Tweet
Elma (Malus communis)
Anavatanı bölgelerinden Çin, Orta Asya ve Yakın Doğu gen merkezlerinde elmalara yer verilmiştir.Ayrıca Doğu Asya, Orta Asya, Batı Asya ve Kuzey Amerika önemli gen merkezlerindendir.Bu dört gen merkezinde yetişen elma türleri arasında kültür elmalarımıza kaynak teşkil eden önemli türler M.communis Lam, M.baccata Desf. Ve M.prunifolia Borkh.’dır.
Kültür elmaları bu köken türlerinden, rastlantı bir çöğür olarak, doğrudan doğruya mutasyon olarak, türler içerisindeki değişik tiplerin doğal melezmeleri sonucunda, suni melezlemeleriyle, türler arasındaki doğal veya sun’i hibridasyonlar sonucunda meydana gelmişlerdir.
Elma çeşitleri genel olarak yabancı döllenir. Kendi çiçek tozuyla döllenemez. Bu yüzden tozlayıcı diploit çeşitler arasından seçilmeli, karşılıklı birbirini tozlayacak çeşitler arasında melezlemede kısırlık olmamalı, çiçek açma zamanları aynı olmalı, meyveye başlama yılları birbirine yakın olmalı, periyosite bakımından bir sakınca olmamalı, tozlanmayı sağlamak için yeterince arı olmalıdır.
Elmalarda kromozom sayısı normal olarak 2n=34’dür. Diploit elma çeşitleri düzgün şekilli, yüksek oranda çimlenen yüksek oranda çiçek tozu verir. Önemli Kültür Çeşitleri
Amasya Elması
Türkiye’de kışlık olarak yetiştirilen çeşitlerin başında gelir. Meyveleri ekim ayında toplanır ve iyi saklama koşulları sağlandığı sürece Mayıs’a kadar saklanabilir.
Meyve orta büyüklükte, sapı uzunca kabuğu ince ,güneş tarafı koyu diğer tarafları kırmızı ve yer yer yeşil renkli sert, mumlu, tatlı, sulu, eti, yeşilimtrak beyaz, gevrek,aromalı,dolgundur.
Ağacı orta büyüklükte yayvan bir taç yapar.Bir yıl çok meyve verir bir sonraki yıl dinlenir. Demir Elma
Karadeniz kıyılarında sofralık ve kurutmalık olarak önemli bir çeşittir. Eylül sonlarında, toplanır.
Meyve orta iri, düzgün şekilli, yeşil taban üzerine koyu kırmızı çizgili, eti yeşilimtrak beyaz, gevrek, mayhoş, sulu, çekirdekleri ufak, dolgun, uzun ve ucu sivri. Ferik Elması
Karadeniz kıyısıyla Kocaeli bölgesinde çok yayılmış kışlık bir çeşittir.Nisan, Mayıs aylarına kadar depolarda tazeliğini muhafaza eder.
Ağacı, iri, kuvvetli, bir yıl bol meyve verir bir yıl dinlenir, çok önemlidir. Hürmeyez Elması
Özellikle Kastamonu ve Kocaeli dolaylarında çokça yetiştirilmektedir. İyi bir kışlık çeşit olup elverişli saklama koşullarında Şubat ayına kadar dayanmaktadır.
Yeşilimtrak sarı, güneş tarafında renk daha parlak olur. Eti, beyaz, gevrek, bol sulu ve mayhoş bir tadı vardır. Karasakı Elması
Kışlık bir çeşit olmasıyla birlikte bahara kadar dayanır. Özellikle Erzincan’da yetiştirilir.
Meyvesi orta büyüklükte, yeşilimtrak taban üzerine yer yer sıvama ve daha koyu kırmızı çizgili; eti, gevrek sulu, hafif mayhoş.
Ağacı kuvvetli büyür, yayvan taçlıdır. Geç meyveye yatar ve bir yıl meyve verip bir yıl dinlenir. Starking Delicious (Delişis) ElmasıSofralık olarak tanınmış kışlık bir çeşittir. Eylül ve Ekim’de toplanır. Ocak ayına kadar depolanıp saklanabilir.
Orta iri, uzun, konik biçiminde, eti, beyaz yumuşak, tatlı, güzel kokulu, kabuğu, ince, sert, parlak sarı zemin üzerine koyu kırmızı çizgilidir. Golden Delicious Elması
Yüksek kaliteli bir sofralık ve mutfaklık elmalardır.
Orta iri, silindirik, düzgün şekilli, sıkı, gevrek, ince taneli, sulu, tatlı, Ekim’den Şubat’a kadar dayanır fakat fazla nemli bir yerde tutulmazlarsa buruşur.
Ağacı kuvvetli büyür, erken meyveye yatar, bol ve düzenli ürün verir. Gravenstein Elması
Güzel sofralık ve mutfaklık yazlık-güzlük bir çeşittir. Bizim ülkemizde Ağustos-Eylülde toplanır. Meyve orta iri, iki taraftan basık, sapı kısa, kalın, eti; kabuğu ince, mumlu veya yağlı, parlak açık sarı zemin üzerine uzun veya kesik kırmızı çizgilidir. Kırmızı Astrachan Elması
Gerek sofralık gerek mutfaklık olarak kullanımlığa uygun iyi kaliteli yazlık bir çeşittir. Yerine göre Temmuz-Eylül’de olgunlaşır.
Meyve vermeye erken başlar, düzenli meyve verir. Jonathan (canatan) Elması
Yüksek kaliteli sofralık ve mutfaklık bir çeşittir.Meyveler ambarlarda Eylülden Ocak ayına kadar iyi dayanır.
Orta iri, yuvarlak silindir veya konik biçiminde, kabuğu düzgün, kırmızı; eti açık sarı, nazik suludur.
Erken meyveye başlar ve düzenli ürün verir. Romebeauty Elması
İyi bir sofralık kışlık çeşittir. Meyveleri iri ve gösterişli olmaktadır. İyi muhafaza koşullarında meyveler Mayıs’a kadar dayanır.
İri, yuvarlak-konik, düzgün yüzlü, eti; beyaz gevrek sulu aromalı, hafif mayhoştur.
Ağacı, orta büyüklükte, erken meyveye yatar, verimli düzenli ve iyidir. İklim isteği
Özellikle fazla don olaylarının yaşanmadığı soğuk yumuşak iklimin ağacıdır. Bu nedenle, kuzey enlem derecelerine çıkan meyvelerden birisidir.
Kış dinlenme periyodunda ağacı -35, -40 C’ye kadar dayanır. Elmalarda çiçek tomurcukları sonbaharda çok erkenden şiddeti soğuklara karşı dayanıklı bir hal alır.Çiçek tomurcukları hemen hemen elma ağacının gövdesi kadar şiddetli soğuklara karşı dayanır.
Çiçeklenme periyodunda, çiçeklerin hep birden açılmaması yüzünden, uzun sürdüğünden, bu türde ilkbaharın geç donların geç donlarından ileri gelen zararlanmalarla daha az karşılaşmaktadır.
Elmalarda olgun meyveler -2,-3.5 C derecede donar.
Elma, meyve türlerimiz arasında koş dinlenmesine en çok ihtiyaç gösterenlerden birisidir. Kış soğuklamasına karşı kalmamış olan ağaçların ilkbaharda çiçek açmaları gecikir.
7 C altında 2322-3684 saatin geçmiş olması gerekir. 0 C’nin altında ise 1081-2094 saat soğuklamaya ihtiyaç vardır.
Optimal yaz ortalama sıcaklığı 13-18 C arasında değişir.
Elma ağaçlarından iyi bir verim alabilmek için yerin hava nisbi nemi bakımından da elverişli olması şarttır. Nisbi nemin aylarında çok düştüğü yerlerde Haziran meyve dökümü şiddetlendiği gibi meyve kalitesinde de düşmeler meydana gelmektedir. Bu yüzden bahçelerde hava nisbi neminin yüksek tutulmasını sağlayacak önlemlerin alınması gerekmektedir.
Toprak İstekleri
Elma için en iyi topraklar, içerisinde iyi derecede kireci ve yeteri kadar humusu bulunan tınlı, tınlı kumlu veya kumru tınlı geçirgen topraklardır.
Nemli bölgelerinde az derin kumlu topraklarda, iyi gübreleme ile beraber normal bir şekilde büyüdüğü halde, kurak bölgelerde susuzluktan zarar görür. Kökleri fazla nemli ve ağır killi topraklarda fazla zarar görmez.
Bununla birlikte derin geçirken ve besin maddelerince zengin topraklar tercih edilmektedir.
Elma ağaçları durgun kalmamak suretiyle su taşkınlarına, diğer meyve türlerine göre, daha iyi dayanır. Çok kireçli topraklarda demir alımındaki arızalar yüzünden sarılığa tutulur. Toprak pH’ı 6-8 arasıdır.
Gelişme bakımından en iyi bahçeleri kıyıdaki humusça zengin tınlı topraklarda veya ırmak ve derelerin kenarlarındaki derin allüviyal topraklar üzerinde görmekteyiz.
Bazı yerlerde fazla kireçten ve toprağın çok az geçirgen olması yüzünden fazla sarılık gösterebilirler. Elma Anaçları
Üretim şekillerine göre tohumla üretilen anaçlar (generatif) ve tepe daldırması, Çin daldırması, çelik, fışkın, kök çeliği ile üretilen anaçlar (vegetatif) olarak ikiye ayrılır.
Tohumla üretilen anaçlardan yabani elmaların tohumlarından üretilenlere çöğür, kültür elmalarının tohumlarından elde edilenlere de yoz adı verilir.
Genel olarak bu iki tip arasında anaçların büyümeleri, meyveye yatma zamanları ve meyve kalitesi arasında fazla bir fark yoktur.
Memleketimizde yabani elma tohumları daha çok Kastamonu dolayındaki dağlardan temin edilmektedir. Yabani çeşitlerden delicious ile Rome Beauty anaç yetiştiriciliğinde kullanılmaktadır.
Vegetatif olarak yetiştirilen elma anaçlarından en önemlileri;
Hibernal
Virginiya Yabanisi
Robusta No 5.
Northern Spy
EM ve MM anaçları;
Çok bodur EM anaçları; EM 8 ve EM 9
Yarı bodur EM anaçları; EM 2 ve EM 7
Kuvvetli büyüyen EM anaçları; EM 1 ve EM 13
Çok kuvvetli EM anaçları; EM 8 ve EM16
MM 104, MM 106, MM 109, MM111, en çok kullanılan elma anaçlarındandır. Kültür Çeşitlerinin Üretilmesi
Elmalarda kültür çeşitleri yukarıda bildirilen türlü anaçlar üzerine aşılanmak suretiyle üretilir. Elma fidanı yetiştirmede kullanılan en çok yöntem durgun göz aşısıdır.
Temmuz’un ortasında başlayıp Ağustos sonlarına kadar yapılan durgun aşılar iyi bir fidan materyalinin sağlanmasına uygun olduğu gibi fidancılık bakımından çok faydası vardır. Elma Bahçe Tesisi
Elma bahçesi tesis ederken aşılı fidanların kullanılması en iyisidir. Nemli bölgelerde bahçeden erken ürün alabilmek için 4-5 yaşlı fidanlar kullanılmalı, kurak bölgelerde ise tutumu kolaylaştırabilmek için 1-2 yaşlı fidanların kullanılmaları tercih edilmelidir.
Bahçe yerini hazırlarken, kurak bölgelerde önceden dikili olan ceviz ve kavak gibi gölge yapan yüksek boylu ağaçlar yetiştirilmeli, karışık meyve türleri ile yapılan tesislerde yüksek boylu olanların batı yanına dikilmesi, serin, nemli, kuzey yerlerin seçilmesi uygundur.
Kurak bölgelerde ise elmalar daima kapalı alanlarda yetiştirilmelidir. Tarla sınırlarına dikilmesi ve yol kenarlarında bulunması, bitkinin gövdesi ve dallarını yakar, bitki zarar görür.
Elma bahçesinin yerini hazırlarken iyi bir şekilde sulanmalarını sağlayacak şekilde olmalı, iyi ve ekonomik bir sulama yapılması sağlanmalıdır.
Elmaların kökleri yüzlek olduğundan bu tesviye işleminin dikimden sonra yapılmasına olanak sağlamaz.
Meyilli alanlarda bahçe kurarken, setleme yapılması şarttır. Meylin az veya çok olmasına görme setlemeler yapılır. Setler üzerine sulama ve boşaltma hendeklerinin yapılması gerekmektedir.
Taban suyunun yüksek olduğu yerlerde su tutan ağır topraklarda dikimden önce drenaj yapılmalı ve gerekirse balık sırtı dikim için toprak hazırlanmalıdır.
Elmaların dikileceği toprağın dikimden önce derince ve sonradan bir veya iki defa yüzden işlenmesi doğru olur. Toprağı kesekli bırakarak toprağın yeniden sürümüne olanak sağlanmalıdır.
sökülen elmaların yerine yeniden elma dikimi yapılacaksa toprak birkaç yıl dinlendirilmelidir.
Elma bahçelerine dikilecek fidanlar, kare, dikdörtgen, kenkonz ve meyilli arazilerde eğriler üzerine dikme şeklinde yapılır.
Arazideki için bu dikim şekilleri dikilecek elma fidanlarına göre değişir. Ancak en çok kullanılan şekil kare şeklidir.
Bahçe yerinin bir plan çerçevesinde, yollar, su arkları, sıralar üzerine belli aralıklar konarak fidanların ve başka çeşit olan ağaçların yerleri ve adları işaret edilerek belirlenir.
Elma ağaçları nemli bölgelerde 1m aralıklar bırakarak dikilmeli, aralarında bolca hava alması ve mantari hastalıkların azaltılması sağlanmalıdır.
Kurak bölgelerde ise tam tersi mümkün olduğunca sık dikim tercih edilir. Hava ve toprak üstü nemin korunması için ağaçların sık olması uygundur.
Dikim zamanı, kışları çok sert geçen bölgeler dışında ülkemiz için en uygun dikim zamanı sonbahardır.
Dikim zamanı ilkbaharda gözler uyanıncaya kadar dikime devam edilebilir.
Dikim sırasında fidanların taç ve gövdelerinde dikim budaması yapılmalıdır. Fidan boğazı toprak hizasına gelecek şekilde yerine konulmalı derin dikmekten kaçınılmalıdır.
Dikilecek elma fidanlarının sağlam iyi şekilli, aşılı ise aşı yarinin belli olması, istenilen çeşitte, yaralı, hastalıklı, taşıyıcı olmamasına dikkat edilmelidir. Elma Bahçelerinde Yıllık Bakım İşlemleri
İki çeşit toprak işleme metodu vardır;
Birincisi açık toprak işlemesidir.Bunda esas amaç, ağaç diplerinin ve bahçenin yüzünü işlemeye tabi tutarak toprak yüzünü açık ve temiz tutmaktır. Böylece, yabani otların bitki kökleriyle olan su ve besin maddeleri rekabetini ortadan kaldırmak mümkün olan su ve besin rekabetini ortadan kaldırır.
Toprak işlemesi sık ve seyrek yapılmalıdır. Bu sayede örtü bitkilerine tohum yatağı hazırlanması sağlanır.
Ancak bu işlem su ve rüzgar erozyonu olan bölgeler için tehlikeli olmaktadır.
Diğer metod ise örtülü toprak işlemesidir. Bu işlemde geçici ve daimi olarak iki çeşitte yapılır.
Geçici örtülerde, ilkbaharda örtü bitkileri üzerinden diskaro geçerek toprağa gömülmesi sağlanır. Bu işlemden sonra yüzlek olarak sonbahara kadar toprak işlemesine devam edilmelidir.
Kışlık bitki örtüsü olarak ekilebilecek bitkiler; Buğday, çavdar, kışlık fiğ, kırmızı tırfıl, yonca ve yabani otlar.
Daimi örtülü toprak (yığma metodu), Bu yöntemle biçilen çayırlar ağaçların diplerine 1.5 m yarı çapındaki bir alana 20 cm yükseklikte yığılmakta ve yığılanlara budama artıkları, yapraklar ve diğer her türlü bitki artıkları da atılmalıdır.
Bu yöntemle toprağın organik ve anorganik maddelerce zengin olması uzun süre korunur. Ayrıca düşen meyvelere de yatak görevi görür.
Yeni kurulacak olan elma bahçelerinde köklerin geniş bir alana yayılmalarını sağlamak amacıyla ağaçların dipleri her iki taraftan 1.5 m mesafe kalacak şekilde 5 yıl açık tutulması gerekir.
Memleketimizde, Karadeniz Bölgesi dışında kalan bölgelerde ilkbahar ve özellikle yaz şartları kuraktır. Uygulanan sulama teknikleri daimi çayır yetiştirmeye uygun değildir.Bu nedenle toprak işlemeleri dikkatli ve düzenli şekilde yapılmaları şarttır. Sulama
elma ağaçları saçak kök sistemine sahip olduklarından dolayı diğer bir çok meyve türüne göre daha fazla su ister. Yüksek nemden hoşlanırlar.
Bahçelere verilecek su miktarı, yıllık yağış toplamına, bu yağışın dağılımına, sulama yerinin kuraklık derecesine göre, transpirasyon (bitkiden meydana gelen su kaybı) şiddetine, ağacın büyüklüğüne ve toprağın tipine göre değişmekle beraber, memleketimizde Karadeniz kıyılarının fazla yağışlı ve nemli yerler dışında , bütün bölgelerde sulanır.
Sulama zamanı; Tansiyometre adı verilen aletlerle daha kesin ve güvenilir olarak tespit edilebilir.
Elma ağaçları için en önemli sulama zamanı yazın yapılan sulamadır. Elma bahçelerini kurak bölgelerde; yerine göre 10 günde bir sulamak gerekir. Nemli bölgelere doğru gidildikçe sulama aralığı 15-20 güne, hatta 1 aya kadar çıkabilir.
Kurak bölgelerde sulama kurak bölgelerde Mayıs ayında başlar Ekim ayının sonlarına kadar devam eder. Baharı kurak geçen yerlerde yaz sulamasına erken başlanırsa meyve tutumu artar ve meyve kalitesi de yüksek olur.
En çok uygulanan sulama şekil “Salma Sulama" dır. Genel olarak yeni kurulmuş yerlerde “Çanak" yöntemiyle sulama uygulanır. Diğer sulama sistemleri ise “Yağmurlama" ve “Damlama" sulamadır. Damlama sulamada köklerin bulunduğu alanın bir kısmı sürekli nemli kalmasından dolayı önemlidir. Gübreleme
Verilecek gübre miktarı toprak ve yaprak analizleri ile tespit edilir.
Elma bahçelerinde fidan dikilmeden evvel bir temel gübreleme yapılmalıdır. Dikimden sonrada bahçe her yıl gübrelenmelidir.
İlkbaharda azotlu gübre verildiğinde meyve kalitesi iyileştiği gibi dökülmede azalır. Verilen azotlu gübrenin elmalar olgunlaşmadan evvel tükenmiş olması istenir.
Elma ağaçları lüzumlu fosforu kuvvetli kökleri ile topraktan almak iktidarındadır. Fosfor ağacın büyümesine ve mahsulün artmasına yarar. Az hareket eden bir madde olmasıyla fosforlu gübreleri köklerin bulunduğu sahaya verirken dikkat edilmelidir.
Elma ağaçlarında potasyum eksikliğinde yapraklarda sararma başlar, sonra kahverengi olan yapraklar tamamıyla kuruyup ölür. Kurak zamanlarda potasyum eksikliği daha fazla zarar verir. Potasyum ağaçların fotosentez, nişasta ve şeker yapımında tesiri olan bir maddedir. Çiçek gözlerinin teşekkülünde rol oynadığı için dolayısıyla potasyum periyodisiteyi (tozlanmadan döllenme) önler.
Elma ağaçlarında çinko noksanlığında %97’lik Çinko sülfat KR, 5kg (dormant periyotta)/ 1kg + 0.5 kg Sönmemiş kireç ( Yapraklı dönemde ) ilaç uygulanır.
Demir noksanlığında %5’lik Metalik Fe, wp( Su ile karışabilen toz halinde ) 50-300kg uygulanır.
bahcenet.com
Anavatanı bölgelerinden Çin, Orta Asya ve Yakın Doğu gen merkezlerinde elmalara yer verilmiştir.Ayrıca Doğu Asya, Orta Asya, Batı Asya ve Kuzey Amerika önemli gen merkezlerindendir.Bu dört gen merkezinde yetişen elma türleri arasında kültür elmalarımıza kaynak teşkil eden önemli türler M.communis Lam, M.baccata Desf. Ve M.prunifolia Borkh.’dır. Kültür elmaları bu köken türlerinden, rastlantı bir çöğür olarak, doğrudan doğruya mutasyon olarak, türler içerisindeki değişik tiplerin doğal melezmeleri sonucunda, suni melezlemeleriyle, türler arasındaki doğal veya sun’i hibridasyonlar sonucunda meydana gelmişlerdir.
Elma çeşitleri genel olarak yabancı döllenir. Kendi çiçek tozuyla döllenemez. Bu yüzden tozlayıcı diploit çeşitler arasından seçilmeli, karşılıklı birbirini tozlayacak çeşitler arasında melezlemede kısırlık olmamalı, çiçek açma zamanları aynı olmalı, meyveye başlama yılları birbirine yakın olmalı, periyosite bakımından bir sakınca olmamalı, tozlanmayı sağlamak için yeterince arı olmalıdır.
Elmalarda kromozom sayısı normal olarak 2n=34’dür. Diploit elma çeşitleri düzgün şekilli, yüksek oranda çimlenen yüksek oranda çiçek tozu verir. Önemli Kültür Çeşitleri
Amasya Elması
Türkiye’de kışlık olarak yetiştirilen çeşitlerin başında gelir. Meyveleri ekim ayında toplanır ve iyi saklama koşulları sağlandığı sürece Mayıs’a kadar saklanabilir.
Meyve orta büyüklükte, sapı uzunca kabuğu ince ,güneş tarafı koyu diğer tarafları kırmızı ve yer yer yeşil renkli sert, mumlu, tatlı, sulu, eti, yeşilimtrak beyaz, gevrek,aromalı,dolgundur.
Ağacı orta büyüklükte yayvan bir taç yapar.Bir yıl çok meyve verir bir sonraki yıl dinlenir. Demir Elma
Karadeniz kıyılarında sofralık ve kurutmalık olarak önemli bir çeşittir. Eylül sonlarında, toplanır.
Meyve orta iri, düzgün şekilli, yeşil taban üzerine koyu kırmızı çizgili, eti yeşilimtrak beyaz, gevrek, mayhoş, sulu, çekirdekleri ufak, dolgun, uzun ve ucu sivri. Ferik Elması
Karadeniz kıyısıyla Kocaeli bölgesinde çok yayılmış kışlık bir çeşittir.Nisan, Mayıs aylarına kadar depolarda tazeliğini muhafaza eder.
Ağacı, iri, kuvvetli, bir yıl bol meyve verir bir yıl dinlenir, çok önemlidir. Hürmeyez Elması
Özellikle Kastamonu ve Kocaeli dolaylarında çokça yetiştirilmektedir. İyi bir kışlık çeşit olup elverişli saklama koşullarında Şubat ayına kadar dayanmaktadır.
Yeşilimtrak sarı, güneş tarafında renk daha parlak olur. Eti, beyaz, gevrek, bol sulu ve mayhoş bir tadı vardır. Karasakı Elması
Kışlık bir çeşit olmasıyla birlikte bahara kadar dayanır. Özellikle Erzincan’da yetiştirilir.
Meyvesi orta büyüklükte, yeşilimtrak taban üzerine yer yer sıvama ve daha koyu kırmızı çizgili; eti, gevrek sulu, hafif mayhoş.
Ağacı kuvvetli büyür, yayvan taçlıdır. Geç meyveye yatar ve bir yıl meyve verip bir yıl dinlenir. Starking Delicious (Delişis) ElmasıSofralık olarak tanınmış kışlık bir çeşittir. Eylül ve Ekim’de toplanır. Ocak ayına kadar depolanıp saklanabilir.
Orta iri, uzun, konik biçiminde, eti, beyaz yumuşak, tatlı, güzel kokulu, kabuğu, ince, sert, parlak sarı zemin üzerine koyu kırmızı çizgilidir. Golden Delicious Elması
Yüksek kaliteli bir sofralık ve mutfaklık elmalardır.
Orta iri, silindirik, düzgün şekilli, sıkı, gevrek, ince taneli, sulu, tatlı, Ekim’den Şubat’a kadar dayanır fakat fazla nemli bir yerde tutulmazlarsa buruşur.
Ağacı kuvvetli büyür, erken meyveye yatar, bol ve düzenli ürün verir. Gravenstein Elması
Güzel sofralık ve mutfaklık yazlık-güzlük bir çeşittir. Bizim ülkemizde Ağustos-Eylülde toplanır. Meyve orta iri, iki taraftan basık, sapı kısa, kalın, eti; kabuğu ince, mumlu veya yağlı, parlak açık sarı zemin üzerine uzun veya kesik kırmızı çizgilidir. Kırmızı Astrachan Elması
Gerek sofralık gerek mutfaklık olarak kullanımlığa uygun iyi kaliteli yazlık bir çeşittir. Yerine göre Temmuz-Eylül’de olgunlaşır.
Meyve vermeye erken başlar, düzenli meyve verir. Jonathan (canatan) Elması
Yüksek kaliteli sofralık ve mutfaklık bir çeşittir.Meyveler ambarlarda Eylülden Ocak ayına kadar iyi dayanır.
Orta iri, yuvarlak silindir veya konik biçiminde, kabuğu düzgün, kırmızı; eti açık sarı, nazik suludur.
Erken meyveye başlar ve düzenli ürün verir. Romebeauty Elması
İyi bir sofralık kışlık çeşittir. Meyveleri iri ve gösterişli olmaktadır. İyi muhafaza koşullarında meyveler Mayıs’a kadar dayanır.
İri, yuvarlak-konik, düzgün yüzlü, eti; beyaz gevrek sulu aromalı, hafif mayhoştur.
Ağacı, orta büyüklükte, erken meyveye yatar, verimli düzenli ve iyidir. İklim isteği
Özellikle fazla don olaylarının yaşanmadığı soğuk yumuşak iklimin ağacıdır. Bu nedenle, kuzey enlem derecelerine çıkan meyvelerden birisidir.
Kış dinlenme periyodunda ağacı -35, -40 C’ye kadar dayanır. Elmalarda çiçek tomurcukları sonbaharda çok erkenden şiddeti soğuklara karşı dayanıklı bir hal alır.Çiçek tomurcukları hemen hemen elma ağacının gövdesi kadar şiddetli soğuklara karşı dayanır.
Çiçeklenme periyodunda, çiçeklerin hep birden açılmaması yüzünden, uzun sürdüğünden, bu türde ilkbaharın geç donların geç donlarından ileri gelen zararlanmalarla daha az karşılaşmaktadır.
Elmalarda olgun meyveler -2,-3.5 C derecede donar.
Elma, meyve türlerimiz arasında koş dinlenmesine en çok ihtiyaç gösterenlerden birisidir. Kış soğuklamasına karşı kalmamış olan ağaçların ilkbaharda çiçek açmaları gecikir.
7 C altında 2322-3684 saatin geçmiş olması gerekir. 0 C’nin altında ise 1081-2094 saat soğuklamaya ihtiyaç vardır.
Optimal yaz ortalama sıcaklığı 13-18 C arasında değişir.
Elma ağaçlarından iyi bir verim alabilmek için yerin hava nisbi nemi bakımından da elverişli olması şarttır. Nisbi nemin aylarında çok düştüğü yerlerde Haziran meyve dökümü şiddetlendiği gibi meyve kalitesinde de düşmeler meydana gelmektedir. Bu yüzden bahçelerde hava nisbi neminin yüksek tutulmasını sağlayacak önlemlerin alınması gerekmektedir.
Toprak İstekleri
Elma için en iyi topraklar, içerisinde iyi derecede kireci ve yeteri kadar humusu bulunan tınlı, tınlı kumlu veya kumru tınlı geçirgen topraklardır.
Nemli bölgelerinde az derin kumlu topraklarda, iyi gübreleme ile beraber normal bir şekilde büyüdüğü halde, kurak bölgelerde susuzluktan zarar görür. Kökleri fazla nemli ve ağır killi topraklarda fazla zarar görmez.
Bununla birlikte derin geçirken ve besin maddelerince zengin topraklar tercih edilmektedir.
Elma ağaçları durgun kalmamak suretiyle su taşkınlarına, diğer meyve türlerine göre, daha iyi dayanır. Çok kireçli topraklarda demir alımındaki arızalar yüzünden sarılığa tutulur. Toprak pH’ı 6-8 arasıdır.
Gelişme bakımından en iyi bahçeleri kıyıdaki humusça zengin tınlı topraklarda veya ırmak ve derelerin kenarlarındaki derin allüviyal topraklar üzerinde görmekteyiz.
Bazı yerlerde fazla kireçten ve toprağın çok az geçirgen olması yüzünden fazla sarılık gösterebilirler. Elma Anaçları
Üretim şekillerine göre tohumla üretilen anaçlar (generatif) ve tepe daldırması, Çin daldırması, çelik, fışkın, kök çeliği ile üretilen anaçlar (vegetatif) olarak ikiye ayrılır.
Tohumla üretilen anaçlardan yabani elmaların tohumlarından üretilenlere çöğür, kültür elmalarının tohumlarından elde edilenlere de yoz adı verilir.
Genel olarak bu iki tip arasında anaçların büyümeleri, meyveye yatma zamanları ve meyve kalitesi arasında fazla bir fark yoktur.
Memleketimizde yabani elma tohumları daha çok Kastamonu dolayındaki dağlardan temin edilmektedir. Yabani çeşitlerden delicious ile Rome Beauty anaç yetiştiriciliğinde kullanılmaktadır.
Vegetatif olarak yetiştirilen elma anaçlarından en önemlileri;
Hibernal
Virginiya Yabanisi
Robusta No 5.
Northern Spy
EM ve MM anaçları;
Çok bodur EM anaçları; EM 8 ve EM 9
Yarı bodur EM anaçları; EM 2 ve EM 7
Kuvvetli büyüyen EM anaçları; EM 1 ve EM 13
Çok kuvvetli EM anaçları; EM 8 ve EM16
MM 104, MM 106, MM 109, MM111, en çok kullanılan elma anaçlarındandır. Kültür Çeşitlerinin Üretilmesi
Elmalarda kültür çeşitleri yukarıda bildirilen türlü anaçlar üzerine aşılanmak suretiyle üretilir. Elma fidanı yetiştirmede kullanılan en çok yöntem durgun göz aşısıdır.
Temmuz’un ortasında başlayıp Ağustos sonlarına kadar yapılan durgun aşılar iyi bir fidan materyalinin sağlanmasına uygun olduğu gibi fidancılık bakımından çok faydası vardır. Elma Bahçe Tesisi
Elma bahçesi tesis ederken aşılı fidanların kullanılması en iyisidir. Nemli bölgelerde bahçeden erken ürün alabilmek için 4-5 yaşlı fidanlar kullanılmalı, kurak bölgelerde ise tutumu kolaylaştırabilmek için 1-2 yaşlı fidanların kullanılmaları tercih edilmelidir.
Bahçe yerini hazırlarken, kurak bölgelerde önceden dikili olan ceviz ve kavak gibi gölge yapan yüksek boylu ağaçlar yetiştirilmeli, karışık meyve türleri ile yapılan tesislerde yüksek boylu olanların batı yanına dikilmesi, serin, nemli, kuzey yerlerin seçilmesi uygundur.
Kurak bölgelerde ise elmalar daima kapalı alanlarda yetiştirilmelidir. Tarla sınırlarına dikilmesi ve yol kenarlarında bulunması, bitkinin gövdesi ve dallarını yakar, bitki zarar görür.
Elma bahçesinin yerini hazırlarken iyi bir şekilde sulanmalarını sağlayacak şekilde olmalı, iyi ve ekonomik bir sulama yapılması sağlanmalıdır.
Elmaların kökleri yüzlek olduğundan bu tesviye işleminin dikimden sonra yapılmasına olanak sağlamaz.
Meyilli alanlarda bahçe kurarken, setleme yapılması şarttır. Meylin az veya çok olmasına görme setlemeler yapılır. Setler üzerine sulama ve boşaltma hendeklerinin yapılması gerekmektedir.
Taban suyunun yüksek olduğu yerlerde su tutan ağır topraklarda dikimden önce drenaj yapılmalı ve gerekirse balık sırtı dikim için toprak hazırlanmalıdır.
Elmaların dikileceği toprağın dikimden önce derince ve sonradan bir veya iki defa yüzden işlenmesi doğru olur. Toprağı kesekli bırakarak toprağın yeniden sürümüne olanak sağlanmalıdır.
sökülen elmaların yerine yeniden elma dikimi yapılacaksa toprak birkaç yıl dinlendirilmelidir.
Elma bahçelerine dikilecek fidanlar, kare, dikdörtgen, kenkonz ve meyilli arazilerde eğriler üzerine dikme şeklinde yapılır.
Arazideki için bu dikim şekilleri dikilecek elma fidanlarına göre değişir. Ancak en çok kullanılan şekil kare şeklidir.
Bahçe yerinin bir plan çerçevesinde, yollar, su arkları, sıralar üzerine belli aralıklar konarak fidanların ve başka çeşit olan ağaçların yerleri ve adları işaret edilerek belirlenir.
Elma ağaçları nemli bölgelerde 1m aralıklar bırakarak dikilmeli, aralarında bolca hava alması ve mantari hastalıkların azaltılması sağlanmalıdır.
Kurak bölgelerde ise tam tersi mümkün olduğunca sık dikim tercih edilir. Hava ve toprak üstü nemin korunması için ağaçların sık olması uygundur.
Dikim zamanı, kışları çok sert geçen bölgeler dışında ülkemiz için en uygun dikim zamanı sonbahardır.
Dikim zamanı ilkbaharda gözler uyanıncaya kadar dikime devam edilebilir.
Dikim sırasında fidanların taç ve gövdelerinde dikim budaması yapılmalıdır. Fidan boğazı toprak hizasına gelecek şekilde yerine konulmalı derin dikmekten kaçınılmalıdır.
Dikilecek elma fidanlarının sağlam iyi şekilli, aşılı ise aşı yarinin belli olması, istenilen çeşitte, yaralı, hastalıklı, taşıyıcı olmamasına dikkat edilmelidir. Elma Bahçelerinde Yıllık Bakım İşlemleri
İki çeşit toprak işleme metodu vardır;
Birincisi açık toprak işlemesidir.Bunda esas amaç, ağaç diplerinin ve bahçenin yüzünü işlemeye tabi tutarak toprak yüzünü açık ve temiz tutmaktır. Böylece, yabani otların bitki kökleriyle olan su ve besin maddeleri rekabetini ortadan kaldırmak mümkün olan su ve besin rekabetini ortadan kaldırır.
Toprak işlemesi sık ve seyrek yapılmalıdır. Bu sayede örtü bitkilerine tohum yatağı hazırlanması sağlanır.
Ancak bu işlem su ve rüzgar erozyonu olan bölgeler için tehlikeli olmaktadır.
Diğer metod ise örtülü toprak işlemesidir. Bu işlemde geçici ve daimi olarak iki çeşitte yapılır.
Geçici örtülerde, ilkbaharda örtü bitkileri üzerinden diskaro geçerek toprağa gömülmesi sağlanır. Bu işlemden sonra yüzlek olarak sonbahara kadar toprak işlemesine devam edilmelidir.
Kışlık bitki örtüsü olarak ekilebilecek bitkiler; Buğday, çavdar, kışlık fiğ, kırmızı tırfıl, yonca ve yabani otlar.
Daimi örtülü toprak (yığma metodu), Bu yöntemle biçilen çayırlar ağaçların diplerine 1.5 m yarı çapındaki bir alana 20 cm yükseklikte yığılmakta ve yığılanlara budama artıkları, yapraklar ve diğer her türlü bitki artıkları da atılmalıdır.
Bu yöntemle toprağın organik ve anorganik maddelerce zengin olması uzun süre korunur. Ayrıca düşen meyvelere de yatak görevi görür.
Yeni kurulacak olan elma bahçelerinde köklerin geniş bir alana yayılmalarını sağlamak amacıyla ağaçların dipleri her iki taraftan 1.5 m mesafe kalacak şekilde 5 yıl açık tutulması gerekir.
Memleketimizde, Karadeniz Bölgesi dışında kalan bölgelerde ilkbahar ve özellikle yaz şartları kuraktır. Uygulanan sulama teknikleri daimi çayır yetiştirmeye uygun değildir.Bu nedenle toprak işlemeleri dikkatli ve düzenli şekilde yapılmaları şarttır. Sulama
elma ağaçları saçak kök sistemine sahip olduklarından dolayı diğer bir çok meyve türüne göre daha fazla su ister. Yüksek nemden hoşlanırlar.
Bahçelere verilecek su miktarı, yıllık yağış toplamına, bu yağışın dağılımına, sulama yerinin kuraklık derecesine göre, transpirasyon (bitkiden meydana gelen su kaybı) şiddetine, ağacın büyüklüğüne ve toprağın tipine göre değişmekle beraber, memleketimizde Karadeniz kıyılarının fazla yağışlı ve nemli yerler dışında , bütün bölgelerde sulanır.
Sulama zamanı; Tansiyometre adı verilen aletlerle daha kesin ve güvenilir olarak tespit edilebilir.
Elma ağaçları için en önemli sulama zamanı yazın yapılan sulamadır. Elma bahçelerini kurak bölgelerde; yerine göre 10 günde bir sulamak gerekir. Nemli bölgelere doğru gidildikçe sulama aralığı 15-20 güne, hatta 1 aya kadar çıkabilir.
Kurak bölgelerde sulama kurak bölgelerde Mayıs ayında başlar Ekim ayının sonlarına kadar devam eder. Baharı kurak geçen yerlerde yaz sulamasına erken başlanırsa meyve tutumu artar ve meyve kalitesi de yüksek olur.
En çok uygulanan sulama şekil “Salma Sulama" dır. Genel olarak yeni kurulmuş yerlerde “Çanak" yöntemiyle sulama uygulanır. Diğer sulama sistemleri ise “Yağmurlama" ve “Damlama" sulamadır. Damlama sulamada köklerin bulunduğu alanın bir kısmı sürekli nemli kalmasından dolayı önemlidir. Gübreleme
Verilecek gübre miktarı toprak ve yaprak analizleri ile tespit edilir.
Elma bahçelerinde fidan dikilmeden evvel bir temel gübreleme yapılmalıdır. Dikimden sonrada bahçe her yıl gübrelenmelidir.
İlkbaharda azotlu gübre verildiğinde meyve kalitesi iyileştiği gibi dökülmede azalır. Verilen azotlu gübrenin elmalar olgunlaşmadan evvel tükenmiş olması istenir.
Elma ağaçları lüzumlu fosforu kuvvetli kökleri ile topraktan almak iktidarındadır. Fosfor ağacın büyümesine ve mahsulün artmasına yarar. Az hareket eden bir madde olmasıyla fosforlu gübreleri köklerin bulunduğu sahaya verirken dikkat edilmelidir.
Elma ağaçlarında potasyum eksikliğinde yapraklarda sararma başlar, sonra kahverengi olan yapraklar tamamıyla kuruyup ölür. Kurak zamanlarda potasyum eksikliği daha fazla zarar verir. Potasyum ağaçların fotosentez, nişasta ve şeker yapımında tesiri olan bir maddedir. Çiçek gözlerinin teşekkülünde rol oynadığı için dolayısıyla potasyum periyodisiteyi (tozlanmadan döllenme) önler.
Elma ağaçlarında çinko noksanlığında %97’lik Çinko sülfat KR, 5kg (dormant periyotta)/ 1kg + 0.5 kg Sönmemiş kireç ( Yapraklı dönemde ) ilaç uygulanır.
Demir noksanlığında %5’lik Metalik Fe, wp( Su ile karışabilen toz halinde ) 50-300kg uygulanır.
bahcenet.com
Comment