür yapısı, yüksek derecede kalıtsal olduğu içim, sayısız ülkelerde Karagüller, kaba yapağılı koyunların ıslahımda kullanılmıştır. Bu nedenle Güney Karamanların ıslahında mutlaka kullanılmalıdır.
Karagül koyunları, sıcak ve kuru iklimin müsait olmayan koşullarında yetiştirilmiş ve ıslah edilmiştir. Koyunlar, bütün yıl boyunca fakir bitki örtülü, çöl ye yarı çölü andıran merada barındırılmaktadır. Hayvanların eksteriyörü ve konstitüsyonu, bütün yıl devamlı şekilde merada kalması sonucunda ortaya çıkmıştır.Özellikle sıcağı, çok iyi Regüle edebilmektedir. İnce ve çok hareketli dudakları ile yerdeki tohum, bitki yaprakları ve-diğer bitkileri toplayıp alabilmektedir. Bu ırk, sağlam ve hafif bir iskelet, keza iyi gelişmiş bir adaleye sahip olduğundan merada iyi yürüme kabiliyetine sahiptir. Yem istekleri (seçmeleri) bakımından, duyarlı değildirler, ne bulursa yerler. Kötü geçen kiş aylarında, vücutlarına ve kuyruklarına depo ettikleri enerjiyi kullanarak açlık periyodunu kolayca atlatabilirler.
Deri, birçok Karagül'de siyahtır -(Arabi). Bununla beraber diğer renk tonları, gri (Şirazi), kahverengi (Kamberi), gül (Guligazi) ve beyaz da mevcut bulunmaktadır. Karagüller, çok fazla yerde yayılmış olduğundan, vücut yapılarında, belirgin farklılıklar göstermektedir. Yapağı koyunlarında, kuzuların doğum ağırlığı, analarının canlı ağırlığının %7-9 iken Karagül kuzularında yüksek doğum ağırlığısın <4.5-5 kg), anaların canlı ağırlığının % 10-12'si olması, gerçekten karakteristiktir. Yüksek
doğum ağırlığı ve daha uzun gebelik müddeti (150-151 gün), koyunların ekstrem bakım koşullarına uyumu ile çöl bölgelerinde kazanılmıştır. Koçlar, sonbaharda 60-00 kg ve ovada koyunlar 45-60 kg canlı ağırlığa ulaşırlar. Cidago yüksekliği koçlarda 72–78 cm iken analarda 62-70 cm' dir. Koçların pak çoğu boynuzlu %20-30 Hayvan boynuzsuz olabilir) ve koyunların "ekserisi boynuzsuzdur
Karagül Koyunları kuru yapılı koç başlıdırlar.Oldukca deringözesi,sağlam iskelet ve parlak örtücü kılları vardır. Nispi olarak uzun bacaklara sahiptir. Kulaklar, çoğunlukla büyük ve sarkıktır. Kulaklar, 15-18 cm uzunluktadır. Ancak kısa kulaklı olanlar da vardır, çok yağlı ve enli kuyruğu, genel olara kuyruk sonunda "S" formunda şekillenmektedir.
Karagüllerin kıl örtüsü, çok büyük farklılık gösterir. Kıl uzunluğu 3-5 ile 20 cm arasında değişir. ince ve kısa alt kıllı, çok kaba üst kıllı koyunlar yanımda, çok ince ve^mütecanis kıl örtülü hayvanlar da bulunabilir. Hayvanların bir bölümü uzun, düz ve açık yapağıya sahiptir. Buna karşılık diğer koyunlar, çok belirgin lülelere sahiptir. Keza tam kapalı gömleğe sahip hayvanlar mevcuttur. Çokluk kıllar arasındaki sayısal ve yapısal ilişkide, vücudun yapağı ile örtülmesi, kılların pigmentliliği ve elastikiyetine göre kıl çeşitlerinin dağılımında, büyük farklılıklar saptanmıştır.Yüksek değerli Karagül derisi (postu) üretiminde, özellikle iyi iskelet yapılı ve belirli kıl oranlı, sağlam konstitüsyonlu hayvanlar arzu edilir. Bonitür form ve türüne göre farklı bönitür
tipleri tefrik edilmektedir. Dalga, boru, fasulye, nohut, gül ve tirbuşon bönitür tiplerine rastlanır.
Bunlardan ilk dördü iyi, son ikisi ise kötü bonitürü tensil etmektedir. Doğumda Karagül kuzusu postları arasında, bonitür türü bakımından büyük farklar saptandığı halde, bu fark kuzuların büyümeye başlamasıyla tamamen ortadan kalkar.
Post üretimi için kuzular, doğundan sonra birinci veya İkinci, nadiren 3. gün kesilirler. Kesim zamanı, bonitür yapısının derecesine bağlıdır. Post özellikleri iyi olan bazı erkek kuzular, damızlığa seçilip, hayatta bırakılırlar.Karagül koyununun yapağı üretimi, deri üretişi yanında pek fazla önen taşımaz. Bu yapağılar, kaba dokumaların (battaniye) keza bazı kumaş, halı ve keçe dokumaların hammaddesini oluşturmaktadır. Koyunlar, yılda iki kez kırkılırlar. Renge göre, beyaz, açık gri ve renkli yapağı söz konusudur. Yıllık ortalaşa kırkım yapağısı ergin hayvanlarda 2.5-2.6 kg1dır. îlk kırkım 0.6-1.0 Beyaz kg’dır. Yapağı, beyaz renkli koyunlardan, kahve yapağı
da kahverengi koyunlardan elde edilmektedir. Gri Karagül koyunları, yaklaşık % 60 açık tonlu yapağa verirler. Siyah koyunlar, yasan artmasıyla gri yapağı verirler. Daha yaşlı sayısız hayvan, açık gri renk gösterirler.
Karagül koyunlarında kuzu verimi, yaylıma ve mera durusuna göre %95-105 arasında değişmektedir, iyileştirilmiş yemleme koşullarında, kuzu verini dikkat çekecek kadar yükselir ve % 130-140'a kadar çıkmaktadır. Koyunların, Nisbi süt .verini yüksektir, Orta Asya koşulları altında, her laktasyonda. 25-30 kg-sağılan süt alınmaktadır. Rusya'nin Avrupa yakasında her koyundan % 7-8 yağ oranlı 50 kg kadar sağılan süt alınmaktadır. Ortalama canlı ağırlık, et üretimi için kesilen yaslı hayvanlarda 42-46 kg’dır. iyi baklada 50 kg'a ulaşır. Yedi veya 8 aylık toklular, çokluk 32 kg1 in üstündedir, iyi yemleme koşullarında kesim randımanı %50'dir. 1900 yılma kadar, Rusya’da Karagül koyunu yetiştiriciliği çok önem arz ederken, daha sonraki yıllarda Güney Batı Afrika'da, bugünkü Namibya’da Karagül yetiştiriciliği gelişmiştir. Kaza Güney Afrika Birliği'ne götürülen Karagül koyunları, bugün çoğalarak artmıştır. Aynı şekilde Iran ve Afganistan'da da Karagül yetiştiriciliği önemini muhafaza etmektedir. Çifteler Tarım işletmesinde de, Ankara Atatürk Orman çiftliğinden nakledilen küçük bir Karagül sürüsü bulunmaktadır. Afgan göçmenleri, Sus istilası sonunda, Türkiye'ye göç ederken (1984-1985), beraberlerinde Karagül koyunu getirememişlerdir. Bu amaçla Tarım Bakanlığınca Pakistan'a gönderilen heyet, beraberinde getirecek saf Karagül koyunu bulamamıştır. Ancak Atatürk devrinde Orman Çiftliğine getirilen ve oradan çifteler Harasına (Tarım isletmesi) nakledilen koyunlar, yıllardan beri belirli bir potansiyelin üzerine, çıkamamıştır. Tarım Bakanlığının bu konuda, yetiştiriciyi teşvik edici, tutarlı ve belirgin bir üretim politikası bulunmadığından, konunun önemi, koyun yetiştiricilerine yeterince aktarılamamış, Karagül koyunu yetiştiriciliği, ülkemizde bugüne
kadar entansif. bir üretim modeline kavuşturulamamıştır, var olan Karagül koyunları, bir gen kaynağı olarak geleceğin Müteşebbis üreticisi ve İlgili yetiştiricileri için muhafaza edilmektedir. Bunlar, yalnız saf olarak değil, özellikle, benzer post yapısına sahip Akdeniz Bölgesindeki (Antalya, Mersin ve Adana) Güney Karamanların bu yönden ıslahı için, mutlaka melezlemede kullanılmalıdır. Devlet, bu konuda önderlik yaparak bu melezlemenin Türkiye tarım açısından taşıdığı önemi, deneysel olarak yetiştiricilere gösterip öğretmelidir,
1976 yılı babada Asya ve Afrika'da 3is5 Milyon Karagül koyunu yetiştirildiği, DEMİÖREN (1975) tarafından bildirilmektedir. Astragan üretimi bugün Rusya Nambiya, Güney Afrika Cuhuriyeti ve Afganistan yapılmaktadır. Aynı şekilde son yıllarda Romanya ve mogolistan Halk cumhuriyetinde de, Karagül yetiştiricilisinde önemli gelişmeler olmuştur. Bunları Angola, Arjantin, Hindistan, Pakistan ve Çin Halk Cumhuriyeti izlemektedir. Aynı şekilde 1903–1904 yıllarımdan beri Almanya veAvustralya da Karagül koyunu yetiştiriciliği yapılmaktadır,
Sayısız ülkelerin Karagül koyunu yetiştiriciliği konusunda büyük ilgi sahibi olduğu bilinmektedir. Bu bölgelerde Karagüller yerli ırklarla post üretimi için melezlemeye tabi tutulmaktadır. Karagül koyunu, yüksek deri kalitesi ve özelliğini, döllerine emniyetle geçirmesi nedeniyle dünyada ıslak edici bir koyun ırkı olarak önem kazanmış ve daima büyük yayılma alanı bulmuştur.
Kaynak: Koyunculuk-Prof.Dr.Lütfi ÖZCAN
Karagül koyununun orijini hakkındaki farklı görüşler, şimdiye kadar kesin olarak çözümlenmemiştir.Bazı yazarlar bu ırkın' eskiden beri yetiştirilen saf bir ırk, bazıları ise melezleme İle oluşan küçük bir ırk olarak yorumlamaktadır. Ancak Karagül koyununun, ne zaman ve hangi ırktan orijin, olarak ortaya çıktığı, bugüne kadar henüz ispatlanmamıştır.' Mamafi bu konuda .sayısız görüşler söz konusudur. Bu ırk, 19. .yüzyıldan önce Özbekistan veTürkistan'da meydana gelmemiştir.' Karagüllerin, oyluğu yağlı koyunlardan orijin aldığı kabul edilebilir, çünkü oyluğu yağlı koyunların kuzuları da tıpkı Karagül kuzuları gibi doğunda güzel posta sahiptirler. Bu bölgede yetiştirilen ikinci ırkın (Arap'koyunu) kuzuları da, Karagül kuzuları gibi bonitür ihtiva etmektedir. Bu koyun, tahminen fetihler zamanında bu bölgeye getirilmiş olabilir. Sayısız melezlemeler ve bu koyunun post karakteri ürerinde yapılma sayısız seleksiyonla Karagüller ıslah edilmiş olabilir. Daha sonraları, ırkın ıslahı ila ilgili organizasyon ve yetiştirme amacınayönelik çalışmalar yapılmıştır.
Karagül koçlarla herhangi bir ırkın melezlenmesi söz olduğunda, melez döllere, Karagüllerin önemli bonitür özellikleri.
Ergin koyunların vücut yapısı, kuyruk formu ve yapağı formu geçmektedir. Karagüller, oyluğu yağlı, uzun ve ince kuyruklu koyunlarla melezlendiğinde, kendi kuyruğunun "S" formunun döllerine, geçirebilmektedir. 19.yüzyıl sonuna kadar Karagül koyunları, Avrupa'da asla tanınmıyordu. Yirminci yüzyıl başında da Karagül yetiştiriciliği, henüz yaygınlaşmamıştı. Son 50 yıldan beri bu ırkın ıslahı için entansif olarak-çalışılmaktadır. Postun bonitür yapısı, yüksek derecede kalıtsal olduğu içim, sayısız ülkelerde Karagüller, kaba yapağılı koyunların ıslahımda kullanılmıştır. Bu nedenle Güney Karamanların ıslahında mutlaka kullanılmalıdır.
Karagül koyunları, sıcak ve kuru iklimin müsait olmayan koşullarında yetiştirilmiş ve ıslah edilmiştir. Koyunlar, bütün yıl boyunca fakir bitki örtülü, çöl ye yarı çölü andıran merada barındırılmaktadır. Hayvanların eksteriyörü ve konstitüsyonu, bütün yıl devamlı şekilde merada kalması sonucunda ortaya çıkmıştır.Özellikle sıcağı, çok iyi Regüle edebilmektedir. İnce ve çok hareketli dudakları ile yerdeki tohum, bitki yaprakları ve-diğer bitkileri toplayıp alabilmektedir. Bu ırk, sağlam ve hafif bir iskelet, keza iyi gelişmiş bir adaleye sahip olduğundan merada iyi yürüme kabiliyetine sahiptir. Yem istekleri (seçmeleri) bakımından, duyarlı değildirler, ne bulursa yerler. Kötü geçen kiş aylarında, vücutlarına ve kuyruklarına depo ettikleri enerjiyi kullanarak açlık periyodunu kolayca atlatabilirler.
Deri, birçok Karagül'de siyahtır -(Arabi). Bununla beraber diğer renk tonları, gri (Şirazi), kahverengi (Kamberi), gül (Guligazi) ve beyaz da mevcut bulunmaktadır. Karagüller, çok fazla yerde yayılmış olduğundan, vücut yapılarında, belirgin farklılıklar göstermektedir. Yapağı koyunlarında, kuzuların doğum ağırlığı, analarının canlı ağırlığının %7-9 iken Karagül kuzularında yüksek doğum ağırlığısın <4.5-5 kg), anaların canlı ağırlığının % 10-12'si olması, gerçekten karakteristiktir. Yüksek
doğum ağırlığı ve daha uzun gebelik müddeti (150-151 gün), koyunların ekstrem bakım koşullarına uyumu ile çöl bölgelerinde kazanılmıştır. Koçlar, sonbaharda 60-00 kg ve ovada koyunlar 45-60 kg canlı ağırlığa ulaşırlar. Cidago yüksekliği koçlarda 72–78 cm iken analarda 62-70 cm' dir. Koçların pak çoğu boynuzlu %20-30 Hayvan boynuzsuz olabilir) ve koyunların "ekserisi boynuzsuzdur
Karagül Koyunları kuru yapılı koç başlıdırlar.Oldukca deringözesi,sağlam iskelet ve parlak örtücü kılları vardır. Nispi olarak uzun bacaklara sahiptir. Kulaklar, çoğunlukla büyük ve sarkıktır. Kulaklar, 15-18 cm uzunluktadır. Ancak kısa kulaklı olanlar da vardır, çok yağlı ve enli kuyruğu, genel olara kuyruk sonunda "S" formunda şekillenmektedir.
Karagüllerin kıl örtüsü, çok büyük farklılık gösterir. Kıl uzunluğu 3-5 ile 20 cm arasında değişir. ince ve kısa alt kıllı, çok kaba üst kıllı koyunlar yanımda, çok ince ve^mütecanis kıl örtülü hayvanlar da bulunabilir. Hayvanların bir bölümü uzun, düz ve açık yapağıya sahiptir. Buna karşılık diğer koyunlar, çok belirgin lülelere sahiptir. Keza tam kapalı gömleğe sahip hayvanlar mevcuttur. Çokluk kıllar arasındaki sayısal ve yapısal ilişkide, vücudun yapağı ile örtülmesi, kılların pigmentliliği ve elastikiyetine göre kıl çeşitlerinin dağılımında, büyük farklılıklar saptanmıştır.Yüksek değerli Karagül derisi (postu) üretiminde, özellikle iyi iskelet yapılı ve belirli kıl oranlı, sağlam konstitüsyonlu hayvanlar arzu edilir. Bonitür form ve türüne göre farklı bönitür
tipleri tefrik edilmektedir. Dalga, boru, fasulye, nohut, gül ve tirbuşon bönitür tiplerine rastlanır.
Bunlardan ilk dördü iyi, son ikisi ise kötü bonitürü tensil etmektedir. Doğumda Karagül kuzusu postları arasında, bonitür türü bakımından büyük farklar saptandığı halde, bu fark kuzuların büyümeye başlamasıyla tamamen ortadan kalkar.
Post üretimi için kuzular, doğundan sonra birinci veya İkinci, nadiren 3. gün kesilirler. Kesim zamanı, bonitür yapısının derecesine bağlıdır. Post özellikleri iyi olan bazı erkek kuzular, damızlığa seçilip, hayatta bırakılırlar.Karagül koyununun yapağı üretimi, deri üretişi yanında pek fazla önen taşımaz. Bu yapağılar, kaba dokumaların (battaniye) keza bazı kumaş, halı ve keçe dokumaların hammaddesini oluşturmaktadır. Koyunlar, yılda iki kez kırkılırlar. Renge göre, beyaz, açık gri ve renkli yapağı söz konusudur. Yıllık ortalaşa kırkım yapağısı ergin hayvanlarda 2.5-2.6 kg1dır. îlk kırkım 0.6-1.0 Beyaz kg’dır. Yapağı, beyaz renkli koyunlardan, kahve yapağı
da kahverengi koyunlardan elde edilmektedir. Gri Karagül koyunları, yaklaşık % 60 açık tonlu yapağa verirler. Siyah koyunlar, yasan artmasıyla gri yapağı verirler. Daha yaşlı sayısız hayvan, açık gri renk gösterirler.
Karagül koyunlarında kuzu verimi, yaylıma ve mera durusuna göre %95-105 arasında değişmektedir, iyileştirilmiş yemleme koşullarında, kuzu verini dikkat çekecek kadar yükselir ve % 130-140'a kadar çıkmaktadır. Koyunların, Nisbi süt .verini yüksektir, Orta Asya koşulları altında, her laktasyonda. 25-30 kg-sağılan süt alınmaktadır. Rusya'nin Avrupa yakasında her koyundan % 7-8 yağ oranlı 50 kg kadar sağılan süt alınmaktadır. Ortalama canlı ağırlık, et üretimi için kesilen yaslı hayvanlarda 42-46 kg’dır. iyi baklada 50 kg'a ulaşır. Yedi veya 8 aylık toklular, çokluk 32 kg1 in üstündedir, iyi yemleme koşullarında kesim randımanı %50'dir. 1900 yılma kadar, Rusya’da Karagül koyunu yetiştiriciliği çok önem arz ederken, daha sonraki yıllarda Güney Batı Afrika'da, bugünkü Namibya’da Karagül yetiştiriciliği gelişmiştir. Kaza Güney Afrika Birliği'ne götürülen Karagül koyunları, bugün çoğalarak artmıştır. Aynı şekilde Iran ve Afganistan'da da Karagül yetiştiriciliği önemini muhafaza etmektedir. Çifteler Tarım işletmesinde de, Ankara Atatürk Orman çiftliğinden nakledilen küçük bir Karagül sürüsü bulunmaktadır. Afgan göçmenleri, Sus istilası sonunda, Türkiye'ye göç ederken (1984-1985), beraberlerinde Karagül koyunu getirememişlerdir. Bu amaçla Tarım Bakanlığınca Pakistan'a gönderilen heyet, beraberinde getirecek saf Karagül koyunu bulamamıştır. Ancak Atatürk devrinde Orman Çiftliğine getirilen ve oradan çifteler Harasına (Tarım isletmesi) nakledilen koyunlar, yıllardan beri belirli bir potansiyelin üzerine, çıkamamıştır. Tarım Bakanlığının bu konuda, yetiştiriciyi teşvik edici, tutarlı ve belirgin bir üretim politikası bulunmadığından, konunun önemi, koyun yetiştiricilerine yeterince aktarılamamış, Karagül koyunu yetiştiriciliği, ülkemizde bugüne
kadar entansif. bir üretim modeline kavuşturulamamıştır, var olan Karagül koyunları, bir gen kaynağı olarak geleceğin Müteşebbis üreticisi ve İlgili yetiştiricileri için muhafaza edilmektedir. Bunlar, yalnız saf olarak değil, özellikle, benzer post yapısına sahip Akdeniz Bölgesindeki (Antalya, Mersin ve Adana) Güney Karamanların bu yönden ıslahı için, mutlaka melezlemede kullanılmalıdır. Devlet, bu konuda önderlik yaparak bu melezlemenin Türkiye tarım açısından taşıdığı önemi, deneysel olarak yetiştiricilere gösterip öğretmelidir,
1976 yılı babada Asya ve Afrika'da 3is5 Milyon Karagül koyunu yetiştirildiği, DEMİÖREN (1975) tarafından bildirilmektedir. Astragan üretimi bugün Rusya Nambiya, Güney Afrika Cuhuriyeti ve Afganistan yapılmaktadır. Aynı şekilde son yıllarda Romanya ve mogolistan Halk cumhuriyetinde de, Karagül yetiştiricilisinde önemli gelişmeler olmuştur. Bunları Angola, Arjantin, Hindistan, Pakistan ve Çin Halk Cumhuriyeti izlemektedir. Aynı şekilde 1903–1904 yıllarımdan beri Almanya veAvustralya da Karagül koyunu yetiştiriciliği yapılmaktadır,
Sayısız ülkelerin Karagül koyunu yetiştiriciliği konusunda büyük ilgi sahibi olduğu bilinmektedir. Bu bölgelerde Karagüller yerli ırklarla post üretimi için melezlemeye tabi tutulmaktadır. Karagül koyunu, yüksek deri kalitesi ve özelliğini, döllerine emniyetle geçirmesi nedeniyle dünyada ıslak edici bir koyun ırkı olarak önem kazanmış ve daima büyük yayılma alanı bulmuştur.
Kaynak: Koyunculuk-Prof.Dr.Lütfi ÖZCAN