Tweet
GÖZLER
Gözler, etrafı tüy ve pullarla çevrilerek dış etkilerden korunmuş bir büyüme noktalandır. Bunlar, meyve ağaçlarında dal, yaprak ve çiçekleri oluştururlar. Genellikle şekilleri ve yapılan meyve tür ve çeşitlerine göre değişmektedir. Tomurcuk ise, ilkbahar gelişme periyodunda başlayıp, kış dinlenme periyoduna girinceye kadar evrimini tamamlayan odun, yaprak ve mevve gözlerinin temellerini teşkil eden oluşumlardır. Bazen tomurcukların büyüme ve gelişmesi, çiçek tomurcuklarında olduğu gibi, meyve ağaçlarının beslenme durumuna ve içinde bulundukları ekolojik koşullara ve anaçlara bağlı olarak dinlenme periyodunda da devam edebilmektedir.
Gözler, yuvarlak, basık, sivri, üçgen şeklinde veya kabarık olabilirler. Gözler, .yapılarına göre saf ve karışık olarak sınıflanabileceği gibi; yaprak, odun ve çiçek gözleri olmak üzere de üç kısımda incelenebilirler.
Badem, vişne, kiraz, kaysı ve şeftali gibi meyve ağaçlarının meyve gözleri saf, buna karşılık elma, armut, trabzon hurması gibi meyve türlerinin meyve gözleri ise karışık gözdür. Birinciler sürdüğü zaman yalnız çiçekler, diğerleri sürdüğünde yaprak ve çiçekler birlikte oluşur. Trabzon hurması, ayva, incir vb. meyve türlerinin bazı odun gözleri de karışıktır. Bunların sürmeleri halinde, hem sürgünler, hem de çiçekler oluşur.
Yaprak gözleri basık, üçgen ya da hafif kabarık sivri, oval vb. değişik şekillerde olabileceği gibi, üzerleri tür veya çeşitlere göre tüylü veya tüysüz olabilir. Bu gözler saf gözlerdir. Bunlar ilkbahar gelişme periyodunda sürerler ve yalnız yapraklan oluştururlar. Bu suretle de ağacın beslenmesine ve meyvelerin kaliteli olmalarına yardımcı olurlar (Şekil 24-.25"
Odun gözleri de saf gözlerdir. Büyüme noktalarında bulunacağı gibi, odun dallarının uzun ekseni üzerinde de oluşurlar. Bunların sürmeleri sonucu oluşacak odun dalları ağaçların şekil almalarına ve gelişmelerine yararlar. Basık, kabarık, üçgen şeklinde tüylü, tüysüz veya diken şeklinde olabilirler (Şekil 23).
Şekil 24. Tüylü yaprak gözleri.
Şekil 23. Odun gözleri.
Şekil 25. Yaprak gözleri.
Çiçek gözleri meyve dallarında bulunur. Şekilleri iri, kabarık yuvarlak, veya oval olabilir. Çiçeklerin oluşmasına yararlar
Şekil 25. Yaprak gözleri.
Şekil 26. Sert (1) ve yumuşak (2) çekirdekli meyve türlerinde
Gözler, sürme zamanlarına göre hazır, uyur ve latent olmak üzere üç şekilde incelenir.
Hazır gözler oluştukları gelişme periyodu içerisinde sürerler,
(Uyur gözlerin) sürmeleri ve gelişebilmeleri için bir dinlenme periyodunun geçmesi gerekmektedir. (Şekil 23). Meyve ağaçlanndaki gözlerin tümü bu yapıdadır, bunların sürmeleriyle çiçekler, yapraklar ve odun dalları oluşur.
(Latent gözler ancak bir etkinin veya ekolojik faktörlerin ya da aşın gübrelemenin sonucu gelişebilirler (Şekil 20). Bunlar, meyve ağaçlarında istenmeyen obur dalların oluşmasına da neden olurlar.
Gruplarına göre de gözler tek, ikiz, üçüz vb. şekillerde adlandırılmıştır (Adriance ve Brison 1955; Morettini, 1963) (Şekil 20).
Dalların üzerindeki konumlarına göre de, gözleri, uç gözler, dalların uç, yani büyüme noktalannda; yan gözler, dalların uzun ekseni üzerinde, stipüler gözler ise bir gözün alt kısmının sağ ve sol tarafında çok küçük oluşumlar halinde bulunurlar. Stipüler gözler, olağan koşullarda ana gözün baskısı altında bulunduğu için süremezler. Ancak, ekolojik ya da mekanik bir etkiyle bu baskı ortadan kalkarsa veya ana göz koparılırsa bu gözler sürer ve yeni dalların oluşmasına neden olurlar. Yetiştiricilerin bu gözlerden oluşacak dalları yakından izlemeleri gerekir. Çünkü bunlardan karşılıklı olarak iki dal oluşur. Bu dallar serbest büyüdükleri takdirde, birbirleriyle rekabet eder, aynı noktadan oluştukları için de ağaçlarda dal sıklığına ve ağaçların karışık, düzensiz şekil almasına neden olurlar. Dolayısıyla, bu dallardan iyi gelişen ve dış tarafta büyüyeni bırakılıp di Serinin kesilmesi gerekir.
Gözler, etrafı tüy ve pullarla çevrilerek dış etkilerden korunmuş bir büyüme noktalandır. Bunlar, meyve ağaçlarında dal, yaprak ve çiçekleri oluştururlar. Genellikle şekilleri ve yapılan meyve tür ve çeşitlerine göre değişmektedir. Tomurcuk ise, ilkbahar gelişme periyodunda başlayıp, kış dinlenme periyoduna girinceye kadar evrimini tamamlayan odun, yaprak ve mevve gözlerinin temellerini teşkil eden oluşumlardır. Bazen tomurcukların büyüme ve gelişmesi, çiçek tomurcuklarında olduğu gibi, meyve ağaçlarının beslenme durumuna ve içinde bulundukları ekolojik koşullara ve anaçlara bağlı olarak dinlenme periyodunda da devam edebilmektedir.
Gözler, yuvarlak, basık, sivri, üçgen şeklinde veya kabarık olabilirler. Gözler, .yapılarına göre saf ve karışık olarak sınıflanabileceği gibi; yaprak, odun ve çiçek gözleri olmak üzere de üç kısımda incelenebilirler.
Badem, vişne, kiraz, kaysı ve şeftali gibi meyve ağaçlarının meyve gözleri saf, buna karşılık elma, armut, trabzon hurması gibi meyve türlerinin meyve gözleri ise karışık gözdür. Birinciler sürdüğü zaman yalnız çiçekler, diğerleri sürdüğünde yaprak ve çiçekler birlikte oluşur. Trabzon hurması, ayva, incir vb. meyve türlerinin bazı odun gözleri de karışıktır. Bunların sürmeleri halinde, hem sürgünler, hem de çiçekler oluşur.
Yaprak gözleri basık, üçgen ya da hafif kabarık sivri, oval vb. değişik şekillerde olabileceği gibi, üzerleri tür veya çeşitlere göre tüylü veya tüysüz olabilir. Bu gözler saf gözlerdir. Bunlar ilkbahar gelişme periyodunda sürerler ve yalnız yapraklan oluştururlar. Bu suretle de ağacın beslenmesine ve meyvelerin kaliteli olmalarına yardımcı olurlar (Şekil 24-.25"
Odun gözleri de saf gözlerdir. Büyüme noktalarında bulunacağı gibi, odun dallarının uzun ekseni üzerinde de oluşurlar. Bunların sürmeleri sonucu oluşacak odun dalları ağaçların şekil almalarına ve gelişmelerine yararlar. Basık, kabarık, üçgen şeklinde tüylü, tüysüz veya diken şeklinde olabilirler (Şekil 23).
Şekil 24. Tüylü yaprak gözleri.
Şekil 23. Odun gözleri.
Şekil 25. Yaprak gözleri.
Çiçek gözleri meyve dallarında bulunur. Şekilleri iri, kabarık yuvarlak, veya oval olabilir. Çiçeklerin oluşmasına yararlar
Şekil 25. Yaprak gözleri.
Şekil 26. Sert (1) ve yumuşak (2) çekirdekli meyve türlerinde
Gözler, sürme zamanlarına göre hazır, uyur ve latent olmak üzere üç şekilde incelenir.
Hazır gözler oluştukları gelişme periyodu içerisinde sürerler,
(Uyur gözlerin) sürmeleri ve gelişebilmeleri için bir dinlenme periyodunun geçmesi gerekmektedir. (Şekil 23). Meyve ağaçlanndaki gözlerin tümü bu yapıdadır, bunların sürmeleriyle çiçekler, yapraklar ve odun dalları oluşur.
(Latent gözler ancak bir etkinin veya ekolojik faktörlerin ya da aşın gübrelemenin sonucu gelişebilirler (Şekil 20). Bunlar, meyve ağaçlarında istenmeyen obur dalların oluşmasına da neden olurlar.
Gruplarına göre de gözler tek, ikiz, üçüz vb. şekillerde adlandırılmıştır (Adriance ve Brison 1955; Morettini, 1963) (Şekil 20).
Dalların üzerindeki konumlarına göre de, gözleri, uç gözler, dalların uç, yani büyüme noktalannda; yan gözler, dalların uzun ekseni üzerinde, stipüler gözler ise bir gözün alt kısmının sağ ve sol tarafında çok küçük oluşumlar halinde bulunurlar. Stipüler gözler, olağan koşullarda ana gözün baskısı altında bulunduğu için süremezler. Ancak, ekolojik ya da mekanik bir etkiyle bu baskı ortadan kalkarsa veya ana göz koparılırsa bu gözler sürer ve yeni dalların oluşmasına neden olurlar. Yetiştiricilerin bu gözlerden oluşacak dalları yakından izlemeleri gerekir. Çünkü bunlardan karşılıklı olarak iki dal oluşur. Bu dallar serbest büyüdükleri takdirde, birbirleriyle rekabet eder, aynı noktadan oluştukları için de ağaçlarda dal sıklığına ve ağaçların karışık, düzensiz şekil almasına neden olurlar. Dolayısıyla, bu dallardan iyi gelişen ve dış tarafta büyüyeni bırakılıp di Serinin kesilmesi gerekir.