Tweet
Şeftali Yetiştiriciliğinde Bahçe Tesis Ederken Dikkat Edilecekler
Bahçe tesisi
Şeftali tüm gelişimini kısa sürede tamamlayan ve erken meyveye yatan bir bitkidir. İyi bakıma kolay cevap verir. Toprağının iyi işlenip, hazırlanması gerekir. Şeftali bahçelerinin dikimden önce derin ve yüzeysel sürülerek hazırlanmaları gerekir. Son sürümle beraber dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi verilmesi en uygunudur.
Aşı bölgesi, toprak yüzeyinden 5-10 cm. yukarda kalacak şekilde ve durgun dönemde fidan dikimi yapılır. Dikim aralığının belirlenmesinde; iklim, toprağın kuvveti, anaç, çeşidin büyüme gücü gibi faktörler dikkate alınmalıdır. Kuvvetli toprak ve iyi bakım şartlarında aralık daha geniş tutulur. Genel itibarla dikim aralığı 5x5 m. verilmekte ise de, belirtilen faktörler ışığında bu aralığın belirlenmesi en uygun olanıdır.
Bahçe tesis edilmeden önce; bahçenin hangi amaçla kurulduğu, tesisten beklenilen hedefler çok iyi belirlenmeli, bunun için gerekli teknik ve ekonomik altyapı geniş çapta düşünülerek, sağlam bir zemin hazırlığı yapılmalıdır.
Şeftali bahçeleri genel olarak, 1 yaşlı fidanlarla kurulur. Fidan dikimi tercihen sonbaharda yapılır. Ancak kışı soğuk geçen yerlerde ilkbahar dikimi tavsiye edilir.
Dikim derinliğinde en iyi ölçü fidanları, fidanlıktaki derinliğinden daha derin dikmektir. Pratikte aşı yerinin toprak yüzeyinde kalması ile derinlik aynıdır.
Fidanların kökleri sökülürken zedelenmemeli, koparılmamalı ve yaralanan kısımlar yara üzerinden kesilmelidir.
Gövde yüksekliği isteğe bağlı olup, bodur olarak yetiştirilecek ağaçlarda ortalama 0.70 -0.80 cm yükseklik uygundur.
Bahçe tesisinde, öteki meyvelerde olduğu gibi derin bir toprak işlemesi şarttır. Bahçede ağaçlar arasında anaca ve toprak şartlarına göre 5 x 5 m veya 6 x 6 m mesafe bırakılmalıdır.
7.2. Budama
Şeftali ağaçları diğer meyve ağaçlarına göre daha fazla budama ister. Bunun nedeni meyvelerin 1 yıllık dallarda teşekkül etmesidir. Her yıl düzenli ürün alınabilmesi için, yeterli miktarda yıllık sürgün olmalıdır. Yetiştiricilik yönünden çok hassas olup, iyi bir budama, gübreleme ve sulama ile uzun ömürlü olabilirler. Tüm meyvelerde olduğu gibi şeftalide de ağaçta uygun bir tacın oluşturulması ve ileriki yıllarda bu şeklin korunması çok önemlidir. Bu nedenle meyve ağaçlarına şekil vermeden önce yetiştirilmek istenen meyve tür ve çeşidinin, bazı fizyolojik özellikleri, yetiştirileceği ekolojik şartlar ve ekonomik kriterler de iyi incelenmelidir.
Şeftali ağaçlarında iki tip budama uygulanır. Yeni dikilen fidanlarda şekil budaması yapılır. Şeftali ağaçlarına goble veya değişik doruk dallı şekil verilir. Kurak bölgelerde ortası kapalı bölgemiz için de uygun olan doruk dallı şekil verilir.
Diğer budama ise mahsule yatmış şeftali ağaçlarında uygulanan mahsul budamasıdır. Şeftalilerde meyveler buket dalları ve yıllık sürgünler üzerinde meydana gelir. Bu nedenle her yıl yeni sürgün teşekkülünün sağlanması gerektiği için sert budama uygulanır.
İyi bir budama yapabilmek için dal çeşitlerinin ve üzerinde bulunan gözlerin (çiçek gözü, odun gözü) durumu dikkate alınmalıdır. Budama esnasında çiçek ve odun gözlerini karışık şekilde taşıyan dallar bırakılmalı, yalnız çiçek gözü taşıyan dallar kesilmelidir.
Budama uygulamalarında gerekiyorsa önce kalın dal kesimi yapılmalı sonra ana dallar üzerindeki dallar seyreltilmelidir. Ana dallar üzerinde 20-25 cm ara ile çıkış yerleri ve yönleri farklı dallar bırakılmalıdır. Bırakılan dalların uzunluğu 50-60 cm den fazla ise 1/3 oranında uçları kesilmelidir. Ana dalların uçları bir yan dal üzerinde kesilmeli, uç kısmında birbirine yakın iki veya daha fazla dal bırakılmalıdır.
Şeftalide genellikle Goble (çanak) terbiye şekli kullanılıyor ise de modifiye lider sisteminden de başarılı sonuçlar alınmaktadır.
Dikimden sonraki 3-4. hafta sonuna kadar sürgünler gelişmeye bırakılır. Bu süre sonunda ana gövde üzerinde birbiri üstüne gelmeyecek şekilde 4-5 çatı dalı seçimi yapılıp, diğerleri çıkartılır. 120cm’nin sonundaki kuvvetli olan uç dal lider olarak bırakılır. Diğer yan dallar arasında 15 cm uzaklık olmalıdır. 5 dal seçildiği zaman, en alttaki dalın toprak seviyesinden 40 cm yukarıda olması gerekir.
İkinci büyüme mevsiminin sonunda ağaç çok hafif budanır. Lider dalın gelişmesini tehlikeye koyan her yan dal, dışa bakan göz üzerinden kısaltılır.
Üçüncü büyüme mevsiminde hafif budama yapılmalıdır. Çatı dallarından çıkan dallardan uygun olan 2-3 tanesi bırakılıp diğerleri çıkarılır. Bunların uçları dışa doğru hafif alınabilir. Kuvvetli kesim istenmez. Birbirine giren ve dikey gelişen dal ve dalcıklar çıkarılır. Eğer çatı iyi teşekkül etmiş ise, lider dalın gelişmesini engellemek için ağaç yana doğru açılır.
Dördüncü büyüme mevsiminde de çok az budama yapılmalıdır. Bu dönemde, çiçek ve meyve oluşmasını engellemek için, kuvvetli budamadan özellikle kaçınılmalıdır. Gövdede bulunan kalabalık sürgünler seyreltilebilir. Önceki yıl yapılmamış ise, lider bu zamanda zayıflatılır.
Verim çağına gelmiş şeftali ağaçlarının her yıl budanması önemlidir. Aksi halde ağaç yana ve yukarı doğru çabuk ve kuvvetli gelişir.
7.2.1Şekil Budaması : Meyve fidanlarına şekil verirken, beslenme fizyolojisi ile buna bağlı olarak tür ve çeşitlerin özel budama istekleri, özel dallanma şekilleri, budamaya karşı dal ve dalcıkların vereceği tepki gibi bilgiler ve çevresel ekolojik şartların iyi bilinmesi gereklidir.
Kurak bölgelerde meyve ağaçlarına, iç kısımlarında nem tutacak yapay bir ortam oluşturmaya ve güneş’in zararlı etkilerinden korumaya uygun (doruk dallı şekil gibi) kapalı şekillerin verilmesi gerekir.Aynı zamanda böyle yerlerde, topraktaki suyun kısa zamanda buharlaşmasını önlemek amacıyla tacın, toprağa yakın yani, gövdelerin bodur olması istenir.
Nemli bölgelerde ise, bu durumun tersi olması amaçlanır.Yani fidanlar iç kısımlarında fazla nem tutmayacak şekilde açık (goble gibi) ve aşırı toprak neminden zararlanmayacak şekilde de yüksek gövdeli olarak şekillendirilmelidir.
Belirtilen bu kriterler göz önüne alınarak; goble,değişik doruk dallı ve palmet taçlandırma şekillerinden en uygun olanı tatbik edilmelidir.
ŞEKİL 4 : Bir Fidana Değişik Doruk Dallı Şeklin Verilmesi
1-Şekil verilmek üzere tepesi kesilmiş bir yıllık fidan
2-Bir yıllık fidan
3-İlk şekil verilmiş fidan
4-İkinci yıl budaması yapılmış fidan.
7.2.1.1GOBLE ŞEKLİ
Şeftali ağaçlarına şekil budaması olarak Goble, Doruk Dallı, Değişik Doruk Dallı (Modified Leader ) gibi sistemler uygulanmaktadır. Her üç sistem içinde şekil budamasına fidanlar bahçeye dikildikten sonra başlanır. Tokat yöresinde yaygın olarak kullanılan şekil Goble sistemidir. Ancak, Tokat yöresi yarı kurak iklim özelliği göstermekte; Goble sistemi ise bol yağış alan nemli bölgeler için önerilmektedir. Bu nedenle Tokat yöresinde Goble sisteminden kesinlikle en kısa zamanda vazgeçilmelidir.
7.2.1.2Goble Sisteminin Başlıca SakıncalarıGoble sisteminde ana dallar, gövde üzerinde hemen hemen aynı noktadan çıkmaktadır. Bunun sonucu olarak ana dallar kuvvetli gelişememekte dolayısıyla verim daha az olmakta ve dalların kırıma riski artmaktadır. Bu sistemde ağacın ortası açık olduğundan dalların güneş ışınlarıyla direkt teması söz konusudur. Buda yaz sıcaklarında dalların yanmasına neden olmakta dolayısıyla ağacın ömrünü ve verimini olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca oluşan meyvelerde kalitesiz olmaktadır.Aşırı kış soğuklarından en fazla zararı Goble sistemiyle şekillendirilmiş ağaçlar görür.
Tokat ikliminin yarı kurak oluşu ve şeftali bahçelerinin genellikle yamaçlarda tesis edildiği dikkate alındığında en uygun budama sisteminin Değişik Doruk Dallı Şekil olduğu görülecektir.
7.2.1.3Değişik Doruk Dallı Şekil (Modified Leader)
Bu budama şekli, gövde üzerinde muntazam aralıklarla sarmal (spiral) olarak dağılmış 4-5 dalın oluşturduğu bir şekil olup kuvvetli ve dipten itibaren sürgün yapan şeftali için uygun bir şekildir.
7.2.1.4Birinci Yıl
İlkbaharda, gelişme periyodundan önce fidanlar 110-120 cm yükseklikten kesilir. Şayet fidan boyları verilen uzunluk civarında ise, fidan kesilmeden bırakılır. İlkbahar gelişme periyodunun başlamasıyla birlikte fidanlardaki gözler sürmeye, yeni sürgünler oluşturmaya başlar. Sürgünlerin odunsulaştığı yaz gelişme periyodunda fidan üzerinde beş ana dal seçilir. Bu amaçla; yerden itibaren 40 cm yüksekliğinde ve hakim rüzgar yönünde bulunan dal, birinci ana dal olmak üzere birbirinden 10-20 cm aralıklarla gövde ile 45 derece, kendi aralarında 72 derecelik açı bulunan sarmal şekilde dağılmış ve uçtaki en kuvvetli dal lider olmak üzere 4 ana dal daha seçilir. Geriye kalan dallar, gelişmeden alı konulmak üzere eğilir yada bükülür.
Bu işlemler tamamlandıktan sonra sıra ana dalların kesimine gelir. Bu dallar 40 cm den daha kısa iseler bunlara dokunulmaz; olduğu gibi bırakılır. Dallar arasında gelişme bakımından fark var ise kesimler en az gelişen dala göre ayarlanır. Diğer yandan ana dalların uç kısımlarında meyve gözü veya sık gözlü, beyaz tüylü yaz sürgünleri oluşmuş ise öncelikle bunların kesilmeleri gerekir. Aksi takdirde bunlardan çok kısa, zayıf ve ağacın gelişmesini bozan sürgünler oluşur. Bu işlemler tamamlandıktan sonra ana dallar 40-60 cm uzunlukta kalacak şekilde ve toprağa bakan gözler üzerinden kesilir. Böylece kış budaması tamamlanmış olur.
Bahçe tesisi
Şeftali tüm gelişimini kısa sürede tamamlayan ve erken meyveye yatan bir bitkidir. İyi bakıma kolay cevap verir. Toprağının iyi işlenip, hazırlanması gerekir. Şeftali bahçelerinin dikimden önce derin ve yüzeysel sürülerek hazırlanmaları gerekir. Son sürümle beraber dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi verilmesi en uygunudur.
Aşı bölgesi, toprak yüzeyinden 5-10 cm. yukarda kalacak şekilde ve durgun dönemde fidan dikimi yapılır. Dikim aralığının belirlenmesinde; iklim, toprağın kuvveti, anaç, çeşidin büyüme gücü gibi faktörler dikkate alınmalıdır. Kuvvetli toprak ve iyi bakım şartlarında aralık daha geniş tutulur. Genel itibarla dikim aralığı 5x5 m. verilmekte ise de, belirtilen faktörler ışığında bu aralığın belirlenmesi en uygun olanıdır.
Bahçe tesis edilmeden önce; bahçenin hangi amaçla kurulduğu, tesisten beklenilen hedefler çok iyi belirlenmeli, bunun için gerekli teknik ve ekonomik altyapı geniş çapta düşünülerek, sağlam bir zemin hazırlığı yapılmalıdır.
Şeftali bahçeleri genel olarak, 1 yaşlı fidanlarla kurulur. Fidan dikimi tercihen sonbaharda yapılır. Ancak kışı soğuk geçen yerlerde ilkbahar dikimi tavsiye edilir.
Dikim derinliğinde en iyi ölçü fidanları, fidanlıktaki derinliğinden daha derin dikmektir. Pratikte aşı yerinin toprak yüzeyinde kalması ile derinlik aynıdır.
Fidanların kökleri sökülürken zedelenmemeli, koparılmamalı ve yaralanan kısımlar yara üzerinden kesilmelidir.
Gövde yüksekliği isteğe bağlı olup, bodur olarak yetiştirilecek ağaçlarda ortalama 0.70 -0.80 cm yükseklik uygundur.
Bahçe tesisinde, öteki meyvelerde olduğu gibi derin bir toprak işlemesi şarttır. Bahçede ağaçlar arasında anaca ve toprak şartlarına göre 5 x 5 m veya 6 x 6 m mesafe bırakılmalıdır.
7.2. Budama
Şeftali ağaçları diğer meyve ağaçlarına göre daha fazla budama ister. Bunun nedeni meyvelerin 1 yıllık dallarda teşekkül etmesidir. Her yıl düzenli ürün alınabilmesi için, yeterli miktarda yıllık sürgün olmalıdır. Yetiştiricilik yönünden çok hassas olup, iyi bir budama, gübreleme ve sulama ile uzun ömürlü olabilirler. Tüm meyvelerde olduğu gibi şeftalide de ağaçta uygun bir tacın oluşturulması ve ileriki yıllarda bu şeklin korunması çok önemlidir. Bu nedenle meyve ağaçlarına şekil vermeden önce yetiştirilmek istenen meyve tür ve çeşidinin, bazı fizyolojik özellikleri, yetiştirileceği ekolojik şartlar ve ekonomik kriterler de iyi incelenmelidir.
Şeftali ağaçlarında iki tip budama uygulanır. Yeni dikilen fidanlarda şekil budaması yapılır. Şeftali ağaçlarına goble veya değişik doruk dallı şekil verilir. Kurak bölgelerde ortası kapalı bölgemiz için de uygun olan doruk dallı şekil verilir.
Diğer budama ise mahsule yatmış şeftali ağaçlarında uygulanan mahsul budamasıdır. Şeftalilerde meyveler buket dalları ve yıllık sürgünler üzerinde meydana gelir. Bu nedenle her yıl yeni sürgün teşekkülünün sağlanması gerektiği için sert budama uygulanır.
İyi bir budama yapabilmek için dal çeşitlerinin ve üzerinde bulunan gözlerin (çiçek gözü, odun gözü) durumu dikkate alınmalıdır. Budama esnasında çiçek ve odun gözlerini karışık şekilde taşıyan dallar bırakılmalı, yalnız çiçek gözü taşıyan dallar kesilmelidir.
Budama uygulamalarında gerekiyorsa önce kalın dal kesimi yapılmalı sonra ana dallar üzerindeki dallar seyreltilmelidir. Ana dallar üzerinde 20-25 cm ara ile çıkış yerleri ve yönleri farklı dallar bırakılmalıdır. Bırakılan dalların uzunluğu 50-60 cm den fazla ise 1/3 oranında uçları kesilmelidir. Ana dalların uçları bir yan dal üzerinde kesilmeli, uç kısmında birbirine yakın iki veya daha fazla dal bırakılmalıdır.
Şeftalide genellikle Goble (çanak) terbiye şekli kullanılıyor ise de modifiye lider sisteminden de başarılı sonuçlar alınmaktadır.
Dikimden sonraki 3-4. hafta sonuna kadar sürgünler gelişmeye bırakılır. Bu süre sonunda ana gövde üzerinde birbiri üstüne gelmeyecek şekilde 4-5 çatı dalı seçimi yapılıp, diğerleri çıkartılır. 120cm’nin sonundaki kuvvetli olan uç dal lider olarak bırakılır. Diğer yan dallar arasında 15 cm uzaklık olmalıdır. 5 dal seçildiği zaman, en alttaki dalın toprak seviyesinden 40 cm yukarıda olması gerekir.
İkinci büyüme mevsiminin sonunda ağaç çok hafif budanır. Lider dalın gelişmesini tehlikeye koyan her yan dal, dışa bakan göz üzerinden kısaltılır.
Üçüncü büyüme mevsiminde hafif budama yapılmalıdır. Çatı dallarından çıkan dallardan uygun olan 2-3 tanesi bırakılıp diğerleri çıkarılır. Bunların uçları dışa doğru hafif alınabilir. Kuvvetli kesim istenmez. Birbirine giren ve dikey gelişen dal ve dalcıklar çıkarılır. Eğer çatı iyi teşekkül etmiş ise, lider dalın gelişmesini engellemek için ağaç yana doğru açılır.
Dördüncü büyüme mevsiminde de çok az budama yapılmalıdır. Bu dönemde, çiçek ve meyve oluşmasını engellemek için, kuvvetli budamadan özellikle kaçınılmalıdır. Gövdede bulunan kalabalık sürgünler seyreltilebilir. Önceki yıl yapılmamış ise, lider bu zamanda zayıflatılır.
Verim çağına gelmiş şeftali ağaçlarının her yıl budanması önemlidir. Aksi halde ağaç yana ve yukarı doğru çabuk ve kuvvetli gelişir.
7.2.1Şekil Budaması : Meyve fidanlarına şekil verirken, beslenme fizyolojisi ile buna bağlı olarak tür ve çeşitlerin özel budama istekleri, özel dallanma şekilleri, budamaya karşı dal ve dalcıkların vereceği tepki gibi bilgiler ve çevresel ekolojik şartların iyi bilinmesi gereklidir.
Kurak bölgelerde meyve ağaçlarına, iç kısımlarında nem tutacak yapay bir ortam oluşturmaya ve güneş’in zararlı etkilerinden korumaya uygun (doruk dallı şekil gibi) kapalı şekillerin verilmesi gerekir.Aynı zamanda böyle yerlerde, topraktaki suyun kısa zamanda buharlaşmasını önlemek amacıyla tacın, toprağa yakın yani, gövdelerin bodur olması istenir.
Nemli bölgelerde ise, bu durumun tersi olması amaçlanır.Yani fidanlar iç kısımlarında fazla nem tutmayacak şekilde açık (goble gibi) ve aşırı toprak neminden zararlanmayacak şekilde de yüksek gövdeli olarak şekillendirilmelidir.
Belirtilen bu kriterler göz önüne alınarak; goble,değişik doruk dallı ve palmet taçlandırma şekillerinden en uygun olanı tatbik edilmelidir.
ŞEKİL 4 : Bir Fidana Değişik Doruk Dallı Şeklin Verilmesi
1-Şekil verilmek üzere tepesi kesilmiş bir yıllık fidan
2-Bir yıllık fidan
3-İlk şekil verilmiş fidan
4-İkinci yıl budaması yapılmış fidan.
7.2.1.1GOBLE ŞEKLİ
Şeftali ağaçlarına şekil budaması olarak Goble, Doruk Dallı, Değişik Doruk Dallı (Modified Leader ) gibi sistemler uygulanmaktadır. Her üç sistem içinde şekil budamasına fidanlar bahçeye dikildikten sonra başlanır. Tokat yöresinde yaygın olarak kullanılan şekil Goble sistemidir. Ancak, Tokat yöresi yarı kurak iklim özelliği göstermekte; Goble sistemi ise bol yağış alan nemli bölgeler için önerilmektedir. Bu nedenle Tokat yöresinde Goble sisteminden kesinlikle en kısa zamanda vazgeçilmelidir.
7.2.1.2Goble Sisteminin Başlıca SakıncalarıGoble sisteminde ana dallar, gövde üzerinde hemen hemen aynı noktadan çıkmaktadır. Bunun sonucu olarak ana dallar kuvvetli gelişememekte dolayısıyla verim daha az olmakta ve dalların kırıma riski artmaktadır. Bu sistemde ağacın ortası açık olduğundan dalların güneş ışınlarıyla direkt teması söz konusudur. Buda yaz sıcaklarında dalların yanmasına neden olmakta dolayısıyla ağacın ömrünü ve verimini olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca oluşan meyvelerde kalitesiz olmaktadır.Aşırı kış soğuklarından en fazla zararı Goble sistemiyle şekillendirilmiş ağaçlar görür.
Tokat ikliminin yarı kurak oluşu ve şeftali bahçelerinin genellikle yamaçlarda tesis edildiği dikkate alındığında en uygun budama sisteminin Değişik Doruk Dallı Şekil olduğu görülecektir.
7.2.1.3Değişik Doruk Dallı Şekil (Modified Leader)
Bu budama şekli, gövde üzerinde muntazam aralıklarla sarmal (spiral) olarak dağılmış 4-5 dalın oluşturduğu bir şekil olup kuvvetli ve dipten itibaren sürgün yapan şeftali için uygun bir şekildir.
7.2.1.4Birinci Yıl
İlkbaharda, gelişme periyodundan önce fidanlar 110-120 cm yükseklikten kesilir. Şayet fidan boyları verilen uzunluk civarında ise, fidan kesilmeden bırakılır. İlkbahar gelişme periyodunun başlamasıyla birlikte fidanlardaki gözler sürmeye, yeni sürgünler oluşturmaya başlar. Sürgünlerin odunsulaştığı yaz gelişme periyodunda fidan üzerinde beş ana dal seçilir. Bu amaçla; yerden itibaren 40 cm yüksekliğinde ve hakim rüzgar yönünde bulunan dal, birinci ana dal olmak üzere birbirinden 10-20 cm aralıklarla gövde ile 45 derece, kendi aralarında 72 derecelik açı bulunan sarmal şekilde dağılmış ve uçtaki en kuvvetli dal lider olmak üzere 4 ana dal daha seçilir. Geriye kalan dallar, gelişmeden alı konulmak üzere eğilir yada bükülür.
Bu işlemler tamamlandıktan sonra sıra ana dalların kesimine gelir. Bu dallar 40 cm den daha kısa iseler bunlara dokunulmaz; olduğu gibi bırakılır. Dallar arasında gelişme bakımından fark var ise kesimler en az gelişen dala göre ayarlanır. Diğer yandan ana dalların uç kısımlarında meyve gözü veya sık gözlü, beyaz tüylü yaz sürgünleri oluşmuş ise öncelikle bunların kesilmeleri gerekir. Aksi takdirde bunlardan çok kısa, zayıf ve ağacın gelişmesini bozan sürgünler oluşur. Bu işlemler tamamlandıktan sonra ana dallar 40-60 cm uzunlukta kalacak şekilde ve toprağa bakan gözler üzerinden kesilir. Böylece kış budaması tamamlanmış olur.
Comment