Tweet
BAĞCILIK KİTABI Prof. Dr. H. İbrahim UZUN
ÖNSÖZ
Yurdumuzda çok geniş bir alanda asmanın yetişmesi nedeniyle, ülke tarımının en önemli kollarından birini bağcılık oluşturur. Bu uğraşıyı gerek mesleği için ve gerekse küçük çapta bile olsa ev bahçelerinde amatör bir zihniyetle yapan çok sayıda kişi mevcuttur. Fakat ülkemiz koşullarında kitap basımının oldukça güç bir iş olması nedeniyle böyle geniş bir kitleye hitap edecek kitapların sayısı oldukça sınırlıdır. Bu kitap, öncelikle tarımsal eğitim almakta olan kişiler için hazırlanmış, fakat bazı konular sadeleştirilerek bu kitlenin dışında kalan kişilere de hitap etmesi amaçlanmıştır. Bu anlamda kitabın hazırlanmasında sadece asmanın bilimsel tanıtımı yanında; sulama ilaçlama, gübreleme gibi kültürel işlemlere de ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. Fakat takdir edilir ki bu tip bir kitabı hazırlamak değişik kaynak kitaplardan bilgilerin sağlanması ile mümkündür. Dolayısıyla bu kitapta, yazarın kendi çalışma alanı dışında kalan kısımlar, yerli ve yabancı birçok esenlerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Bu açıdan yazar, kitap hakkındaki her türlü eleştiri ve katkılara açık olacaktır. Diğer taraftan, bağcılık konusunda çalışmalar yaparak ülkemiz bağcılığının gelişmesine ve bizlerin yetişmesine katkıda bulunan kişileri de ayrıca minnetle anmak gerekir.
Bağcılık kitabı, gerek bu işin eğitimini görmekte olan kişilere ve gerekse Türk çiftçisine veya bu konuya gönül verenlere bir ışık tutabilirse yazar için en büyük mutluluk kaynağı olacaktır. Kitabın hazırlanmasında bilgi birikimlerinden yararlanılan tüm kişilere tekrar teşekkür eder, kitabın okuyucularına yararlı olmasını dilerim.
Prof. Dr. H. İbrahim UZUN BAĞCILIK Kitabı Antalya, 2006
İÇİNDEKİLER
1. DÜNYADA VE TÜRKİYE'DE BAĞCILIK 1
2. ASMANIN SİSTEMATİKTEKİ YERİ 2
3. ASMANIN YAPISI 4
3 . 1 • KÖK 4
3.2. GÖVDE 6
3.3. SÜRGÜN 6
3.4. SÜLÜK 8
3 . 5 . YAPRAK 8
3.6. GÖZ ( Tomurcuk ) 14
3.7. ÇİÇEK 15
3.7.1. çiçek tipleri 17
3.7.2. Tane t ut umu 18
3.8. MEYVE ( Üzüm) 20
3.8.1. Tanen i n gelişme devreler i
4 . ÜZÜM ÇEŞİTLERİ. 25
5 . ASMA ANAÇLARI 28
5.1. ANAÇLARDA ARANILAN ÖZELLİKLER 28
5.1.1. Fi 1okseraya dayanıklılık 29
5.1.2. Nema t odlara dayanıklılık 30
5.1.3. Kuraklığa dayanıklılık 31
5.1.4. Ki rece dayanıklılık 32
5.1.5. Taban suyuna ve toprak nemine dayanıklılık 3 4
5.1.6. Tuza dayanıkiı1ık 35
5.1.7. Af i n i I: e ( Uyuşma ) 35
5.2. AMERİKAN ASMA TÜRLERİ 37
5.3. AMERİKAN ASMA ANAÇLARI 38
5 . .1 . 1 . Safkan anaçlar 38
5.1.2. Melez anaçlar 40
5.1.2.1. Ameriko x amerikan melezleri ... 40
5.1.2.2. Vi n i fera x amer i kan me1 ezler
5.1.2.3. Ver i mi i me 1 ez 1 er 43
6. ASMALARIN EKOLOJİK İSTEKLERİ 44
6.1. İKLİM .44
6.1.1. Sıcaklık 4 4
6.1.1.1. Toprak sıcaklığı 44
6.1.1-2. Hava sıcaklığı 45
6.1.1.2.1. Etkili sıcaklık toplanu47
6.1.1.2.2. Soğuklama süresi .... 48
6.1.2. Yağış 49
6.1.3. Rüzgar 49
6.2. TOPRAK 50
6.2.1. Toprak rengi 50
6.2.2. Toprağın bünyesi 51
6.2.3. pH 51
6.2.4. Toprak derinliği 51
6.2.5. Tuzluluk 52
6.2.6. Alkalilik 52
6.2.7. Toprak tipleri 52
7. ASMANIN YILLIK SEYRî 54
7.1. ASMANIN FENOLOJÎK DEVRELERİ 54
7.1.1. Ağlama 54
7.1.2. Uyanma 55
7.1.3. çiçeklenme 56
7.1.4. Ben düşme 58
7.1.5. Olgunlaşma(Hasat) 58
7.1.6. Yaprak dökümü 60
. 7.2. DİNLENME DÖNEMİ 60
7.3. VEGETASYON DÖNEMİ 62
8. BAĞ TESİSİ 64
8.1. YER SEÇİMİ 65
8.2. ARAZÎ HAZIRLIĞI 65
8.3. DİKİM ARALIKLARI 66
8.4. DİKİM ŞEKİLLERİ 66
8.5. İŞARETLEME 67
8.6. DİKİM 68
8.7. GENÇ BAĞLARIN BAKIMI 72
9. BAĞLARDA YILLIK BAKIM İŞLERİ
9.1. TOPRAK İŞLEME 74
9.1.1. Toprak i ş leme zamanları 76
9.1.2. Toprak işleme şekilleri 78
9.2. BUDAMA . . 80
9.2.1. Kış budaması 80
9.2.1.1. Kış budaması zamanı 80
9.2.1.2. Kış budaması şekilleri 81
9.2.1.2.1. Kısa budama 8 2
9.2.1.2.2. Karışık budama 83
9.2.1.2.2.1. Orta budama ... 84
9.2.1.2.2.2. Uzun budama ... 84
9.2.2. Yaz budaması 85
9.2.2.1. Filiz alma 85
9.2.2.2. Uç alma 86
9.2.2.3. Yaprak alma 87
9.2.2.4. Bilezik alma 87
9.2.2.5. Salkım seyreltmesi 88
9.2.2.6. Tane seyreltmesi 89
9.2.2.7. Sülük seyreltmesi 90
9.3. BAĞLARIN GÜBRELENMESÎ 91
9.3.1. Bağların değişik dönemlerde gübrelenmesi . 91
9.3.1.1. Tesis gübrelemesi 91
9.3.1.2. Genç bağların gübrelenmesi 91
9.3.1.3. Verimli bağların gübrelenmesi .. 92
9.3.2.Asmalar in kullandığı başlıca besin maddeleri94
9.3.2.1. Azot (N) 94
9.3.2.2. Fosfor (P) 95
9.3.2.3. Potasyum (K) 96
9.3.2.4. Demir (Fe) 97
9.3.2.5. Magnezyum (Mg) 9 8
9.3.2.6. Çinko Un) 99
9.3.2.7. Mangan (Mn) 9 9
9.4. BAĞLARDA SULAMA 100
9.4.1. Sulamanın asmalara etkisi 101
9.4.1.1. Vegetatif gelişme 101
9.4.1.2. Generatif gelişme 102
9.4.1.3. Verim 103
9.4.2. Susuzluk belirtileri 103
9.4.3. Sulama zamanı 105
9.4.4. Sulama yöntemleri 107
9.5. HASTALIK VE ZARARLILARLA SAVAŞ 110
9.5.1. Hastalıklar 111
9.5.1.1. Külleme 111
9.5.1.2. Mildiyö 113
9.5.1.3. ölü kol 114
9.5.1.4. Kurşuni küf 115
9.5.1.5. Eutypa 115
9.5.1.6. Antraknoz 116
9.5.1.7. Kav 117
9.5.1.8. Bağ kanseri 118
9.5.2. Zararlılar 118
9.5.2.1. Filoksera 118
9-5.2.2. Salkım güvesi 119
9.5.2.3. Unlu bit 120
9.5.2.4. Emici böcekler 120
9.5.2.5. Maymuncuk 121
9.5.2.6. Bağ uyuzu 121
9.5.2.7. Thrips 121
9.5.2.8. Nematod 122
9.5.3. Yabancı Otlar 123
9.5.3.1.Çıkış öncesi kullanılan herbisitler 125 9.5.3.2.Çıkış sonrası kullanılan herbisi tler126
9.5.3.2.1. Kontak herbisltler 126
9.5.3.2.2. Sistemik herbisitler ...127
10. BAĞLARDA BÜYÜMEYİ DÜZENLEYİCİ MADDELERİN KULLANIMI ..129
10.1. Tane gelişimini düzenlemek amacıyla 129
10.1.1. Tane tutumunu arttırmak 129
10.1.2. Taneyi irileştirmek 130
10.1.3. Olgunlaşmayı düzenlemek 132
10.1.3.1. Erkencilik .....132
10.1.3.2. Geçcilik 133
10.1.4. Tane ve Salkım seyreltmek 134
10.1.5. Tanelerde buruşmayı önlemek 135
10.1.6. Hasattan sonra tane dökülmesini önlemek 135
10.2. Çeliklerde köklenmeyi arttırmak amacıyla 135
11. ASMALARA ŞEKÎL VERİLMESİ(TERBİYE) 136
11.1. DAYANAKLAR 136
11.1.1. Ahşap dayanaklar 136
11.1.2. Beton dayanaklar 137
11.2. TERBİYE SİSTEMLERİ 140
11.2.1. Kısa ve orta budamaya uygun sistemler ..140
11.2.1.1. Goble sistemi 140
11.2.1.2. Çift kollu kordon sistemi ....143
11.2.1.3. Cazenave sistemi 145
11.2.2. Uzun budamaya uygun sistemler 146
11.2.2.1. Kaliforniya(duvar) sistemi ...146
11.2.2.2. AvustralyaUelli goble ) si stemi 148
11.2.2.3. Çift T sistemi 148
11.2.2.4. Büyük T sistemi 149
11.2.2.5. Guyot sistemi 149
12. BAĞCILIKTA ÇOĞALTMA YÖNTEMLERİ 151
12.1. GENERAT1F(ÇEKİRDEKLE) ÇOĞALTMA 151
12.2. VEGETAT1F(ÇUBUKLA) ÇOĞALTMA 151
12.2.1. Daldırma ile çoğaltma ..151
12.2.2. Çelikle çoğaltma 153
12.2.3. Aşı ile çoğaltma 154
12.2.3.1. Bağda yapılan aşılar 154
12.2.3.2. Masa başında yapılan aşı ....158
ÖNSÖZ
Yurdumuzda çok geniş bir alanda asmanın yetişmesi nedeniyle, ülke tarımının en önemli kollarından birini bağcılık oluşturur. Bu uğraşıyı gerek mesleği için ve gerekse küçük çapta bile olsa ev bahçelerinde amatör bir zihniyetle yapan çok sayıda kişi mevcuttur. Fakat ülkemiz koşullarında kitap basımının oldukça güç bir iş olması nedeniyle böyle geniş bir kitleye hitap edecek kitapların sayısı oldukça sınırlıdır. Bu kitap, öncelikle tarımsal eğitim almakta olan kişiler için hazırlanmış, fakat bazı konular sadeleştirilerek bu kitlenin dışında kalan kişilere de hitap etmesi amaçlanmıştır. Bu anlamda kitabın hazırlanmasında sadece asmanın bilimsel tanıtımı yanında; sulama ilaçlama, gübreleme gibi kültürel işlemlere de ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. Fakat takdir edilir ki bu tip bir kitabı hazırlamak değişik kaynak kitaplardan bilgilerin sağlanması ile mümkündür. Dolayısıyla bu kitapta, yazarın kendi çalışma alanı dışında kalan kısımlar, yerli ve yabancı birçok esenlerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Bu açıdan yazar, kitap hakkındaki her türlü eleştiri ve katkılara açık olacaktır. Diğer taraftan, bağcılık konusunda çalışmalar yaparak ülkemiz bağcılığının gelişmesine ve bizlerin yetişmesine katkıda bulunan kişileri de ayrıca minnetle anmak gerekir.
Bağcılık kitabı, gerek bu işin eğitimini görmekte olan kişilere ve gerekse Türk çiftçisine veya bu konuya gönül verenlere bir ışık tutabilirse yazar için en büyük mutluluk kaynağı olacaktır. Kitabın hazırlanmasında bilgi birikimlerinden yararlanılan tüm kişilere tekrar teşekkür eder, kitabın okuyucularına yararlı olmasını dilerim.
Prof. Dr. H. İbrahim UZUN BAĞCILIK Kitabı Antalya, 2006
İÇİNDEKİLER
1. DÜNYADA VE TÜRKİYE'DE BAĞCILIK 1
2. ASMANIN SİSTEMATİKTEKİ YERİ 2
3. ASMANIN YAPISI 4
3 . 1 • KÖK 4
3.2. GÖVDE 6
3.3. SÜRGÜN 6
3.4. SÜLÜK 8
3 . 5 . YAPRAK 8
3.6. GÖZ ( Tomurcuk ) 14
3.7. ÇİÇEK 15
3.7.1. çiçek tipleri 17
3.7.2. Tane t ut umu 18
3.8. MEYVE ( Üzüm) 20
3.8.1. Tanen i n gelişme devreler i
4 . ÜZÜM ÇEŞİTLERİ. 25
5 . ASMA ANAÇLARI 28
5.1. ANAÇLARDA ARANILAN ÖZELLİKLER 28
5.1.1. Fi 1okseraya dayanıklılık 29
5.1.2. Nema t odlara dayanıklılık 30
5.1.3. Kuraklığa dayanıklılık 31
5.1.4. Ki rece dayanıklılık 32
5.1.5. Taban suyuna ve toprak nemine dayanıklılık 3 4
5.1.6. Tuza dayanıkiı1ık 35
5.1.7. Af i n i I: e ( Uyuşma ) 35
5.2. AMERİKAN ASMA TÜRLERİ 37
5.3. AMERİKAN ASMA ANAÇLARI 38
5 . .1 . 1 . Safkan anaçlar 38
5.1.2. Melez anaçlar 40
5.1.2.1. Ameriko x amerikan melezleri ... 40
5.1.2.2. Vi n i fera x amer i kan me1 ezler
5.1.2.3. Ver i mi i me 1 ez 1 er 43
6. ASMALARIN EKOLOJİK İSTEKLERİ 44
6.1. İKLİM .44
6.1.1. Sıcaklık 4 4
6.1.1.1. Toprak sıcaklığı 44
6.1.1-2. Hava sıcaklığı 45
6.1.1.2.1. Etkili sıcaklık toplanu47
6.1.1.2.2. Soğuklama süresi .... 48
6.1.2. Yağış 49
6.1.3. Rüzgar 49
6.2. TOPRAK 50
6.2.1. Toprak rengi 50
6.2.2. Toprağın bünyesi 51
6.2.3. pH 51
6.2.4. Toprak derinliği 51
6.2.5. Tuzluluk 52
6.2.6. Alkalilik 52
6.2.7. Toprak tipleri 52
7. ASMANIN YILLIK SEYRî 54
7.1. ASMANIN FENOLOJÎK DEVRELERİ 54
7.1.1. Ağlama 54
7.1.2. Uyanma 55
7.1.3. çiçeklenme 56
7.1.4. Ben düşme 58
7.1.5. Olgunlaşma(Hasat) 58
7.1.6. Yaprak dökümü 60
. 7.2. DİNLENME DÖNEMİ 60
7.3. VEGETASYON DÖNEMİ 62
8. BAĞ TESİSİ 64
8.1. YER SEÇİMİ 65
8.2. ARAZÎ HAZIRLIĞI 65
8.3. DİKİM ARALIKLARI 66
8.4. DİKİM ŞEKİLLERİ 66
8.5. İŞARETLEME 67
8.6. DİKİM 68
8.7. GENÇ BAĞLARIN BAKIMI 72
9. BAĞLARDA YILLIK BAKIM İŞLERİ
9.1. TOPRAK İŞLEME 74
9.1.1. Toprak i ş leme zamanları 76
9.1.2. Toprak işleme şekilleri 78
9.2. BUDAMA . . 80
9.2.1. Kış budaması 80
9.2.1.1. Kış budaması zamanı 80
9.2.1.2. Kış budaması şekilleri 81
9.2.1.2.1. Kısa budama 8 2
9.2.1.2.2. Karışık budama 83
9.2.1.2.2.1. Orta budama ... 84
9.2.1.2.2.2. Uzun budama ... 84
9.2.2. Yaz budaması 85
9.2.2.1. Filiz alma 85
9.2.2.2. Uç alma 86
9.2.2.3. Yaprak alma 87
9.2.2.4. Bilezik alma 87
9.2.2.5. Salkım seyreltmesi 88
9.2.2.6. Tane seyreltmesi 89
9.2.2.7. Sülük seyreltmesi 90
9.3. BAĞLARIN GÜBRELENMESÎ 91
9.3.1. Bağların değişik dönemlerde gübrelenmesi . 91
9.3.1.1. Tesis gübrelemesi 91
9.3.1.2. Genç bağların gübrelenmesi 91
9.3.1.3. Verimli bağların gübrelenmesi .. 92
9.3.2.Asmalar in kullandığı başlıca besin maddeleri94
9.3.2.1. Azot (N) 94
9.3.2.2. Fosfor (P) 95
9.3.2.3. Potasyum (K) 96
9.3.2.4. Demir (Fe) 97
9.3.2.5. Magnezyum (Mg) 9 8
9.3.2.6. Çinko Un) 99
9.3.2.7. Mangan (Mn) 9 9
9.4. BAĞLARDA SULAMA 100
9.4.1. Sulamanın asmalara etkisi 101
9.4.1.1. Vegetatif gelişme 101
9.4.1.2. Generatif gelişme 102
9.4.1.3. Verim 103
9.4.2. Susuzluk belirtileri 103
9.4.3. Sulama zamanı 105
9.4.4. Sulama yöntemleri 107
9.5. HASTALIK VE ZARARLILARLA SAVAŞ 110
9.5.1. Hastalıklar 111
9.5.1.1. Külleme 111
9.5.1.2. Mildiyö 113
9.5.1.3. ölü kol 114
9.5.1.4. Kurşuni küf 115
9.5.1.5. Eutypa 115
9.5.1.6. Antraknoz 116
9.5.1.7. Kav 117
9.5.1.8. Bağ kanseri 118
9.5.2. Zararlılar 118
9.5.2.1. Filoksera 118
9-5.2.2. Salkım güvesi 119
9.5.2.3. Unlu bit 120
9.5.2.4. Emici böcekler 120
9.5.2.5. Maymuncuk 121
9.5.2.6. Bağ uyuzu 121
9.5.2.7. Thrips 121
9.5.2.8. Nematod 122
9.5.3. Yabancı Otlar 123
9.5.3.1.Çıkış öncesi kullanılan herbisitler 125 9.5.3.2.Çıkış sonrası kullanılan herbisi tler126
9.5.3.2.1. Kontak herbisltler 126
9.5.3.2.2. Sistemik herbisitler ...127
10. BAĞLARDA BÜYÜMEYİ DÜZENLEYİCİ MADDELERİN KULLANIMI ..129
10.1. Tane gelişimini düzenlemek amacıyla 129
10.1.1. Tane tutumunu arttırmak 129
10.1.2. Taneyi irileştirmek 130
10.1.3. Olgunlaşmayı düzenlemek 132
10.1.3.1. Erkencilik .....132
10.1.3.2. Geçcilik 133
10.1.4. Tane ve Salkım seyreltmek 134
10.1.5. Tanelerde buruşmayı önlemek 135
10.1.6. Hasattan sonra tane dökülmesini önlemek 135
10.2. Çeliklerde köklenmeyi arttırmak amacıyla 135
11. ASMALARA ŞEKÎL VERİLMESİ(TERBİYE) 136
11.1. DAYANAKLAR 136
11.1.1. Ahşap dayanaklar 136
11.1.2. Beton dayanaklar 137
11.2. TERBİYE SİSTEMLERİ 140
11.2.1. Kısa ve orta budamaya uygun sistemler ..140
11.2.1.1. Goble sistemi 140
11.2.1.2. Çift kollu kordon sistemi ....143
11.2.1.3. Cazenave sistemi 145
11.2.2. Uzun budamaya uygun sistemler 146
11.2.2.1. Kaliforniya(duvar) sistemi ...146
11.2.2.2. AvustralyaUelli goble ) si stemi 148
11.2.2.3. Çift T sistemi 148
11.2.2.4. Büyük T sistemi 149
11.2.2.5. Guyot sistemi 149
12. BAĞCILIKTA ÇOĞALTMA YÖNTEMLERİ 151
12.1. GENERAT1F(ÇEKİRDEKLE) ÇOĞALTMA 151
12.2. VEGETAT1F(ÇUBUKLA) ÇOĞALTMA 151
12.2.1. Daldırma ile çoğaltma ..151
12.2.2. Çelikle çoğaltma 153
12.2.3. Aşı ile çoğaltma 154
12.2.3.1. Bağda yapılan aşılar 154
12.2.3.2. Masa başında yapılan aşı ....158
Comment