Tweet
Hıyar Yetiştiriciliği ve Çeşitler
1. GİRİŞ
Toprak nemini çok sevdiğinden kökleri oldukça
yüzeysel ve çoğunlukla ilk 20-25 cm derinlikte gelişir. Seralarda askıya
alınarak yetiştirildiğinden daha iyi ışıklanmayı sağlamak için budama yapılır.
Bu yüzden askıya alınarak yetiştirilen hıyar bitki boyu 2 m’yi bulmaktadır.
Sofrada çok değişik şekillerde değerlendirilebilen hıyar,
vitaminler ve diğer besin maddeleri (C ve B vitamini, niacin, protein, yağ,
karbonhidrat, kalsiyum, fosfat, demir) bakımından beslenme üzerinde oldukça
önemli rol oynamaktadır.
Bölgemizde açıkta mevsiminde
yetiştirilen hıyar ülkemizin diğer bölgelerinde seralarda da yetiştirilmektedir.
Özellikle seralarda turfanda olarak yetiştirilen hıyar pazarda oldukça yüksek
fiyat bulabilmektedir.
2. ÇEŞİTLER
GAP Bölgesi için yapılan çalışmalarda Kydma, Medina, Amira,
ve Delila çeşidi hıyarın yetiştirilebileceği, bunlardan Medina ve Amira’nın
diğerlerine oranla daha fazla verim verdiği
Belirlenmiştir.
Bazı yerlerde yazlık, sera yetiştiriciliği olan yerlerde ise
bütün yıl boyunca piyasada hıyar bulunmaktadır. Bu yüzden değerlendirme
amaçlarına uygun çok sayıda hıyar çeşidi mevcuttur.
Hıyar çeşitleri öncellikle çekirdeklilik durumuna göre iki
gruba ayrılır.
a. Çekirdeksiz çeşitler
b. Çekirdekli çeşitler
Diğer yandan yetiştirme yerleri ve değerlendirme şekillerine
göre de gruplandırılırlar.
I- Sera Çeşitleri
• Sofralık Çeşitler: Bittex, Standex, Orion, Melior, Green spott, Spot
Resistent
• Turşuluk Çeşitler: Hokus, Nimbus, Argus.
II- Açıkta (tarlada) Yetiştirilen Çeşitler
a. Sofralık Çeşitler: Bu
gruba Colorado, Cubit, Marketer, Submarine, Stays Green gibi Amerikan
çeşitlerinin yanı sıra yurdumuzun değişik yörelerinde yetiştirilen bazı yerli
çeşitler girer. Bunlar; Langa, Maltepe, Çengelköy, Dere ve Kilis hıyarıdır.
Bunlardan Kilis hıyarı diğerlerine oranla daha küçük boylu, hoş kokulu ve
oldukça erkencidir.
b. Turşuluk Çeşitler:
Gherkin, Belair, Belmonte, Kornişon ve Rus hıyarı.
3. İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ
3.1. İklim İsteği
Ilık iklim sebzesi olan hıyar soğuklara karşı çok hassastır.
Sıcaklık sıfırın altına düştüğünde hemen etkilenir. Hıyar tohumlarının
ekildikleri yerde iyi bir çimlenme gösterebilmesi için toprak ısısının en az 11
C olması
gerekir. Çimlenme için en elverişli toprak ısısı 11-18
C arasındadır.
Sıcaklık yükseldikçe buna paralel olarak çimlenme hızı da artar. Yazın sıcak ve
kurak devrelerde sulama yapılarak bitki su düzeni normal sınırlar içinde
tutulmaz ise hem gelişimi yavaşlar hem de meyveler süratle acılaşır. Bu yüzden
verimden en iyi şekilde faydalanabilmek için özellikle Bölgemizde ilkbaharda
soğuk tehlikesi geçer geçmez ekimi yapılmalıdır. Aksi halde ekimde gecikilirse o
oranda sıcak ve kurak döneme yakalanır ve iyi bir sonuç alınmaz.
3.2. Toprak İsteği
Hıyar bir çok toprak tiplerinde yetişebilmekle beraber derin
su tutma kabiliyeti yüksek organik madde ve diğer bitki besin maddelerince
zengin tınlı ve kumlu tınlı toprakları sever. Yüksek tuz seviyesine çok hassas
olduğundan toprağın drenajı iyi ve eriyebilir tuz seviyesi düşük olmalıdır.
4. YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Hıyar arzu edilen hasat zamanına ve çeşit karakterine göre
açıkta veya seralarda yetiştirilebilir. Açıkta veya seralarda genel olarak üç
ayrı usulle yetiştirilmektedir.
• Tohumların yastık, kasa veya saksılara ekilerek burada yetiştirilen
fidelerin daha sonra esas yerlerine dikilmesi suretiyle yetiştirme,
• Tohumların doğrudan doğruya açıkta yerlerine ekilmesi suretiyle
yetiştirme,
• Seralarda askıya alınmak suretiyle yetiştirme.
4.1. Ekim Nöbeti
Hıyar köklerinin toprakta genellikle ilk 20-25 cm derinlikte
gelişmesinden dolayı her yıl arka arkaya aynı yerde yetiştirilmesi toprağın bu
derinliğini bitki besin maddelerince fakirleştirir ve toprağın yorulmasına neden
olur. Buna fırsat vermemek için değişik kök sistemine sahip bitkilere münavebede
yer vermek gereklidir. Derin toprak tabakalarından faydalanabilen kavun, karpuz
ve Domates gibi sebzeler ile yine kökleri derinlere inebilen pamuk gibi bitkiler
münavebede diğer ürün olarak yetiştirilebilirler.
4.2. Toprak Hazırlığı
Toprağın ekim ve dikim için hazırlanmasında toprak karakteri,
uygulanacak sulama sistemi ve yetiştirme metotları gibi faktörler göz önünde
tutulmalıdır. Hıyar köklerinin rahatlıkla gelişebilmesi için toprağın iyice
havalandırılmış olması gerekir. Toprak tam tavında iken işlenmelidir. Bu yüzden
eğer gerekiyorsa tarlanın önce sulanması ve bunun ardından toprak tava gelir
gelmez fazla gecikmeden sürülerek işlenmesi gerekir. Ayrıca keseklerin
ufalanmasını ve toprak yüzeyinde bulunan çeşitli bitki artıklarının
temizlenmesini sağlamak amacıyla dikkatli bir tırmıklama yapılır. Böylece hem
toprak ekime ve dikime hazır hale gelir hem de sulamaların daha rahat yapılması
sağlanır.
Seralarda toprak hazırlığı bel ile yapılır. Daha önce
dezenfekte edilen toprak uygun tavda bellenerek işlenmelidir.
Topraktaki hastalık kaynaklarının yok edilmesi için ya sera
toprağının üç yılda bir değiştirilmesi veya toprağın ekimden önce dezenfekte
edilmesi (ilaçlanması) gerekir. Ancak sera toprağının değiştirilmesi çok
zahmetli ve pahalı bir işlem olduğu için tünel yerinin değiştirilmesi ya da
toprağın kimyasal maddelerle dezenfekte edilmesi daha uygun olur.
En etkili dezenfeksiyon şekli toprağın göztaşı eriyiği ile
ilaçlanmasıdır. Bunun için ekim veya dikimden önce %0.6’lık (100 lt suya 600 gr)
göztaşı eriyiğinden 1 m2 ye 5
litre süzgeçli kova ile verilmeli, 10 dakika sonra aynı miktarda temiz su ile
sulanmalıdır. Bu işlem her yıl tekrarlanmalı ve uygulamadan önce çiftlik gübresi
toprağa verilmiş olmalıdır.
4.3. Ekim ve Dikim
Fide yetiştirme usulü daha fazla masraflı ve daha çok emek
istemekle beraber daha erken verim verir.
Kaliteli fide uygun bir fide harcı, iyi bir bakım ve
yetiştirme ortamı ile temin edilir. Harç hazırlanırken çiftlik gübresi-toprak ve
kum, şu oranlarda olmalıdır; Orman toprağı kullanılırsa iki kısım çiftlik
gübresi, iki kısım orman toprağı ve bir kısım kum, bahçe toprağı kullanılırsa 6
kısım çiftlik gübresi, üç kısım bahçe toprağı ve bir kısım kum kullanılmalıdır.
Harç kullanılmadan dezenfekte edilmesi gerekir. Harcı hazırlandıktan sonra tohum
ekimine geçilir.
Bunun için fidelerin dışarıya çıkartılma zamanları göz önünde
tutularak tohumlar yastık veya tüplere şubattan itibaren ekilir. Hıyarlar yer
değiştirmeye karşı çok hassas olduklarından genellikle şaşırtma yapılmaz ve
bunun içinde tohumlar yastıklara 10x10 cm sıra arası ve sıra üzerinden ekilir.
Çıkışı garantilemek amacıyla her ekim yerine 2-3 tohum atılmalı ve hepsi
çıktıktan sonra en kuvvetli bir tanesi bırakılarak diğerleri seyreltilmelidir.
Açıkta yetiştiricilik için yastık veya tüplerde yetişen
fideler soğuk hava tehlikesi kalkar kalkmaz önceden işlenmiş ve hazırlanmış dar
veya geniş masuralara dikilir. Hıyar için masuralar tek sıralı yetiştirmelerde
50-60 cm genişliğinde, çift sıralı yetiştirmelerde 80-120 cm genişliğinde
hazırlanmalıdır. Sıra üzerinde ise toprak ve çeşidin gelişme karakterine göre
fideler genellikle 40-50 cm üzerinden dikilmelidir.
Seralarda dikim; fideler yastık veya tüplerden çıkartılarak
daha önce açılmış çukurlara konur ve can suyu verilerek fide etrafındaki
boşlukların verilen su ile dolması sağlanır. Daha sonra bu boşluklar elle veya
çapayla etrafındaki toprakla doldurulur.
Fide yetiştirme usulünden ayrı olarak hıyar tohumlarının
doğrudan tarlaya ekilmesi için ekimin ilkbahar başlarındaki don tehlikesi
kalktıktan sonra Nisan ayı ortalarına kadar yapılması gerekir. Tohumların
ekimden önce 1-2 gün ıslak bir bez içinde bırakılmaları tohumların daha kısa
zamanda çimlenip toprak yüzüne çıkmalarını sağlar.
Ekim için açılan çukurlara 2-3 cm derinliğinde olacak şekilde
3-4 tohum atılır ve çukurlar toprakla kapatılarak hafifçe bastırılır. Sıra arası
ve sıra üzeri ile her bir ekim yerine bırakılacak tohum sayısına bağlı olarak
dekara 250-500 gr tohum hesap edilmelidir.
4.4. Gübreleme
Hıyar bitkisi gübreyi çok sever. Bu amaca yönelik iyi
hazırlanmış çiftlik gübresinden dekara 3-6 ton vermek hem toprak verimliliğini
arttırır hem de toprağı organik maddece zenginleştirir. Toprak analizi
yapıldıktan sonra analiz sonuçlarına göre tarla yetiştiriciliğinde ortalama
olarak 8 kg/da P2O5
karşılığı fosforlu gübre ve 10-12 kg/da N karşılığı azotlu bir gübre
verilmelidir.
Bölgemiz toprakları potasyumca zengin olduğundan toprak
analizi sonucuna göre topraktaki kullanılabilir potasyumun 30 kg/da dan daha az
olması halinde potasyumlu gübreler kullanılabilir.
İlk meyve görüldükten sonra azotlu gübrelerden veya çiftlik
gübresinden hazırlanmış şerbetten 1-2 defa verilmesi çok faydalıdır.
Seralarda; dikimden önce 20-25 kg/da P2O5
karşılığı fosforlu gübrenin verilerek toprağa karışımı sağlanmalıdır. Azotlu
gübrenin ise meyve bağlamayı olgunlaşmayı geciktirmeyecek şekilde iki veya üçe
bölünerek verilmesi gerekir. İlk uygulamada 16 kg/da N, ikinci uygulamada 12
kg/da N karşılığı azotlu bir gübre verilmelidir. İlk azotlu gübre, bitkiler 3-4
yapraklı olunca seddelerin iki yanına bant şeklinde verilerek çapa ile hafifçe
toprağa karıştırılmalıdır. Diğer uygulamalar 20-30 gün ara ile aynı şekilde
yapılmalı, gübre bitki yapraklarına değmemelidir.
4.5. Sulama
Genel bir kural olarak, suya çok duyarlı olması nedeniyle
“diplerinin daima nemli bulundurulması” gereken sebzelerden biri de hıyardır.
Böylece hem bitkinin iyi gelişmesi sağlanır hem de özellikle susuzluktan ileri
gelen acılaşmaya fırsat verilmemiş olur. Hıyarın sulama yönünden en kritik
dönemi meyve bağlama dönemidir.
Fideler dikildikten sonra ilk
verilen can suyundan ilk meyveler görülünceye kadarki dönemde çok olmamak
koşuluyla 1-2 su verilebilir. Bu dönemde fazla sulama yapılması meyvelerin
sararmasına (boğulmasına) neden olur. Bundan sonra su büyük önem kazanır ve
mümkünse her 3-4 günde bir sulama yapılmalıdır. Hıyarın su isteği bir çok
sebzeye göre daha kolay anlaşılır. Özellikle sabah ve akşamları hıyarın iri
yapraklarının anormal pörsüme göstermesi ve aşağı doğru sarkması, ayrıca gövde
ve yapraklarda tüylülüğün artması ve yaprakların küçülmesi su eksikliğini
belirtir. Bu durumda zaman geçirmeden sulama yapılmalı ve sulamalar mümkünse
sabahın erken saatlerinde veya akşamüstü yapılmalıdır.
4.6. Bakım
I- Çapalama ile
havalanması, gevşetilmesi, toprak suyunu tüketen yabancı otların yok edilmesi ve
çatlakların kapatılması ile toprak nemi korunmaktadır. Bu amaçla bitki boyu 8-10
cm olunca ilk çapa yapılmalıdır. Mevcut şartlara ve bitkinin gelişim durumuna
göre 2-3 hafta arayla birkaç defa çapa yapılmalıdır. Ancak hıyar kökleri toprak
içerisinde genellikle yüzeysel olarak yayıldıklarından çapalama fazla derin
yapılmamalıdır. Çapalama işine bitkiler bulundukları yeri tamamen örtünceye
kadar devam edilmeli bundan sonra yabancı otlar görüldüğü taktirde elle
çekilerek temizlenmedir. İkinci çapa ile birlikte bitkilerin daha geniş bir kök
sistemi oluşturmaları ve kuvvetli gelişme gösterip iyi ürün verebilmeleri için
hafifçe boğaz doldurulması yapılmalıdır. Birinci veya en geç ikinci çapa
esnasında her ekim yerinde en kuvvetli bir bitki bırakılarak diğerleri
seyreltilmelidir. Çapalama esnasında bitki kolları su yollarına düşmeye
başlamışsa bunlar dikkatle masuralar üzerine alınmalıdır.
II- Hıyarın gövde ve
dallarına basıldığında iletken doku zedeleneceğinden meyveler kendilerine
gerekli olan suyu normal olarak alamayacaklar ve böylece gelişmeleri aksayarak
acılaşma meydana gelecektir. Bunun için gelişme döneminde ve hasat zamanında
bitkiler arasında gelişigüzel dolaşılmamalıdır.
III- Sera
yetiştiriciliğinde dengesiz büyümeyi önlemek, verimi devam ettirmek ve daha iyi
ışıklanmayı sağlamak için bitkiler askıya alınmalı ve budanmalıdır. Budama genel
olarak iki tiptir. Bunlardan biri bikinin tek gövde üzerinde büyütüldüğü
sistemdir ve bitki tele varıncaya kadar yan dallar alınır. Diğerinde ise bitki
gövdesi üzerinde yan dallar bırakılır ve mevsime, bitkinin büyüklüğüne bağlı
olarak yan dalların değişik uzunluklarında uçları alınır.
1. GİRİŞ
Toprak nemini çok sevdiğinden kökleri oldukça
yüzeysel ve çoğunlukla ilk 20-25 cm derinlikte gelişir. Seralarda askıya
alınarak yetiştirildiğinden daha iyi ışıklanmayı sağlamak için budama yapılır.
Bu yüzden askıya alınarak yetiştirilen hıyar bitki boyu 2 m’yi bulmaktadır.
Sofrada çok değişik şekillerde değerlendirilebilen hıyar,
vitaminler ve diğer besin maddeleri (C ve B vitamini, niacin, protein, yağ,
karbonhidrat, kalsiyum, fosfat, demir) bakımından beslenme üzerinde oldukça
önemli rol oynamaktadır.
Bölgemizde açıkta mevsiminde
yetiştirilen hıyar ülkemizin diğer bölgelerinde seralarda da yetiştirilmektedir.
Özellikle seralarda turfanda olarak yetiştirilen hıyar pazarda oldukça yüksek
fiyat bulabilmektedir.
2. ÇEŞİTLER
GAP Bölgesi için yapılan çalışmalarda Kydma, Medina, Amira,
ve Delila çeşidi hıyarın yetiştirilebileceği, bunlardan Medina ve Amira’nın
diğerlerine oranla daha fazla verim verdiği
Belirlenmiştir.
Bazı yerlerde yazlık, sera yetiştiriciliği olan yerlerde ise
bütün yıl boyunca piyasada hıyar bulunmaktadır. Bu yüzden değerlendirme
amaçlarına uygun çok sayıda hıyar çeşidi mevcuttur.
Hıyar çeşitleri öncellikle çekirdeklilik durumuna göre iki
gruba ayrılır.
a. Çekirdeksiz çeşitler
b. Çekirdekli çeşitler
Diğer yandan yetiştirme yerleri ve değerlendirme şekillerine
göre de gruplandırılırlar.
I- Sera Çeşitleri
• Sofralık Çeşitler: Bittex, Standex, Orion, Melior, Green spott, Spot
Resistent
• Turşuluk Çeşitler: Hokus, Nimbus, Argus.
II- Açıkta (tarlada) Yetiştirilen Çeşitler
a. Sofralık Çeşitler: Bu
gruba Colorado, Cubit, Marketer, Submarine, Stays Green gibi Amerikan
çeşitlerinin yanı sıra yurdumuzun değişik yörelerinde yetiştirilen bazı yerli
çeşitler girer. Bunlar; Langa, Maltepe, Çengelköy, Dere ve Kilis hıyarıdır.
Bunlardan Kilis hıyarı diğerlerine oranla daha küçük boylu, hoş kokulu ve
oldukça erkencidir.
b. Turşuluk Çeşitler:
Gherkin, Belair, Belmonte, Kornişon ve Rus hıyarı.
3. İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ
3.1. İklim İsteği
Ilık iklim sebzesi olan hıyar soğuklara karşı çok hassastır.
Sıcaklık sıfırın altına düştüğünde hemen etkilenir. Hıyar tohumlarının
ekildikleri yerde iyi bir çimlenme gösterebilmesi için toprak ısısının en az 11
C olması
gerekir. Çimlenme için en elverişli toprak ısısı 11-18
C arasındadır.
Sıcaklık yükseldikçe buna paralel olarak çimlenme hızı da artar. Yazın sıcak ve
kurak devrelerde sulama yapılarak bitki su düzeni normal sınırlar içinde
tutulmaz ise hem gelişimi yavaşlar hem de meyveler süratle acılaşır. Bu yüzden
verimden en iyi şekilde faydalanabilmek için özellikle Bölgemizde ilkbaharda
soğuk tehlikesi geçer geçmez ekimi yapılmalıdır. Aksi halde ekimde gecikilirse o
oranda sıcak ve kurak döneme yakalanır ve iyi bir sonuç alınmaz.
3.2. Toprak İsteği
Hıyar bir çok toprak tiplerinde yetişebilmekle beraber derin
su tutma kabiliyeti yüksek organik madde ve diğer bitki besin maddelerince
zengin tınlı ve kumlu tınlı toprakları sever. Yüksek tuz seviyesine çok hassas
olduğundan toprağın drenajı iyi ve eriyebilir tuz seviyesi düşük olmalıdır.
4. YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Hıyar arzu edilen hasat zamanına ve çeşit karakterine göre
açıkta veya seralarda yetiştirilebilir. Açıkta veya seralarda genel olarak üç
ayrı usulle yetiştirilmektedir.
• Tohumların yastık, kasa veya saksılara ekilerek burada yetiştirilen
fidelerin daha sonra esas yerlerine dikilmesi suretiyle yetiştirme,
• Tohumların doğrudan doğruya açıkta yerlerine ekilmesi suretiyle
yetiştirme,
• Seralarda askıya alınmak suretiyle yetiştirme.
4.1. Ekim Nöbeti
Hıyar köklerinin toprakta genellikle ilk 20-25 cm derinlikte
gelişmesinden dolayı her yıl arka arkaya aynı yerde yetiştirilmesi toprağın bu
derinliğini bitki besin maddelerince fakirleştirir ve toprağın yorulmasına neden
olur. Buna fırsat vermemek için değişik kök sistemine sahip bitkilere münavebede
yer vermek gereklidir. Derin toprak tabakalarından faydalanabilen kavun, karpuz
ve Domates gibi sebzeler ile yine kökleri derinlere inebilen pamuk gibi bitkiler
münavebede diğer ürün olarak yetiştirilebilirler.
4.2. Toprak Hazırlığı
Toprağın ekim ve dikim için hazırlanmasında toprak karakteri,
uygulanacak sulama sistemi ve yetiştirme metotları gibi faktörler göz önünde
tutulmalıdır. Hıyar köklerinin rahatlıkla gelişebilmesi için toprağın iyice
havalandırılmış olması gerekir. Toprak tam tavında iken işlenmelidir. Bu yüzden
eğer gerekiyorsa tarlanın önce sulanması ve bunun ardından toprak tava gelir
gelmez fazla gecikmeden sürülerek işlenmesi gerekir. Ayrıca keseklerin
ufalanmasını ve toprak yüzeyinde bulunan çeşitli bitki artıklarının
temizlenmesini sağlamak amacıyla dikkatli bir tırmıklama yapılır. Böylece hem
toprak ekime ve dikime hazır hale gelir hem de sulamaların daha rahat yapılması
sağlanır.
Seralarda toprak hazırlığı bel ile yapılır. Daha önce
dezenfekte edilen toprak uygun tavda bellenerek işlenmelidir.
Topraktaki hastalık kaynaklarının yok edilmesi için ya sera
toprağının üç yılda bir değiştirilmesi veya toprağın ekimden önce dezenfekte
edilmesi (ilaçlanması) gerekir. Ancak sera toprağının değiştirilmesi çok
zahmetli ve pahalı bir işlem olduğu için tünel yerinin değiştirilmesi ya da
toprağın kimyasal maddelerle dezenfekte edilmesi daha uygun olur.
En etkili dezenfeksiyon şekli toprağın göztaşı eriyiği ile
ilaçlanmasıdır. Bunun için ekim veya dikimden önce %0.6’lık (100 lt suya 600 gr)
göztaşı eriyiğinden 1 m2 ye 5
litre süzgeçli kova ile verilmeli, 10 dakika sonra aynı miktarda temiz su ile
sulanmalıdır. Bu işlem her yıl tekrarlanmalı ve uygulamadan önce çiftlik gübresi
toprağa verilmiş olmalıdır.
4.3. Ekim ve Dikim
Fide yetiştirme usulü daha fazla masraflı ve daha çok emek
istemekle beraber daha erken verim verir.
Kaliteli fide uygun bir fide harcı, iyi bir bakım ve
yetiştirme ortamı ile temin edilir. Harç hazırlanırken çiftlik gübresi-toprak ve
kum, şu oranlarda olmalıdır; Orman toprağı kullanılırsa iki kısım çiftlik
gübresi, iki kısım orman toprağı ve bir kısım kum, bahçe toprağı kullanılırsa 6
kısım çiftlik gübresi, üç kısım bahçe toprağı ve bir kısım kum kullanılmalıdır.
Harç kullanılmadan dezenfekte edilmesi gerekir. Harcı hazırlandıktan sonra tohum
ekimine geçilir.
Bunun için fidelerin dışarıya çıkartılma zamanları göz önünde
tutularak tohumlar yastık veya tüplere şubattan itibaren ekilir. Hıyarlar yer
değiştirmeye karşı çok hassas olduklarından genellikle şaşırtma yapılmaz ve
bunun içinde tohumlar yastıklara 10x10 cm sıra arası ve sıra üzerinden ekilir.
Çıkışı garantilemek amacıyla her ekim yerine 2-3 tohum atılmalı ve hepsi
çıktıktan sonra en kuvvetli bir tanesi bırakılarak diğerleri seyreltilmelidir.
Açıkta yetiştiricilik için yastık veya tüplerde yetişen
fideler soğuk hava tehlikesi kalkar kalkmaz önceden işlenmiş ve hazırlanmış dar
veya geniş masuralara dikilir. Hıyar için masuralar tek sıralı yetiştirmelerde
50-60 cm genişliğinde, çift sıralı yetiştirmelerde 80-120 cm genişliğinde
hazırlanmalıdır. Sıra üzerinde ise toprak ve çeşidin gelişme karakterine göre
fideler genellikle 40-50 cm üzerinden dikilmelidir.
Seralarda dikim; fideler yastık veya tüplerden çıkartılarak
daha önce açılmış çukurlara konur ve can suyu verilerek fide etrafındaki
boşlukların verilen su ile dolması sağlanır. Daha sonra bu boşluklar elle veya
çapayla etrafındaki toprakla doldurulur.
Fide yetiştirme usulünden ayrı olarak hıyar tohumlarının
doğrudan tarlaya ekilmesi için ekimin ilkbahar başlarındaki don tehlikesi
kalktıktan sonra Nisan ayı ortalarına kadar yapılması gerekir. Tohumların
ekimden önce 1-2 gün ıslak bir bez içinde bırakılmaları tohumların daha kısa
zamanda çimlenip toprak yüzüne çıkmalarını sağlar.
Ekim için açılan çukurlara 2-3 cm derinliğinde olacak şekilde
3-4 tohum atılır ve çukurlar toprakla kapatılarak hafifçe bastırılır. Sıra arası
ve sıra üzeri ile her bir ekim yerine bırakılacak tohum sayısına bağlı olarak
dekara 250-500 gr tohum hesap edilmelidir.
4.4. Gübreleme
Hıyar bitkisi gübreyi çok sever. Bu amaca yönelik iyi
hazırlanmış çiftlik gübresinden dekara 3-6 ton vermek hem toprak verimliliğini
arttırır hem de toprağı organik maddece zenginleştirir. Toprak analizi
yapıldıktan sonra analiz sonuçlarına göre tarla yetiştiriciliğinde ortalama
olarak 8 kg/da P2O5
karşılığı fosforlu gübre ve 10-12 kg/da N karşılığı azotlu bir gübre
verilmelidir.
Bölgemiz toprakları potasyumca zengin olduğundan toprak
analizi sonucuna göre topraktaki kullanılabilir potasyumun 30 kg/da dan daha az
olması halinde potasyumlu gübreler kullanılabilir.
İlk meyve görüldükten sonra azotlu gübrelerden veya çiftlik
gübresinden hazırlanmış şerbetten 1-2 defa verilmesi çok faydalıdır.
Seralarda; dikimden önce 20-25 kg/da P2O5
karşılığı fosforlu gübrenin verilerek toprağa karışımı sağlanmalıdır. Azotlu
gübrenin ise meyve bağlamayı olgunlaşmayı geciktirmeyecek şekilde iki veya üçe
bölünerek verilmesi gerekir. İlk uygulamada 16 kg/da N, ikinci uygulamada 12
kg/da N karşılığı azotlu bir gübre verilmelidir. İlk azotlu gübre, bitkiler 3-4
yapraklı olunca seddelerin iki yanına bant şeklinde verilerek çapa ile hafifçe
toprağa karıştırılmalıdır. Diğer uygulamalar 20-30 gün ara ile aynı şekilde
yapılmalı, gübre bitki yapraklarına değmemelidir.
4.5. Sulama
Genel bir kural olarak, suya çok duyarlı olması nedeniyle
“diplerinin daima nemli bulundurulması” gereken sebzelerden biri de hıyardır.
Böylece hem bitkinin iyi gelişmesi sağlanır hem de özellikle susuzluktan ileri
gelen acılaşmaya fırsat verilmemiş olur. Hıyarın sulama yönünden en kritik
dönemi meyve bağlama dönemidir.
Fideler dikildikten sonra ilk
verilen can suyundan ilk meyveler görülünceye kadarki dönemde çok olmamak
koşuluyla 1-2 su verilebilir. Bu dönemde fazla sulama yapılması meyvelerin
sararmasına (boğulmasına) neden olur. Bundan sonra su büyük önem kazanır ve
mümkünse her 3-4 günde bir sulama yapılmalıdır. Hıyarın su isteği bir çok
sebzeye göre daha kolay anlaşılır. Özellikle sabah ve akşamları hıyarın iri
yapraklarının anormal pörsüme göstermesi ve aşağı doğru sarkması, ayrıca gövde
ve yapraklarda tüylülüğün artması ve yaprakların küçülmesi su eksikliğini
belirtir. Bu durumda zaman geçirmeden sulama yapılmalı ve sulamalar mümkünse
sabahın erken saatlerinde veya akşamüstü yapılmalıdır.
4.6. Bakım
I- Çapalama ile
havalanması, gevşetilmesi, toprak suyunu tüketen yabancı otların yok edilmesi ve
çatlakların kapatılması ile toprak nemi korunmaktadır. Bu amaçla bitki boyu 8-10
cm olunca ilk çapa yapılmalıdır. Mevcut şartlara ve bitkinin gelişim durumuna
göre 2-3 hafta arayla birkaç defa çapa yapılmalıdır. Ancak hıyar kökleri toprak
içerisinde genellikle yüzeysel olarak yayıldıklarından çapalama fazla derin
yapılmamalıdır. Çapalama işine bitkiler bulundukları yeri tamamen örtünceye
kadar devam edilmeli bundan sonra yabancı otlar görüldüğü taktirde elle
çekilerek temizlenmedir. İkinci çapa ile birlikte bitkilerin daha geniş bir kök
sistemi oluşturmaları ve kuvvetli gelişme gösterip iyi ürün verebilmeleri için
hafifçe boğaz doldurulması yapılmalıdır. Birinci veya en geç ikinci çapa
esnasında her ekim yerinde en kuvvetli bir bitki bırakılarak diğerleri
seyreltilmelidir. Çapalama esnasında bitki kolları su yollarına düşmeye
başlamışsa bunlar dikkatle masuralar üzerine alınmalıdır.
II- Hıyarın gövde ve
dallarına basıldığında iletken doku zedeleneceğinden meyveler kendilerine
gerekli olan suyu normal olarak alamayacaklar ve böylece gelişmeleri aksayarak
acılaşma meydana gelecektir. Bunun için gelişme döneminde ve hasat zamanında
bitkiler arasında gelişigüzel dolaşılmamalıdır.
III- Sera
yetiştiriciliğinde dengesiz büyümeyi önlemek, verimi devam ettirmek ve daha iyi
ışıklanmayı sağlamak için bitkiler askıya alınmalı ve budanmalıdır. Budama genel
olarak iki tiptir. Bunlardan biri bikinin tek gövde üzerinde büyütüldüğü
sistemdir ve bitki tele varıncaya kadar yan dallar alınır. Diğerinde ise bitki
gövdesi üzerinde yan dallar bırakılır ve mevsime, bitkinin büyüklüğüne bağlı
olarak yan dalların değişik uzunluklarında uçları alınır.