Tweet
DAYANAKLAR
Asmalar kendi haline bırakılır veya süiükleriyle bir yere
tutunamazsa salkımları taşıyamaz ve dallar toprak üzerinde
çelişir. Bu ise başta hastalıklar olmak üzere çeşitli
problemler çıkarır. Asmalarda kullanılan dayanaklar
kullanılan materyalin cinsine göre ahşap, demir, beton veya plastik olabilir. Bu dayanaklarla asmalar tek tek bağımsız olarak destekleneceği gibi, ayrıca bunlar arasına çekilen teller üzerinde asmaların gelişimi sağlanarak daha verimli bir bağcılık yapılmaktadır. Yurdumuzda demir ve plastik direkler pek kullanılmaz. Demir direk kullanılırsa paslanmaya karşı önlem almak gerekir.
11.1.1. Ahşap Dayanaklar
En yaygın kullanılan dayanaklardan birisidir. Fakat ömrünün kısa olması ve yurdumuz için kalın ahşap dayanakların pahalı olması tel sisteyle birlikte kullanımını engellemektedir. Yurdumuzda ahşap daha çok 3-5 cm kalınlıkta herek olarak asmaları desteklemede kullanılır. özellikle toprak içine sokulan kısmının zamanla çürümesi ömrünü kısaltmaktadır. Kullanılan ağacın cinsine bağlı olarak hiçbir işlemden geçirilmemiş ahşap bir dayanak en fazla 5-6 yıl dayanabilmektedir. Fakat bazı önlemlerle bu ömrü birkaç misli uzatmak mümkündür, Ayrıca ahşabın yapıldığı ağacın türü de önemlidir. Bu amaçla meşe, kestane ve akasya gibi sert dokulu ağaçlar tercih edilmelidir. Kavak gibi yumuşak dokulu ağaçlar çabuk çürürler ve dayanıksızdırlar. Çam bu iki grup arasında yer alır. Ahşap dayaklarda toprak içine giren kısım ve bunun 15-20 cm yukarısına kadar koruyuculara batırıİmalıdır. Ayrıca kullanılacak ahşabın kabuğu varsa mutlaka soyulma 1ıdır. Yurdumuzda ahşap dayanaklar daha çok herek olarak kullanılmaktadır.
Ahşabın özellikle toprak içinde çürümesini önlemek amacıyla yakma, göztaşı, ve katran uygulaması gibi işlemler uygulanabilir, böylece ahşabın ömrü 2-3 misli uzatılabilir.
Yakma: Ahşabın üzerinde 'ince bir kömür tabakası oluşturur ve ahşapla toprağın teması kesilir, dolayısıyla çürümenin önüne geçilir. Fakat bu tip hazırlamada ahşabın ömrü diğerlerine göre daha kısadır.
Göztaşı: Dayanaklar metal olmayan bir kap içinde bulunan %5'lik göztaşma batırılarak on gün kadar burada tutulur. Ahşap kuru ise bu süre 15 güne çıkarılır. Daha sonra dayanaklar iyice kurutulur ve yerlerine dikilir.
Katran : Dayanakların toprağa girecek kısmı bir kap içine yerleştirilerek katranda 3-4 saat kaynatılır ve sıcak katranın ahşaba nüfuz etmesi sağlanır. Kuruduktan sonra bağdaki yerlerine dikilir.
Çürümeyi önleyici Kimyasallar: Ahşabın toprakla temas eden kısmı 24 saat kadar koruyucu içinde tutulur. Daha sonra yaklaşık 1 ay veya daha fazla sürede iyice kurutulur ve yerlerine dikilir. Koruyucular kurumadan dayanaklar yerlerine dikilmemeli ve asma koruyucularla temas etmemelidir.
11.1.2. Beton Dayanaklar
Telli terbiye sistemlerinde en yaygın kullanılan dayanaklar
beton direklerdir. Bunlar hazır satın alınabileceği gibi
yetiştiriciler tarafından da dökülebilir. Bu amaçla
hazırlanan kalıpların içine 6 lık inşaat demirinden 4 adet
uzun demir hazırlanır ve bunlar 20-25 cm arayla etriye
demirleri vasıtasıyla bağlanır. Uzun demirlerin uçları
içeriye doğru kıvrılır. Her bir m3 çakıla 250-300 kg çimento
olacak şekilde hazırlanan beton dökülür. Demirler kenarlardan 1-2 cm içeride olmalıdır. Ahşap kalıpların içine betondan kolay ayrılmasını sağlamak için zift sürülmelidir.
Beton direkler bağın ekonomik ömrü boyunca bozulmadan kalabilir. Başlangıçtaki maliyeti biraz yüksek ise de uzun yıllar kullanılacağı için ekonomik sayılır. Beton direklerin dibine beton dökülmesi direğin sağlam olmasını sağlar. Fakat maliyet nedeniyle dokülemiyorsa sadece baş direklere dökülse de olur. Direklerin dibine atılacak beton toprak yüzüne kadar çıkmamalıdır. Aksi taktirde toprak işleme güçleşir. Beton direkleri dökerken payandaların bağlanacağı noktalarda bir girinti yapılırsa payandaların kayması önlenmiş olur.
Sıra üzerindeki direklerden sıranın başındakilere baş direkler, arada kalanlara ise iç direkler adı verilir. Baş direkler içtekilere göre daha fazla yük taşıyacaklarından daha kalın olmaları gerekir. îç direkler dikey olarak yerleştirilmelerine karşılık baş direkler tek yönden binen yüke daha fazla direnç göstermesi nedeniyle yaklaşık 60 derecelik açıyla dışa doğru meyilli de dikilebilir. Ayrıca baş direklere asmaların yükü tek yönden bindiği için bunların payanda adı verilen desteklerle sağlamlaştırılması gerekir. Payandalar baş direği desteklediği yere göre iç ve dış payanda adını alır. Dış payanda olarak genellikle bükülmüş kalın tel kullanılır ve bu tel direkten belirli aralıkta açılmış bir çukura yerleştirilen lento adı adı verilen taşa veya beton bloklara bağlanır(Seki 1 11.1). Dış payandada tel sonradan gevşememesi için doğrudan lentoya bağlanmamalı, direkten ve lentodan gelen ayrı ayrı tel toprağın hemen altında veya üstünde birbirine bağlanmalıdır. İç payanda olarak daha çok beton veya ahşap direkler kulanılır.
îç payanda özellikle traktörle sıra başlarında çalışılması açısından daha kullanışlıdır fakat daha masraflıdır. Baş direkleri iç direklere göre 30 cm kadar daha derine dikmek gerekir. Dayanaklar kullanılma şekline göre herek ve direk şeklinde grup 1and irılabi1 ir.
Herek: özellikle telsiz terbiye sistemlerinde asma kollarının altına konulan ve üzümlerin toprakla temasını önlemek amacıyla kullanılan desteklere herek adı verilir. Ayrıca her bir asmanın dibine dikilen ve asmanın dik gelişimini sağlayan 3-4 cm çapındaki dayanaklara da herek denir.
Direk: özellikle telli terbiye sistemlerinde kullanılan ve tellerin geçirildiği kalın dayanaklardır. Sıra başlarında veya sıra ortasında bulunmalarına göre kalınlıkları değişir. Sıra başındakiler baş direk, içeride sıra üzerine dikilenler ise iç direk adını alır. Beton direklerin boyu 2.0-2.25 m; eni ise baş direkler için 10x10, iç direkler için 8x10 cm olsa yeterlidir. Ahşap direkler daha kalın olabilir. Direkler 7-8 m arayla dikilmelidir.
Asmalara verilen dayanaklarda yardımcı bir unsur olarak tel
kullanılmaktadır. Asmaların desteklenmesinde telin
kullanıldığı sistemlere telli terbiye sistemleri adı verilir. Tellerin 110-135 kg'lık bir kuvvetle gerilmeleri yeterli olmaktadır. Asma kollarının veya çubukların bağlandığı tellere yatırma teli, üstte sürgünlerin sülükleriyle sarıldığı tellere ise tutunma teli denir. Ürünü taşıyan tutunma teline , yatırma telinden daha fazla yük biner. Her iki tel için 3 mm'lik galvanizli tel kullanılabilir. Bağ için gerekli olan tel miktarı telin kalınlığına, sıra sayısına, sıra aralarının uzunluğuna bağlıdır. 3 m sıra arası olan bir bağ için herbir tel sırası için dekar başına yaklaşık 340 m uzunlukta tele gerek vardır. Ayrıca dış payanda olarak tel kullanılacaksa herbir baş direk için 6-8 m payanda teli hesaplamak gerekir. îç payanda kullanılacaksa baş direk sayısı kadar iç payandaya gerek vardır. Teller T demirinden geçirilecekse telin geçeceği kısım matkapla delinebilir veya tellerin geçeceği yerlerde yarıklar açılabilir. Burada önemli olan tellerin bu yataklar içinde rahatlıkla hareket edebilmesidir. Böyle olursa ileride özellikle tellerin gerilmesinde büyük kolaylık sağlanır. Teller, genellikle sıcaklık ve yük nedeniyle uzadığından 2-3 yılda bir elden geçirilip tekrar gerilmesinde yarar vardır. Tellerin gerilmesini sağlayan çeşitli aletler ve gereçler geliştirilmiştir.
BAĞCILIK KİTABI Prof. Dr. H. İbrahim UZUN
Asmalar kendi haline bırakılır veya süiükleriyle bir yere
tutunamazsa salkımları taşıyamaz ve dallar toprak üzerinde
çelişir. Bu ise başta hastalıklar olmak üzere çeşitli
problemler çıkarır. Asmalarda kullanılan dayanaklar
kullanılan materyalin cinsine göre ahşap, demir, beton veya plastik olabilir. Bu dayanaklarla asmalar tek tek bağımsız olarak destekleneceği gibi, ayrıca bunlar arasına çekilen teller üzerinde asmaların gelişimi sağlanarak daha verimli bir bağcılık yapılmaktadır. Yurdumuzda demir ve plastik direkler pek kullanılmaz. Demir direk kullanılırsa paslanmaya karşı önlem almak gerekir.
11.1.1. Ahşap Dayanaklar
En yaygın kullanılan dayanaklardan birisidir. Fakat ömrünün kısa olması ve yurdumuz için kalın ahşap dayanakların pahalı olması tel sisteyle birlikte kullanımını engellemektedir. Yurdumuzda ahşap daha çok 3-5 cm kalınlıkta herek olarak asmaları desteklemede kullanılır. özellikle toprak içine sokulan kısmının zamanla çürümesi ömrünü kısaltmaktadır. Kullanılan ağacın cinsine bağlı olarak hiçbir işlemden geçirilmemiş ahşap bir dayanak en fazla 5-6 yıl dayanabilmektedir. Fakat bazı önlemlerle bu ömrü birkaç misli uzatmak mümkündür, Ayrıca ahşabın yapıldığı ağacın türü de önemlidir. Bu amaçla meşe, kestane ve akasya gibi sert dokulu ağaçlar tercih edilmelidir. Kavak gibi yumuşak dokulu ağaçlar çabuk çürürler ve dayanıksızdırlar. Çam bu iki grup arasında yer alır. Ahşap dayaklarda toprak içine giren kısım ve bunun 15-20 cm yukarısına kadar koruyuculara batırıİmalıdır. Ayrıca kullanılacak ahşabın kabuğu varsa mutlaka soyulma 1ıdır. Yurdumuzda ahşap dayanaklar daha çok herek olarak kullanılmaktadır.
Ahşabın özellikle toprak içinde çürümesini önlemek amacıyla yakma, göztaşı, ve katran uygulaması gibi işlemler uygulanabilir, böylece ahşabın ömrü 2-3 misli uzatılabilir.
Yakma: Ahşabın üzerinde 'ince bir kömür tabakası oluşturur ve ahşapla toprağın teması kesilir, dolayısıyla çürümenin önüne geçilir. Fakat bu tip hazırlamada ahşabın ömrü diğerlerine göre daha kısadır.
Göztaşı: Dayanaklar metal olmayan bir kap içinde bulunan %5'lik göztaşma batırılarak on gün kadar burada tutulur. Ahşap kuru ise bu süre 15 güne çıkarılır. Daha sonra dayanaklar iyice kurutulur ve yerlerine dikilir.
Katran : Dayanakların toprağa girecek kısmı bir kap içine yerleştirilerek katranda 3-4 saat kaynatılır ve sıcak katranın ahşaba nüfuz etmesi sağlanır. Kuruduktan sonra bağdaki yerlerine dikilir.
Çürümeyi önleyici Kimyasallar: Ahşabın toprakla temas eden kısmı 24 saat kadar koruyucu içinde tutulur. Daha sonra yaklaşık 1 ay veya daha fazla sürede iyice kurutulur ve yerlerine dikilir. Koruyucular kurumadan dayanaklar yerlerine dikilmemeli ve asma koruyucularla temas etmemelidir.
11.1.2. Beton Dayanaklar
Telli terbiye sistemlerinde en yaygın kullanılan dayanaklar
beton direklerdir. Bunlar hazır satın alınabileceği gibi
yetiştiriciler tarafından da dökülebilir. Bu amaçla
hazırlanan kalıpların içine 6 lık inşaat demirinden 4 adet
uzun demir hazırlanır ve bunlar 20-25 cm arayla etriye
demirleri vasıtasıyla bağlanır. Uzun demirlerin uçları
içeriye doğru kıvrılır. Her bir m3 çakıla 250-300 kg çimento
olacak şekilde hazırlanan beton dökülür. Demirler kenarlardan 1-2 cm içeride olmalıdır. Ahşap kalıpların içine betondan kolay ayrılmasını sağlamak için zift sürülmelidir.
Beton direkler bağın ekonomik ömrü boyunca bozulmadan kalabilir. Başlangıçtaki maliyeti biraz yüksek ise de uzun yıllar kullanılacağı için ekonomik sayılır. Beton direklerin dibine beton dökülmesi direğin sağlam olmasını sağlar. Fakat maliyet nedeniyle dokülemiyorsa sadece baş direklere dökülse de olur. Direklerin dibine atılacak beton toprak yüzüne kadar çıkmamalıdır. Aksi taktirde toprak işleme güçleşir. Beton direkleri dökerken payandaların bağlanacağı noktalarda bir girinti yapılırsa payandaların kayması önlenmiş olur.
Sıra üzerindeki direklerden sıranın başındakilere baş direkler, arada kalanlara ise iç direkler adı verilir. Baş direkler içtekilere göre daha fazla yük taşıyacaklarından daha kalın olmaları gerekir. îç direkler dikey olarak yerleştirilmelerine karşılık baş direkler tek yönden binen yüke daha fazla direnç göstermesi nedeniyle yaklaşık 60 derecelik açıyla dışa doğru meyilli de dikilebilir. Ayrıca baş direklere asmaların yükü tek yönden bindiği için bunların payanda adı verilen desteklerle sağlamlaştırılması gerekir. Payandalar baş direği desteklediği yere göre iç ve dış payanda adını alır. Dış payanda olarak genellikle bükülmüş kalın tel kullanılır ve bu tel direkten belirli aralıkta açılmış bir çukura yerleştirilen lento adı adı verilen taşa veya beton bloklara bağlanır(Seki 1 11.1). Dış payandada tel sonradan gevşememesi için doğrudan lentoya bağlanmamalı, direkten ve lentodan gelen ayrı ayrı tel toprağın hemen altında veya üstünde birbirine bağlanmalıdır. İç payanda olarak daha çok beton veya ahşap direkler kulanılır.
îç payanda özellikle traktörle sıra başlarında çalışılması açısından daha kullanışlıdır fakat daha masraflıdır. Baş direkleri iç direklere göre 30 cm kadar daha derine dikmek gerekir. Dayanaklar kullanılma şekline göre herek ve direk şeklinde grup 1and irılabi1 ir.
Herek: özellikle telsiz terbiye sistemlerinde asma kollarının altına konulan ve üzümlerin toprakla temasını önlemek amacıyla kullanılan desteklere herek adı verilir. Ayrıca her bir asmanın dibine dikilen ve asmanın dik gelişimini sağlayan 3-4 cm çapındaki dayanaklara da herek denir.
Direk: özellikle telli terbiye sistemlerinde kullanılan ve tellerin geçirildiği kalın dayanaklardır. Sıra başlarında veya sıra ortasında bulunmalarına göre kalınlıkları değişir. Sıra başındakiler baş direk, içeride sıra üzerine dikilenler ise iç direk adını alır. Beton direklerin boyu 2.0-2.25 m; eni ise baş direkler için 10x10, iç direkler için 8x10 cm olsa yeterlidir. Ahşap direkler daha kalın olabilir. Direkler 7-8 m arayla dikilmelidir.
Asmalara verilen dayanaklarda yardımcı bir unsur olarak tel
kullanılmaktadır. Asmaların desteklenmesinde telin
kullanıldığı sistemlere telli terbiye sistemleri adı verilir. Tellerin 110-135 kg'lık bir kuvvetle gerilmeleri yeterli olmaktadır. Asma kollarının veya çubukların bağlandığı tellere yatırma teli, üstte sürgünlerin sülükleriyle sarıldığı tellere ise tutunma teli denir. Ürünü taşıyan tutunma teline , yatırma telinden daha fazla yük biner. Her iki tel için 3 mm'lik galvanizli tel kullanılabilir. Bağ için gerekli olan tel miktarı telin kalınlığına, sıra sayısına, sıra aralarının uzunluğuna bağlıdır. 3 m sıra arası olan bir bağ için herbir tel sırası için dekar başına yaklaşık 340 m uzunlukta tele gerek vardır. Ayrıca dış payanda olarak tel kullanılacaksa herbir baş direk için 6-8 m payanda teli hesaplamak gerekir. îç payanda kullanılacaksa baş direk sayısı kadar iç payandaya gerek vardır. Teller T demirinden geçirilecekse telin geçeceği kısım matkapla delinebilir veya tellerin geçeceği yerlerde yarıklar açılabilir. Burada önemli olan tellerin bu yataklar içinde rahatlıkla hareket edebilmesidir. Böyle olursa ileride özellikle tellerin gerilmesinde büyük kolaylık sağlanır. Teller, genellikle sıcaklık ve yük nedeniyle uzadığından 2-3 yılda bir elden geçirilip tekrar gerilmesinde yarar vardır. Tellerin gerilmesini sağlayan çeşitli aletler ve gereçler geliştirilmiştir.
BAĞCILIK KİTABI Prof. Dr. H. İbrahim UZUN