Tweet
KIŞ BUDAMASI
Asma çubuklarının ve gerekirse yaşlı dalların kesilmesini kapsar. Asmalar genellikle tek yıllık dallar(çubuk) üzerinde salkım oluştururlar. Bu nedenle asmanın ekonomik ömrünü uzatmak ve şeklini muhafaza etmek için her yıl düzenli budanması gerekir. Budamada bırakılan çubukların boğum araları normal uzunlukta olmalıdır. Çok kısa veya uzun olanlar tercih edilmez. Budamada bırakılacak çubukların kaç gözden budanacağını belirleyen en önemli faktör dip gözlerin verimliliği yani bu gözlerden çıkacak sürgünlerin salkım oluşturup oluşturmadığıdır. Dip gözler iki yıllık daldan itibaren çubuk üzerindeki ilk üç gözü kapsar. Kış budamasında çubukta bırakılacak gözler sayılırken en dipte olan hemen iki yıllık dalın yanındaki göz sayılmaz. Bu göz kör göz olarak bilinir ve genellikle salkım oluşturmaz. îlk göz iki yıllık dala 0.5 cm kadar uzakta olan ve kısa da olsa bir boğumarasına sahip olan gözdür.
9.2.1.1. Kış budaması zamanı: Asmalar dinlenme dönemi içerisinde yani yaprak dökümünden uyanmaya kadar geçen süre içerisinde budanabilir. Fakat uyanmadan hemen önce meydana gelen ağlama dönemindeki budamadan kaçınmak gerekir. Soğuk yörelerde kış soğukları geçtikten sonra budama yapılmalıdır. Dinlenme döneminin herhangi bir zamanında yapılan budama asma gelişimini ve verimliliği pek etkilemez. Fakat çok geç yapılan budamalar uyanmayı az çok geciktirebilir. Ayrıca ilkbahar son donlarının tehlikeli olduğu yörelerde kışın çubuklar normalden daha uzun budanır. Bu durumda önce uç gözler uyanır ve dibe yakın gözlerin uyanması 7-10 gün kadar gecikir. Böylece bu süre içerisinde meydana gelebilecek don tehlikesine karşı gözlerin bir kısmı korunmuş olur. Don tehlikesi geçtikten sonra da çubuklar normal uzunlukta kalacak şekilde kısaltılır. Bu yöntem özellikle Ege bölgesindeki çekirdeksiz üzüm bağlarında uygulanmaktadır.
9.2.1-2. Kış budaması şekilleri:
Asmalardaki budamayı uygulanış biçimlerine ve seviyelerine göre iki amaçla sınıflandırabiliriz. Uygulanış biçimlerine göre: a) Saf budama
b) Karışık budama Budama seviyelerine göre:
a) Kısa budama
b) Orta budama
c) Uzun budama
Asmaların budama seviyelerini etkileyen en önemli faktör çeşidin dip gözlerinden çıkan sürgünler üzerinde salkım bulunması durumudur. Buna dip gözlerin verimliliği adı verilir. Dip gözleri verimli çeşitlerde ilk üç sürgünde salkım oluşmasına karşılık, verimsiz çeşitlerde hiç salkım bulunmaz veya çok ender olarak bulunur. Buna karşılık dip gözleri kısmen verimli çeşitlerde ise, dip sürgünlerin ancak bazılarında az miktarda salkım vardır(Şekil 9.2.1). Dip gözler genellikle çubuğun en altındaki ilk üç gözü kapsar. Dip gözlerin verimliliği esas alınarak budamada bırakılan göz sayısına bakımından; kısa, orta ve uzun ol"iak üzere üç tip budama vardır. Tüm çubuklar aynı göz seviyesinden budanırsa buna saf budama adı veri lir.Bu tip tanıklamaya daha çok kısa budama uygundur. Orta ve uzun budamada ise ürün almak amacıyla 4 veya daha uzun gözden budanan çubukların yanında, ayrıca iki gözden budanan yedek çubuklar da bulunur. Bu nedenle böyle budama şekline karışık budama adı verilir.
9.2.1.2.1. Kısa budama: Dip gözleri verimli olan çeşitlerde çubukların 1-3 göz üzerinden budanmasıdır(Seki 1 9.2.2). Bırakılacak göz sayısında, en dipte bulunan ve iki yaşlı daldan 0.5 cm uzağa kadar olan gözler dikkate alınmaz. Budamada çubuk üzerinde bırakılacak göz sayısı konusunda aşağıdaki pratik yol izlenebilir. Kurşun kalem kalınlığına kadar olan çubuklarda 1 göz, serçe parmağı kalınlığındaki çubuklarda 2 göz, orta parmak kalınlığındaki çubuklarda 3 göz
bırakılır. Ertesi yılki kış budamasında en alttaki çubuk iki gözden budanır. Diğerleri dipten kesilir. îleriki yıllarda asmalar yaşlandıkça çubukların çıktığı dallar kollardan uzaklaşabilir. Bu durumda budamada kola yakın bir obur dal bırakılarak ertesi yıl bunun üzerinde kısa budama uygulanır ve kollardan uzaklaşan yaşlı dal keşi 1ir(Şeki1 9.2.3).
Şekil 9.2.3. Kısa budamada yaşlı dalların kısaltılması. A) îlk yıl, B) Ertesi yıl budamanın yapılışı.
9.2.1.2.2. Karışık budama: Çeşitlerin dip gözleri kısmen verimli veya verimsiz olması durumunda, salkımlar daha üst gözlerden çıkan sürgünler üzerinde oluşur. Dolayısıyla budamada bırakılan göz sayısının arttırılması gerekir. Fakat bu durumda dip kısımdaki gözler genellikle uyanmaz veya uyansa bile zayıf gelişir. Bu ise önümüzdeki yıl dibe yakın kısımda budanacak çubuk bulmayı zorlaştırır. Dolayısıyla asmanın şekli kısa sürede bozulur. îşte bunun önüne geçmek amacıyla uzun ürün çubuklarının yanına, pek ürün alınmayan fakat ertesi senenin budamasında yararlanılacak kısa çubuklar bırakı1 ir(Seki 1 9.2.4). Ürün alınan uzun çubuklar 4-15 göz üzerinden budanır. Bunlara bayrak adı verilir. Yedek olarak bırakılan kısa çubuklar ise 2 gözden budanır ve ırgat adını alır. Her bayrak için bir ırgat düşünülmelidir. Ertesi yıl bayraklar dipten kesilir. Irgat üzerindeki çubuklardan dibe yakın olanı ırgat, diğeri ise bayrak olarak bırakılır. Bazen ırgat üzerindeki dallardan biri kırılmış olabilir. 0 zaman ırgat üzerindeki yine ırgat olarak bırakılır. Bayrak üzerinden de iyi gelişen çubuklardan biri bayrak olarak bırakılır. Diğerleri çıkarılır.
Karışık budama, bayrak üzerinde bırakılan göz sayısına göre iki şekilde uygulanır:
9.2.1.2.2.1. Orta budama: Bayrak üzerinde 4-7 göz
bırakılır. Daha çok dip gözleri az verimli olan ve kuvvetli
gelişen çeşitler ile salkımları küçük olan çeşitlere
uygulanabilir. Çekirdeksiz üzüm çeşidinde goble terbiye
sistemi uygulanan bağlarda yaygın olarak kullanılan bir
budama şeklidir. Fakat bazen bu çeşitte ırgat bırakılmadan
orta budama da yapılmaktadır. Razakı ve Perlette çeşitlerine
de uygulanabilecek bir budama şeklidir.
9.2.1.2.2.2. Uzun budama: Bayraklar 8-15 göz üzerinden
budanır. Çubukların gelişme durumu kuvvetli ise göz sayısı 20
ye kadar çıkarılabi1 ir.Bayraklar oldukça uzun olduğu için dip
kısımdaki gözlerde uyanmayanların oranı daha fazladır. Bunun
önüne geçmek amacıyla, bazen çubuklar aşağıya doğru eğilerek
veya bükülerek gözler uyanmaya zorlanır. Son zamanlarda
çubuklarda homojen uyanmayı sağlamak için Hidrojen siyanamid
kullanılmaktadır. Bu amaçla uyanmadan 4-6 hafta önce ve
%l-2.5 dozunda atılması gerekir.
Asma çubuklarının ve gerekirse yaşlı dalların kesilmesini kapsar. Asmalar genellikle tek yıllık dallar(çubuk) üzerinde salkım oluştururlar. Bu nedenle asmanın ekonomik ömrünü uzatmak ve şeklini muhafaza etmek için her yıl düzenli budanması gerekir. Budamada bırakılan çubukların boğum araları normal uzunlukta olmalıdır. Çok kısa veya uzun olanlar tercih edilmez. Budamada bırakılacak çubukların kaç gözden budanacağını belirleyen en önemli faktör dip gözlerin verimliliği yani bu gözlerden çıkacak sürgünlerin salkım oluşturup oluşturmadığıdır. Dip gözler iki yıllık daldan itibaren çubuk üzerindeki ilk üç gözü kapsar. Kış budamasında çubukta bırakılacak gözler sayılırken en dipte olan hemen iki yıllık dalın yanındaki göz sayılmaz. Bu göz kör göz olarak bilinir ve genellikle salkım oluşturmaz. îlk göz iki yıllık dala 0.5 cm kadar uzakta olan ve kısa da olsa bir boğumarasına sahip olan gözdür.
9.2.1.1. Kış budaması zamanı: Asmalar dinlenme dönemi içerisinde yani yaprak dökümünden uyanmaya kadar geçen süre içerisinde budanabilir. Fakat uyanmadan hemen önce meydana gelen ağlama dönemindeki budamadan kaçınmak gerekir. Soğuk yörelerde kış soğukları geçtikten sonra budama yapılmalıdır. Dinlenme döneminin herhangi bir zamanında yapılan budama asma gelişimini ve verimliliği pek etkilemez. Fakat çok geç yapılan budamalar uyanmayı az çok geciktirebilir. Ayrıca ilkbahar son donlarının tehlikeli olduğu yörelerde kışın çubuklar normalden daha uzun budanır. Bu durumda önce uç gözler uyanır ve dibe yakın gözlerin uyanması 7-10 gün kadar gecikir. Böylece bu süre içerisinde meydana gelebilecek don tehlikesine karşı gözlerin bir kısmı korunmuş olur. Don tehlikesi geçtikten sonra da çubuklar normal uzunlukta kalacak şekilde kısaltılır. Bu yöntem özellikle Ege bölgesindeki çekirdeksiz üzüm bağlarında uygulanmaktadır.
9.2.1-2. Kış budaması şekilleri:
Asmalardaki budamayı uygulanış biçimlerine ve seviyelerine göre iki amaçla sınıflandırabiliriz. Uygulanış biçimlerine göre: a) Saf budama
b) Karışık budama Budama seviyelerine göre:
a) Kısa budama
b) Orta budama
c) Uzun budama
Asmaların budama seviyelerini etkileyen en önemli faktör çeşidin dip gözlerinden çıkan sürgünler üzerinde salkım bulunması durumudur. Buna dip gözlerin verimliliği adı verilir. Dip gözleri verimli çeşitlerde ilk üç sürgünde salkım oluşmasına karşılık, verimsiz çeşitlerde hiç salkım bulunmaz veya çok ender olarak bulunur. Buna karşılık dip gözleri kısmen verimli çeşitlerde ise, dip sürgünlerin ancak bazılarında az miktarda salkım vardır(Şekil 9.2.1). Dip gözler genellikle çubuğun en altındaki ilk üç gözü kapsar. Dip gözlerin verimliliği esas alınarak budamada bırakılan göz sayısına bakımından; kısa, orta ve uzun ol"iak üzere üç tip budama vardır. Tüm çubuklar aynı göz seviyesinden budanırsa buna saf budama adı veri lir.Bu tip tanıklamaya daha çok kısa budama uygundur. Orta ve uzun budamada ise ürün almak amacıyla 4 veya daha uzun gözden budanan çubukların yanında, ayrıca iki gözden budanan yedek çubuklar da bulunur. Bu nedenle böyle budama şekline karışık budama adı verilir.
9.2.1.2.1. Kısa budama: Dip gözleri verimli olan çeşitlerde çubukların 1-3 göz üzerinden budanmasıdır(Seki 1 9.2.2). Bırakılacak göz sayısında, en dipte bulunan ve iki yaşlı daldan 0.5 cm uzağa kadar olan gözler dikkate alınmaz. Budamada çubuk üzerinde bırakılacak göz sayısı konusunda aşağıdaki pratik yol izlenebilir. Kurşun kalem kalınlığına kadar olan çubuklarda 1 göz, serçe parmağı kalınlığındaki çubuklarda 2 göz, orta parmak kalınlığındaki çubuklarda 3 göz
bırakılır. Ertesi yılki kış budamasında en alttaki çubuk iki gözden budanır. Diğerleri dipten kesilir. îleriki yıllarda asmalar yaşlandıkça çubukların çıktığı dallar kollardan uzaklaşabilir. Bu durumda budamada kola yakın bir obur dal bırakılarak ertesi yıl bunun üzerinde kısa budama uygulanır ve kollardan uzaklaşan yaşlı dal keşi 1ir(Şeki1 9.2.3).
Şekil 9.2.3. Kısa budamada yaşlı dalların kısaltılması. A) îlk yıl, B) Ertesi yıl budamanın yapılışı.
9.2.1.2.2. Karışık budama: Çeşitlerin dip gözleri kısmen verimli veya verimsiz olması durumunda, salkımlar daha üst gözlerden çıkan sürgünler üzerinde oluşur. Dolayısıyla budamada bırakılan göz sayısının arttırılması gerekir. Fakat bu durumda dip kısımdaki gözler genellikle uyanmaz veya uyansa bile zayıf gelişir. Bu ise önümüzdeki yıl dibe yakın kısımda budanacak çubuk bulmayı zorlaştırır. Dolayısıyla asmanın şekli kısa sürede bozulur. îşte bunun önüne geçmek amacıyla uzun ürün çubuklarının yanına, pek ürün alınmayan fakat ertesi senenin budamasında yararlanılacak kısa çubuklar bırakı1 ir(Seki 1 9.2.4). Ürün alınan uzun çubuklar 4-15 göz üzerinden budanır. Bunlara bayrak adı verilir. Yedek olarak bırakılan kısa çubuklar ise 2 gözden budanır ve ırgat adını alır. Her bayrak için bir ırgat düşünülmelidir. Ertesi yıl bayraklar dipten kesilir. Irgat üzerindeki çubuklardan dibe yakın olanı ırgat, diğeri ise bayrak olarak bırakılır. Bazen ırgat üzerindeki dallardan biri kırılmış olabilir. 0 zaman ırgat üzerindeki yine ırgat olarak bırakılır. Bayrak üzerinden de iyi gelişen çubuklardan biri bayrak olarak bırakılır. Diğerleri çıkarılır.
Karışık budama, bayrak üzerinde bırakılan göz sayısına göre iki şekilde uygulanır:
9.2.1.2.2.1. Orta budama: Bayrak üzerinde 4-7 göz
bırakılır. Daha çok dip gözleri az verimli olan ve kuvvetli
gelişen çeşitler ile salkımları küçük olan çeşitlere
uygulanabilir. Çekirdeksiz üzüm çeşidinde goble terbiye
sistemi uygulanan bağlarda yaygın olarak kullanılan bir
budama şeklidir. Fakat bazen bu çeşitte ırgat bırakılmadan
orta budama da yapılmaktadır. Razakı ve Perlette çeşitlerine
de uygulanabilecek bir budama şeklidir.
9.2.1.2.2.2. Uzun budama: Bayraklar 8-15 göz üzerinden
budanır. Çubukların gelişme durumu kuvvetli ise göz sayısı 20
ye kadar çıkarılabi1 ir.Bayraklar oldukça uzun olduğu için dip
kısımdaki gözlerde uyanmayanların oranı daha fazladır. Bunun
önüne geçmek amacıyla, bazen çubuklar aşağıya doğru eğilerek
veya bükülerek gözler uyanmaya zorlanır. Son zamanlarda
çubuklarda homojen uyanmayı sağlamak için Hidrojen siyanamid
kullanılmaktadır. Bu amaçla uyanmadan 4-6 hafta önce ve
%l-2.5 dozunda atılması gerekir.