Tweet
BAÐCILIK KÝTABI Prof. Dr. H. Ýbrahim UZUN
ÖNSÖZ
Yurdumuzda çok geniþ bir alanda asmanýn yetiþmesi nedeniyle, ülke tarýmýnýn en önemli kollarýndan birini baðcýlýk oluþturur. Bu uðraþýyý gerek mesleði için ve gerekse küçük çapta bile olsa ev bahçelerinde amatör bir zihniyetle yapan çok sayýda kiþi mevcuttur. Fakat ülkemiz koþullarýnda kitap basýmýnýn oldukça güç bir iþ olmasý nedeniyle böyle geniþ bir kitleye hitap edecek kitaplarýn sayýsý oldukça sýnýrlýdýr. Bu kitap, öncelikle tarýmsal eðitim almakta olan kiþiler için hazýrlanmýþ, fakat bazý konular sadeleþtirilerek bu kitlenin dýþýnda kalan kiþilere de hitap etmesi amaçlanmýþtýr. Bu anlamda kitabýn hazýrlanmasýnda sadece asmanýn bilimsel tanýtýmý yanýnda; sulama ilaçlama, gübreleme gibi kültürel iþlemlere de ayrýntýlý bir þekilde yer verilmiþtir. Fakat takdir edilir ki bu tip bir kitabý hazýrlamak deðiþik kaynak kitaplardan bilgilerin saðlanmasý ile mümkündür. Dolayýsýyla bu kitapta, yazarýn kendi çalýþma alaný dýþýnda kalan kýsýmlar, yerli ve yabancý birçok esenlerden yararlanýlarak hazýrlanmýþtýr. Bu açýdan yazar, kitap hakkýndaki her türlü eleþtiri ve katkýlara açýk olacaktýr. Diðer taraftan, baðcýlýk konusunda çalýþmalar yaparak ülkemiz baðcýlýðýnýn geliþmesine ve bizlerin yetiþmesine katkýda bulunan kiþileri de ayrýca minnetle anmak gerekir.
Baðcýlýk kitabý, gerek bu iþin eðitimini görmekte olan kiþilere ve gerekse Türk çiftçisine veya bu konuya gönül verenlere bir ýþýk tutabilirse yazar için en büyük mutluluk kaynaðý olacaktýr. Kitabýn hazýrlanmasýnda bilgi birikimlerinden yararlanýlan tüm kiþilere tekrar teþekkür eder, kitabýn okuyucularýna yararlý olmasýný dilerim.
Prof. Dr. H. Ýbrahim UZUN BAÐCILIK Kitabý Antalya, 2006
ÝÇÝNDEKÝLER
1. DÜNYADA VE TÜRKÝYE'DE BAÐCILIK 1
2. ASMANIN SÝSTEMATÝKTEKÝ YERÝ 2
3. ASMANIN YAPISI 4
3 . 1 • KÖK 4
3.2. GÖVDE 6
3.3. SÜRGÜN 6
3.4. SÜLÜK 8
3 . 5 . YAPRAK 8
3.6. GÖZ ( Tomurcuk ) 14
3.7. ÇÝÇEK 15
3.7.1. çiçek tipleri 17
3.7.2. Tane t ut umu 18
3.8. MEYVE ( Üzüm) 20
3.8.1. Tanen i n geliþme devreler i
4 . ÜZÜM ÇEÞÝTLERÝ. 25
5 . ASMA ANAÇLARI 28
5.1. ANAÇLARDA ARANILAN ÖZELLÝKLER 28
5.1.1. Fi 1okseraya dayanýklýlýk 29
5.1.2. Nema t odlara dayanýklýlýk 30
5.1.3. Kuraklýða dayanýklýlýk 31
5.1.4. Ki rece dayanýklýlýk 32
5.1.5. Taban suyuna ve toprak nemine dayanýklýlýk 3 4
5.1.6. Tuza dayanýkiý1ýk 35
5.1.7. Af i n i I: e ( Uyuþma ) 35
5.2. AMERÝKAN ASMA TÜRLERÝ 37
5.3. AMERÝKAN ASMA ANAÇLARI 38
5 . .1 . 1 . Safkan anaçlar 38
5.1.2. Melez anaçlar 40
5.1.2.1. Ameriko x amerikan melezleri ... 40
5.1.2.2. Vi n i fera x amer i kan me1 ezler
5.1.2.3. Ver i mi i me 1 ez 1 er 43
6. ASMALARIN EKOLOJÝK ÝSTEKLERÝ 44
6.1. ÝKLÝM .44
6.1.1. Sýcaklýk 4 4
6.1.1.1. Toprak sýcaklýðý 44
6.1.1-2. Hava sýcaklýðý 45
6.1.1.2.1. Etkili sýcaklýk toplanu47
6.1.1.2.2. Soðuklama süresi .... 48
6.1.2. Yaðýþ 49
6.1.3. Rüzgar 49
6.2. TOPRAK 50
6.2.1. Toprak rengi 50
6.2.2. Topraðýn bünyesi 51
6.2.3. pH 51
6.2.4. Toprak derinliði 51
6.2.5. Tuzluluk 52
6.2.6. Alkalilik 52
6.2.7. Toprak tipleri 52
7. ASMANIN YILLIK SEYRî 54
7.1. ASMANIN FENOLOJÎK DEVRELERÝ 54
7.1.1. Aðlama 54
7.1.2. Uyanma 55
7.1.3. çiçeklenme 56
7.1.4. Ben düþme 58
7.1.5. Olgunlaþma(Hasat) 58
7.1.6. Yaprak dökümü 60
. 7.2. DÝNLENME DÖNEMÝ 60
7.3. VEGETASYON DÖNEMÝ 62
8. BAÐ TESÝSÝ 64
8.1. YER SEÇÝMÝ 65
8.2. ARAZÎ HAZIRLIÐI 65
8.3. DÝKÝM ARALIKLARI 66
8.4. DÝKÝM ÞEKÝLLERÝ 66
8.5. ÝÞARETLEME 67
8.6. DÝKÝM 68
8.7. GENÇ BAÐLARIN BAKIMI 72
9. BAÐLARDA YILLIK BAKIM ÝÞLERÝ
9.1. TOPRAK ÝÞLEME 74
9.1.1. Toprak i þ leme zamanlarý 76
9.1.2. Toprak iþleme þekilleri 78
9.2. BUDAMA . . 80
9.2.1. Kýþ budamasý 80
9.2.1.1. Kýþ budamasý zamaný 80
9.2.1.2. Kýþ budamasý þekilleri 81
9.2.1.2.1. Kýsa budama 8 2
9.2.1.2.2. Karýþýk budama 83
9.2.1.2.2.1. Orta budama ... 84
9.2.1.2.2.2. Uzun budama ... 84
9.2.2. Yaz budamasý 85
9.2.2.1. Filiz alma 85
9.2.2.2. Uç alma 86
9.2.2.3. Yaprak alma 87
9.2.2.4. Bilezik alma 87
9.2.2.5. Salkým seyreltmesi 88
9.2.2.6. Tane seyreltmesi 89
9.2.2.7. Sülük seyreltmesi 90
9.3. BAÐLARIN GÜBRELENMESÎ 91
9.3.1. Baðlarýn deðiþik dönemlerde gübrelenmesi . 91
9.3.1.1. Tesis gübrelemesi 91
9.3.1.2. Genç baðlarýn gübrelenmesi 91
9.3.1.3. Verimli baðlarýn gübrelenmesi .. 92
9.3.2.Asmalar in kullandýðý baþlýca besin maddeleri94
9.3.2.1. Azot (N) 94
9.3.2.2. Fosfor (P) 95
9.3.2.3. Potasyum (K) 96
9.3.2.4. Demir (Fe) 97
9.3.2.5. Magnezyum (Mg) 9 8
9.3.2.6. Çinko Un) 99
9.3.2.7. Mangan (Mn) 9 9
9.4. BAÐLARDA SULAMA 100
9.4.1. Sulamanýn asmalara etkisi 101
9.4.1.1. Vegetatif geliþme 101
9.4.1.2. Generatif geliþme 102
9.4.1.3. Verim 103
9.4.2. Susuzluk belirtileri 103
9.4.3. Sulama zamaný 105
9.4.4. Sulama yöntemleri 107
9.5. HASTALIK VE ZARARLILARLA SAVAÞ 110
9.5.1. Hastalýklar 111
9.5.1.1. Külleme 111
9.5.1.2. Mildiyö 113
9.5.1.3. ölü kol 114
9.5.1.4. Kurþuni küf 115
9.5.1.5. Eutypa 115
9.5.1.6. Antraknoz 116
9.5.1.7. Kav 117
9.5.1.8. Bað kanseri 118
9.5.2. Zararlýlar 118
9.5.2.1. Filoksera 118
9-5.2.2. Salkým güvesi 119
9.5.2.3. Unlu bit 120
9.5.2.4. Emici böcekler 120
9.5.2.5. Maymuncuk 121
9.5.2.6. Bað uyuzu 121
9.5.2.7. Thrips 121
9.5.2.8. Nematod 122
9.5.3. Yabancý Otlar 123
9.5.3.1.Çýkýþ öncesi kullanýlan herbisitler 125 9.5.3.2.Çýkýþ sonrasý kullanýlan herbisi tler126
9.5.3.2.1. Kontak herbisltler 126
9.5.3.2.2. Sistemik herbisitler ...127
10. BAÐLARDA BÜYÜMEYÝ DÜZENLEYÝCÝ MADDELERÝN KULLANIMI ..129
10.1. Tane geliþimini düzenlemek amacýyla 129
10.1.1. Tane tutumunu arttýrmak 129
10.1.2. Taneyi irileþtirmek 130
10.1.3. Olgunlaþmayý düzenlemek 132
10.1.3.1. Erkencilik .....132
10.1.3.2. Geçcilik 133
10.1.4. Tane ve Salkým seyreltmek 134
10.1.5. Tanelerde buruþmayý önlemek 135
10.1.6. Hasattan sonra tane dökülmesini önlemek 135
10.2. Çeliklerde köklenmeyi arttýrmak amacýyla 135
11. ASMALARA ÞEKÎL VERÝLMESÝ(TERBÝYE) 136
11.1. DAYANAKLAR 136
11.1.1. Ahþap dayanaklar 136
11.1.2. Beton dayanaklar 137
11.2. TERBÝYE SÝSTEMLERÝ 140
11.2.1. Kýsa ve orta budamaya uygun sistemler ..140
11.2.1.1. Goble sistemi 140
11.2.1.2. Çift kollu kordon sistemi ....143
11.2.1.3. Cazenave sistemi 145
11.2.2. Uzun budamaya uygun sistemler 146
11.2.2.1. Kaliforniya(duvar) sistemi ...146
11.2.2.2. AvustralyaUelli goble ) si stemi 148
11.2.2.3. Çift T sistemi 148
11.2.2.4. Büyük T sistemi 149
11.2.2.5. Guyot sistemi 149
12. BAÐCILIKTA ÇOÐALTMA YÖNTEMLERÝ 151
12.1. GENERAT1F(ÇEKÝRDEKLE) ÇOÐALTMA 151
12.2. VEGETAT1F(ÇUBUKLA) ÇOÐALTMA 151
12.2.1. Daldýrma ile çoðaltma ..151
12.2.2. Çelikle çoðaltma 153
12.2.3. Aþý ile çoðaltma 154
12.2.3.1. Baðda yapýlan aþýlar 154
12.2.3.2. Masa baþýnda yapýlan aþý ....158
ÖNSÖZ
Yurdumuzda çok geniþ bir alanda asmanýn yetiþmesi nedeniyle, ülke tarýmýnýn en önemli kollarýndan birini baðcýlýk oluþturur. Bu uðraþýyý gerek mesleði için ve gerekse küçük çapta bile olsa ev bahçelerinde amatör bir zihniyetle yapan çok sayýda kiþi mevcuttur. Fakat ülkemiz koþullarýnda kitap basýmýnýn oldukça güç bir iþ olmasý nedeniyle böyle geniþ bir kitleye hitap edecek kitaplarýn sayýsý oldukça sýnýrlýdýr. Bu kitap, öncelikle tarýmsal eðitim almakta olan kiþiler için hazýrlanmýþ, fakat bazý konular sadeleþtirilerek bu kitlenin dýþýnda kalan kiþilere de hitap etmesi amaçlanmýþtýr. Bu anlamda kitabýn hazýrlanmasýnda sadece asmanýn bilimsel tanýtýmý yanýnda; sulama ilaçlama, gübreleme gibi kültürel iþlemlere de ayrýntýlý bir þekilde yer verilmiþtir. Fakat takdir edilir ki bu tip bir kitabý hazýrlamak deðiþik kaynak kitaplardan bilgilerin saðlanmasý ile mümkündür. Dolayýsýyla bu kitapta, yazarýn kendi çalýþma alaný dýþýnda kalan kýsýmlar, yerli ve yabancý birçok esenlerden yararlanýlarak hazýrlanmýþtýr. Bu açýdan yazar, kitap hakkýndaki her türlü eleþtiri ve katkýlara açýk olacaktýr. Diðer taraftan, baðcýlýk konusunda çalýþmalar yaparak ülkemiz baðcýlýðýnýn geliþmesine ve bizlerin yetiþmesine katkýda bulunan kiþileri de ayrýca minnetle anmak gerekir.
Baðcýlýk kitabý, gerek bu iþin eðitimini görmekte olan kiþilere ve gerekse Türk çiftçisine veya bu konuya gönül verenlere bir ýþýk tutabilirse yazar için en büyük mutluluk kaynaðý olacaktýr. Kitabýn hazýrlanmasýnda bilgi birikimlerinden yararlanýlan tüm kiþilere tekrar teþekkür eder, kitabýn okuyucularýna yararlý olmasýný dilerim.
Prof. Dr. H. Ýbrahim UZUN BAÐCILIK Kitabý Antalya, 2006
ÝÇÝNDEKÝLER
1. DÜNYADA VE TÜRKÝYE'DE BAÐCILIK 1
2. ASMANIN SÝSTEMATÝKTEKÝ YERÝ 2
3. ASMANIN YAPISI 4
3 . 1 • KÖK 4
3.2. GÖVDE 6
3.3. SÜRGÜN 6
3.4. SÜLÜK 8
3 . 5 . YAPRAK 8
3.6. GÖZ ( Tomurcuk ) 14
3.7. ÇÝÇEK 15
3.7.1. çiçek tipleri 17
3.7.2. Tane t ut umu 18
3.8. MEYVE ( Üzüm) 20
3.8.1. Tanen i n geliþme devreler i
4 . ÜZÜM ÇEÞÝTLERÝ. 25
5 . ASMA ANAÇLARI 28
5.1. ANAÇLARDA ARANILAN ÖZELLÝKLER 28
5.1.1. Fi 1okseraya dayanýklýlýk 29
5.1.2. Nema t odlara dayanýklýlýk 30
5.1.3. Kuraklýða dayanýklýlýk 31
5.1.4. Ki rece dayanýklýlýk 32
5.1.5. Taban suyuna ve toprak nemine dayanýklýlýk 3 4
5.1.6. Tuza dayanýkiý1ýk 35
5.1.7. Af i n i I: e ( Uyuþma ) 35
5.2. AMERÝKAN ASMA TÜRLERÝ 37
5.3. AMERÝKAN ASMA ANAÇLARI 38
5 . .1 . 1 . Safkan anaçlar 38
5.1.2. Melez anaçlar 40
5.1.2.1. Ameriko x amerikan melezleri ... 40
5.1.2.2. Vi n i fera x amer i kan me1 ezler
5.1.2.3. Ver i mi i me 1 ez 1 er 43
6. ASMALARIN EKOLOJÝK ÝSTEKLERÝ 44
6.1. ÝKLÝM .44
6.1.1. Sýcaklýk 4 4
6.1.1.1. Toprak sýcaklýðý 44
6.1.1-2. Hava sýcaklýðý 45
6.1.1.2.1. Etkili sýcaklýk toplanu47
6.1.1.2.2. Soðuklama süresi .... 48
6.1.2. Yaðýþ 49
6.1.3. Rüzgar 49
6.2. TOPRAK 50
6.2.1. Toprak rengi 50
6.2.2. Topraðýn bünyesi 51
6.2.3. pH 51
6.2.4. Toprak derinliði 51
6.2.5. Tuzluluk 52
6.2.6. Alkalilik 52
6.2.7. Toprak tipleri 52
7. ASMANIN YILLIK SEYRî 54
7.1. ASMANIN FENOLOJÎK DEVRELERÝ 54
7.1.1. Aðlama 54
7.1.2. Uyanma 55
7.1.3. çiçeklenme 56
7.1.4. Ben düþme 58
7.1.5. Olgunlaþma(Hasat) 58
7.1.6. Yaprak dökümü 60
. 7.2. DÝNLENME DÖNEMÝ 60
7.3. VEGETASYON DÖNEMÝ 62
8. BAÐ TESÝSÝ 64
8.1. YER SEÇÝMÝ 65
8.2. ARAZÎ HAZIRLIÐI 65
8.3. DÝKÝM ARALIKLARI 66
8.4. DÝKÝM ÞEKÝLLERÝ 66
8.5. ÝÞARETLEME 67
8.6. DÝKÝM 68
8.7. GENÇ BAÐLARIN BAKIMI 72
9. BAÐLARDA YILLIK BAKIM ÝÞLERÝ
9.1. TOPRAK ÝÞLEME 74
9.1.1. Toprak i þ leme zamanlarý 76
9.1.2. Toprak iþleme þekilleri 78
9.2. BUDAMA . . 80
9.2.1. Kýþ budamasý 80
9.2.1.1. Kýþ budamasý zamaný 80
9.2.1.2. Kýþ budamasý þekilleri 81
9.2.1.2.1. Kýsa budama 8 2
9.2.1.2.2. Karýþýk budama 83
9.2.1.2.2.1. Orta budama ... 84
9.2.1.2.2.2. Uzun budama ... 84
9.2.2. Yaz budamasý 85
9.2.2.1. Filiz alma 85
9.2.2.2. Uç alma 86
9.2.2.3. Yaprak alma 87
9.2.2.4. Bilezik alma 87
9.2.2.5. Salkým seyreltmesi 88
9.2.2.6. Tane seyreltmesi 89
9.2.2.7. Sülük seyreltmesi 90
9.3. BAÐLARIN GÜBRELENMESÎ 91
9.3.1. Baðlarýn deðiþik dönemlerde gübrelenmesi . 91
9.3.1.1. Tesis gübrelemesi 91
9.3.1.2. Genç baðlarýn gübrelenmesi 91
9.3.1.3. Verimli baðlarýn gübrelenmesi .. 92
9.3.2.Asmalar in kullandýðý baþlýca besin maddeleri94
9.3.2.1. Azot (N) 94
9.3.2.2. Fosfor (P) 95
9.3.2.3. Potasyum (K) 96
9.3.2.4. Demir (Fe) 97
9.3.2.5. Magnezyum (Mg) 9 8
9.3.2.6. Çinko Un) 99
9.3.2.7. Mangan (Mn) 9 9
9.4. BAÐLARDA SULAMA 100
9.4.1. Sulamanýn asmalara etkisi 101
9.4.1.1. Vegetatif geliþme 101
9.4.1.2. Generatif geliþme 102
9.4.1.3. Verim 103
9.4.2. Susuzluk belirtileri 103
9.4.3. Sulama zamaný 105
9.4.4. Sulama yöntemleri 107
9.5. HASTALIK VE ZARARLILARLA SAVAÞ 110
9.5.1. Hastalýklar 111
9.5.1.1. Külleme 111
9.5.1.2. Mildiyö 113
9.5.1.3. ölü kol 114
9.5.1.4. Kurþuni küf 115
9.5.1.5. Eutypa 115
9.5.1.6. Antraknoz 116
9.5.1.7. Kav 117
9.5.1.8. Bað kanseri 118
9.5.2. Zararlýlar 118
9.5.2.1. Filoksera 118
9-5.2.2. Salkým güvesi 119
9.5.2.3. Unlu bit 120
9.5.2.4. Emici böcekler 120
9.5.2.5. Maymuncuk 121
9.5.2.6. Bað uyuzu 121
9.5.2.7. Thrips 121
9.5.2.8. Nematod 122
9.5.3. Yabancý Otlar 123
9.5.3.1.Çýkýþ öncesi kullanýlan herbisitler 125 9.5.3.2.Çýkýþ sonrasý kullanýlan herbisi tler126
9.5.3.2.1. Kontak herbisltler 126
9.5.3.2.2. Sistemik herbisitler ...127
10. BAÐLARDA BÜYÜMEYÝ DÜZENLEYÝCÝ MADDELERÝN KULLANIMI ..129
10.1. Tane geliþimini düzenlemek amacýyla 129
10.1.1. Tane tutumunu arttýrmak 129
10.1.2. Taneyi irileþtirmek 130
10.1.3. Olgunlaþmayý düzenlemek 132
10.1.3.1. Erkencilik .....132
10.1.3.2. Geçcilik 133
10.1.4. Tane ve Salkým seyreltmek 134
10.1.5. Tanelerde buruþmayý önlemek 135
10.1.6. Hasattan sonra tane dökülmesini önlemek 135
10.2. Çeliklerde köklenmeyi arttýrmak amacýyla 135
11. ASMALARA ÞEKÎL VERÝLMESÝ(TERBÝYE) 136
11.1. DAYANAKLAR 136
11.1.1. Ahþap dayanaklar 136
11.1.2. Beton dayanaklar 137
11.2. TERBÝYE SÝSTEMLERÝ 140
11.2.1. Kýsa ve orta budamaya uygun sistemler ..140
11.2.1.1. Goble sistemi 140
11.2.1.2. Çift kollu kordon sistemi ....143
11.2.1.3. Cazenave sistemi 145
11.2.2. Uzun budamaya uygun sistemler 146
11.2.2.1. Kaliforniya(duvar) sistemi ...146
11.2.2.2. AvustralyaUelli goble ) si stemi 148
11.2.2.3. Çift T sistemi 148
11.2.2.4. Büyük T sistemi 149
11.2.2.5. Guyot sistemi 149
12. BAÐCILIKTA ÇOÐALTMA YÖNTEMLERÝ 151
12.1. GENERAT1F(ÇEKÝRDEKLE) ÇOÐALTMA 151
12.2. VEGETAT1F(ÇUBUKLA) ÇOÐALTMA 151
12.2.1. Daldýrma ile çoðaltma ..151
12.2.2. Çelikle çoðaltma 153
12.2.3. Aþý ile çoðaltma 154
12.2.3.1. Baðda yapýlan aþýlar 154
12.2.3.2. Masa baþýnda yapýlan aþý ....158
Comment