Tweet
BAĞCILIKTA TERBİYE SİSTEMLERİ
Bağ tesisini ne şekilde yapacağımızı ve aşılamanın nasıl olduğunu gördük. Bu dersimizde de bağlarda uygulanan başlıca terbiye sistemlerini ve budamayı öğreneceğiz. Bağlarda uygulayacağımız terbiye şekli ve budama, ürünün miktarını, kalitesini ve maliyetini doğrudan etkilediğinden yanlış yapılması kötü sonuçlar doğurur. Bu nedenle bu konu üzerinde biraz fazla duracağız.
Terbiye şekli yetiştirilen üzüm çeşidinin özelliğine, bağ bölgesinin iklim ve toprak durumuna, mahalli imkanlarına, bağcının bilgisi ve becerisine göre seçilir.
Önce en yaygın olarak uygulanan geleneksel terbiye şekillerinden gobleyi, sonra en çok kullanılan telli terbiye şekillerinden bir kaçını açıklayacağız.
4.1. Geleneksel Terbiye sistemleri
4.1.1. Goble Terbiye Şekli
Yurdumuz bağlarında en yaygın kullanılan terbiye şeklidir. Tesisi kolay ve ucuzdur. Omcalar 30-100 cm arasında değişen yükseklikte taçlandırılırlar. Gövde üzerinde 3-5 kol ve her kolun ucunda çeşide ve yörelere göre 2-4 göz üzerinden kısa budanan budama çubukları bulunur.
Şekil 23. Goble terbiye şekli verilmiş iki ayrı omca.
İlk tesis yıllarında omca gövdesi kendisini taşıyabilecek kalınlığa gelinceye kadar dibine bir herek dikilir. İznik'te Müşküle üzüm çeşidi bağlarında her kola bir herek dikilir. Sürgünler bağlanmadığında kırılma ihtimali fazladır. Ayrıca taban arazilerdeki böyle terbiye edilmiş bağlarda sık sık don tehlikesiyle karşılaşılır.
Bu sistemde bağlar mekanizasyona imkan vermediğinden toprak işleme, mücadele gibi kültürel işlemler insan gücüyle yapılır.
Goble terbiye şeklinden başka ülkemizin değişik yörelerinde rastlanan serpene, ağaca sardırma, herek, Bursa, İznik, Kemalpaşa, çardak gibi geleneksel terbiye şekilleri de vardır.
4.2. Telli Terbiye Sistemleri
4.2.1. Kordon Terbiye Şekli
Kordon şekli, belirli yükseklikteki gövde üzerinden tele yatırılmış bir veya iki yöne doğru uzanan yaşlı kollar ile bunların üzerinde 20-25 cm aralıklarla teşkil edilmiş ve mahsule budanan başlardan ibarettir.
Bu terbiye sisteminde mahsulün omca üzerinde dağılımı iyi, hastalık ve zararlılar ile mücadele ve toprak işleme ve diğer kültürel işlemlerde mekanizasyon imkanı kolaydır.
Kordon şeklinde omcaların gövde kol ve sürgünlerin desteğini sağlamak için direk ve tellere ihtiyacımız vardır. Kullanılacak direkler ağaç, beton veya demir olabilir.
Sıra üzeri mesafeye bağlı olarak değişmekle birlikte 4-5 omcada bir 2 m boyunda 7-10 cm kalınlığında direkler dikilir. Sıra başları ile gerekirse orta kısımlarında direklerin yıkılmaması için payanda konur. Bu direkler üzerine kolların yatırılacağı yükseklikten tek sıra 1. tel, bunun 35-40 cm yüksekliğinden çift sıra tel ve 2. telin 50-55 cm yukarısından 3. tel gerilir. Yazlık sürgünler yeterli uzunluğa geldiklerinde çift sıra tel arasına alınarak daha düzgün bir şekilde bulunmaları sağlanmaktadır.
Kordon şekli Cardinal, Alphonse, Müşküle ve Razakı gibi iri salkımlı sofralık üzüm çeşitleri için çok uygundur. Tek kollu ve çift kollu olarak uygulanabildiği gibi gövde yüksekliği ve kollar üzerindeki başlarda yapılan değişik budamalarla Lenz Mozer terbiye şekli ve tek kollu pergole şekli gibi çeşitli adlarla anılan terbiye şekilleri geliştirilmiştir. Bu şekilde kısa budamaya olanak veren kordon terbiye şekli, karışık budamaya uygun hale gelmektedir.
Şekil 24. Kordon terbiye şeklinin oluşturulması
Şekil 25. Kordon terbiye şekli verilmiş bir omca
Ege Bölgesi’nde yetiştirilen ve dip gözleri verimsiz olan çekirdeksiz üzüm veya küçük salkımlı şaraplık ve şıralık çeşitler goble yani kordon şeklinde terbiye edilirse üzüm miktarı düşer. Bu çeşitlerle kurulan bağların uzun karışık budamaya imkan verecek şekilde Guyot şekli, Avustralya sistemi (Telli Goble), çift T sistemi gibi terbiye sistemleriyle terbiye edilmesi gerekmektedir.
4.2.2. Guyot Terbiye Şekli
Bu şekli oluşturmak için sıra başındaki omcanın yanına 2-2,10 m uzunlukta payandalı bir direk, daha sonra 6 – 7,5 m de bir olacak şekilde ara direkler dikilir. Sıra sonuna yine payandalı bir direk konur. Direkler dikildikten sonra yerden 60-65 cm yükseklikten 3 mm kalınlığında bir sıra tel, bunun 35-40 cm üzerinden yan yana çift sıra tel, bunların 50 - 55 cm üzerinden yine çift olmak üzere 2 mm kalınlığında 3. sıra tel geçirilir.
Şekil 26. Guyot terbiye şeklinin oluşturulması
Omcaların dibindeki hereğe en yakın olan ve düzgün gelişen bir sürgün hariç diğerleri dibinden temizlenir. Sürgün ilk tel seviyesini 30- 40 cm geçince tel hizasından ucu alınır. Ucu koparılan sürgün üzerinde koltuklar gelişir. Bunlardan telin 15-20 cm altında olanlardan karşılıklı ikisi bırakılır. Diğerleri dibinden çıkarılır. Koltuk sürgünleri 30- 40 cm olunca birisi bir tarafa diğeri öbür tarafa gelecek şekilde birinci tele bağlanır. Kışın bu sürgünler iki göz üzerinden budanır. Üçüncü yıl sonunda omcada ikisi sağda ikisi solda dört sürgün bulunur. Bunlardan uçtakiler 2-9 göz üzerinden, gövdeye yakın olanlar 2 şer göz üzerinden budanır. Uzun budanan sürgünlerden birisi sağa diğeri sola bükülerek uçlardan alt tele bağlanır.
Böylece omcalara çift kollu guyot şekli verilmiş olunur. Eğer tek kollu guyot şekli yapmak istiyorsak çift kol yerine 1 kol teşkil ettirilir.
Şekil 27. Guyot terbiye şekli verilmiş bir omca
Bağ tesisini ne şekilde yapacağımızı ve aşılamanın nasıl olduğunu gördük. Bu dersimizde de bağlarda uygulanan başlıca terbiye sistemlerini ve budamayı öğreneceğiz. Bağlarda uygulayacağımız terbiye şekli ve budama, ürünün miktarını, kalitesini ve maliyetini doğrudan etkilediğinden yanlış yapılması kötü sonuçlar doğurur. Bu nedenle bu konu üzerinde biraz fazla duracağız.
Terbiye şekli yetiştirilen üzüm çeşidinin özelliğine, bağ bölgesinin iklim ve toprak durumuna, mahalli imkanlarına, bağcının bilgisi ve becerisine göre seçilir.
Önce en yaygın olarak uygulanan geleneksel terbiye şekillerinden gobleyi, sonra en çok kullanılan telli terbiye şekillerinden bir kaçını açıklayacağız.
4.1. Geleneksel Terbiye sistemleri
4.1.1. Goble Terbiye Şekli
Yurdumuz bağlarında en yaygın kullanılan terbiye şeklidir. Tesisi kolay ve ucuzdur. Omcalar 30-100 cm arasında değişen yükseklikte taçlandırılırlar. Gövde üzerinde 3-5 kol ve her kolun ucunda çeşide ve yörelere göre 2-4 göz üzerinden kısa budanan budama çubukları bulunur.
Şekil 23. Goble terbiye şekli verilmiş iki ayrı omca.
İlk tesis yıllarında omca gövdesi kendisini taşıyabilecek kalınlığa gelinceye kadar dibine bir herek dikilir. İznik'te Müşküle üzüm çeşidi bağlarında her kola bir herek dikilir. Sürgünler bağlanmadığında kırılma ihtimali fazladır. Ayrıca taban arazilerdeki böyle terbiye edilmiş bağlarda sık sık don tehlikesiyle karşılaşılır.
Bu sistemde bağlar mekanizasyona imkan vermediğinden toprak işleme, mücadele gibi kültürel işlemler insan gücüyle yapılır.
Goble terbiye şeklinden başka ülkemizin değişik yörelerinde rastlanan serpene, ağaca sardırma, herek, Bursa, İznik, Kemalpaşa, çardak gibi geleneksel terbiye şekilleri de vardır.
4.2. Telli Terbiye Sistemleri
4.2.1. Kordon Terbiye Şekli
Kordon şekli, belirli yükseklikteki gövde üzerinden tele yatırılmış bir veya iki yöne doğru uzanan yaşlı kollar ile bunların üzerinde 20-25 cm aralıklarla teşkil edilmiş ve mahsule budanan başlardan ibarettir.
Bu terbiye sisteminde mahsulün omca üzerinde dağılımı iyi, hastalık ve zararlılar ile mücadele ve toprak işleme ve diğer kültürel işlemlerde mekanizasyon imkanı kolaydır.
Kordon şeklinde omcaların gövde kol ve sürgünlerin desteğini sağlamak için direk ve tellere ihtiyacımız vardır. Kullanılacak direkler ağaç, beton veya demir olabilir.
Sıra üzeri mesafeye bağlı olarak değişmekle birlikte 4-5 omcada bir 2 m boyunda 7-10 cm kalınlığında direkler dikilir. Sıra başları ile gerekirse orta kısımlarında direklerin yıkılmaması için payanda konur. Bu direkler üzerine kolların yatırılacağı yükseklikten tek sıra 1. tel, bunun 35-40 cm yüksekliğinden çift sıra tel ve 2. telin 50-55 cm yukarısından 3. tel gerilir. Yazlık sürgünler yeterli uzunluğa geldiklerinde çift sıra tel arasına alınarak daha düzgün bir şekilde bulunmaları sağlanmaktadır.
Kordon şekli Cardinal, Alphonse, Müşküle ve Razakı gibi iri salkımlı sofralık üzüm çeşitleri için çok uygundur. Tek kollu ve çift kollu olarak uygulanabildiği gibi gövde yüksekliği ve kollar üzerindeki başlarda yapılan değişik budamalarla Lenz Mozer terbiye şekli ve tek kollu pergole şekli gibi çeşitli adlarla anılan terbiye şekilleri geliştirilmiştir. Bu şekilde kısa budamaya olanak veren kordon terbiye şekli, karışık budamaya uygun hale gelmektedir.
Şekil 24. Kordon terbiye şeklinin oluşturulması
Şekil 25. Kordon terbiye şekli verilmiş bir omca
Ege Bölgesi’nde yetiştirilen ve dip gözleri verimsiz olan çekirdeksiz üzüm veya küçük salkımlı şaraplık ve şıralık çeşitler goble yani kordon şeklinde terbiye edilirse üzüm miktarı düşer. Bu çeşitlerle kurulan bağların uzun karışık budamaya imkan verecek şekilde Guyot şekli, Avustralya sistemi (Telli Goble), çift T sistemi gibi terbiye sistemleriyle terbiye edilmesi gerekmektedir.
4.2.2. Guyot Terbiye Şekli
Bu şekli oluşturmak için sıra başındaki omcanın yanına 2-2,10 m uzunlukta payandalı bir direk, daha sonra 6 – 7,5 m de bir olacak şekilde ara direkler dikilir. Sıra sonuna yine payandalı bir direk konur. Direkler dikildikten sonra yerden 60-65 cm yükseklikten 3 mm kalınlığında bir sıra tel, bunun 35-40 cm üzerinden yan yana çift sıra tel, bunların 50 - 55 cm üzerinden yine çift olmak üzere 2 mm kalınlığında 3. sıra tel geçirilir.
Şekil 26. Guyot terbiye şeklinin oluşturulması
Omcaların dibindeki hereğe en yakın olan ve düzgün gelişen bir sürgün hariç diğerleri dibinden temizlenir. Sürgün ilk tel seviyesini 30- 40 cm geçince tel hizasından ucu alınır. Ucu koparılan sürgün üzerinde koltuklar gelişir. Bunlardan telin 15-20 cm altında olanlardan karşılıklı ikisi bırakılır. Diğerleri dibinden çıkarılır. Koltuk sürgünleri 30- 40 cm olunca birisi bir tarafa diğeri öbür tarafa gelecek şekilde birinci tele bağlanır. Kışın bu sürgünler iki göz üzerinden budanır. Üçüncü yıl sonunda omcada ikisi sağda ikisi solda dört sürgün bulunur. Bunlardan uçtakiler 2-9 göz üzerinden, gövdeye yakın olanlar 2 şer göz üzerinden budanır. Uzun budanan sürgünlerden birisi sağa diğeri sola bükülerek uçlardan alt tele bağlanır.
Böylece omcalara çift kollu guyot şekli verilmiş olunur. Eğer tek kollu guyot şekli yapmak istiyorsak çift kol yerine 1 kol teşkil ettirilir.
Şekil 27. Guyot terbiye şekli verilmiş bir omca
Comment