Tweet
MEYVE AĞAÇLARINA VERİLECEK ŞEKİLLER
İlk insan, göçebe yaşamından düzenli ve devamlı bir yerleşime geçtikten sonra doğal halde büyüyen ağaçların şekillerinden esinlenerek meyve ağaçlarına şekil vermeyi düşünmüş olabilir. Bu düşünce, özellikle Orta Çağlarda Avrupa'da birçok budama şekillerinin ortaya konmasının esasını oluşturmuştur. Bu devirde yetiştiriciler ağaçlara şekil verirken estetiği ön plana alarak çalışmalar yapmışlardır. Nitekim, ilk zamanlar Avrupa'da; Fransa, Belçika ve İtalya'da meyve ağaçlarına göze hoş görünen ve bir düzlem üzerinde gelişen Cassonatti, Ferragutti, Lepage, değişik palmet, kordon ve Bouchc-Thomas gibi geometrik şekiller verilmiştir (Şekil 41, 42, 43, 44).
Buna karşılık Çin ve Japonya'da dini etkiler altında kalınarak değişik şekillerin de verildiği görülmüştür (Breviglieri, 1957).
Daha sonraları bitki fizyolojisindeki gelişmeler, tüketicilerin isteklerindeki değişmeler, uluslararası ulaşımın kolaylaşması ve yeni pazarların oluşması, soğuk hava fizyolojisi ve teknolojisindeki ilerlemeler vb. diğer faktörler yüzünden meyve bahçelerinin kuruluş sistemlerinde olduğu kadar, budamanın uygulanması ve ağaçlara verilecek şekiller yönünde de ilerlemeler ve gelişmeler olmuştur. Bunun sonucu, meyve ağaçlanna daha az masrafı gerektiren, kaliteli ürün miktarını artırıcı ekonomik şekiller verilmeye başlanmıştır. Nitekim, Amerika'da değişik Doruk Dallı ve Avrupa'da yapay budama şekilleri böylece tutunup, yayılmıştır. Özünde meyve ağaçlarına verilen şekilleri inceleyecek olursak görürüz ki, bunlar doğal ve yapay olmak üzere iki grup içerisinde toplanmaktadır.
Doğal şekiller, ağaçların kalıtsal yapılan sonucu alacağı şekillerdir. Goble, Doruk Dallı, Piramit ve Değişik Doruk Dallı şekilleri bu grup içerisinde toplamak olasıdır (Micke, 1980).
Yapay şekiller ise, ağaçların doğal gelişmeler sonucunda alacakları şeklin dışında bunlara araştıncı ya da yetiştiriciler tarafından verilecek şekillerdir. Bunlar bir düzlem üzerinde gelişirler, palmetler ve kodonlar olmak üzere biribirinden farklı iki grup içerisinde toplanabilirler.
Palmetler; dalların durumlarına göre, yatay, meyilli, düzensiz, verrier, şamdan kollu, tek U ve ipsilon (Y) palmetler ve Cosenatti, lepage olmak üzere değişik isimler altında toplanır (Şekil 45).
Kordonların ise, dal sayıları ve durumlarına göre dik, yatay, eğik ve iki taraflı yatay olmak üzere değişik isimler altında incelenebilir (Şekil 46).
Ağaçların kalıtsal yapılan gereği alacaklan taç şekilleri, hiç şüphesiz, bunlara verilecek şekillerin seçimi üzerine etkilidir. Doğal halde büyüyen meyve tür ve çeşitlerinin aldıklan şekiller incelenirse, her meyve tür ve hatta çeşidinin diğerlerinden farklı bir şekil aldığı görülür. Nitekim kayısı, ceviz, elma, kestane vb. ağaçlann tacı yuvarlak; buna karşılık armut ve kiraz ağaçlannın taçlan koniktir (Şekil 47).
Bu durumda birincilere konik, ikincilere ise yuvarlak bir şekil vermek meyve ağacını alışmadığı bir şekli almaya zorlamaktır. Öte yandan, doğal şekillerin incelenmeleri veya bunlar hakkında bilginin yeterli olması, meyve ağaçlanna şekiller verilirken, bunlann vegetatif gelişmelerini düzenlemek bakımından da yararlı olur. Bununla beraber, vegetatif gelişmenin düzenlenmesinde bu bilgi veya incelemeler güvenilir temeller veremez. Çünkü, ağaçlara verilecek şekillerin çevre şartlanna uygun ve verimliliklerinin iyi olmaları gerekir. Bu nedenle, meyve ağaçlanna şekil vermeden önce, yetiştirilmek istenen meyve tür ve çeşidinin bazı fizyolojik özelliklerinin, yetiştirileceği çevre koşullannın ve ekonomik durumun da iyice incelenmesi ve bilinmesi gerekmektedir.
Meyve fidanlarına şekil verirken, beslenme fizyolojisi ile buna bağlı olarak tür ve çeşitlerin özel budama istekleri, meyve tür ve çeşitlerinin özel dallanma şekilleri, budamaya karşı dal ve dalcıkların yapacağı tepki gibi bilgilerin yeterli olması ayrıca önem kazanır. Çevrenin ekolojik koşullan ağaçlara verilecek şeklin seçimi üzerine etki yapan önemli bir faktördür. Örneğin, kurak bölgelerde, meyve ağaçlarına iç kısımlarında nem tutacak yapay bir ortam yaratmağa ve güneşin zararlı etkilerinden korumağa uygun, kapalı şekillerin verilmeleri gerekir. Öte yandan, bu gibi yerlerde topraktaki suyun kısa zamanda buharlaşmasını önlemek amacıyla tacın toprağa yakın, yani gövdelerin bodur olmaları istenir. Oysa, nemli bölgelerde durum tamamen aksi şekilde düşünülmelidir. Yani fidanlar, iç kısımlarında fazla nem tutmayacak şekilde açık ve aşın toprak neminden fazla zararlanmayacak şekilde de yüksek gövdeli olarak şekillendirilmclidirler (Fochessati, 1982).
Birçok araştıncı, değişik ekolojik koşullarda ağaçlara verilecek şekillerin seçimi üzerinde araştırmalar yapmışlardır. Hilkenbaumer (1960),
İlk insan, göçebe yaşamından düzenli ve devamlı bir yerleşime geçtikten sonra doğal halde büyüyen ağaçların şekillerinden esinlenerek meyve ağaçlarına şekil vermeyi düşünmüş olabilir. Bu düşünce, özellikle Orta Çağlarda Avrupa'da birçok budama şekillerinin ortaya konmasının esasını oluşturmuştur. Bu devirde yetiştiriciler ağaçlara şekil verirken estetiği ön plana alarak çalışmalar yapmışlardır. Nitekim, ilk zamanlar Avrupa'da; Fransa, Belçika ve İtalya'da meyve ağaçlarına göze hoş görünen ve bir düzlem üzerinde gelişen Cassonatti, Ferragutti, Lepage, değişik palmet, kordon ve Bouchc-Thomas gibi geometrik şekiller verilmiştir (Şekil 41, 42, 43, 44).
Buna karşılık Çin ve Japonya'da dini etkiler altında kalınarak değişik şekillerin de verildiği görülmüştür (Breviglieri, 1957).
Daha sonraları bitki fizyolojisindeki gelişmeler, tüketicilerin isteklerindeki değişmeler, uluslararası ulaşımın kolaylaşması ve yeni pazarların oluşması, soğuk hava fizyolojisi ve teknolojisindeki ilerlemeler vb. diğer faktörler yüzünden meyve bahçelerinin kuruluş sistemlerinde olduğu kadar, budamanın uygulanması ve ağaçlara verilecek şekiller yönünde de ilerlemeler ve gelişmeler olmuştur. Bunun sonucu, meyve ağaçlanna daha az masrafı gerektiren, kaliteli ürün miktarını artırıcı ekonomik şekiller verilmeye başlanmıştır. Nitekim, Amerika'da değişik Doruk Dallı ve Avrupa'da yapay budama şekilleri böylece tutunup, yayılmıştır. Özünde meyve ağaçlarına verilen şekilleri inceleyecek olursak görürüz ki, bunlar doğal ve yapay olmak üzere iki grup içerisinde toplanmaktadır.
Doğal şekiller, ağaçların kalıtsal yapılan sonucu alacağı şekillerdir. Goble, Doruk Dallı, Piramit ve Değişik Doruk Dallı şekilleri bu grup içerisinde toplamak olasıdır (Micke, 1980).
Yapay şekiller ise, ağaçların doğal gelişmeler sonucunda alacakları şeklin dışında bunlara araştıncı ya da yetiştiriciler tarafından verilecek şekillerdir. Bunlar bir düzlem üzerinde gelişirler, palmetler ve kodonlar olmak üzere biribirinden farklı iki grup içerisinde toplanabilirler.
Palmetler; dalların durumlarına göre, yatay, meyilli, düzensiz, verrier, şamdan kollu, tek U ve ipsilon (Y) palmetler ve Cosenatti, lepage olmak üzere değişik isimler altında toplanır (Şekil 45).
Kordonların ise, dal sayıları ve durumlarına göre dik, yatay, eğik ve iki taraflı yatay olmak üzere değişik isimler altında incelenebilir (Şekil 46).
Ağaçların kalıtsal yapılan gereği alacaklan taç şekilleri, hiç şüphesiz, bunlara verilecek şekillerin seçimi üzerine etkilidir. Doğal halde büyüyen meyve tür ve çeşitlerinin aldıklan şekiller incelenirse, her meyve tür ve hatta çeşidinin diğerlerinden farklı bir şekil aldığı görülür. Nitekim kayısı, ceviz, elma, kestane vb. ağaçlann tacı yuvarlak; buna karşılık armut ve kiraz ağaçlannın taçlan koniktir (Şekil 47).
Bu durumda birincilere konik, ikincilere ise yuvarlak bir şekil vermek meyve ağacını alışmadığı bir şekli almaya zorlamaktır. Öte yandan, doğal şekillerin incelenmeleri veya bunlar hakkında bilginin yeterli olması, meyve ağaçlanna şekiller verilirken, bunlann vegetatif gelişmelerini düzenlemek bakımından da yararlı olur. Bununla beraber, vegetatif gelişmenin düzenlenmesinde bu bilgi veya incelemeler güvenilir temeller veremez. Çünkü, ağaçlara verilecek şekillerin çevre şartlanna uygun ve verimliliklerinin iyi olmaları gerekir. Bu nedenle, meyve ağaçlanna şekil vermeden önce, yetiştirilmek istenen meyve tür ve çeşidinin bazı fizyolojik özelliklerinin, yetiştirileceği çevre koşullannın ve ekonomik durumun da iyice incelenmesi ve bilinmesi gerekmektedir.
Meyve fidanlarına şekil verirken, beslenme fizyolojisi ile buna bağlı olarak tür ve çeşitlerin özel budama istekleri, meyve tür ve çeşitlerinin özel dallanma şekilleri, budamaya karşı dal ve dalcıkların yapacağı tepki gibi bilgilerin yeterli olması ayrıca önem kazanır. Çevrenin ekolojik koşullan ağaçlara verilecek şeklin seçimi üzerine etki yapan önemli bir faktördür. Örneğin, kurak bölgelerde, meyve ağaçlarına iç kısımlarında nem tutacak yapay bir ortam yaratmağa ve güneşin zararlı etkilerinden korumağa uygun, kapalı şekillerin verilmeleri gerekir. Öte yandan, bu gibi yerlerde topraktaki suyun kısa zamanda buharlaşmasını önlemek amacıyla tacın toprağa yakın, yani gövdelerin bodur olmaları istenir. Oysa, nemli bölgelerde durum tamamen aksi şekilde düşünülmelidir. Yani fidanlar, iç kısımlarında fazla nem tutmayacak şekilde açık ve aşın toprak neminden fazla zararlanmayacak şekilde de yüksek gövdeli olarak şekillendirilmclidirler (Fochessati, 1982).
Birçok araştıncı, değişik ekolojik koşullarda ağaçlara verilecek şekillerin seçimi üzerinde araştırmalar yapmışlardır. Hilkenbaumer (1960),
Comment