Tweet
Türkiye ekonomisi içinde önemli bir yere sahip olan tarım sektörünün payı her geçen yıl azalmaktadır. Nüfusun +36’sı kırsal kesimde yaşamasına rağmen, tarımın payı GSMH (Gayri Safi Milli Hasıladan %14, ihracatta, %11, ithalatta %6.7 olarak gerçekleştirilmiştir (1). Tarım Sektörünün önemli bir kolu olan hayvancılık sektörü içerisinde bir alt sektör durumundaki tavukçuluk, diğer alt sektörlere göre oldukça hızlı bir gelişme göstermiştir. Özellikle et tavukçuluğunda büyük entegre tesislere gidilmesi, sözleşmeli üretim modelinin Türkiye çapında yayılması ve pazarlama sistemlerinin iyileşmiş olması, Türkiye açısından önemli gelişmelerdir. Ancak üretimde planlamanın ;olmayışı, iç tüketimin yeterince artmayışı ve ihracatın, bazı yıllarda görülen artışlara rağmen, bir duraksama içinde oluşu tavukçuluğu zaman zaman sekteye uğratmakta ve üreticiyi zor duruma düşürmektedir (2).
Türkiye’de ticari anlamda tavukçuluk 1960 lı yıllarda başlamış ve özellikle 1980 li yıllarda, gerek üretimde gerekse ihracatta önemli gelişmeler sağlamıştır. Son 40 yıllık dönemde tavukçulukta sağlanan gelişmeler diğer hayvancılık kollarına göre daha yüksek düzeyde olmuştur. İç talep ve ihracatta meydana gelen değişmelere paralel olarak üretim teknolojisi de gelişmiş, hem yumurta hem de et tavukçuluğunda verim ve pazarlama olanakları artmıştır. İşletmelerde meydana gelen yapısal değişiklikler sonucu geleneksel köy tavukçuluğunun yerini ticari ve entegre tavukçuluk işletmeleri almıştır (2).
Tavukçuluk alt sektörleri üzerine yapılan çalışmalar genellikle yetiştirme teknikleri vb konulara yönelik olarak yapılmış, ancak ülke çapında yapısal durumun ortaya konulmasıyla ilgili çalışmalar, ne yazık ki yetersiz kalmıştır. Yapılan çalışmalar genellikle belli bir yöre için ya yumurtacı işletmeler yada etçi işletmelerin ekonomik analizleriyle sınırlı kalmıştır (2). 1993 yılında Çorumda yapılan bir çalışmada yöredeki yumurta tavukçuluğunun yapısal sorunları incelenerek işletmelerin ekonomik durumları ortaya konulmuştur (3). Yine aynı yörede yapılan diğer bir araştırma ile yumurta tavukçulunun yapısal durumu analiz edilmiş, üretim ve pazarlama sorunları saptanmıştır (4). Ankara ili Kızılcahamam ilçesi etlik piliç işletmelerini inceleyen bir çalışmada ise isletmelerin ekonomik analizi yapılmış ve özellikle Köy-Tür e bağlı sözleşmeli üretim yapan işletmelerin sermaye yapıları, yıllık faaliyet sonuçları ve sorunları araştırılmıştır (5)
Bu çalışmada Türkiye’de gerek et tavukçuluğu gerekse yumurta tavukçuluğu işletmelerinin kurulu ve kullanılan kapasiteleri tespit edilmiştir. İşletmelerin sorunlarını tespit etmeye yönelik olarak anket soruları hazırlanmış ve üreticilerin çözüm önerileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla yapılan değerlendirmelerde toplanan veriler istatistiki yönden analiz edilerek işletmelerin üretim, pazarlama ve organizasyon gibi konularda içinde bulundukları sorunlar belirlenmiştir.
Resim 1.3. Modern İşletmeler
Türkiye’de tavukçuluk sektöründe 255’i damızlıkçı olmak üzere toplam 10555 adet tavukçuluk işletmesi bulunmaktadır. Bu işletmelerin toplam kurulu kapasiteleri (hayvan sayısı) 181.181.174 adet olup, 2001 yılı Haziran ayı itibariyle toplam kapasite kullanım oranı %71 olarak gerçekleşmiştir. Kuluçka ve kesimhaneler dahil olmak üzere işletmelerde 886 Ziraat Mühendisi/Veteriner Hekim, 24877 işçi olmak üzere toplam 25763 kişi çalışmaktadır Ekonomik kriz nedeniyle faaliyetine ara veren işletmelerin tekrar üretime dönmesiyle birlikte bu sayının 32500 civarına çıkması beklenmektedir (2).
Etçi damızlıkçı yönde 198 adet işletme faaliyet göstermektedir. Bu işletmelerin 117 adedi 5000- 10000 adet kapasite grubunda yer almaktadır. Kurulu kapasitelerin %66.74’lük bölümü 50000 den yukarı adet büyüklüğünde olan işletmelerdedir. Kapasite kullanım oranı, 10000 adetten küçük işletmelerde diğerlerinden daha düşüktür.
Resim 1.4. Modern Tavukçuluk için Örnek
Yumurta üretim yönlü işletme sayısı 1439 adet olup, bu işletmelerin büyüklükleri 5000-50000 adet arasında yoğunlaşmaktadır. 50000 den yukarı adet büyüklüğünde olan işletmeler hayvan sayısı olarak kurulu kapasitenin %46.93’lük, 20000-50000 adet büyüklüğünde olanlar ise %26.87lik bölümünü barındırmaktadır.
Yumurtacı işletmelerde ortalama kapasite kullanımı 70 olup, 5001-10000 adet büyüklüğünde olan işletmelerde bu oran %72.61e çıkmakta ve 50000 ve yukarı kapasitedeki işletmelerde %67.45 e düşmektedir. İşletmelerin yaklaşık olarak %30 daha düşük bir kapasite ile çalışmasının, ülke genelinde yaşanan ekonomik kriz ve üretim planlamasının yeterince yapılmamasından kaynaklandığı tahmin edilmektedir.
Etlik piliç yetiştiriciliği yapan işletmeler olarak faaliyetini sürdüren 8861 adet işletmenin toplam kurulu kapasitesi 136134.704 adet/dönem olup bunun ancak 96.757.637 adetlik kısmı üretimde kullanılmaktadır. Ortalama olarak kapasite kullanım oranı %71 olarak gerçekleşmiştir.
Yaşanmakta olan ekonomik kriz bu alanda üretim yapan 5001-10000 adet kapasiteye sahip olan işletmeleri daha fazla etkilemiştir. Büyük bir yoğunluğu sözleşmeli olarak çalışan bu işletmelerde entegre işletmelerin faaliyetini durdurması veya üretimi yavaşlatması gibi nedenlerle kapasite kullanımları ya çok düşük olmakta yada hiç üretim yapılmamaktadır. Orta büyüklükte olan 10001-20000 adet kapasiteye sahip işletmeler hariç, diğerlerinde üretim %90 gibi iyi savılabilecek bir oranda devam etmektedir Bu oranın yüksek olmasının entegre işletmelerin kendi üretim sürülerine öncelik vermelerinden kaynaklanabileceği düşünülmektedir.
Sonuç olarak tavukçuluk sektöründe özelliklede etçi yönde çalışan işletmelerde büyüme sağlanmış ancak bu 5001-10000 adet/dönem kapasitedeki işletmelerde yoğunluk kazanmıştır. Üretim girdilerimizin ithalata dayalı olması ve döviz fiyatlarının dengesizliği, pazarlama ve örgütlenmedeki eksiklikler, İhracatın yeterince arttırılamaması ve iç tüketimdeki talep eksikliği sektörü olumsuz yönde etkilemeye devam edecektir.
Volkanderinbay.net
Türkiye’de ticari anlamda tavukçuluk 1960 lı yıllarda başlamış ve özellikle 1980 li yıllarda, gerek üretimde gerekse ihracatta önemli gelişmeler sağlamıştır. Son 40 yıllık dönemde tavukçulukta sağlanan gelişmeler diğer hayvancılık kollarına göre daha yüksek düzeyde olmuştur. İç talep ve ihracatta meydana gelen değişmelere paralel olarak üretim teknolojisi de gelişmiş, hem yumurta hem de et tavukçuluğunda verim ve pazarlama olanakları artmıştır. İşletmelerde meydana gelen yapısal değişiklikler sonucu geleneksel köy tavukçuluğunun yerini ticari ve entegre tavukçuluk işletmeleri almıştır (2).
Tavukçuluk alt sektörleri üzerine yapılan çalışmalar genellikle yetiştirme teknikleri vb konulara yönelik olarak yapılmış, ancak ülke çapında yapısal durumun ortaya konulmasıyla ilgili çalışmalar, ne yazık ki yetersiz kalmıştır. Yapılan çalışmalar genellikle belli bir yöre için ya yumurtacı işletmeler yada etçi işletmelerin ekonomik analizleriyle sınırlı kalmıştır (2). 1993 yılında Çorumda yapılan bir çalışmada yöredeki yumurta tavukçuluğunun yapısal sorunları incelenerek işletmelerin ekonomik durumları ortaya konulmuştur (3). Yine aynı yörede yapılan diğer bir araştırma ile yumurta tavukçulunun yapısal durumu analiz edilmiş, üretim ve pazarlama sorunları saptanmıştır (4). Ankara ili Kızılcahamam ilçesi etlik piliç işletmelerini inceleyen bir çalışmada ise isletmelerin ekonomik analizi yapılmış ve özellikle Köy-Tür e bağlı sözleşmeli üretim yapan işletmelerin sermaye yapıları, yıllık faaliyet sonuçları ve sorunları araştırılmıştır (5)
Bu çalışmada Türkiye’de gerek et tavukçuluğu gerekse yumurta tavukçuluğu işletmelerinin kurulu ve kullanılan kapasiteleri tespit edilmiştir. İşletmelerin sorunlarını tespit etmeye yönelik olarak anket soruları hazırlanmış ve üreticilerin çözüm önerileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla yapılan değerlendirmelerde toplanan veriler istatistiki yönden analiz edilerek işletmelerin üretim, pazarlama ve organizasyon gibi konularda içinde bulundukları sorunlar belirlenmiştir.
Resim 1.3. Modern İşletmeler
Türkiye’de tavukçuluk sektöründe 255’i damızlıkçı olmak üzere toplam 10555 adet tavukçuluk işletmesi bulunmaktadır. Bu işletmelerin toplam kurulu kapasiteleri (hayvan sayısı) 181.181.174 adet olup, 2001 yılı Haziran ayı itibariyle toplam kapasite kullanım oranı %71 olarak gerçekleşmiştir. Kuluçka ve kesimhaneler dahil olmak üzere işletmelerde 886 Ziraat Mühendisi/Veteriner Hekim, 24877 işçi olmak üzere toplam 25763 kişi çalışmaktadır Ekonomik kriz nedeniyle faaliyetine ara veren işletmelerin tekrar üretime dönmesiyle birlikte bu sayının 32500 civarına çıkması beklenmektedir (2).
Etçi damızlıkçı yönde 198 adet işletme faaliyet göstermektedir. Bu işletmelerin 117 adedi 5000- 10000 adet kapasite grubunda yer almaktadır. Kurulu kapasitelerin %66.74’lük bölümü 50000 den yukarı adet büyüklüğünde olan işletmelerdedir. Kapasite kullanım oranı, 10000 adetten küçük işletmelerde diğerlerinden daha düşüktür.
Resim 1.4. Modern Tavukçuluk için Örnek
Yumurta üretim yönlü işletme sayısı 1439 adet olup, bu işletmelerin büyüklükleri 5000-50000 adet arasında yoğunlaşmaktadır. 50000 den yukarı adet büyüklüğünde olan işletmeler hayvan sayısı olarak kurulu kapasitenin %46.93’lük, 20000-50000 adet büyüklüğünde olanlar ise %26.87lik bölümünü barındırmaktadır.
Yumurtacı işletmelerde ortalama kapasite kullanımı 70 olup, 5001-10000 adet büyüklüğünde olan işletmelerde bu oran %72.61e çıkmakta ve 50000 ve yukarı kapasitedeki işletmelerde %67.45 e düşmektedir. İşletmelerin yaklaşık olarak %30 daha düşük bir kapasite ile çalışmasının, ülke genelinde yaşanan ekonomik kriz ve üretim planlamasının yeterince yapılmamasından kaynaklandığı tahmin edilmektedir.
Etlik piliç yetiştiriciliği yapan işletmeler olarak faaliyetini sürdüren 8861 adet işletmenin toplam kurulu kapasitesi 136134.704 adet/dönem olup bunun ancak 96.757.637 adetlik kısmı üretimde kullanılmaktadır. Ortalama olarak kapasite kullanım oranı %71 olarak gerçekleşmiştir.
Yaşanmakta olan ekonomik kriz bu alanda üretim yapan 5001-10000 adet kapasiteye sahip olan işletmeleri daha fazla etkilemiştir. Büyük bir yoğunluğu sözleşmeli olarak çalışan bu işletmelerde entegre işletmelerin faaliyetini durdurması veya üretimi yavaşlatması gibi nedenlerle kapasite kullanımları ya çok düşük olmakta yada hiç üretim yapılmamaktadır. Orta büyüklükte olan 10001-20000 adet kapasiteye sahip işletmeler hariç, diğerlerinde üretim %90 gibi iyi savılabilecek bir oranda devam etmektedir Bu oranın yüksek olmasının entegre işletmelerin kendi üretim sürülerine öncelik vermelerinden kaynaklanabileceği düşünülmektedir.
Sonuç olarak tavukçuluk sektöründe özelliklede etçi yönde çalışan işletmelerde büyüme sağlanmış ancak bu 5001-10000 adet/dönem kapasitedeki işletmelerde yoğunluk kazanmıştır. Üretim girdilerimizin ithalata dayalı olması ve döviz fiyatlarının dengesizliği, pazarlama ve örgütlenmedeki eksiklikler, İhracatın yeterince arttırılamaması ve iç tüketimdeki talep eksikliği sektörü olumsuz yönde etkilemeye devam edecektir.
Volkanderinbay.net