Tweet
Doruk Dallı Şekil
Kurak bölgeler için uygun ve yararlı hir şekildir. Genellikle, taç, üç ana dalla, orta kısımda gelişen bir doruk dalından oluşur. Elma, armut, şeftali, kayısı kiraz, vişne vb. mevve ağaçlarına kolaylıkla uygulanabilir. Bu şeklin Goble şeklinden farklı yönü, ortasında bir doruk dalının bulunması ve değişik doruk dallı şekilden farkı ise, doruk dalının şekillenmeden dik olarak büyümesine devam etmesidir. Genellikle, alışılmış olduğu gibi, kış aylarında fidanlara şekil verilmektedir. Ancak, yetiştiricinin zamanının uygun olduğu sürede yaz aylarında da fidanlar şekillendirilebilir. Hatta bazı hallerde, hem yaz, hem kış olmak üzere birbirini izleyen mevsimlerde de şekillendirme yapılabilir ki, bu son uygulama daha çok sağlık verilebilir.
Birinci Yıl
Kış aylarında ya da ilkbahar gelişme periyodu başlamadan bir süre önce bir yıllık fidan, topraktan 40-60 cm yükseklikte, en üstteki gözü aşı noktasının kesik yüzeyine bakan, iyi oluşmuş 4-5 göz üzerinden, 4-5 cm'lik bir parça bırakıldıktan ve bu parça üzerindeki gözler kopartıldıktan sonra kesilir. Böylece, fidan kendi haline gelişmeye bırakılır. Bunun sonucu fidanda 4-5 sürgün oluşmağa başlar. Bunlar anaç, çevrenin ekolojik koşullan, toprağın verimliliğine bağlı olarak büyüme ve gelişmeğe devam ederler. Yaz gelişme periyodu süresince, fidanın sulama, zararlı ve hastalıklarla savaş ve gübreleme gibi bakım işleri düzenli olarak yürütülerek, sürgünlerin sağlıklı gelişmelerine yardımcı olunur (Şekil 55).
Yaz.gelişme periyodunda sürgünlerin odunsulaşmağa başladıkları Haziran, Temmuz ve Ağustos ayları veya şiddetli soğuklar geçtikten sonra kış aylan içerisinde fidanlara ilk şekilleri verilebilir. Bu amaçla, fidanlann gövdesi üzerinde düzenli dağılmış, gelişmeleri eşit kuvvette olan 3 ana ve bunlann ortalannda gelişen doruk dalı olmak üzere 4 dal seçilir. Seçilecek dallann gövde ile yaptıklan açılann 45°, kendi aralanndakilerin ise 120° lik açılar olmasına dikkat edilir (Şekil 55-3). Bu seçimden arta kalan dallar, eğilip bükülerek gelişmeden alıkonur. Doruk dalını dik büyütmek amacıyla bu dal, bırakılan tırnağa çekilerek bağlanır. Bu işlemler yapıldıktan sonra dallardaki gelişmeğe bağlı olarak, yani dallann uzunluklanna göre, kesim yüksekliği saptanır. Dallann uzunluklan 40 cm'den az ise, bunlara dokunulmaz. Ancak daha uzun olarak gelişen dallar 40-60 cm yükseklikten eşit uzunlukta kesilebilir. Doruk dalın yalnız orta kısmı doldurulması isteniyorsa, o takdirde buna dokunulmaz, aksi takdirde doruk dalı da ana dallarla birlikte kesilirler (Şekil 55-3). Doruk dalından oluşacak dallar bağ olarak kullanılmaları halinde meyve ağırlıklarının artması sonucu dalların eğilme ve kırılmalarını önleyecek gibi herek koymak işlem ve zorunluluğunu da ortadan kaldırabilir. Bu durum, hiç şüphesiz, iş saatlerinden ve işçi ücretlerinden ekonomi sağlaması bakımından önemlidir.
Meyve fidanlarına şekil verirken, ana dallar arasında gelişme bakımından bir eşitsizlik ve dengesizlik var ise, o takdirde, zayıf gelişen dalın uzunluğu dikkate alınarak diğerleri kesilir, zayıf dala dokunulmaz, kuvvetli büyüyen dalın açısı genişletilir, zayıf büyüyen dalın ise açısı daraltılır. Zayıf gelişen daldaki çiçekler kopartılır, kuvvetli daldaki çiçekler olduğu gibi bırakılır.
İkinci Yıl
İlk şekil verilen fidanların ana dallarından ilkbahar gelişme periyodunda 3-5 yeni dal oluşmağa başlar. Daha önce de belirtildiği gibi, bu dalların sağlıklı büyütülmeleri fidanın alacağı şekil ve verime başlaması bakımından çok önemlidir. Bu nedenle, bunların sağlıklı ve kuvvetli gelişmeleri için fidanlar zamanında sulanmalı, gübrelenmeli ve zararlılarla savaş vb. bakım işleri gereği gibi yeterli olarak zamanında yapılmalıdır.
Yaz gelişme periyodu içerisinde sürgünler odunsulaştıktan sonra, ya da kış aylarında her ana daldan biri ana dalın devamını sağlayan, diğeri yardımcı dal olmak üzere iki ve doruk dalından bir dal seçilir (Şekil 56).
Geri kalan dallar durumlarına göre bükülür, eğilir ya da kesilir. Ana dallar üzerinde seçilecek yardımcı dalların aynı yönde ve doruk dalından seçilecek dalın da bir önceki yılın kesim yüzeyi yönünde olması gerekir. Şayet, ana dallar üzerindeki fazla dallarla, doruk dalındakilerin karşılıklı çekilip bağlanmaları olası ise, bunun hemen yapılması doğru olur.
Fidanlar üzerinde yukarıda belirtilen işler yapıldıktan sonra dalların kesilmelerine başlanır. Bu amaçla öncelikle, ana dalların ve doruk dalının gelişmesi incelenir. Bunlar 40-60 cm üzerinde bir gelişme gösteriyorsa kısaltılır, aksi halde bu dallara dokunulmaz. Bu dalların uçlarında tüylü ve boğum aralan kısa yaz sürgünleri oluşmuş ise, o takdirde bunların mutlak kesilip atılması gerekir. Aksi halde bu oluşumlardan dal uçlarında buket şeklinde çok zayıf dallar oluşur. Bunlarda dalın gelişmesini önler, sonuçta meyve ağacı da gelişmeden geri kalır, çalılaşır.
Ancak, ana dalların uzunlukları 60-80 cm ise, bunlar meyve ağaçlarının tür ve çeşidinin kesime karşı tepkisi, çevrenin ekolojik koşullan ve toprak verimliliği dikkate alınarak bir miktar kısaltılmalıdır. Yardımcı dallar da genel prensiplere uygun olarak kesilir. Yani, ana dallann uçlarından 45°'lik açı yapacak doğrunun yardımcı dala dokunduğu noktalar kesim yerlerini gösterir. Kesimler iyi oluşmuş toprağa bakan gözler üzerinden yapıldığında kış budaması tamamlanmış olur.
Üçüncü ve Sonraki Yıllar
İlkbahar ve yaz gelişme periyodlarında ağaçlarda gerekli bakım işleri yürütülür. Bütün bunlardan sonra her yıl ana ve yardımcı dallar üzerinde oluşacak 3-5 daldan birer tanesi ana ve yardımcı dalların devamını, birer tanesi de bunların yardımcı dalını oluşturmak üzere ikişer dal seçilir. Geri kalan dallar ise durumlarına göre, eğilir.bükülür ve bağ olarak kullanılır ya da kesilip atılır. Ana dallar 40-50, yardımcı dallar 20-30 cm yükseklikten kesilmek suretiyle, ağaçlarda 5 yardımcı dal oluşuncaya kadar şekillendirilmeye devam edilir (Şekil 57).
Her yıl yardımcı dalların yönlerinin bir öncekinin aksi yönünde olmasına özen gösterilir. Böylece dallar arasında simetri ve denge gerçekleştirilmiş ve bunların birbirlerini gölgelemesi önlenmiş olur.
Kurak bölgeler için uygun ve yararlı hir şekildir. Genellikle, taç, üç ana dalla, orta kısımda gelişen bir doruk dalından oluşur. Elma, armut, şeftali, kayısı kiraz, vişne vb. mevve ağaçlarına kolaylıkla uygulanabilir. Bu şeklin Goble şeklinden farklı yönü, ortasında bir doruk dalının bulunması ve değişik doruk dallı şekilden farkı ise, doruk dalının şekillenmeden dik olarak büyümesine devam etmesidir. Genellikle, alışılmış olduğu gibi, kış aylarında fidanlara şekil verilmektedir. Ancak, yetiştiricinin zamanının uygun olduğu sürede yaz aylarında da fidanlar şekillendirilebilir. Hatta bazı hallerde, hem yaz, hem kış olmak üzere birbirini izleyen mevsimlerde de şekillendirme yapılabilir ki, bu son uygulama daha çok sağlık verilebilir.
Birinci Yıl
Kış aylarında ya da ilkbahar gelişme periyodu başlamadan bir süre önce bir yıllık fidan, topraktan 40-60 cm yükseklikte, en üstteki gözü aşı noktasının kesik yüzeyine bakan, iyi oluşmuş 4-5 göz üzerinden, 4-5 cm'lik bir parça bırakıldıktan ve bu parça üzerindeki gözler kopartıldıktan sonra kesilir. Böylece, fidan kendi haline gelişmeye bırakılır. Bunun sonucu fidanda 4-5 sürgün oluşmağa başlar. Bunlar anaç, çevrenin ekolojik koşullan, toprağın verimliliğine bağlı olarak büyüme ve gelişmeğe devam ederler. Yaz gelişme periyodu süresince, fidanın sulama, zararlı ve hastalıklarla savaş ve gübreleme gibi bakım işleri düzenli olarak yürütülerek, sürgünlerin sağlıklı gelişmelerine yardımcı olunur (Şekil 55).
Yaz.gelişme periyodunda sürgünlerin odunsulaşmağa başladıkları Haziran, Temmuz ve Ağustos ayları veya şiddetli soğuklar geçtikten sonra kış aylan içerisinde fidanlara ilk şekilleri verilebilir. Bu amaçla, fidanlann gövdesi üzerinde düzenli dağılmış, gelişmeleri eşit kuvvette olan 3 ana ve bunlann ortalannda gelişen doruk dalı olmak üzere 4 dal seçilir. Seçilecek dallann gövde ile yaptıklan açılann 45°, kendi aralanndakilerin ise 120° lik açılar olmasına dikkat edilir (Şekil 55-3). Bu seçimden arta kalan dallar, eğilip bükülerek gelişmeden alıkonur. Doruk dalını dik büyütmek amacıyla bu dal, bırakılan tırnağa çekilerek bağlanır. Bu işlemler yapıldıktan sonra dallardaki gelişmeğe bağlı olarak, yani dallann uzunluklanna göre, kesim yüksekliği saptanır. Dallann uzunluklan 40 cm'den az ise, bunlara dokunulmaz. Ancak daha uzun olarak gelişen dallar 40-60 cm yükseklikten eşit uzunlukta kesilebilir. Doruk dalın yalnız orta kısmı doldurulması isteniyorsa, o takdirde buna dokunulmaz, aksi takdirde doruk dalı da ana dallarla birlikte kesilirler (Şekil 55-3). Doruk dalından oluşacak dallar bağ olarak kullanılmaları halinde meyve ağırlıklarının artması sonucu dalların eğilme ve kırılmalarını önleyecek gibi herek koymak işlem ve zorunluluğunu da ortadan kaldırabilir. Bu durum, hiç şüphesiz, iş saatlerinden ve işçi ücretlerinden ekonomi sağlaması bakımından önemlidir.
Meyve fidanlarına şekil verirken, ana dallar arasında gelişme bakımından bir eşitsizlik ve dengesizlik var ise, o takdirde, zayıf gelişen dalın uzunluğu dikkate alınarak diğerleri kesilir, zayıf dala dokunulmaz, kuvvetli büyüyen dalın açısı genişletilir, zayıf büyüyen dalın ise açısı daraltılır. Zayıf gelişen daldaki çiçekler kopartılır, kuvvetli daldaki çiçekler olduğu gibi bırakılır.
İkinci Yıl
İlk şekil verilen fidanların ana dallarından ilkbahar gelişme periyodunda 3-5 yeni dal oluşmağa başlar. Daha önce de belirtildiği gibi, bu dalların sağlıklı büyütülmeleri fidanın alacağı şekil ve verime başlaması bakımından çok önemlidir. Bu nedenle, bunların sağlıklı ve kuvvetli gelişmeleri için fidanlar zamanında sulanmalı, gübrelenmeli ve zararlılarla savaş vb. bakım işleri gereği gibi yeterli olarak zamanında yapılmalıdır.
Yaz gelişme periyodu içerisinde sürgünler odunsulaştıktan sonra, ya da kış aylarında her ana daldan biri ana dalın devamını sağlayan, diğeri yardımcı dal olmak üzere iki ve doruk dalından bir dal seçilir (Şekil 56).
Geri kalan dallar durumlarına göre bükülür, eğilir ya da kesilir. Ana dallar üzerinde seçilecek yardımcı dalların aynı yönde ve doruk dalından seçilecek dalın da bir önceki yılın kesim yüzeyi yönünde olması gerekir. Şayet, ana dallar üzerindeki fazla dallarla, doruk dalındakilerin karşılıklı çekilip bağlanmaları olası ise, bunun hemen yapılması doğru olur.
Fidanlar üzerinde yukarıda belirtilen işler yapıldıktan sonra dalların kesilmelerine başlanır. Bu amaçla öncelikle, ana dalların ve doruk dalının gelişmesi incelenir. Bunlar 40-60 cm üzerinde bir gelişme gösteriyorsa kısaltılır, aksi halde bu dallara dokunulmaz. Bu dalların uçlarında tüylü ve boğum aralan kısa yaz sürgünleri oluşmuş ise, o takdirde bunların mutlak kesilip atılması gerekir. Aksi halde bu oluşumlardan dal uçlarında buket şeklinde çok zayıf dallar oluşur. Bunlarda dalın gelişmesini önler, sonuçta meyve ağacı da gelişmeden geri kalır, çalılaşır.
Ancak, ana dalların uzunlukları 60-80 cm ise, bunlar meyve ağaçlarının tür ve çeşidinin kesime karşı tepkisi, çevrenin ekolojik koşullan ve toprak verimliliği dikkate alınarak bir miktar kısaltılmalıdır. Yardımcı dallar da genel prensiplere uygun olarak kesilir. Yani, ana dallann uçlarından 45°'lik açı yapacak doğrunun yardımcı dala dokunduğu noktalar kesim yerlerini gösterir. Kesimler iyi oluşmuş toprağa bakan gözler üzerinden yapıldığında kış budaması tamamlanmış olur.
Üçüncü ve Sonraki Yıllar
İlkbahar ve yaz gelişme periyodlarında ağaçlarda gerekli bakım işleri yürütülür. Bütün bunlardan sonra her yıl ana ve yardımcı dallar üzerinde oluşacak 3-5 daldan birer tanesi ana ve yardımcı dalların devamını, birer tanesi de bunların yardımcı dalını oluşturmak üzere ikişer dal seçilir. Geri kalan dallar ise durumlarına göre, eğilir.bükülür ve bağ olarak kullanılır ya da kesilip atılır. Ana dallar 40-50, yardımcı dallar 20-30 cm yükseklikten kesilmek suretiyle, ağaçlarda 5 yardımcı dal oluşuncaya kadar şekillendirilmeye devam edilir (Şekil 57).
Her yıl yardımcı dalların yönlerinin bir öncekinin aksi yönünde olmasına özen gösterilir. Böylece dallar arasında simetri ve denge gerçekleştirilmiş ve bunların birbirlerini gölgelemesi önlenmiş olur.