Fýndýk Hastalýklarý

[ebrar]

FINDIK HASTALIK VE ZARARLILARI
a.Fýndýk Hastalýklarý:
FINDIK BAKTERÝYEL YANIKLIÐI (Xanthomonas coryline Dowson):

Bu hastalýk tomurcuk, yaprak, dal gövde ve arada sýrada zuruf ve meyve üzerinde zarar yapar. Köklerde nadiren zarar yaptýðý görülür. Yapraklar üzerinde oluþturduðu lekeler yu- varlak veya gayri muntazam bir þekildedir. Bu lekelerin çaplarý 1-2 mm civarýndadýr. Yeni oluþan lekeler donuk,sarýmtýrak yeþil renkte olup zamanla kýrmýzýmtýrak-kahverengine dönüþür. Bakterinin esas belirtisi kabukla odun tabakasý arasýndadýr. Hasta dallarýn epidermisi kesilerek kaldýrýldýðýnda iç kýsýmlarýndaki dokularýn küçük lekeler þeklinde kýrmýzýmtrak-kahverengine dönüþtüðü görülür.

Bakteri bitkiden bitkiye yaðmur, rüzgâr ve budama aletleriyle geçer.Hasta kýsýmlardan yaðmurla yýkanan bakteri daha alt kýsýmlara bulaþtýðý gibi yaðmur damlacýðý basýncýyle sýçrayarak rüzgârlarla çevreye yayýlýr. Budama sýrasýnda hasta ve saðlam bit- kiler beraber budandýðýndan bitkiden bitkiye taþýndýðý gibi bahçeden bahçeye rahatça taþýnabilmektedir.

Mücadelesi:

Bu güne kadar Bakteriyel Yanýklýða karþý pratik, kesin ve etkili bir mücadele yöntemi bulunamamýþtýr. Buna karþýn aþaðýdaki mücadele yöntemleri bu etmenden korunmada bir dereceye kadar etkili olmaktadýr.

Bakteriden zarar görmüþ dallar ve sürgünler kesilip derhal yakýlmalýdýr.

Bakteri ile bulaþýk bahçelerde budama yapýlýrken budama aletleri % 95'lik metil alkol ile dezenfekte edilmelidir

[ebrar]

Fýndýk Zararlýlarý

1.FINDIK KURDU (Balaninus nucum L.):

Fýndýk kurdu Curculionidae familyasýndandýr. Erginleri 6-9 mm. boyda, kirli sarý veya kül renginde hortumluy bir böcektir. Kahverengi ve aþaðý doðru kývrýk olan hortum diþilerde vücut boyuna yakýn, erkeklerde daha kýsadýr. Bütün bahçelerde bulunmasýna raðmen daha çok orman kenarlarýna yakýn ve kuzeye bakan bahçelerde bulunur.

Erginlerin topraktan çýkýþý Mart ayý baþlarýndan itibaren baþlamakta, Nisan ayý sonuna doðru artmaktadýr. Çýkan erginler 16 C'den düþük sýcaklýklarda fazla hareketli deðildir. Çýkan bu erginler yumurtlayýncaya kadar beslenirler. Haziran ayýnda çiftleþirler. Yumurtalarýný meyve kabuðunun hemen altýnda hazýrladýklarý yuvaya býrakýrlar. Bir diþi ortalama 42 yumurta býrakýr. Yumurtadan 8 gün sonra çýkan larvalar iç fýndýk üzerinde bir ay kadar beslenerek olgunlaþýrlar. Olgunlaþan larvalar kabuk üzerinden açtýklarý delikten dýþarý çýkarak topraða inerler. Burada pupa ve ergin olurlar. 1-3 yýl toprakta kaldýktan sonra toprak yüzüne çýkarlar. Þiddetli kýþ ergin çýkýþ oranýný artýrýr. Fýndýk kurdunun fýndýktaki zararý iki þekilde olur.

1.Fýndýk Kurdunun Beslenme Nedeni Ýle Yaptýðý Zararlar:

Fýndýk kurdu Mart ayý baþýndan itibaren sürgünleri ve yapraklarý kemirerek zararyapar. Böceðin esas zararý fýndýk taneleri üzerinde beslenmeye baþladýðý zamandan itibaren görülür ve bu zarar iki þekilde olur.

a. Sarý Karamuk:

Mercimek iriliði büyüklüðüne ulaþan fýndýk meyveleri fýndýk kurdu tarafýndan sokulup içersindeki etli kýsým kemirilince (böcek bu etli kýsýmla beslenir) burada bir ölü tabaka meydana gelir. Yumuþayan bu ölü tabaka sarý bir renk alýr. Kabuk içinde oluþan bu renk daha sonralarý kabuk üzerine çýkar. Bu arada meyve beslenemediði için küçük kalýr ve kabukta çüküntüler oluþur. Bu tip zarar þekline"Sarý Karamuk" denir. Bu tip zararýn çoðu Mayýs ayýnda görülmektedir.

b. Kara Karamuk :

Fýndýk kurdunun beslenmek için yaptýðý ikinci bir zarar þeklidir. Fýndýk meyveleri normal büyüklüðüne ulaþtýðý zaman zarara uðrarsa meyve içi kararýr. Kabukta oluþan çatlaklardan dýþarý sýzan siyah sývý zuruf ve kabuðu kirletir. Bu zarar þekline "Kara Karamuk" denir. Bu tip zarar genellikle Haziran ayýnda olur.

2.Yumurta Koymak Ýçin Yaptýðý Zarar :

Fýndýk kurdu beslenmek için yaptýðý zararýn dýþýnda birde yumurta koymak suretiyle zarar yapmaktadýr. Hasattan sonra Harmanda görülen delikli fýndýklar bu tür zararýn sonucu oluþmaktadýr. Diþi fýndýk kurdu fýndýk meyvesinin kabuðunu delerek altýna yumurtasýný koyar. Yumurtadan çýkan larva veya kurtcuk iç fýndýðý yer ve onun bozulmasýna sebeb olur. Böylece bir diþi böcek yumurta koymak suretiyle ortalama 42 meyveyi zarara uðratýr.

Bir fýndýk kurdu beslenme yoluyla ortalama 200 meyveyi zarara uðratýr. Buradan da anlaþýlacaðý gibi bir çift fýndýk kurdu ölünceye kadar ortalama 440 meyveyi zaraara uðratýr. Görüldüðü gibi fýndýk kurdunun beslenmek için yaptýðý zarar yumurta koymak için yaptýðý zarardan daha fazladýr.

Mücadelesi :

Fýndýk kurdu mücadelesi meyvelerin zararlýdan korunmasý amacýna yönelik olduðundan ergin böceklerin ekonomik zarar yapmaya baþladýklarý devrede bahçeleri ilaçlý bulundurmakla olur. Ýlaçlama, bahçedeki erkenci çeþitlerin yarýdan fazlasý mercimek büyüklüðüne (3-4 mm.) yaklaþýnca yapýlmalýdýr. Ergin çýkýþýnýn tamamlanmak üzere olduðu bu dönem bölgede Nisan sonuna rastlar.

Ýlaçlamaya baþlamadan önce bahçedeki zarar yoðunluðunun saptanmasý gerekir. Bu amaçla 1-10 dekar büyüklükteki bahçelerden 10 Ocak, 10-30 dekar büyüklükteki bahçelerden 20 Ocak ve 30 dekardan büyük bahçelerden de 30 Ocak bahçeleri temsil edecek þekilde iþaretlenir. Ýþaretlenen bu ocaklar, sabahýn erken saatlerinde veya akþam üzeri sakin, rüzgârsýz ve yaðýþsýz günlerde (Kapalý ve yaðýþsýz havalarda bu iþlem günün her saatinde yapýlabilir.) 3* 3.5 m. boyutlarýndaki beyaz bir bez üzerine silkelenmelidir. Bez üzerine 10 ocaktan 3 veya daha fazla fýndýk kurdu ergini düþmüþse bu bahçede mutlaka ilaçlama yapýlmalýdýr. Eðer 3'den az veya hiç düþmemiþse ilaçlama yapmaya gerek yoktur.

Fýndýk kurdu ile ilaçlý mücadelede, dekara(40-50 ocaða) carbary-5 toz ve methiocarbe-2 toz 3kg, carbary 85 WP vemethiocarbe 50 WP 150 gr, Dioxacarbe 50 WP 100 gr . ve promecarbe 50 WP 200 gr. kullanýlýr. Toz ilaçkar sabahleyin çið kalkmadan önce veya akþam üzeri sakin ve rüzðarsýz havada atýlmalýdýr.Ýlacýn yaprak alt yüzlerine iyice yapýþmasý saðlanmalýdýr. Su ile atýlan ilaçlar yaðmurlu günler ve güneþli öðle saatleri dýþýnda her zaman kullanýlabilir. Ýlaçlamalarda Atomizör kullanýlýyorsa dekara 8-10 litre ilaçlý su atýlacak þekilde ayar yapýlmalýdýr. Toz ve sulu ilaçlamalar alttan yukarýya olacak þekilde yapýlmalýdýr. Ýlaçlama iþi bir haftada bitirilmelidir. Bir dekara önerilen miktarýn altýnda veya üstünde ilaç atýlmalýdýr. Ýzah edildiði þekilde yapýlacak tek bir ilaçlama kesin etki yapmaya yeterlidir.

Ýlaçlanan fýndýk bahçelerinde CarbaryI için 7 gün, Promecarbe için 15 gün ve Methiocarbe için 21 gün süre ile hayvan otlatýlmalýdýr.

2- FINDIK FÝLÝZ GÜVESÝ (Gypsonoma dealbana FröhI.):

Fýndýk filiz güvesi Tortricidea familyasýndandýr. Erginler 4.5 mm. boyda , ön kanatlarý sütlü kahverenkli olup beyazdýr. Larvalarý (týrtýllarý) açýk sarý renkte baþ ve ense siyah kahverenginde seyrek ve kýsa kýllarla kaplýdýr.Özel bir fýndýk zararlýsýdýr.Týrtýllarý yeni oluþan tomurcuk ve sürgünlerin özüne girerek onlarýn kurumalarýna sebep olur.

Fýndýk bahçelerinde ilk fýndýk filiz güvesi kelebekleri Mayýs ayý sonlarýnda görülmeye baþlar. Kelebeklerin çýkýþý 50 gün kadar sürer. Kelebekler yumurtalarýný, çýkýþlarýndan 5-6 gün sonra genellikle yapraklarýn üst yüzeyine tek tek koyarlar. Çýkan týrtýllar yapraðýn alt yüzeyine geçerek iki damarýn birleþtiði yerde beslenmeye baþlarlar. Bu sýrada üzerleri að ve pisliklerle kaplanýr. Týrtýl yapraðýn üst epidermisine dokunmadýðý için bu kýsým üçgen þeklinde bir zar görünümü kazanýr. Bu durum fýndýk filiz güvesinin yaprakta yaptýðý tipik zarar þeklidir. Sonbahara doðru yapraklar sertleþince týrtýllar uygun bir ortam olan püslere ve kozalaklara göç etmeye baþlarlar. Ýki püsü aðlarla birbirine birleþtirerek aralarýnda pisliklerle karýþýk kabarýklýk meydana getirirler.

Zarara uðrayan püsler geliþemediði için kývrýlýr ve dolayýsýyle de tozlama yapamazlar. Kýþý buralarda geçirirler. Tüm populasyonun %20-30'u ergin olana dek kozalarý terk etmezler.

Mart ayý baþlarýndan itibaren göz ve sürgünlerin özüne girerek galeri açarlar. Henüz geliþmekte olan sürgünler hucuma uðrayýnca kururlar fakat að ile dala yapýþmýþ olduklarýndan düþmezler. Bu þekilde kurumuþ sürgüncükler fýndýk filiz güvesinin sürgünde yaptýðý tipik zarar þeklidir. Kuruyan sürgünü terk eden týrtýl ikinci sürgüne girer. Bunu üçüncü ve dördüncü ve hatta5.sürgün takip eder. Fakat 3. sürgünden itibaren sürgünler sertleþmiþ olduðundan kurumalar uç kýsýmda olur. Mart baþlarýndan Mayýs ayý ortalarýna kadarki periyot da bir týrtýl beþ ayrý sürgünü kurutabilir. Mayýs ayý ortalarýndan itibaren týrtýllar popu olurlar. Popu devresi 13-18 gündür.

Mücadelesi:

Mücadelede, gaye zararý yapan týrtýllarýn en hassas zamanlarýnda imha edilmesidir. Mücadeleye fýndýk toplandýktan sonra yapraklarda orta damarla yan damarlarýn meydan getirdiði üçgen þeklinde týrtýllarýn beslenme arazlarý iyice belirlenince baþlanmalý, týrtýllarýn erkek organlara(püslere) veya kozalaklara göç ettiði yaprak döküm baþlangýcýnda(eylül sonlarý) son verilmelidir

Ýlaçlamaya baþlamadan önce bahçedeki zarar yoðunluðunun saptanmasý gerekir. Bu amaçla1-10 dekar büyüklükteki bahçelerde 10, 10-30 dekar büyüklükteki bahçelerden 20 ve 30 dekardan büyük bahçelerden 30 ocak iþaretlenir. Her ocaktan alt, orta ve üst kýsýmlardan olmak üzere toplam 30 yaprak alýnýr. Sonra bu yapraklar üzerindeki kahverenkli týrtýl beslenme arazlarý sayýlýr. Buradan 100 yapraða isabet eden ortalama araz bulunur. 100 yapraktan enaz 15 veya daha fazla araz var ise o bahçede ilaçlama yapýlmalýdýr.

Ýlaçlý mücadelede dekara (40-50 ocaða) Azinphos-methyl 20 Em ve Diazinon 20Em 300cc,Fethion 50 Em 200 cc ve Malathion 20 Em 700 cc kullanýlýr. Mücadeledeki baþarý, bütün yapraklarýn ilaçlý su ile kaplanmasý ile artacaðýndan bu hususa özellikle dikkat etmek gerekir. Ýlaçlamada Atomizör kullanýlýcaksa ocak baþýna enaz 1 lt. ilaçlý su atýlmalýdýr.

Mücadelede, Diazinon, Azinphos ve fenthion kullanýlmýþsa 21 gün, Malathion kullanýlmýþsa 7gün süre ile bahçelerde hayvan otlatýlmamalýdýr.

3.Fýndýk Kozalarý Akarý (Eriophyes avellana Nal):

Fýndýk kozalak akarý Eriophydae familyasýndadýr. Zararlý çýplak gözle görülmeyecek kadar küçük, ortalama 0,09 mm. uzunluðunda, ince, uzun silindir veya havuç þeklinde mat beyaz renkli bir akardýr. Üreticiler tarafýndan mantar veya fýndýk gülü olarakda adlandýrýlan fýndýk kozalak akarý fýndýklarýn meyve ve sürgün gözlerine girerek onlarý þiþirir gal haline sokar.

Kýþý kozaklar içersinde geçiren zararlý, Mart ayýndan itibaren geliþip açýlan dýþý yeþil, içi sarýmsý yeþil ve kýrmýzý renkte olan kozalaklardan çýkarlar. Yeni büyümekte olan 2-4 cm. boyundaki sürgünlere geçerek yeni açýlmakta olan yapraklar arasýnda ve yaprak koltuklarýnda beslenir ve gizlenirler. Nisan ayý ortalarýna doðru sürgünlerde ilk iki yaprakcýk hariç 3. yaprak tomurcuk gurubundan ayrýldýðý zaman yaprak koltuðunda beliren göze girerler. Bundan sonra gelen nymphler de sürgünlerin büyümesi ile ortaya çýkan 4. ve 5. gözlere girerler. Böylece ilk galler sürgünlerin dipten 3. ve ençok da uç gözlerinde oluþur. Gözlerin pulcuklarý arasýna yerleþen akarlar hýzlý bir çoðalma göstererek yýl içinde birden çok döl verirler. Zararlý yoðunluðundan artmasýyla gözler irileþir ve 0.5-3 cm. çapýnda galler oluþur.

Mücadelesi:

Yapraksýz dönemlerde kozalaklarýn toplanýp imha edilmesi yoðunluðu azaltýr.

Ýlaçlý mücadeleye yeni sürgünler üzerinde dipten itibaren üçüncü yaprak,uçtaki yaprakcýk grubundan ayrýlýp arkaya devrildiði zaman baþlanýr.Ancak ilaçlanacak bahçedeki sürgünlerin çoðunluðu bu dönemde gelmiþ olmalýdýr.Sürgün diplerinde karþýlýklý olarak bulunan ve geliþmeyen muhafaza yaprakcýklarý dikkate alýnmamalýdýr. En uygun ilaçlama zamaný Nisan ayý ortalarýdýr.Ýlk ilaçlamadan 15 gün sonra yapýlacak ikinci bir ilaçlama ile daha iyi sonuç alýnýr.

Ýlaçlamaya baþlamadan önce bahçedeki kozalak yoðunluðunun saptanmasý gerekir. Bu amaçla 1-10 dekar büyüklüðündeki bahçelerden 10, 10-30 dekar büyüklüðündeki bahçelerden 20 ve 30 dekardan büyük bahçelerden 30 ocak tesadüfen iþaretlenir. Ýþaretli her ocaðýn birer dalýndaki kozalaklar sayýlýr. Bir dalda ortalama 5 veya daha fazla kozalak varsa o bahçede ilaçlama gereklidir.

Ýlaçlý mücadelede dekara 3 kg. toz kükürt, 300 cc Endosülfan 35 Em ve 300 gr. Endosülfan 35 WP kullanýlýr. Kükürt en yüksek günlük sýcaklýk 15C dolaylarýnda olunca iyi bir kaplama saðlayacak þekilde atýlmalýdýr. Çiseli ve mevsim için anormal derecede sýcak olan günlerde ilaçlama yapýlmalýdýr. Böyle durumlarda bazý hassas çeþitlerde yanýklýklar görülebilir.

Mücadelede atomizör kullanýlacaksa alet dekara 50 lt. su atacak þekilde ayarlanmalýdýr. Sulu ilaçlar için tam bir kaplama gereklidir. Ýlaçlamalar 10 gün içinde bitirilmelidir. Endosülfan ilacýnýn doðal denge üzerinde etkisi olumsuz olduðundan 10 dekardan küçük bahçelerde kullanýlmasý gereklidir.

[ebrar]

Cevap: Fýndýk Hastalýklarý

4.DALKIRAN (xyleborus (Anisandrus) dispar fabr):

Dalkýran Scolytidae familyasýndadýr. Dalkýran zararlýsýnýn diþileri 3-3.5 mm. erkekleri 2mm. uzunluktadýr. Yarým küre görüþündeki erkekler açýk kestane renklidir. Diþilerin rengi erkeklerden daha koyudur.

Ergin diþiler fýndýk dallarýnda galeriler (delikler) açarak zayýflamaya, kýrýlmaya ve yoðun saldýrýlarda kurumaya sebep olurlar. Dalkýran böceði kýþý açmýþ olduðu garaliler içinde ergin olarak geçirir. Haziran ortalarýndan itibaren sýcaklar artmaya baþlayýnca yuvalarýndan çýkan diþiler saðlam dallarda yeni delikler açmaya baþlarlar. Çiftleþme deliklerin içinde veya dýþýnda olur. Gaalerilerde ortalama olarak 10 diþiye karþýlýk bir erkek bulunur. Diþiler 0.8-7 cm. kalýnlýðýnda fýndýk dallarýnda ve genellikle bir sürgün dibinden 2 mm. çapýnda yuvarlak galeriler açarak dala girerler. Dla giren böcek kanbiyum dokusunun 2 mm. kadar altýnda dalýn yýllýk halkalarýný takip eden bir çevre galeri açar. Çevre galerinin her iki tarafýnda çýkma çýkma sokak þeklinde dik galeriler bulunur. Bir galeri sisteminde 1-8 dik galeri bulunabilir. Bazý galerilerde 6 cm. uzunluðunda olabilir. Galeri açan ergin diþi taþýndýðý Ambrosia mantarýnýn siporlarýný galerilere bulaþtýrýr. Galeri açma baþlangýcýnda 10-15 gün sonra dik galerilerde yumurtlama baþlar.8-10 gün sonra çýkan larvalar galeride geliþlemekte olan Ambrosia mantarý ile beslenir. Aðaçlarýn odun kýsmý ile beslenmezler. Larvalar 3-4 hafta beslenditan sonra geliþirler ve pupa olurlar. Pupalardan 8-10 gün sonra çýkan yeni erginler ertesi yýl çakýþ zamanýna kadar bulunduklarý galerilerde kalýrlar. Galeri yerlerinin kapatýlmasý mümkün olmadýðýndan buralarda devamlý bitki öz suyu dýþarý çýkmakta ve aðaç zayýflamaktadýr. Hücuma uðrayan bir daldaki galeri sayýsý dalýn kalýnlýðý ve sýhhat durumuna göre deðiþmekte ve dallar zayýflamaktadýr. Genel olarak 2-3 cm. kalýnlýðýndaki bir dalý bir galeri kurutabilmektedir.

Mücadelesi :

Dalkýran mücadelesi ergin diþilerin galeri açmalarýný önlemek gayesiyle yapýlýr. Bunun içinde ergin böcek çýkýþý döneminde dallarý ilaçlý bulundurmak ve mekaniksel yollarla zararlý yoðunluðunu azatmak gerekmektedir. Mücadelede birinci yöntem bahçelere iyi bakmaktýr. Dalkýran daha ziyade bakýmsýz, zayýf kalmýþ, budamasý yapýlmamýþ, topraðý iþlenmemiþ ve gereði gibi gübrelenmemiþ fýndýk bahçelerinde zarar yapar. Bu bakýmdan bahçelere gereken önem verilmelidir. Kýþ boyunca bulaþýk, delikli kuru ve zayýf dallar kesilerek yakýlmalýdýr. Zira dalkýran kesilip bahçede býrakýlan dallarda daha iyi barýnmaktadýr.15'er dekar büyüklükteki iki ayrý fýndýk bahçesinde hemen hemen tüm galerili dallar kesilmiþ ayrýca 30 dekarlýk bir bahçede mekaniksel mücadele ile diðer kültürel iþlemler uygulanmýþ daha sonraki yýllar yapýlan gözlemlerde söz konusu bahçelerde dalkýran zararýnýn olmadýðý saptanmýþtýr.

Mücadele ikinci yöntem ilaçlý mücadeledir. Bölgemizin sahil kýsýmlarýnda erginçýkýþý genel olarak takriben Haziran ayýnýn ikinci yarýsýnda baþlar.Bu dönemde ilaçlama yapýlacak bahçelerde taze odun talaþlarýnýn varlýðý ile görülebilen yeni galeriler aranmalý ve tespit edilince ilaçlamaya baþlanmalýdýr.Ýlk ilaçlamadan 15-20 gün sonra ikinci bir ilaçlama yapýlmalýdýr.Ýlaçlamadan sonraki 24 saat içinde þiddetli yaðýþ olursa ilaçlama tekrarlanmalýdýr.Ýlaçlama zamanýnda hava þartlarý müsait deðilse uygun bir güne kadar ilaçlama geciktirilebilir.

Ýlaçlý mücadelede dekara azinphos methyl 25 wp 300 gr, carbaryl 85 wp ve methiocarbe 50 wp 150 gr. kullanýlýr.Ýlaçlý mücadelede atomizör kullanýlmalýdýr.Ýaçlamalarda iyi bir kaplama baþarý için esas olduðundan ocak baþýna 1 lt. ilaçlý su atýlmalýdýr.Ýlaçlanacak sahada daha önce delikli, kuru ve zayýf dallar kesilerek yakýlmalýdýr. Bütün dallar kök boðazýndan 0.8 cm. kalýnlýktaki sürgünlere kadar iyice ýslatýlmalýdýr.Ýlaçlanan bahçelerde ilaçlama bittikten sonra 20 gün süre ile hayvan otlatýlmalýdýr.

5.MAYIS BÖCEÐÝ (Melolontha melolontha L.):

Mayýs böceði scarabeidae familyasýndandýr.Erginlerin 2,5-3 cm. boyunda genellikle kýzýl kahverengi görünüþtedirler.Larvalar karasteristik olarak karýn etrafýnda kývrýk, tombul ve beyazdýr. Tam geliþmiþ larvanýn boyu 4-4,5 cm dir.

Mayýs böceði larvalarý köklerin kabuk ve kambiyoum tabakalarýný kemirerek zarara uðratýrlatr. Ayrýca odun kýsmýnda yarým silindir þeklinde oyuklar meydana getirirler. 1-2 cm. çapýndaki kökleri kopararak dallarýn ve neticede ocaklarýn kurumasýna sebeb olurlar.

Üreticiler tarafýndan ''Kadý Lokmasu'' veya ''Manas''olarakta adlandýrýlan mayýs böceklerinin erginleri Nisan-Mayýa aylarýnda topraktan çýkarlar. Güneþ battýktan sonra uçuþarak aðaçlar üzerine konar,yaprak ve çiçeklerle beslenirler. Diþiler çifleþtikten sonra yumurtalarýný özellikle 2-3 yýl iþlenmemiþ ve üzeri hafif otlanmýþ bahçelerde topraðýn 15-25 cm. derinine, 25-30`luk guruplar halinde koyarlar. Bir diþi ortalama 60 yumurta býrakýr.Yumurtadan ortalama 30 gün sonra çýkan larvalar ot kökleri ile beslenirler ve 2 ay kadar sonra gömlek deðiþtirerek ikinci döneme geçerler.Aðustos ortalarýndan itibaren görülen ikinci dönem larvalar genellikle topraðýn 20 cm. derinliði içinde bulunan fýndýk kökleri ile beslenirler. Kasým ortalarýnda soðuklarýn baþlamasý ile 40-50 cm. derinliðe inerek kýþý geçirirler.Nisan ayýnda yeniden köklerin bulunduðu bölgeye yükselir ve bir süre beslendikten sonra yaklaþýk Haziran ayý baþlarýnda gömlek deðiþtirip üçüncü dönem lavra olurlar. Ekim ayýna kadar oburca beslenen bu üçüncü dönem larvalar Kasým ayýnda 60 cm. derinliðe inerek kýþý geçirirler. Üçüncü yýlýn Nisanýnda yine yükselerek Mayýs ve Haziran aylarýnda zarar yaparlar.Temmuzda üçüncü dönem larvalar topraðý 15-35 cm. derinliðinde bir yuva içinde pupa olurlar. Bu dönem ortalama 50 gündür. Ergin olan böcekler ertesi yýlýn Nisan ayýna kadar yuvalarýný terk etmezler. Böylece hayat dönemlerini 3 yýlda tamamlamýþ olurlar.

Mücadelesi:

Mücadele larvalarýn zararýný önlemek için yapýlýr. Erginler görüldükleri zaman toplanýp öldürülmelidir.Topraðýn iþlenmesi sýrasýnda görülen larvalarýn toplanýp imha edilmeþi yoðunnluðun düþmesine katkýda bulunur.Larvalara karþý ilaçlý mücadele sonbbahar yaðmurlarýný müteakip hava sýcaklýðýnýn uygun durumda olduðu Eylül baþýndan itibaren Ekim ayý ortalarýna kadar yapýlabilir. Bu devrede hem larvalarýn çoðu kolayca mücadele yapýlacak ikinci dönemdedir ve hemde toprak ilacýn karýþtýrýlmasý için uygun durumdadýr.

Ýlaçlý mücadelede dekara lindane 25wp 900 gr. kullanýlýr. Ýlaçlar bahçývan süzgeci veya pülverizatörlerden biri ile atýldýktan sonra topraðýn iþlenerek ilcýn 20 cm. derinliðe kadar karýþtýrýlmasý gerekir. iLAÇLANAN YERDE 1-2 SENE SÜRE ÝLE TEKRAR MÜCAFELEYE GEREK YOKTUR.

6.UÇ KURUTAN (Obera Linearis L.):

Uç kurutan Cerambycidae familyasýndandýr.Erginler 3-4 mm. eninde, 11-16 mm. boyda siyah renkli ve uzunca görünüþlüdür. Larvalarý mum sarýsý renkte 20-25 mm. uzunlukta olup, bacaklarý yoktur.

1-2 yýllýk genç sürgünlerin özünde beslenen larvalar, uzunluðuna galeriler açarak sürgünlerinkurumalarýna sebep olurlar. Bölgemizde erginler Mayýs ve Haziranda çýkarlar. Çiftleþen diþiler yumurtalarýný yýllýk sürgünlerin uçtan itibaren 10-15 cm. aþaðýsýna koyarlar. 10 gün sonra çýkan genç larvalar önce yarým daire þeklinde sürgün eksenine dik bir çevre galeri açarlar.Sonra iki yýllýk sürgünede geçen larvalar ilk yýl yukarýdan aþaðýya doðru 40-50 cm. uzunluðunda galeriler açar.Beslenme artýklarýný yan deliklerden dýþarý atarlar. Bu galeri içinde kýþlayan larva ertesi ilkbaharda bu defa yukarý doðru kýsa bir galeri daha açar. Sonbaharýn sonlarýnda yuva hazýrlayacak ikinci kýþý geçirir. Ertesi yýl Nisanda burada pupa olur.Pupa süresi 3 hafta kadardýr. Erginler kabukta delik açarak dýþarý çýkarlar. Böylece geliþmesini 2 yýlda tamamlamýþ olurlar

Mücadelesi:

Genç sürgünlerde kurumalarýn iyice belirdiði Temmuz ortalarýndan yaprak dökümüne kadar olan süre içinde kurumakta olan tüm uç sürgünler kesilerek yakýlmalýdýr. Yoðunluk fazla ise ilaçlama yapýlmalýdýr.

Ýlaçlý mücadele, çýkan erginlerin yumurta býrakmalarýnýn önlenmesini amaçladýðýndan ilaçlamaya Mayýs ayý ortalarýndan sonra baþlanabilir. Bu zamandan itibaren ergin çýkýþý izlenmeli ve çýkýþ baþlayýnca ilaçlama yapýlmalýdýr.

Ýlaçlý mücadelede dekara Carbaryl 5 Toz ve Methiocarbe 2 Toz 3-3.5 kg., Carbaryl 85WP 150 gr. Dioxacarb 50 WP 100gr. ve Methiocarbe 50 WP 150 gr. kullanýlýr. Toz ilaçlar sabahýn erken saatinde çið kalkmadan önce veya akþam üzerleri uygulanmalý ve ilacýn yaprak alt yüzeylerine iyice yapýþmasý saðlanmalýdýr.Ýlaç miktarlarý ocaklarýn büyüklüðüne göre ayarlanmalýdýr. Su ile atýlan ilaçlar ise yaðmurlu günler ve güneþli öðle saatleri dýþýnda her zaman kullanýlabilir. Atomizör kullanýlacaksa dekara(40-50 ocak) 8-10 lt. su atýlacak þekilde ayarlama yapýlmalýdýr. Ýlaçlamalar 1 haftada bitirilmelidir.

Fýndýk kurdu ilaçlamasý yapýlan yerlerde ayrýca uç kurutan ilaçlamasýna gerek yoktur. Ýlaçlanan bahçelerde 1 hafta süre ile hayvan otlatýlmamalýdýr.Arýcýlýk yapýlan yerlerde kovanlar bir ay süre ile baþka yerlere taþýnmalýdýr.

7.FINDIK GAL SÝNEÐÝ(Mikomyia coryl Kieffer):

Fýndýk gal sineði Cecidomyiidae familyasýndandýr.Erginleri yaklaþýk 2 mm. boyda, kýrmýzý renkli ve narin yapýlý sineklerdir. Antenler her iki eþeyde de 14 parçalý olmasýna karþýn segmentlerin seyrek dizilmesi nedeniyle erkeðin anteni daha uzundur.Larvalar beyaz renkli 2.5-3 mm. uzunluktadýr.

Zararý yalnýz larvalar yapar. Larvalar yaprakda damar boyunca,çotanakta yeþil zuruf üzerinde ya da sürgünlerin uç kýsýmlarýnda galler oluþturarak zararlý olurlar.Larva çkýþýndan sonra önce galler, sonra da galler arasý kurumaya baþlar.Fazla sayýda gal yapraðýn tümünü kurutup dökebilir. Meyvelerde ise döküm olmaz. Ancak meyve gallerin basýncý altýnda geliþemez ve biçimsiz bir durum alarak zarara uðrar. Yine sürgün uç tomurcuklarýnda oluþan galler sürgün geliþmesini engeller.Bu bakýmdan sürgün ucu ve özellikle meyve galleri yaprak gallerine oranla daha önemli olmaktadýr.

Kýþý larva döneminde ve topraðýn 1 cm. derinliðinde beyaz bir kokon içinde geçirir. Mart ayýnda pupa olur.Yaklaþýk iki haftalýk pupa döneminden sonra ergin çýkýþý baþlar.Çýkýþýn büyük çoðunluðu Nisan ayýnda olur. Çiftleþtikten sonra yumurtalar yeni sürgün tomurcuklarýnýn ucuna,gizli ve korunmuþ yerlere býrakýlýr. Ergin çýkýþýndan 3-4 hafta sonra ilk galler görünür. Galler yaprakta damarlar boyunca,meyvelerde ise zuruf üzerinde oluþur ve her gal içersinde olgunlaþan larvalar bir çiðse yada yaðmurdan sonra topraða inerek kokon örerler ve ertesi ilkbaharda ergin olarak çýkarlar.

Mücadelesi:

Ýlaçlamalar koruyucu olarak yapýldýðýnda ilaçlanacak olan bahçelerin bir yýl öncesinden tesbit edilmesi gerekir.Ýlaçlý mücadeleye ergin çýkýþý ile birlikte,diðer bir deyimle o bahçedeki yeni fýndýk sürgünlerinin çoðunluðu iki yaprakcýklý olduðu dönemde (sürgün dibindeki iki koruma yaprakçýðý dikkate alýnmaz) baþlanýr. Yaklaþýk Mart ayý sonu Nisan ayý baþlarýna rastlayan ilk ilaçlamadan 20 gün sonra ikinci bir ilaçlama yapýlýr.

Ýlaçlý mücadelede dekara Omethoat 50 Em 150 cc. kullanýlýr.Ýlaçlamalarda baþarý tam bir kaplama ile ocaðýndan dekara 50 lt. (ocak baþýna 1 lt.) su kullanýlmalýdýr. Ýlaçlamalardan sonra 20 gün bahçede hayvan otlatýlmamalýdýr. Fýndýk gal sineðine karþý yapýlan uygulama fýndýk kozalak akarýný ve filiz güvesini etkilediðinden bu bahçelerde bu zararlýlar için ayrýca ilaçlamaya gerek yoktur.

8.VÝRGÜL KABUKLU BÝTÝ(Lepidosaphes ulmi L.):

Virgül kabuklu biti Coccidae familyasýndandýr.Ergin diþisinin kabuðu geniþ virgül veya midye þeklindedir.Koyu kahverenkli ve 2.5-3 mm. uzunluktadýr.

Daha ziyade yüksek rakýmlý fýndýk bahçelerinde zarar yapan virgül kabuklu bitinin erginleri ve larvalarý bitkinin öz suyunu emerek zayýflamasýna, yoðunluðunun fazlalaþtýðý yerlerde kurumalara sebep olurlar

Kýþý ergin diþinin kabuðu altýnda yumurta döneminde geçirir.Yumurtalar Mayýs baþlarýnda açýlarak çýkan larvalar dal ve yapraklara daðýlýr. Dal üzerindekiler 1-2 gün içinde hortumlarýný bitki dokusuna sokarak beslenmeye baþlarlar. Kýsa süre içerisinde anten,bacak ve gömleklerini atýp kabuk oluþtururlar.Ýki larva dönemi geçirdikten sonra Temmuz'da ergin diþiler görülmeye baþlar. Bunlar kanatlý ergin erkeklerde çiftleþerek yumurtlarlar.Yumurtalar üstten diþi kabuðu,alttan beyaz ve saydam bir zarla korunurlar.

Mücadelesi:

Bulaþmanýn az ve sýnýrlý olduðu bahçelerde bulaþýk dallar yumurtanýn açýlmasýndan önce kesilip bahçeden uzaklaþtýrýlmalýdýr.

Ýlaçlý mücadele zararlýnýn kýþlayan yumurtalarýna karþý ?ubat-Mart aylarýnda ve tomurcuklar patlamadan önce yapýlýr.Tomur- cuklarýn patlamasýndan sonra yapýlacak ilaçlamalar fýndýk yapraklarýnda yanmalar yapabileceginden ilaçlamada geç kalýnma- malýdýr Ýlaçlamada baþarý bulaþýk dal ve sürgünlerin ilaçlý su ile iyice ýslatýlmasýna baðlýdýr. O nedenle bulaþýk kýsýmlarýn iyice ýslatýlmasýna özen gösterilmelidir. Yumurtadan çýkan larvalara karþý Mayýs ayýnda ve çýkýþýn %70-80,i bulduðu dönemde yapýlabilecek yaz ilaçlamasý zorunlu olmadýkça yapýlmamalýdýr. Fazla soðuk rüzgârlý veya don olma ihtimali olan günlerin kýþlýk yaðlarýn yakýcý etkisini artýrdýðý göz önüne alýnarak böyle zamanlarda ilaçlama yapýlmamalýdýr. Ýlaçlý mücadelede 100 lt. suya kýþ ilaçlamasýnda, 65 beyaz yað +2.4 DNOC E.C. 4 lt. ve LNBP triethonolamine 40 E.C. 750 cc, yaz ilaçlamalarýnda Methidathion 40 E.C 75 cc. ve Azinphos Methyl 20 E.C. 150 cc kullanýlýr .

Yaz ilaclamalarýnda yumurtanýn açýlmasýnýn izlenmesi ve uygulama güçlüðü ile doðal dengeyi bozmasý nedeniyle zorunluluk dýþýnda yapýlmamasý gerekmektedir. Yaz ilaçlamasýnýn uygulandýgý bahçelerde 20 gün süre ile hayvan otlatýlmamalýdýr.

9- FINDIKTA KAHVERENGÝ KO?NÝL

(Parthenolecanium corni Bouche Parthenolecanium rufulum ekli): Kahverengi koþnil Coccidae familyasýndadýr. Ergin diþinin kabuðu baþlangýçta esmer kahverenkli olup sonralarý açýk kahverengine dönüþür. Yumuþak ve yarým küre biçiminde olan kabuðu boyu 3-4 mm., yüksekligi ise 1.5-2 mm. dir. Larvalar baþlangýçta açýk sarý sonralarý kafverenkli olurlar.

Kahverenkli koþnilin larva ve erginleri yaprak ve sürgülerde emgi yaparak beslenirler. Ayrýca çýkardýklarý tatlý madde ile karaballýk (fumajin) oluþumuna neden olurlar. Böylece bitkilerin zayýflamasýna, yoðun bulaþmalarda kurumalara ve neticede verimin azalmasýna sebep olurlar.

Yumurtalarýn açýlmalarý genellikle Mayýs sonlarýnda baþlar. Çýkan larvalar sürgün ve yapraklara daðýlýrlar. Buralarda kendilerini tespit edip hortumlarýný bitki dokusuna sokup beslenmeye baþlarlar. Aðustos,ta gömleklerini deðiþtirip ikinci dönem larva olurlar. Yaprak dökümünde önce genç sürgünlere göç ederek ikinci dönem larvalarý halinde kýþý buralarda geçirirler. Mart,ta diþi bireyler kabarmaya ve büyümeye baþlarlar. Erkekler ise prepupa ve pupa dönemini geçirirler. Nisan baþlarýnda ilk erkek ve diþi erginler görülür. Yumurtlama Nisan sonlarýnda baþlar. Bir diþi 1000-1400 dolaylarýnda yumurta býrakýr. Yumurtalarýn kuluçka süresi 20-30 gündür. Bölgemizde yýlda bir döl verirler.

Mücadelesi :

Zararlýnýn yoðunluðunun az olduðu bahçelerde bulaþýk sürgün ve dallar kesilecek bahçeden uzaklaþtýrýlmalýdýr.

Ýlaçlý mücadele zararlýnýn hareketli birinci dönemlerinde oluþan genç larvalarýna karþý yapýlýr. Bu amaçla yumurta açýlýmýnýn tamamlanmasýna yakýn Haziran sonlarýnda ilaçlama yapýlýr. Zararlýnýn yoðunluðunun çok fazla olmadýðý yerlerde ilaçlamaya gerek yoktur. Ýlaçlamalarda dekara Omethoat 50 E.C. 150 cc,Carbaryl 85 WP 150 gr. kullanýlýr.

Baþarýlý bir ilaçlama için tam bir kaplama gerekli olduðundan pülverizatörlerle yapýlan ilaçlamalarda dekara 200lt., Atomizörlerle ise 50lt. su atýlmalý ve böylece sürgün ve yapraklarýn iyice ilaçla kaplanmasýna özen göstermelidir. Ýlaçlanan bahçelerde 20 gün süre ile hayvan otlatýlmamalýdýr. Bu zararlýya karþý yapýlan mücadele uç kurutan ve dalkýran zararlýlarýna karþý ayrýca ilaçlama yapmayý gerektirmez.

Fýndýkta önemli olan bu zararlýlardan baþka Kýzýlaðaç böceði[ Agelastica alni L], Fýndýk kokarcasý [Palomena prasina L], Fýndýk Yaprak bitleri [ Myzzzocallis coryli Goeze], Kýzýlaðaç yaprak böceði [ Galerucelle lineola Fabr] ve Kýr týrtýIý (Lymantria dispar L) gibi daha birçok zararlýlar bulunmaktadýr. Fýndýk bahçelerinde bu zararlýlarýn yoðunluðu azdýr. Bu nedenle ancak salgýn yýllarýnda yoðun saldýrýlarda ekonomik zarar yaparlar. Bunlar arasýnda Kýzýlaðaç böceðinin zararýnýn görüldüðü bahçelerde nisan sonlarýnda dekara Carbaryl 5 Toz ve Methiocarbe 2 Toz 3 kg, Methiocarbe 50 WP 150 gr. ve Malathion 20 E.C.500 cc kullanýlýr. Fýndýk kokarcasýnýn görüldüðü bahçelerde nisan ayý sonlarýnda dekara Methiocarbe 2 Toz ve Dioxacarbe 3 toz 3,5 kg, Methiocarbe 50 WP 150 gr ve Dioxacarbe 50 WP 100 gr kullanýlýr.