Lahanalar'da düşük sıcaklığın erken çiçeklenmeye etkileri üzerinde araştırmalar

[selsarac]

BAHCESEL.NET AÇIKLAMA: Aşağıdaki metin konu araştırması yapanların arama motorlarından bu yayına ulaşabilmeleri amacıyla yayınlanmaktadır. Tarama işlemi dosyaya ulaşmak amacıyla olduğu için tarama hataları düzenlenmemiştir. Bu dosya üzerinde çalışarak sitemize düzgün bir metin ulaştıran üyelerimizin versiyonlarını memnuniyetle yükleyebiliriz.

BU KİTAP PROF.DR. ATİLA GÜNAY HOCAMIZIN SİTEMİZE ÖZEL İZNİ İLE YAYINLANMAKTADIR. BAŞKA SİTELERDE VEYA ORTAMLARDA YAYINLANMASI HOCAMIZIN İZNİNE TABİ OLACAĞINDAN KENDİSİ İLE GÖRÜŞÜLMESİ GEREKMEKTEDİR.

DOSYANIN ORİJİNAL TARANMIŞ HALİNE: http://www.bahcesel.net/doc/lahanalarda-dusuk-sicakligin.pdf linkinden ulaşabilirler.

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları: 498
Bilimsel Araştırma ve İncelemeler : 289
LAHANALAR'DA DÜŞÜK SICAKLIĞIN ERKEN ÇİÇEKLENMEYE ETKİLERİ ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR

Yazan
Doç. Dr. Atillâ GÜNAY



ÖNSÖZ
Kürsümüze yapılan müracatlarda, Lahana ve Karnabaharlardan tohum almanın zor olduğu belirtilmekte ve bu husus üzerinde devamlı bilgi istenmektedir. Bu soruna cevap bulabilmek üzere Kürsümüzde iki araştırma düzenlenmiştir. Bunlardan birincisi Lahanalarda normal çi¬çek zamanı tespit edilmesidir. Bu araştırma Oraman ve Günay (1970) çalışmasiyle açıklık kazanmıştır. İkinci çalışma ise Lahanalardan bir se¬nede tohum almak üzere, Lahanalara düşük sıcaklıkların tatbikidir. A- raştırmada, Lahanalar çeşitli şekillerde vernalizasyona tabi tutularak erken çiçeklenme durumları araştırılmıştır. Bu araştırmanın memle¬ketimizde bilhassa sebzecilik sahasında yapılan ilk çalışma olması ba¬kımından değer taşıyabileceği, aynı zamanda tohumculuk için önem ka¬zanabileceği ve ilerde bu konuda çalışacaklara metod bakımmmdan ışık tutabileceği kanaatındayız.
Atilla GÜNAY
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 3
1. GİRİŞ 7
1.1. Vernalizasyonda bitki yaşı ve büyüme durumu ..... 9
1.2. Vernalizasyonda sıcaklık ve süresi 10
1.3. Devernalizasyon H
2. MATERYAL VE METOD 12
2.1. Tohum vernalizasyonu 12
2.11. Tohumları üşütme yeri ve sıcaklığı 12
2.12. Tohum vernalizasyonunun süresi ve şekli 12
2.13. Diğer işlemler 13
2.2. Fide vernalizasyonu 13
2.21. Tohum ekimi ve fide yaşı 14
2.22. Fide vernalizasyonunun yeri, sıcaklığı ve süresi .. 14
2.23. Fidelerin dikim şekli 15
2.24. Diğer işlemler 16
3. DENEMEDEN ELDE OLUNAN SONUÇLAR 17
3.1. Tohum vernalizasyonundaıı elde olunan sonuçlar ... 17
3.2. Fide vernalizasyonundan elde olunan sonuçlar 19
3.21. Faktörlerin yalın etkisi 23
3.211. Sıcaklık 23
3.212. Bitki yaşı 23
5


3.213. Uygulama süresi 24
3.22. İki faktörün karşılık etkisi ^
3.221. Sıcaklık X bitki yaşı 24
3.222. Sıcaklık X uygulama süresi 26
3.223. Bitki yaşı X uygulama süresi 26
3.23. Üç faktörün karşılıklı etkisi 28
3.231. Sıcaklık X bitki yaşı X uygulama süresi ... 28
4. SONUÇLARIN ÖZETİ 38
LİTERATÜR 43

1. G İ R İ ş
Yazarlara göre vcrnalizasyonun tarifinde bazı ufak farklar mev¬cut olmasına rağmen kasdedilen umumi mana aynıdır. Vernalizasyon, der gro(3e Brockhaus'da (1955) "Embriyonal sahfhada dış şartları değiştirmek suretiyle büyümekte olan bir bitkinin gelişme seyrini etkile¬mek" olarak tarif edilmiştir. Hansel (1953), Mathon ve Stroun (1962) ve Salisburg (1963) eserlerinde kendilerine göre vcrnalizasyonun tarifini yapmaktalar ve bu konu hakkında geniş bilgi vermektedirler.
Vernalizasyon üzerinde ilk bilgiler 18 ci asrın ortalarına doğru A- merika'da ortaya atılmıştır. Nitekim 1857 senesinde Klipport bu konuda yayın yapan ilk araştırıcıdır (Tosun 1969). Bununla beraber vernalizas- yonun ilk tatbik safhasına konuşu ancak 19 cu asrın başlarında olmuş¬tur. Bu devirlerde Ukranya'nın bazı bölgelerinde ve kuzey S. S.C.B. inde sonbaharda ekilen kışlık buğdayların kışı geçirirken çoğu zaman donma¬ları mahsul alınmasına mani teşkil ediyordu. O gün için araştırıcılara bu durumu ortadan kaldırmak, ilkbahar ekimi yapılarak kışlık buğdaylarda vegetasyon süresini yaz içerisinde olgunluğa erişecek şekilde kısaltmak enteresan bir konu olmuştu. Bu hususla ilgili olarak 1918 senesinde Gass- ner kışlık buğdayların soğukta çimlendirilmesi fikrini ortaya attı. Yani kışhk buğday tohumlarının ekilmeden önce soğuğa tabi tutulmasiyle gerekli soğuklama ihtiyacı temin edilecek ve dolavısiyle bu tohumlar¬dan meydana gelen bitkiler kısa zamanda çiçeklenebilecek ve erken mah¬sul alınabilecekti (Mathon ve Stroun, 1962). Bitkilerin iişütülmesini pratik ve metodik olarak ziraatta kullanılabileceğini ancak Lysenko 1929 senesinde ispat etmiştir (Murneek ve Whyte 1948). Lysenko çim- lenmekte olan kışlık buğdayları kar altına koymuş ve bu tohumları ilkbaharda ekerek, yazın geçerli bir mahsul elde etmişti. Böylece ilk defa buğdaylar üzerinde tohumların zirai yönden vernalizasyonu ortaya çık¬tı. Vernalizasyon ilk defa Rusya'da "Izrovizasyon" olarak ifade edil¬miştir. Halen Fransızca'da "Printanizasyon", Almanca'tla"Jarowisation"
vc bazı İngilizce kitaplarda "Summcrization" vc daim çok "Vcrnalisa-
tioıı" ol ar ;ık kullanılmaktadır.
Tosun (1909) göre, vcrııalizasyonun doğuşu vc tatbik edilişi nc A- ıncrika'da ııc de Rusya'da başlamıştır. Vernalizasyon memleketimizde çok eski zamanlardan heri köylülerimiz tarafından yapıla gelmekle o- lan bir iştir- Nitekim köylülerimizin gömme veya dondurma diye adlan¬dırdıkları ekim ınetodıı vernalizasyoııun ta kendisidir. Bu yüzden "Vcr- nali/.asyomııı ilk tatbikçısi Türk köylüsüdür,, denirse yanlış söylenmemiş olur. Türk köylüsünün tatbik etmekte olduğu vernalizasyon şu şekilde¬dir. Gömme ve dondurma ekim metodunda buğday tohumlukları son¬baharda geç olarak toprağa ekilir veya gömülürler. Tohumlar ekimini ve gömülmelerini müteakip soğuklar bastırır. Çimlenmiş tohumun 2-3 ıııın büyümüş olan eüciiğii, suyun ve sıcaklığın kısıtlanması yüzünden dalıa fazla büyiiycıncz. İlkbahara kadar arizi dinlenme devresine girer, llütüıı kış boyunca soğuğa maruz kalaıı cücüklenmiş tohumlar en iyi şekildi; tabii vernalizasyona maruz kalmaktadırlar.
bugün birçok bitkilerde vc bilhassa buğdaygillerde, bitkilerin çeşit¬li gelişme saflıalarındaki vernalizasyonu müspet sonuçlar vermektedir. Ihı hususta birçok bitkiler üzerinde değişik sıcaklık derecelerinde ve sü¬resinde tatbikatlar yapılarak vernalizasyon tekniğinde büyük gelişme¬ler kaydedilmiştir.
Sebzelerden LAHANA (Borswcll 1929), (Miller 1929), (Yamaski 1933), (Pavlck 1958), (Nakamı.ra 1961), (Ito, Saito 1961), (Nakamura ve llattori 1962), (lîguchi, Matsumura ve Koyama 1963), (Svedskaja vc Kruziliı, 1961), (Sncddon 1965), (Ito, Saito vc Tomİo 1966), (Kruzilin ve Svedskaja 1966), (Bühring 1967); KARNABAHAR (Equchi 1947); ALABAŞ (Junges 1959), (Rössgcrt (1947); SOĞAN (Joncs, Poll ve Emswcllcr 1936), (Scclıt 1953), (Junges vc Ernts 1955), (Jugeus 1955); ISPANAK (Junges 1954 vc 1956); IIAVUC VE KÖK MAY- DONOZU (Röslcr 1963), (Jurgcs 1959); DOMATES (Junges 1954), (Rıclka, 1939), (Spendcr 1961); IIIYAR (Bielka 1959); KEREVİZ (Junges 1959); SC1UVAR7AVURZEL (Röslcr 1964) üzerinde yapıla vernalizasyon denemeleriyle bilhassa iki senelik vc bazı bir senelik selelerin çiçcklenmcsindc veya erken mahsul vermelerinde düşük Bicak ıgm büyük rolü olduğu ortaya konmuştur. Bununla beraber !! ™ Ç>Çcklen,ncsinde yalnızca bir faktörün etkili olabilece t . '/Unmck' burada hatalı olabilir. Oraman ve Günay V. H,„T ı ° n0rmd üzerinde yaptıkları araştırmada, U-
rÜa Wckl^menin hangi kompleks faktörlerin etkisi altında mey
(lana gelebileceğini belirtmektedirler. Bu araştırıcılara göre sıcaklığın kompleks faktörler içerisinde yukarıda işaret edilen bitkiler için birinci faktör olarak rol oynayacağı düşünülmelidir.
Bitkilerin vernalize edilmesinde bazı şartlar mevcuttur. Bu şartlar gereği gibi yerine getirilmediği takdirde vernalizasyondan farklı sonuçlar alınabilir ve hatta devcrnalizasyou vukua gelebilir. Bu bakımdan ver-nalizasyonda önemli olan şartları burada kısaca inceleyelim.
1.1. Vernalizasyonda Bitki Yaşı vc Gelişme Durumu
Düşük sıcaklık, bitki tür vc çeşitlerine göre, gelişme devrelerinin değişik zamanlarında tesir göstermektedir. Bazı bitkiler tohum halinde vernalize oldukları halde, bazıları ancak ilerlemiş bir gelişme safhasında vernalize olabilmektedirler. Tohum halinde vernalizasyon, tohumların tarlada ana bitki üzerinde olgunlaşması, depolarda muhafaza ve sakla¬ma sırasında olduğu gibi, esas olarak tohumların çimlenmesi sırasında vuku bulmaktadır. Tohum halinde vernalize olan bazı bitkiler ilerlemiş bir bitki safhasında da vernalize olabilmektedirler (Mathon vc Stroun 1962). Buna mukabil bazı bitkiler tohumla halinde vernalize olmamak¬tadır. Bu bitkilerin vernalize olmasında bitkinin muayyen bir büyüklüğü almış olması gerekmektedir. Wellensinek (1958) bitkinin bu devresini kritik devre olarak adlandıramaktadır. Bitkinin çiçeklenme için düşük sıcaklığa hassas olduğu kritik devrenin tespiti ilk zamanlar bitki yaşına göre değerlendirilmiştir. Fakat Rösler (1964) yalnız bitki yaşı ile bitkinin vernalizasyona hassas olduğu devreyi tespit etmenin eksik bir metod olduğunu ortaya koymuştur. Bunun için bitki yaşı yanında bitkinin fiz¬yolojik gelişmesinin dikkate alınması icap etmektedir. Araştırıcı kök Maydanozu vc Havuçlar üzerinde yaptığı denemede aynı yaştaki, fakat gelişme şartları yüzünden değişik gelişme büyüklüğüne sahip bitkilerin vernalize olma kabiliyetlerinin farklı olduğunu, çiçeklen meler iride farklı sonuçların tespit edildiğini bildirmektedir.
Burada göz önünde tutulması lâzım gelen bir nokta, denemede bitki gelişme vasatının mümkün mertebe aynı şartları haiz olması ve dolayı- siyle bitkiler arasında fizyolojik gelişme bakımından büyük bir farkın meydana getirilmemesidir. Fizyolojik gelişmeyi bitki yaşı yanında göstermek için her araştırıcı ayrı bir yol takip etmiştir. Bitkinin göv¬de, yumru, yaprak v. s. gibi vegetatif organlarında çap ve uzunluk ölçülmesi, yaprak sayısı, bitki ağırlığı gibi .Rösler (196-t) Havuç ve kök Maydonozu denemesinde, kök ile toprak üstü aksamının birleştiği, kök boğazında ölçü yapmıştır. Ito, Saito (1961); Ito, Saito ve Tomio (1966) 
Lahanalarda gövde çapını ölçmüşlerdir. Egııchi, Matsamura ve Koyma (1963) Çin Lahanası vc Japon Turbun'da yaprak sayısını vermektedir¬ler.
llanscl (1953) bitkilerde vernalizasyon devresini "Rulıendc" sakin vc dinlenme olarak adlandırmaktadır. Ayrıca bitkiler arasında ver¬nalize olma kabiliyeti bakımından Mathon ve Stroun (1962) yaptığı tasnifi yaparak, bitkileri tolıum halinde vernalize olan, fide halinde ver¬nalize olan diye iki gruba ayırmaktadır. Salisburg (1963) bunlara ila¬veten bitki halinde vcrnalizasyonun kök, kotiledon yaprak, yaprak vc büyüme noktalarına tesiri ile olacağını belirtmektedir.
Yİ® +7°C ye kadar tckl4ll u/, >sc kaybolmaktadır. ÇavdarC + 2 ile —4 ^C arasında vernalizasyon gM c ihtivao'l T C VOrnaliza^on için 40-50 günlük bir muamele süre- ,yaÇ duyUİUr- Ç*vdarTar +15 ile +20°C arasında da vernabze
Tohum halinde vcrnalizasyonun bütün buğdaygillerde görmek ka¬bildir. Sebzeler içinde Ispanaklar, bazı Lahana çeşitleri ve Turplar to¬lıum halinde vernalize olabilmektedirler. Sakam 1948 senesinde yaptığı denemede, tohum vernalizasyonuna misal olarak Hyoscyamus niger'de düşük sıcaklık tesirinin çimlenmeden 10 gün sonra başladığını ve 30 gün sonra optiınal seviyeye ulaştığını bulmuştur. Buna mukabil bitki vernali¬zasyonu olarak \Vc!lansick (1958) Lunaris biennisTerin (tohum halinde vernalize olanı anlaktadırlar) ancak ilerlemiş bir fide devresinde vc to¬lıum ekiminden T hafta sonra vernalize olduğunu bildirmektedir.
12. Vernalizasyonda Sıcaklık ve süresi
Sln ,VOr"|alİ.MSy01"<la l,itki 6c,iî'nc vc yaş. yan.nda, tesir eden sıcaklı- ih.ivn " 7"klUr- Um"mİ 1,İr kaidc olarak bitkilerin vernalizasyon <Jii«ük a u[?'Cakllk'arJa ,a"la mlanır. Fakat haz, bitkilerde bu istek ca düşük"1 t,T" a!"",C y'ik,<'k ««aklıklarda vuku bulmaktadır. Ayrı- vernalize rfabilîricr °,a" Lazl 1,itkiler y"ksck sıcaklıklarda da
e;ıl ol l'a-'r' S,tr°U" «erlerinde vernalizasyon sıcaklığına mi-
1962 senesinde*T l ' ^^ 1925 V° 1935' P"rnİS' 1918;
şu şekilde j: ,Us<laye'ller üzerinde yaptıkları araştırma sonuçlarını
ermektedirler.
Kışlık bugdavhr _ı_ı -i \ A
Sıcaklığın 0 ile —rr +7CC aras,nda vernalize olmaktadırlar, j
makta Vc —6°C de ara8ln<?° dü?mcsi ile vernalizasyon kabiliyeti.azal-
sivlc 4-7°r ... k \°n SOnra »yicc kaybolmaktadır. Sıcaklığın yükselme-
v—.uaMacnr I azalma görülmekte, bu derecenin üstünde
rül
sine



10
olmaktadırlar. Fakat vernalizasyon için gerekli muamele süresi uzamak¬ta vc ancak 100-150 gün sonra tanımlanabilmektedir.
Eguclıi, Matsumura vc Koyama (1963) göre Çin Lahanasında at¬mosfer şartlarında kışın 20 gün vernalize edilen 2 günlük fidelerde 20-30 günlüklere nazaran çiçeklenıne geç meydana gelmektedir. Aynı sıcaklık dcrccc vc süresinde bitki yaşı değişmesi ile çiçeklenmc farklı olmaktadır. Yaşlı fideler daha çabuk vernalize olup, yüzde çiçeklenmc nispeti artmak¬tadır. 20 gün üşütülen iki günlük fidelerle, 10 gün üşütülen 30 günlük fideler vc 7 gün üşütülen 60 günlük fideler arasında çiçeklenme bakımın-dan büyük bir fark tespit edilememekte, hepsi hemen hemen aynı zaman¬da çiçcklcnmcktcdir. Sıcaklık vc süresinin değişmesi ve yaşın sabit kal¬masında, sıcaklığın muayyen bir seviyeye kadar düşmesi ve muamele süresinin uzaması ile bitkiler yüksek sıcaklık ve kısa muamele süresine nazaran erken çiçeklenmekte ve bir bitkide çiçeklenmc ve tohum tutma yüzdesi ve tohum ağırlığı artmaktadır.
1.3. Devernalizasyon
Vernalizasyon şartlarının iyi ayarlanamaması veya vernalize edilen bitkilerin daha sonraki gelişme şartlarının extrem halleri devernalizas- yona sebebiyet vermektedir. Hansel (1953), Mathon ve Stroun (1962) vernalize edilen fidelerin vernalizasyondan sonra ani yüksek sıcaklık¬lara, şiddetli sıcaklık değişmelerine maruz kalması veya vernalizasyon sırasında düşük sıcaklığın iyi ayarlanamaması ve çok uzun süreyle uygulama tatbik edilmesi; aynı şekilde vernalize edilen tohumların vernalizasyonu sırasında vasatın O2 siz kalması veya C02 11in ortam¬dan bertaraf edilmemesi, nem yüzdesinin fazla olması, azalması veya devamlı oynaklık göstermesi (sabit tutulması), tohumların inkişaf edip kök ve yaprak meydana getirmesi, sıcaklık değişmeleri ile dever- nalizc olabileceklerini belirtmektedirler.

[selsarac]

2. MATERYAL VE METOD
1965 vc 1966 senesinde denemeye alınan Kırmızı ve Beyaz baş La- hana'larda (liişük sıcaklık tatbiki iki şekilde yapılmıştır.
2.1. Tolııım vernalizasyonu
2.2. Fide vernalizasyonu
2.1, Tohum vernalizasyonu
2.11. Tohumları üşütme yeri ve sıcaklığı
Tohumların vernalizasyonu için A.Ü.Ziraat Fakültesi Bağ-Bahçe Kürsüsü laboratuvarında bulunan buz dolabı bu maksatla kullanılmış¬tır. Vcrnalizasyona başlamadan önce dolap 2 hafta kontrola tabi tutul¬muş vc muayyen sıcaklıklara ayarlanarak değişik rafların sıcaklıkları ölçülmüştür. Böylece üç ayrı rafta sıcaklık birinci rafta 1±1°C; ikinci rafta 3± 1CC; üçüncü rafta 6± 1 °C olacak şekilde tespit edilmiştir. Bu¬na göre denemedeki sıcaklık kontrol grupları için 20 °C, vernalizasyon grupları için 1 ± 1, 3 ± 1 ve 6 ± 1 °C dir.
2.12. Tohum vernalizasyonu, süresi ve ekim şekli
Tohumların vernalizasyonu Edelstein (1950), Junges (1956), Mathon ve Stroun (1962), göre yapılmıştır. Bu iş için petri kapları siterilize edi¬lerek içersine filitre kağıtları yerleştirilmiştir. Her kaba 200 adet Kır¬mızı ve beyaz baş Lahanada tohumları ayrı ayrı sıravari konulmuş ve sonra 20°C deki çimlendirme dolabına bırakılmıştır. Petri kapları çim- uolabına konduktan 36 saat sonra vc tohumların %50 sinde ka¬buk çatlayıp hafif kök ucu görüldüğü anda buradan alınarak vcrnalizas¬yona tabı tutulacağı ve yukarıda sıcaklıkları belirtilen buz dolabına kon¬muştur Kontrol gruplarına ait tohumlar çimlenme dolanından alınıp dog- „ 1 n gruya sıcak yastığa ekilmişlerdir. Vernalize edilen tohumlar uy¬gulama sonuna kadar her gün sabah saat 9, öğle 12 vc akşam 17 de kont- ' erek Serekli su Yavesi, havalanması vc çürüyen veya bozulan to-
12
humların ayıklanması yapılmıştır. Ayrıca uygulama sırasında buzdolabı sıcaklığının değişip değişmediği aralıksız kontrolla tabi tutulmuştur.
Tohum vernalizasyonu için denemeye 1 Mart tarihinde başlanmış¬tır. Vernalizasyon uygulaması başladıktan sonra her sıcaklık dereccsin- siııdc 10, 30, 60 gün süreli üşütme için buzdolabının üç rafına konan Kırmızı ve Beyaz Baş Lahana tohumlarına ait petri kaplarından 10 gün sonra (10 Mart) ilk; 30 gün sonra (1 Ninsan) ikinci; 60 gün sonra (1 Mayıs) üçüncü numune grupları alınmıştır. Değişik zamanda alınan, değişik sıcaklıkda vernalizasyona tabi tutulmuş tohumlar daha önce hazırlanan ve 2 mart tarihinde kontrol olarak tohum ekimi yapılan sıcak yastığa ay¬rı ayrı ekilmişlerdir. Sıcak yastıktaki ekimi müteakip meydana gelen fideler (fideler arasındaki aralık ve mesafe 5x7 cm) tarladaki esas yer¬lerine dikilene kadar burada kalmışlar ve gerekli bakım işleri eşit ola¬rak yapılmıştır. Fideler 16 Mayıs tarihinde üç tekerrrürlü Bandomizet bloks tertibinde (Düzgüııeş 1963) hazırlanan tarladaki yerlerine (2,40x4, OOm ebadında 10, 60 m2 büyüklüğündeki tavalara) her tavada 40 bitki bulunacak şekilde 40 X 60 cm aralık vc mesafe ile dikilmişlerdir.
2.13. Diğer İşlemler
Her uygulama kombinasyonunda bitkilerin çiçeklenmesi beklen¬miştir. Çiçek meydana getiren bitkilerin çiçeklenme zamanı ve sayısı tespit edilerek istitatistiki kontrolları yapılmıştır.
2.2. Fide Vernalizasyonu
Mathon ve Stroun (1962) fidelerde soğuk etkisi kök ve yapraklar üzerindeki tesir ile değil, vegetatif büyüme konisine yapılan tesir ile ka¬zanılır. Öte yandan Ito, Saito (1961) yapraksız Lahanaların soğuğa karsı bir ilgi göstermediklerini yani vernalize olamadıklarını bildirmektedirler. Esasında zıt gibi görünen bu iki görüş bizce şu şekilde birleştirilebilir. Mathon vc Stroun (1962) göre vernalizasyon ile başkalaşım sürme koni¬sinde meydana gelmektedir. Fakat sürme konisinde başkalaşım için bit¬ki iç bünyesinde hormonal karakterde bazı maddelerin teşekkül etmesi lâzımdır. Bu maddelerin (yani çiçek hormonunun) teşekkülü ise yaprak¬larda olmaktadır (Salisburg, 1963). Dolayısiyle Ito, Saito (1961) ııun beliıt tiğı gibi bitki üzerinde yaprakların bulunmaması halinde bu maddeler teşekkül edememekte ve soğuğun büyüme konisi üzerindeki tesiri görül¬memektedir.
Lahana vernalizasyon denemelerinde tatbik edilen düşük sıcaklık derecesi 0 ile 15 °C arasında değişmektedir (Ito, Saito 1961) .Fide yaşı vc
fizyolojik gelişme olarak Crucifcra'lar üzerinde çalışan araştırıl j Boswell (1929), Miller (1929), Petro (1934), Pearl, Stokes Ve y^f (1951), Hansel (1953) vc daha onccki bahislerde isimleri verilen ar T rıcılann da belirtiği gibi bu familya'ya dahil birçok bitkide vernahza' yon az çok gelişmiş bir fide halinden sonra başlamakta ve meselâ Lahan nalar'da 10-60 yaş günü ve fizyolojik olarak gövde kalınlığı 4-6 cm ve t yaprak sayısı bir bitki üzerinde 5-20 adet olunca vernalize olmaktadır- lar. Çeşitlerin soğukla muamelesinde lüzumlu gün süresi Rüssger (1947) Alabaşta'ta 60-90 gün; Pearl, Stokes ve Yerkerk (1951) Bürükscl Laha¬nasında 20-60 gün; Kguchi, Matsumura ve Kovama (1963) Çin Lahana¬sında 20-60 gün; Ito, Saito (1961) Beyaz baş Lahanada 30-60 gün olarak tespit edilmiştir.
2.21. Tohum ekimi, fide yaşı
Denemede 3 ayrı yaş grubu (10, 30 ve 60 gün) bulunmaktadır (Cetvel 1). Değişik yaştaki bu fide gruplarını elde edebilmek için Kırmızı ve Beyaz baş Lalıana tohumları 60 günlük fideler için 1 Ocak; 30 gütıliik fideler için 1 Şubat; 10 günlük fideler için 20 Şubat tarihinde ve her grup kontrolleri ile beraber 20 ± 2CC deki sıcak yastığa konan 10x20x120 cm ebadındaki tohum kasalarına 5x10 cm aralık vc mesafede 3-4 tohum bir arada olacak şekilde ekilmişlerdir. Fideler seyreltildikten sonra, burada düşük sıcaklık tatbikine kadar kalarak bakıtn işleri yapılmıştır.
CETVEL 1.
Ueyaı ve Kırınızı ba? Lahana fidelerinin vernalizasyon öncesi teşekkül etmı; yaprak sayısı, (Fizyolojik gelişme ile ilgili olarak)
l'iıie yaşı giin lleyaz baş Lalıana Yap. sayısı (aılet) Kırmızı baş Lahana Yap. sayısı (Adel)
10 30 60 1.3 ± 0.173 5.9 ± 1.517 18.1 ± 2.449 ı.ı ± 0.001 5.6 ± 0.365
17 .7 ± 1.778 __


2.22. Fide vernalizasyonu, yeri sıcaklığı ve süresi
A.Ü. Ziraat Fakültesi Ev Ekonomisi binasında bulunan Meyve *
Yetiştirme ve tslâlıı Kürsüsüne ait iki soğuk hava deposundan >>rı
sıcaklık +4 ± İT. ve diğerinde +8 ± 1CC olarak ayarlanırıdır. Boy' ""
CC dcncme k°"trol grupları için 20 ± 2 °C deki sıcak yastıkta; verna
>on grupları için 4 ± 1 Ve 8 i 1°C deki soğuk hava deposunda yapıl»» 5 tır. °
14
Fidelerin soğuk hava deposundaki gelişmesi sırasında lüzumlu ışık suni olarak temin edilmiş vc her depoya eşit adette ve 200 w/m* ışık şiddetinde floresans lambalar konmuştur. Işıklama bir gün içinde 14 saat devam etmiştir. Bu miktar Hösslin, Stcib ve Mappes (1964) göre normal günlük ışıklama miktarıdır. Ayrıca soğuk ve rutubet tesiri ile meydana gelebilecek Lahana mildiyosüne karşı tedbir için 3 hafta da bir TMTDT li bir preparat ile ilaçlama yapılmıştır.
1 Mart tarihinde kontrollar dışındaki değişik yaş gruplarına ait uygulama gruplarının kasaları sıcak yastıktan alınarak soğuk bava de¬posuna konmuştur.+4 ve +8CC de 10, 30 ve 60 yaş günlü fidelerin 10, 30 ve 60 giin üşütmeğe tabi tutulması için ilk nümuneler 10 mart ta-rihinde depodan aIınarak+4 ve -J-8°C delO, 30 ve 60 yaş günlü ve 10 giin uygulama görmüş; ikinci grup 1 Nisan'da alınarak 4+ ve -j-8°C de 10,30 vc 60 yaş günlü ve 30 günü ygulama görmüş; üçüncü grup 1 Mayıs'- ta alınarak +4 ve +8°C de 10, 30 ve 60 yaş günlü 60 gün uygulama gör¬müş kombinasyonlar elde edilmiştir.
2.23. Fidelerin dikim şekli
Soğuk hava deposundan değişik zamanda alınan kombinasyon grup¬larına ait fidelerin tarlaya aynı zamanda dikimini yapabilmek için so¬ğuk hava deposundan alınan kasalar tekrar sıcak yastığı konulmuştur. Fideler 15 Mayıs tarihinde tarladaki yerlerine üç tekerrür Split-plot o- larak 2, 40x4,00mebad ve 10,6mJ büyüklüğündeki tavalara 40x60 cm aralıkla vc her tavada 40 bitki olacak şekilde dikilmişlerdir. Buraya kadar belirtilen uygulama şekli toplu olarak Cetvel 1 ve 2 de gösterilmiştir.
CETVEL 2.
Fide vernalizasyonu için Tohum ekiminden fidelerin tarladaki yerlerine dikilene kadı tatbik edilen uygulama şeldi.
Tohum ekimi Bitki yaşı Fidelerin soğuk bava deposuna konu; tarihi Uygulanın gün sayısı Fidelerin soğuk hava deposun-dan çıkış tarihi Fidelerin tar¬laya dikim

2.24. Diğer işlemler
İler grubun çiçcklcnmcsine kadar gerekli kontrol vc bakını işleri eşit olarak ayııı anda yapılmış, çiçeklcncn bitkilerin çiçcklenme zamanı ve sayısı tespit edilmiştir. Sayılarak elde olunan rakamlar Khi-karc meto¬duna göre hesaplanır. Denemede Khi-karc medodu kullanılmamıştır. Çünkü Münih Teknik Yüksek Okulu (Teclınischc Hochschule) Biyometri Kürsüsü ile yapılan temaslarda bu deneme tarzı için elde olunan rakam¬ların çok faktörlü deney tertibi Split-plot'a göre hesaplanmasının daha uygun olacağı tavsiye edilmiştir. Bu tavsiyeye uyularak hesaplar bu kür¬süde bulunan otomatik hesap makinesi tarafından Düzgüncş (1963) göre yapılmıştır. Variyaıış analizinin hesaplanmasından sonra farklı grupların tespitinde Duncan test kullanılmıştır.
16
3. DENEMEDEN ELDE OLULAN SONUÇLAR
3.1. Tohum Vernalizasyonundan (Jarowisation) elde olunan so¬nuçlar.
Denemede Kırmızı vc Beyaz baş Lahana tohumları buzdolabında +1, -f 3 ve +6°C de 10, 30 vc 60 gün müddetle üşütülmüş, 10 Mart, 1 Nisan ve 1 Mayıs tarihlerinde buradan alınıp önce sıcak yastığa ekilmiş ve daha sonra da 15 Mayıs'ta fideler tarlaya dikilmişlerdir. Tarlada yapılan mü¬şahede sonusu, 1-2 bitki lıarıç olmak iizere kontrol bitkileri ile düşük sı- caklıkda tohumları uygulama görmüş değişik kombinasyonlar arasında çiçek açma zamanı bakımından bir fark tespit edilmememiştir. O sene sonuna kadar çiçcklenme meydana gelmemiştir. Her gruptan ancak 20 bitkinin üzeri samanla karışık at gübresi ile örtülerek kışı donmadan oldukları yerde geçirilmeleri temin edilmiştir. Ertesi sene ilkbaharında bütün kombinasyonlara ait bitkilerin kontrollarla beraber Nisan-Mayıs ayı içinde havaların ısınması ile beraber normal zamanda çiçeklendikleri görülmüştür. Böylece Kırmızı ve Beyaz baş Lahanalarda düşük sıcaklı¬ğın tohumlara çimlenme sırasında +1 ± l;+3 ± l:-f6 i lcC de ve 10, 30 ve 60 gün tatbik edilmesiyle erken çiçcklenme üzerinde bir sonuç alınamamıştır. Bitkiler normal zamanda çiçeklenmişlerdir. Yalnız dene¬me sırasında -f 1 ± 1 °C de vernalize edilen 30 gün uygulama görmüş Beyaz baş Lahana grubundan bir bitki sonbaharda tohum ekiminden 244 gün sonra gövdelenmiş, yaprak koltuklarında ki vegetatif büyüme konisi bol miktarda yaprak meydana getirerek küçük lahana yumruları teşekkül ettirmiştir (Şek. 1). Aynı şekilde + 3±1°C de 60 gün vernalize gören grııb içinden bir bitkide farklılık başlamıştır. Bu bitki tohum ekiminden 210 gün sonra anormal bir çiçek sürgünü meydana getirmiş¬tir. Çiçek sürgünleri üzerinde yalnız tepe çiçekler hariç diğerleri açmamış, açmayan bu çiçeklerin çanak yaprakları anormal şekilde büyümüş ve sonradan aynı bir yumru Lahana şeklini almıştır. Açan tepedeki çiçek¬lerde erkek ve dişi organların ya hiç teşekkül etmediği, ya da teşekkülün yarım kaldığı dikkati çekmiştir (Şek. 2).

— —BMl^JMHHBr—
Şek. 1. Tohum halinde vernalizasyonda 30 gün +1 i 1°C de üşütülen Beyaz baş Lahana grubu içerisinde bir bitkide meydana gelen gövdelenme ve yaprak koltuklanndaki küçük yum¬rular.


Bu deneme ile Nakamura (1961) nin yapmış olduğu deneme sonu¬cunda da belirtildiği gibi, bazı Lahana çeşitlerine düşük sıcaklığın erken gelişme devresinde, yani tohum çimlenmesi sırasında tatbik edilmesiyle Mkcn çıçeklenme üzerinde bir tesir elde edilememektedir. Yalnız başın*
tohum vernalizasyonu çiçeklenmc için kafi değildir. Bu bitkiler® S ™rİnde tekr« vernalize olmalar, şarttır (Mathon ve Stroun,
leri h u-Ce Sayfa 39 da İsimlcri irilen araştırıcıların da tespit ettik" en husus, bizce de, bizim yerli çeşitlerimiz üzerinde tespit edilerek, dene-
sinde S l™'" VC Be>'aZ *«» Lahana çeşitlerinin soğukla muamele- muayyen ur Vrenm bulunduSu - bu devreye Lahana fidele»» » ,asyoL denem3' ^ fsonra varacaklar,, fide vernal»
«siyle beraber, tespit edilmiştir.
18

Şek. 2. Tohum halinde veranlizasyonda 60 gün +3 ± 1°C de üşütülen Beyaz baş Laha¬na grubu içerisinde bir bitkide meydana gelen anormal çiçeklenme.


3.2. Fide vernalizasyonundan (Jarowisation) elde olunan sonuçlar.
İki sıcaklık derecesinde, üç bitki yaşında, üç uygulama süresinde ve üç blokta split-plot olarak kurulan deneme sonucu toplu olarak Cet¬vel 3. ve 4 de gösterilmiştir. 20°C de kontrol olarak tutulan bitkiler o sene sonuna kadar çiçek meydana getirmediklerinden hesaplama sıra¬sında kullanılmamış ve Cetvel 4 de gösterilmemiştir. Fakat Cetvel 3. tetkik edildiğinde kontrol gruplarının durumu anlaşılabilir. Cetvel 5 de, Cetvel 4 den elde olunan rakamların variyans analizi verilmiştir.
Deneme sonucunu kolay anlaşılır hale getirmek için, önce her fak¬törün yalın etkisi sıcaklık (bitki yaşı ve uygulama süresinin etkisi düşü¬nülmeden), bitki yaşı ( sıcaklığı ve uygulama süresi düşünülmeden),


uygulama süresi (sıcaklık ve bitki yaşı düşünülmeden) ayrı müstakil bir ünite kabul edilmiş, daha sonra karşılıklı iki faktörün tesirleri ve nihayet üç faktörün beraberce müşterek tesiri incelenmiştir.
CETVEL 6
Sıcaklık (bitki yaşı vc uygulama süresi düşünülmeden)
Sıcaklık Beyaz baş L. Kırmızı baş L.
Ortalama Çiçek açan bit. sayısı Signi. T, Ortalama çiçek | Signi açan bit. sayısı | T,
T, T, 17.222 14.000 + + + 18.000 12.222 + + +
+ + + Çok önemli signifikaııt (% 01)
-f 4- önemli signifikont (% 1)
+ Signifıkant (% 5)
0 Signifikaııt önemli değil

tcr Band F. A. Brockhaus Wies faden.

[selsarac]

3.21. Faktörlerin yalın etkisi
3.211, Sıcaklık. Cetvel 6 da görüldüğü gibi sıcaklığın değişmesiyle her iki çeşit Lalıana'da çiçcklenme nispetleri oldukça yüksek bir farklı¬lık göstermiştir. Bitkilerin -(-8° C de üşütülmesi, +4°C de üşiitülmesine nazaran çiçeklerime bakımından bariz bir fark meydana getirmiş ve bu farkın -f-8°C lehinde bulunduğu ortaya çıkmıştır.
Fidelerin soğuk hava deposunda üşütülmesi sırasında +4° C sıcak¬lığa sahip bulunan depoda sıcaklığın bitki gelişmesi bakımından düşük olması sebebiyle gelişme yavaşlamıştır. + 8CC deki depoda ise gelişme normal şekilde cereyan etmiştir. Düşük sıcaklıkta bitki gelişimesinin ya¬vaşlaması çiçcklenme miktarının azalmasına sebep olmaktadır. Zaten Ito, Saito (1961) bu hususla ilgili olarak +4°C den daha aşağı ve + 15°C den daha yukarı sıcaklıklarda vernalizasyonun durduğunu ve en iyi sıcakhk derecesinin +8°C civarında olduğunu bildirmektedirler.
3.212. Bitki yaşı. Bitkilerin değişik yaşlarda bulunmasiyle deneme¬de oldukça farklı sonuçlar elde olunmuştur (Cetvel 7).
CETVEL 7
Bitki yaşı (sıcaklık vo uygulama süresi düşünülmeden)
llilki yaşı Beyaz baş L. 1 Kırınızı baş L.
Ortulaına çiçek Signifikant Ortalama çiçek Signifikant
açan bit. soyısı A, As açan bit. sayısı A, A,
A, 25.444 26.914
A, 17.611 + + + 13.667 + + +
A, i 3.778 + + + + + + 4.722 + + 4- + + +
 
60 ffünlük fideler 30 ve 10 günlüklere, 30 günlük fideler 10 günlüklere
nazaran yüksek çiçekte farkldıklan göstermektedir. Bitki yaşı ilerle dikçe çiçcklcnmcğe olan temayül derecesi artmaktadır. Buna mukabil genç bitkilerde bu temayül azalmakta ve 10 günün altındaki yaşlarda çiçcklcnmenin meydana gelme ihtimali kaybolmaktadır. Lalıanalardaki bu durum kritik devrenin normal olarak 10 yaş günlü fidelerden itibaren başlayacağını göstermektedir. Cetvel 3 te 10 yaş günlü fidelerde, diğerine nispetle çiçeklenme yüzdesinin azlığı da bu hususu kuvvetlendirmektedir. Ayrıca bu kombinasyondaki bitkilerin çiçcklcnmesi sırasında anormal çi¬çek teşekkül eden fertlere rastlanması (Şek. 7 vc 8) kiritik devre başlan¬gıcının 10 gün civarında olacağına işarettir. Bu hususta kesin sonuç ilerde gösterilmiştir.
3.213. Uygulama süresi. Sıcaklık ve yaş yanında uygulama süresi mühim bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Uzun süren uygulama çiçeklcnraedc bariz bir lehte fark meydana getirmektedir.
CETVEL 8
Uygulama süresi (sıcaklık ve bitki yaşı düşünülmeden)
Uygulama Beyaz baş L. Kırmızı baş L.
süresi
Ortalama çiçek Signifi. Ortalama çiçek Signifi.
açan bitki sayısı B, B, açan bit. sayısı B, B,
B, 24.000 23.944
Bj 14.333 + + + 16.111 + + +
B| 8.500 + + + + + + 5.278 + + + + + +


Cetvel 8. de 60 gün uygulama görmüş grup 30 vc 10 gün uygulama görmüş gruba nispetle vc 30 gün uygulama görmüş grubta 10 gün uygu¬lama görmüş gruba nispetle çiçeklenme üzerinde teşvik edici rol oyna¬makta yani uygulama süresinin uzamasiyle çiçeklenme ihtimali art-maktadır. Cetvel 8 tetkik edilirse bu husus açık olarak görülür.
3.22. iki faktörün karşılıklı etkisi
3.221. Sıcaklık X Bitki Yaşı. Cetvel 9 ve 10 da bitki yaşı ve sıcak-
lnTbrr!anna aİt bütün basamaklarda büyük bir signifikant farklılık görülmektedir.



, D u.e t ahanaMa +4°C de üşütülmüş 10 günlük fideler-
mevcut değildir. S.eakhğ.nçok düşmesi ve genç fide kuUandma, çlçek. îenme miktarını azaltmaktadır. Buna mukabil sıcaklığın biraz yüksel, mesi ve fide yaşının büyümesi çiçeklenme miktarını arttırmaktadır.
3 922 Sıcaklık X uygulama süresi. Beyaz baş Lalıana'da +8°C de 60 gün üşütülen fidelerle (T2B3),+4°C de 60 gün üşütülen fideler (T,B3) arasında ve ayrıca +4°Cdc 10 gün üşütülen fideler (T,B2) ıle+8°Cde 10 gün üşütülen fideler (T2BO arasında çiçeklenme bakımından bir fark bulunmamaktadır. Bu gruplar aynı zamanda çiçeklenmektedirler.Kırmızı baş Lahanamda sıcaklık -f 4°C de 10 ve 60 gün üşütülen fidelerle (T^Bj), -f8°C de vc 30 gün üşütülen fideler (T2B2) ve +4°C de 10 gün üşütülen difelerle (TjB^ , -f8cC de 10 gün üşütülen fideler (T2BO arasında bir fark görülmemekte, yani bu gruptaki bitkiler aynı zamanda çiçek açmak¬ta, dolayısiylc bu sıcaklık derecesi ve üşütme süresi çiçeklenmede aynı ne¬ticeyi vermektedir. Bu kombinasyonlar haricinde diğer (sıcaklık X Mua¬mele) kombinasyonları birbirlerine karşı oldukça yüksek signifikantlı- dırlar. Bu husus cctycl 11 ve 12 de görülmektedir.
CETVEL 11.
Sıcaklık X uygulama süresi (bitki yaşı düşünülmeden) ortalama çiçek açan bitki sayısı



l-lL^Sr SÜrtSİXbm W- Denemede genç bitkilerin kul- azalmakta ve hatta blT'T klSa'tlImasl ile ^eklenme nisbepeti çok ■nektedir. Cetvel 13 v^H1pSyotllarda ^eklenme meydana gelmc- 10 gün üşütiilmesi Kırm. I t * Lahana'da 10 günlük fidelerin 10 üşütülmesi Ue çiJkl ahana'da 10 gün vc 30 günlük fidelerin ^şLaKana'lardalOnnnLf jT ^ 0İUI"namaktadır. Böylece Beya* ^ere kadar (bunla„n ^ K,rraı2I baŞ Lahana'da 30 günlük
t ^mişti) olan devrede ı dut™l® daha önce Cetvel
hassasiyet neydana bak.mmdan üşütülmeğe karş.
26 6 lr' Yani kritik devre Beyaz baş


T , 10 vaş günlü ve K.xmmbaŞ Lahanaca 30 yaş günlü fidelerden
i^aîren itmekte ve ancak bu yaş döneminden * sıcak.*
bitkiL etki yaparak çiçeklenme meydana gelmektedir.
X bitki yafi (Sıcaklık düşünülmeden) ortalama çiçek açan bitki sayısı
CETVEL 13
Uygulama süresi
lityaı baş L. Kırmızı baş L.
DilVi yifi t îygulama si resi Uy 'ulama süre si
B, B. Bj B, B, B,
A, A, A, 0.000 3.167 S.167 11.333 16.833 21.667 14.167 23.000 39.167 0.000 0.000 15.833 5.000 16.833 26.500 9.167 24.167 | 38.500 |


Yaşlı ve uzun süte uygulama görmüş bitkilerde çiçeklenme ihtimali çok yüksektır.Uzun süreli uygulama ve yaşlı fidelerden, kısa süreli uygu¬lama ve genç fidelere doğru muntazam azalış barizdir. Fakat bununla beraber bazı kombinasyonlar arasında signifikant farka rastlanmamak¬ta veya az olduğu müşabade edilmektedir, örneğin Beyaz baş Lalıana'da 60 yaş günlü ve 30 gün üşütülmüş fideler (A,Bı) ile 30 yaş günlü ve 60 gün üşütülmüş fideler (A;Bj) arasında istatistiki bir farklılık mcvcut de-ğildir. Kırmızı baş Lahaua'da ise farklı olmayan gruplar 60 yaş günlü 10 gün üşütülmüş fidelerde (AjB,), 30 yaş günlü 30 gün üşütülmüş fide ler (A:B vc 30 yaş giinlü 10 gün üşütülmüş fideler (A;B,) ile 10 yaş gün¬lü 10 giin üşütülmüş fideler (AjB,) arasında çiçeklenme zamanı bakımın¬dan istatisktiki bir fark yoktur.
3.23. Üç faktörün karşılıklı etkisi
3.231. Sıcaklık X bitki yaşı X uygulama süresi. Sıcaklığın azalması bitki yaşının gençleşmesi ve uygulama süresinin kısılması ile çiçeklen- menın baz. kombinasyonlarda meydanan gelmediği ve yahut meydana gelen ç.çeklenmc saygının az olduğu aşikârdır (Cetvel 15,16). Sıcaklığı" kafi gelmemesi, bitki yaştnm gençleşmesi veya uygulama süresinin ki-
, ^«c» veya uygulama
salması ile çiçeklenme düzeniniude arızalar husule gelmektedir ^
9 ve 10.) Çiçeklerin anormal teşekkül ettikleri, gövdclcucn bitki u*^ ^ çiçek teşekkülü yanında vegetatif gelişmenin ile devam cttıgı ^ L .jan9 çeklerin sonradan yaprakları oluşturarak küçük bir Lalıaııa başı nu > getirdiği görülmektedir (Şek. 10). Bu lıusus Beyaz baş Lahana » » ^ de 10 yaş günlü 30 gün üşütülmüş (TvAlB, de 30 yn?
gün üşütülmüş (T^UJ,) ve +8CC de 10 yaş günlü 60 gün üşu«-u 28


T ahaua'da.+4cC de 10 yaş günlü 30 gün üşütül- ^ ^m;rcşde 10 yaş ^ 60 gün üşütülmüş (TjAjBj), +4°C Tlo «tSia «.ütBlmü, (T,A2B2), + 8°C de 10 yaş günlü 30 gün üşü.
+8cC de 10 yaş günlü 60 gün üşütülmüş (TjAjBj) W
binasyonlarda görülmektedir.
Yaşm ilerlemesi, uygulama süresinin uzaması ve sıcaklık derecesinin değişmesiyle çiçeklenmede bariz bir artış kaydedilmektedir.Nitekim misâl olarak Beyaz baş Lahana'da T.A.Bt = 0; T2A2B, = 20,33; T2A3B3 = 38,33; Kırmızı baş Lahana'da TıAjBı = 0; T2A2B2 = 24,00; T2A3B3 =
39,33 kombinasyonları ele alındığında, bu fark bariz olarak görülmek¬tedir. Fakat üçlü kombinasyonlar içinde sıcaklığın tesiri bazı basamak¬larda kaybolmaktadır. Meselâ Kırmızı baş Lahana'da T1A,B, = 0 ile T2A1B1 = 0; T,A,B2 = 4.33 ile T2A,B2 = 5.67 ve T,AjB3 = 37.67 ile T2A3B3 = 39.33; Beyaz baş Lahana'da T1A1B1=0 ile T2A]B, = 0; T^- B2 = 2.67 ile T,A,B2 3.67; T^Bj = 8.00 ile T2A2B3 = 8.33 vc TıA2B3 = 8.00 ile T2A2B, = 8.33 ve TjAjB, = 40.00 ile T2A3B3 = 38,33 olduğu gibi bitkinin belirli bir genç yaşma kadar ve belirli bir ih¬tiyar yaşından sonra; belirli bir uygulama süresine kadar ve belirli bir uygulama süresinden sonra değişik sıcaklığın tesiri görülmemekte ve bu tesir yaş ve uygulama süresine bağlı kalmaktadır. Bu husus Ito, Saito (1961) ve Saito ve Tomio (1966) tarafından da aynen tespit edilmiştir. Belirli bir genç yaş ve belirli bir ihtiyar yaş arasında ve bu yaşa ilâve olarak belirli kısa bir uygulama süresi ve belirli uzun bir uygulama süresi arasında kalan bölgede ise sıcaklık bu iki faktörün arasına üçüncü bir faktör olarak girmekte ve büyük bir rol oynamaktadır. (Misal olarak Kır¬mızı baş Lahana'da T,AjB3 = 4.67; T,A,B3 = 13.67; TtA2B, = 9.67; T2A2B2= 24.00;T,A2B3 = 17.33; T2A2B3 = 31.00; Beyaz baş Lahana-
da TtA2B = 7.00; T.A^ = 15.67; T1A3B2 = 18.00; T,A3B2 = 28.00 olduğu gibi).

CETVEL 15
Sıcaklık X bitki ya„ X muameIe uyguIamı gS
Kırmızı baş Lahana
Cetvel 3 te T1AjB3=40.00 korobinasyonundaki çiçeklenme sayısı yüz olarak kabul edilmiş ve diğer grupların bununla mukayesesi yapılmış¬tır. Böylece bu cetveldeki yüzde çiçcklenme nispeti ve istatistiki hesap neticeleri ve çiçeklenme sırasında yapılan müşahedelere göre Beyaz ve Kırmızı baş Lahana'da erken çiçeklenme bakımından tavsiye edilecek kombinasyonlar Cetvel 17 de gösterilmiştir. Yalnız burada şu hususu ha¬tırlatmada fayda vardır. -}-4°C ye nazaran +8°C de yapdacak üşütme bitki gelişmesi bakımından tercih olunmalıdır. Ayrıca soğuk hava de¬posunun + 8 °C ye katlar soğutulması daha kolay ve az masraflıdır.
CETVEL 17
Kırmızı ve Beyaz baş Lahana'da erken çiçeklenme bakımından tavsiye olunacak uygulama kombinasyonları.

[selsarac]

Lahana fidelerinin düşük sıcaklığın uygulanmasından sonra bit¬kiler 34—70 gün arasında çiçek açmaktadırlar. Tohum ekiminden çiçek- lenmeğe kadar geçen gün sayısı ise 129 ile 161 gün arasındadır (Cetvel 3). Oraman, Günay (1970) Normal atmosfer şartlarında yetiştirilen bitki¬lerde tohum ekiminden çiçeklenmeğe kadar olan gün sayısını 360-400 arasında olduğunu tespit etmişlerdir. Normal çiçeklenme gün sayısı olan bu rakamlar (360-400 gün), vernalize edilmiş bitkilerin çiçeklenme gün sayısı (129-161 gün) ile mukayese edilirse, arada yaklaşık olarak 200- 250 günlük bir çiçeklenme farkı vardır. Yani Lahana'ların düşük sıcaklık¬ta suni olarak uygulama görmesi, yani vernabze edilmesi ile normal çi¬çeklenme süresi 200-250 gün kısaltılabilmektedir. Ayrıca Şek. 3.4.5 ve 6 da görüldüğü gibi değişik sıcaklık, yaş ve uygulama süresinde üşütülen bitkilerin çiçeklenme durumu resimle de tespit edilmiştir.
Deneme sonucuna göre bir yıl içinde Lalıana'Iardan tohum almak mümkündür. Yalnız burada dikkat edilmesi gereken diğer bir husus, suni




üşütülme zamanı öyle ayarlanmalıdır ki, bu fideler dışarı çıkarıldıkları zaman, çiçcklenme zamanları dışarıda tabii lıalde çiçek açan Lahana', ların çiçek açma zamanları olan Nisan ile Haziran ayı arasında gelebil- sin. Bu takdirde çiçekleıımc ve tohum tutma en iyi şeküde vuku bul- maktadır.
— , • • *«>da ciçeklenmcgcba^^




şek. 4. Beyaz barhana da 

Şek. 5. 4°C de 30 yaş günlük 60 gün muamele görmüş Beyaz baş Lahana bitkileri.





çiçeklenme başlangıcı.
 

7. 4eC de 10 yaş günlük 30 gün üşütülmüş bir bitkide (Beyaz B.L.) anormal çiçek¬lenme (Arka plânda kontrol parseli bulunmaktadır).



4°C de 10 yaş jüniük 30 günü.ü.ütoü, bitkiden ahnan bir çiçek süre— büyütülmüş şekli. 
Şek. 9.
4°C de 30 gün yaşlı 10 gün muamele görmüş bir bitkide (Kırmızı B.L.) anormal çi- çiçekJenmiş bir çiçek salkımının durumu.

trti de 10 yaş günlü 30 gun «şucuımu?
anormal çiçek sürgünü yanında teşekkül eden ufak Lahana yumrusu.

4. SONUÇLARIN ÖZETÎ
Bu kısımda denemeden elde olunan en önemli sonuçlar maddeler ha¬linde verilmiştir.
1. Kırmızı ve Beyaz baş Lahanalarda -f 1, -j- 3 ve + 6 °C de 10, 30 ve 60 giin müddetle buz dolabında yapılan tohum vernalizasyonu ile erken çiçeklenmc elde olunamamıştır. Vernalize edilen kombinasyonlarla, vernalize edilmiycn kontrol grupları aynı zamanda vc iki sene de çiçek meydana getirmişlerdir.
2. Tohum vernalizasyonu sonucu 1 cC de 30 gün ve -f-3°C de 60 gün vernalize edilen kombinasyonlar içersinde yalnız bir iki bitki de vak¬tinden öncc sapa kalkma görülmüştür. Fakat bu bitkilerin gövdeleııme- sinde çiçek oluşumu ve çiçeklenmesinde anormallikler meydana gelmiştir.
3. Fide halinde vernalize edilen Kırmızı ve Beyaz baş Lahanaların, çiçeklenme bakımından değişik sıcaklık derecelerinde gösterdiği reak-siyon farklı olmaktadır. Vernalizasyon sırasında sadece sıcaklık dikkate alınırsa, çok düşük sıcaklıklar bitki gelişmesine menfi tesir yapmakta, yüksek sıcaklıklar (+İ0CC den yüksek) ise çiçeklenmc ihtimalini azalt¬maktadır.
4. Kırmızı ve Beyaz baş Lahanalarda fide vernalizasyonu için en ldeaI sıcaklık -f 8°C dir.
hana5fVnalniZ ^ Y**X dİkkatC alındlglnda> Kırmızl ve ^^ b3? U"
muaw k-T Crken Çi<?eklenmcsi İÇİ", düşük sıcaklığa olan hassasiyeti YondT-K ı ^ geIݧme devresindcn sonra başlamaktadır. Vemalna* MyÎİ ^^^«ba, Lahanalarda 10 yaş günü vefizyoloj* jik s/vatr^u ktC; K,rmiZl ba* Lahanalarda 30 yaş günü vc fizyolo- lıkta vernali ,UyÜk,(ikteki fidelerde bitmekte ve fideler düşük s.cak- lize olma iht' ~tad,rlar- Bu büyüklüğün altındaki fidelerde verna-
38
6 Kırmızı vc Beyaz baş Lahanalarda yaşın ilerlemesi yani fide¬lerin yaşlanması vc fizyolojik büyümenin kuvvetlenmesi halinde, fide¬lerin genç olması vc fizyolojik büyümenin zayıflamasına nazaran, çiçek¬lenme ihtimali vc çiçek tutma sayısı artmaktadır.
7. Vernalizasyonda sadccc düşük sıcaklığın uygulama süresi dik¬kate alındığında, düşük sıcaklıkların uygulama süresi çiçeklenme üze-rinde etki yaratmakta ve uygulama süresinin azalması çiçeklenme mik¬tarını azaltmakta, belirli bir sürenin altına düşmesi halinde ise çiçeklen¬me vuku bulmamakta veya çiçeklenmedc anormallikler meydana gel~ mektedir. Düşük sıcaklığı uygulama süresinin uzaması çiçcklcnmeyc müs¬pet tesir yapıp, çiçeklenme yüzdesi artmaktadır. Uygulama süresi 30 gü¬nün altına düşmemelidir.
8. Sıcaklık ve bitki yaşı arasında büyük bir korelasyon olup bu iki faktörün kombinasyonları arasında büyük (signifikant'a) farklılığa Taş-lanmaktadır. Yaşlı fidelerin düşük sıcaklıkta vernalize olma şansı bü¬yüktür. Ayrıca genç fidelerin düşük sıcaklıkta vernalize edilmesine na¬zaran yaşlı fidelerin düşük sıcaklıkta vernalize edilmesi çiçeklenme ih¬timalini arttırmaktadır. Sıcaklık X Bitki yaşının değişik kombinas¬yonları arasında en iyi netice 8°C de 60 gün yaşlı fidelerden elde edilmiş¬tir.
9. Sıcaklık ve uygulama süresi kombinasyonları arasmda ancak basamaklarda farklılık görülmekte ve fakat büyük bir farklılık göze çarpmamaktadır. Sıcaklığın -f- 8°C de ve uygulama süresinin uzatıla¬rak 30 veya 60 gün olması çiçeklenmcyi cıı iyi şekilde teşvik etmekte¬dir.
10. Uygulama süresi ve bitki yaşı kombinasyonlarında ise, 60 gün yaşlı ve 60 gün düşük sıcaklıkta uygulama gören fidelerde en yüksek çiçeklenme bulunmuştur. Bu kombinasyonu, 30 gün yaşlı ve 30 gün uygu¬lama görmüş diğer interraksiyon grupları takip etmektedir. Kırmızı baş Lahanalarda fide yaşının büyük olması uygulama süresinin uzun olma¬sına nispetle, buna mukabil Beyaz baş Lahanada uygulama süresinin uzun olması bitki yaşının büyük olmasına nazaran çiçeklenme yönünden daha iyi sonuç vermektedir.
11. Üç kombinasyon ele alındığında en iyi çiçeklenme meydana getiren gruplar Kırmızı ve Beyaz baş Lahanada -f 8cC de 60 gün yaşlı 60 gün üşütülmüş, -f 4°C de 60 gün yaşlı 60 gün üşütülmüş fidelerden elde edünıiştir.
12. Kırmızı ve Beyaz baş Lahanaların belirli bir yaşta, belli bir sürede vernalize edilmesiyle çiçcklenme zamanı 200 ile 250 gün ara- sında kısalmaktadır. Fide verncalizasyonunda tohum ekiminden çiçek- lenmeye kadar geçen süre değişik kombinasyon gruplarına göre 129-161 gün arasında oynamaktadır. Buna 60 ile 90 gün arasında tohumların olgunlaşma süresi ilâve edilirse, vernalizasyon sonucu vernalize edilen bir Lahana fidesinin tohum ekiminden tohumların teşekkülüne kadar 150 ile 250 günlük bir zamanın geçmesine ihtiyacı vardır.
SUMMARY OF THE RESULTS
The important rcsuls of this section gaincd after experiments are stated in the following articles.
1. Red and whitc lıeads of cabbages storcd in ± I, ± 3 and ±6°C for pcriods of 10, 30 and 60 days, did not show any seed vernalization non any early flowcring. Both the vernalized combinations and the controls groups whieh -ıvere not vernalize flowercd in two years at at- the same tame.
2. İn the results of sced vernalization under ± 1 °C -vvithin a period of 60 days, only one or tvvo plants began to develop a stalk. But in these; formation of the stalks and flo\vers seemed to take place abnormally.
3. Red and \vhitc heads of cabbages vernalized in seedling from showed diffrentiation in the formationof theflo\ver,respoding to different temperatures. If only temperature is taken into consideration while ver¬nalization, qnite low temperatures givc bad results in the devclopment of the plant whcre as high temperatures (över -t-10°C) decrease the chan- cc of flowcr formation.
4. For seedling vernalization in red and -\vhitc cabbages the ideal temperature is+8°C.
5. When only tlıc age of the plant is taken into consider we must rememher that after some peridod of growth, red and vhite heads of cabbages show a delicate reaction to hcat for early flovrcring. This period in vernalization begins in feedling of 10 age days and fizyolojigly b'g as 1-2 leaves in white heads of cabbages; 30 age days and big as 5~6 leaves in red heads of cabbages under lov temperatures. Vernaliza- tlon chance lowers on fccdlings sınailer tlıan these.
6. On the red and wlıite cabbages the initiation and the number
the flovers are inereasing on the old sccdlings and at the strong gro- c°ndition while they are decreasing on tlıc young seedlings and at the wcck gtowing condition.
7 If only low temperaturc appling pcriod is takcn into considcr it cffects flowcring and when this period is lovvcrcd scedling docs not givc flovcr» or abnormal flovcrs are secn. Appling longcr period of lovr tem- perature givc» betler resulle and flowering percentagc incrcases. Applcied period must not be less than 30 days.
8. Between temperaturc and plant age there is a high relation and bctwecn these combinations tlıcrc is a big differencc. Chancc of vcrnali- zation in old sccdlings is morc. Tlıc best results are gaincd, undcr+8°C and 60 ılays old sccdlings.
9. Combinations of temperature appling period slıous differcncia- tion is secn. Temperature bcing ± 8 and longcring thc period bcUvccn 30-50 days cjuickcns up flo\vering.
42
LİTERATÜR
1 Bıclka R. (1959) Ein Beitrag zur Jaromsation thermophiler Ge- müsearten. Archiv für Gartenbau VIII. Band, Hcrf 5. S. 383-398
2 Boswcll V. R. (1929) Studies of prematüre floıver formation in ıvinter ' ovcrcd'cabbagc. Univ. of Maryland Agr. Exp. Sta. Bull. 313
3. Düzgüne? 0. (1963) Bilimsel araştırmada istatistik prensip ve metod- lan. İzmir
4. Eguchı Tsııneo, Matsıımura Tadashi, Koy ama Toshikazu (1963) The Effect of temperature on floıver and seed formation in Japanese Radish and Chinese Cabbage. Amer. Soc. for Horticultural Sci. v. 82, S.322-331
5. Edeısteın V.I. (1950) Povrtastvo (sebzecilik) Belgrad S. 155-156
6. EquchıT. Studies on the floıver bud differentitation in caulifloıvers. J. Hort. Assoc. Jap, 16 (1-2)
7. Hansel H. (1953) Vernalization (Jarowisation, kaltestimmung) Forsc-
hungsergebnisse und ihre Verıvertung in Pflanzenbau, Samenbau und
und pflanzenzüchtvng. Zeitschrift fiir Pflanzenzüchtung Band. 32 S. 232-275
8' IIÖ88İîn Rolf< Steıl> Thomas, Mappes Franz (1964) Gemüsebau Erzeu- und Absatz. BLY Verlagsgecsellschaft München S. 184-244
9- I- Hideo, Saıto Takasi (1961) Time and temperature Factors for the \Z?:matl°n İn cabba8a> Tohoku Journal of Agricultural Research
12 (4). S. 298-316
Z»? S^lt0 Takasi> Tomıo Hatayama (1966) Time and tempera- lizationT$1 tHe fl°Wer formation in cabbage. II. Tlıe site of verna- Aer tt an^tlle nature of vernalization sensitivity . Tohoko Jou. gr* Res- 17 Nr. 1 S. 1-15
11. Jones n. A, Pool C. E, Emsweller S. L. (1936^ Rl, , Proc. Ameri. Soe. Hort. Sci. 33 S. 490 S hahU in
12. Junges Walter, Ernest Ewald (I954A 7ur 11 , ., lungsphysiologisck
roıvisationsdauer bei der BuscİUomatc (Lycopersicon ^
var. finiens-Lchm.). Arehiv für oJ^S^ZZl ™ ^
13. Juııges Waltcr (1954) Jaroıvisation von Spinat fS„/„„ • ,
14. Junges Walter (1955) Techische Jaroıvisation von Stecfc™ iebeln e i- ner normalerıveise in dritten Jahr blühenden Küchenzıviebehorte (Allium cepa L. c.. Dresdner Plattrunde) mit nicderen Tcmperatu- ren. Arclıiv für Gartcııbau 3 S. 84-94
15. Junges Walter (1956) Jaroıvisation von Spinat mit versehiedenen Temperaturen der EinfluB von Dauerlicht ıvahrend der Jaroıvisation. Gartenbauwissen sehaft. 3 S. 429^39
16. Junges Walter (1959) Abhangigkeit des Schossens bienner gemüsepflan lanzen von ihrem Alter und von der Dauer der Eintvirkung niederer Temperaturen. Arehiv für Gartenbau. 7. S. 485-504
17. Kruzılm A. S, Svedskaja Z. M. (1966) Einflub der spektraten Lichl- zusammensetzung auf die Entıvicklung zıveijariger und ehnjahrıgcr Pflanzen. Fiziologija rastenij, Moskova 13 Nr. 1 S. 123-134
18. Mathon C. C, Stroun M. (1962) Temperatur et Floraison Pressens Uni. de Franee.
19. Miller L.C. (1929) A study of some factors affccting seedstalk develop- ment in cabbage. Cornell Univ. Agr. Exp. Sta. Bul. 488
20. Mıırneck A. E, Wl.yte (with H. A. Allard, H. A. Bortlmick, Envm Bünnig, G. L. Funke, Kari C. Hammner, S. B. Hendncks, A.^ M.Y. Nuttonson, N. W. Parker, R. H. Robcrtt, i>•y B. Estlıer Struekmcyer, F. W. Weat Forcword by pho. Thimann, Walthem Mass, U.S.A.) (1948) Vernalj/.at.on ^^ toperiodism A. Symposium Published by the Chron. Company . fl 0ıe-
21. Nakamura E. (1961) Seed vemalization of the cabbafJ ^ cabbage.
raceaspp.) I. effect of seed-vernalization on ^eJlowen g
* • "J -- s o
Joursal of Hor. Assoc. Japon 30. Nr.


E Hatton Y (1962) Onthe seed-vernalizalion of the cab- 22' ÎS. oleracca ssp) II. Effects of a prolongend vernalization ZLent and influence of gibberellin applied duruing vernalization
23. Oraman M. N, Günay A. (1970) Lahanalarda^
Z'pUİ İM^ırmalar A. ü. Z. F. Ydhğr Yd. 1970, Fasi-
Juo Soc. Horticult Sci. 30 Nr. 2 S. 167-170
zamanından tohumların oluşumuna kadar geçen safhaların üzerinde an
kül, 3, S. 597-631.
24. PavlekP. (1958) Einige Faktoeren, die die Beschleunigugng der Fruk- tifiktıtion bei ıvei Bkohl beeinflussen. XV Internatioaler Gartenbau Kongre B V. 11-18.4.1958 in Niza-Zusammenfassung S 29
25. Pearl, Stokes, Verkerk (1951) Floıver fo,mation in Brusseols-Sprout. Med Landounhoogesch. 50 S. 141-160.
26. Petro F. H. (1934) The cause of bolting in Sweet Turnips (Brassica napus var. napobbrassica) Canad. Jour. Sci. 2 (6).
27. Rösler L. (1963) Jaroıvisationsversuche an Schıvarzıvurzel (Scorzonera /lippartea L.) im Hinblick auf eine Erhobung der Scho B resistensz. Arclıiv für Gartenbau XI Band, Heft. 2, S. 151-161.
28. Rösler L. (1964) Jarouıisationsversuche an zweijahrigen Gemüse- Umbelliferen (Daucus carota L, Petroselinum sativum Hoffm und Pastinaca sativa L.) Arcbiv für Gartenbau XII band, Heft. 5, S. 413-430.
29. Rossger W. (1947) Nidere Anzuchttemperaturen als Ursache der Schos- serbıldung bei Kohlrabi. Der Züchter 17 /18 S. 121-146.
M. Saksburg B. Frank (1963) The flovering Proccess. Pergaman Press Uxford, London, Nevvyork, Paris.
M deİM.1' (l953) C<"lIribution a l'e'^de la printanisation these. Bor- Sneddon J I. MQf,c\
guno Vûn r ' , , Annmer kung zu versuchen bei der Samenerzeu-
İt als Eerscheinung nach der IX' Sleft" 2 ™™jllnZPflanzen- Arcbîv für Gartenbau
31 • Svedkaia Z M v , .
S'offmechsels u ,T (l%4) Beso^heiten des O^dativen
und der Ammosaurebildung in den Kohlknospen ıvah-
rend der Jaroıvisation, Fiziologija rastcaiji Moskova. 11 Nr. 2 S. 279¬286
35. Tosun Osman (1969) Bitki Yetiştirme ders notları(basılmamıştır).
36. Yamasakı K. (1953) Thermo-stage for the greenplant of Chineese cab-
bagegrotv in Spring. Nat. Tokaikinki Agr. Exp. Sta. Hort. Div. Bul. 3 S. 31-47
37. Wellensıck S.J. (1958) Vernalization and age in Lunaria biennis. Koninkl. Nederl. Akademi van Wetenschappen Amsterdam Rcpıin- ted from Procccdings. Series C. 61 No.5
38. Dergrope Brockhaus (1955) Sechs