Tweet
Tarihçesi
Patlıcanın anavatanı Hindistan’dır. Tropik bölgelerde çok yıllık bitki özelliği gösterirken bu kuşağın dışındaki iklim kuşaklarında tek yıllıktır. Yayılışı Hindistan’dan Afrika’ya doğru olmuştur. Avrupa’ya 16. yy. da İspanyollar tarafından getirilmiştir.
2. Sistematikteki Yeri
Takım : Personatae
Familya : Solaneceae
Cins : Solanum
Tür : Solanum melongena
3. Botanik Özellikleri
a. Kök:
Tohum çimlenmesiyle beraber kazık kök gelişir. Kazık kök 3-5 cm boy alınca, kök boğazından yan kökler oluşmaya başlar ve 80-100 cm toprak derinliğine iner. Toprak yüzeyine yakın kökler 80-120 cm kadar çevreye yayılır. Serada ise kökler daha az gelişir, 40-60 cm derinlik ve 50-70 cm çevreye yayılma gözlenir.
b. Gövde ve yapraklar
4-5 yapraklı fide döneminden itibaren gövdede odunlaşma başlar. Bitkinin boyu ortalama 60-100cm’dir. Sera içinde ise 200-300 cm’ye kadar uzayabilir. Gövde yuvarlaktır. Gövde 4-5 boğumdan itibaren dallanmaya başlar. Bir bitki üzerinde 4-8 arası yan dal bulunur.
Yapraklar küçük, dar, ince ve uzun veya geniştir. Yaprak kenarları düz olduğu gibi, parçalı da olabilir.
c. Çiçek, meyve ve tohum
Patlıcan çiçekleri erdişidir. Taç ve çanak yaprak sayısı genelde 5 olup bazen 7-8’e çıkabilmektedir. Çanak yapraklar ileri devrede dökülmez, büyümesine devam eder. Meyvenin üzerini şapka gibi kaplar. Erkek organ sayısı 5-8 adettir. Kendine döllenme oranı % 50-80 oranındadır.
Patlıcanın meyveleri uzun, ince, sivri uçlu, uzun silindirik, küt veya sivri uçlu, uzun yumurta, yuvarlak, basık yuvarlak şeklindedir. Meyve uzunluğu ortalama 20-30 cm arasında değişir. Bazı çeşitlerde 40-60 cm’ye kadar çıkar. Meyve ağırlığı 50-400 gr arasındadır. Yuvarlak çeşitlerde 500-1000 gr’a kadar çıkar.
Patlıcan tohumları disk şeklinde, ortası kalın, kenarlara doğru incedir. Bir patlıcan meyvesinde ortalama 500-5000 adet çekirdek bulunur. 1 gr tohum 150-350 adettir. Çimlenme süresi 10-15 gün olup, 25-300C sıcaklıkta ve karanlıkta yapılır.
4. Beslenme ve İnsan Sağlığı Yönünden Önemi
Patlıcanın insan sağlığındaki yerinin diğer sebze türlerinden küçümsenmeyecek düzeyde olduğu bilinmektedir. 100 gr patlıcanın kalori değeri 24’dür. 100 gr patlıcanda 1.1 g protein, 2 g yağ, ve 5.5 g karbonhidrat vardır. Vitamin içeriği bakımından ise; 100 gramında 30 IU A vitamini, 0.4 mg B1 vitamini, 0.5 mg B2 vitamini ve 5 mg C vitamini bulunmaktadır.
5. İklim ve Toprak İstekleri
Patlıcan sıcak ve nemli ortamdan hoşlanır. Tohumların minimum çimlenme sıcaklığı 10-120C’dir. Bitki olarak 80C’de hayat olayları devam eder, azaldıkça durgun bir dönem başlar. Çiçeklenme ve döllenme ancak 25-300C’de en iyi sonucu vermektedir. Patlıcan sıcaklık kadar ışık yoğunluğundan da hoşlanan bir sebzedir. Işık süresinin 14-16 saate kadar uzaması ve 10 000-15 000 lux civarında bir ışık yoğunluğu patlıcanlarda optimal bir gelişme için yeterlidir
Hava nemi % 55-60, topraktaki nem oranı %60-70 civarında olduğu zaman optimum gelişme gösterir. Suyun çoğalıp azalması gelişmeyi önemli ölçüde etkiler. Toprak isteği bakımından fazla seçici olmamasına rağmen drenajı iyi kumlu topraklar idealdir. pH 6-7 olmalıdır. Ağır bünyeli topraklarda geç ürün alınır ve hastalık problemleri artar.
6. Bitki Besleme
Sağlıklı bir gübreleme programı toprak analizi ile mümkündür. Patlıcan yetiştiriciliği için, dikimden önce dekara 5-6 ton çiftlik gübresi verilmiş olmalıdır. Bitki gelişimine göre analiz sonuçlarında tavsiye edilen dozlarda azot, fosfor ve potaslı gübrelemeler yapılmalıdır. Pratik olarak örtüaltında patlıcan yetiştirme devresinde kullanılacak gübre miktarının tespiti için bir mevsim boyunca hedef olarak belirlenen ürün miktarı ile bir ton ürün elde etmek için gerekli NPK miktarının çarpımı gereklidir. Bu miktar N için 7 kg/da, P2O5 için 2,4 kg/da, K2O için 8 kg/da’dır. Kireççe fakir topraklarda mutlaka tarımsal kireç uygulayın.
7. Yetiştirme Tekniği
Dikim masuralara yapılmalıdır. Hazırlanan masuralara dikilen patlıcan fidelerinde, masuralar arasındaki mesafe 1.0-1.2 m masura genişliği 50 cm olmalıdır, fideler bu masuraların kenarlarına 60-70 cm’lik aralıklarla dikilir. Yetiştirme şartlarına göre, 1 da alana dikilecek fide sayısı örtüaltı şartlarında 2250 civarında tutulmalıdır. Bu sayının üzerinde dikilecek fidelerin getireceği hastalık ve zararlı problemi yanında kalite problemleri de ortaya çıkabilir.
Patlıcan serada 3-4 gövdeli yetiştirilip askıya alınmaktadır. Açık tarla şartlarında ise budama pek fazla yapılmamaktadır. Dip sürgünleri ile alt yaprakların (özellikle çatallanmaya kadar olan kısımların) bitki büyüdükçe temizlenmesi gereklidir.
Kış aylarında seralarda yapılan yetiştiricilikte düşük ışık yoğunluğu ve sıcaklıktan dolayı bitkiler meyve bağlayamadığı için bitki büyüme düzenleyicileri kullanılmaktadır. Oysaki açıkta yapılan yetiştiricilik için böyle bir problem yoktur.
8. Hastalık-zararlılar ve Mücadelesi
Hastalık ve zararlılarla en etkin mücadele yöntemi kültürel önlemlerdir. Önemli hastalık ve zaralıları ile kimyasal mücadeledesi;. Antraknoz için Captan, Maneb, Mancozep ve Propineb , Beyaz Çürüklük için Benomyl, Iprodine, Procymidone, Kurşuni Küf için Captan, Iprodine, Procymidone, Külleme için Benomyl ve Dinokarp etkili maddeli ilaçlar kullanılabilir. Solgunlukla en iyi mücadele dikimden önce yapılmış olan iyi bir toprak sterilizasyonudur. Zararlılardan beyaz sinek için Dichlorvos, Imidacloprid, Pyridaphenthion,, kırmızı örümcek ve thrips için Malathion, Endosulfan, Methomyl, yaprak biti için Pirimicarb, Malathion, Endosülfan, yaprak galeri sineği için Abamectin, Chrorfenapyr, Cyromazine ve yeşil kurt için Carbaryl, Deltametrin, Bifentrin etkili maddeli ilaçlar kullanılabilir.
Kaynak : agriculturk
Patlıcanın anavatanı Hindistan’dır. Tropik bölgelerde çok yıllık bitki özelliği gösterirken bu kuşağın dışındaki iklim kuşaklarında tek yıllıktır. Yayılışı Hindistan’dan Afrika’ya doğru olmuştur. Avrupa’ya 16. yy. da İspanyollar tarafından getirilmiştir.
2. Sistematikteki Yeri
Takım : Personatae
Familya : Solaneceae
Cins : Solanum
Tür : Solanum melongena
3. Botanik Özellikleri
a. Kök:
Tohum çimlenmesiyle beraber kazık kök gelişir. Kazık kök 3-5 cm boy alınca, kök boğazından yan kökler oluşmaya başlar ve 80-100 cm toprak derinliğine iner. Toprak yüzeyine yakın kökler 80-120 cm kadar çevreye yayılır. Serada ise kökler daha az gelişir, 40-60 cm derinlik ve 50-70 cm çevreye yayılma gözlenir.
b. Gövde ve yapraklar
4-5 yapraklı fide döneminden itibaren gövdede odunlaşma başlar. Bitkinin boyu ortalama 60-100cm’dir. Sera içinde ise 200-300 cm’ye kadar uzayabilir. Gövde yuvarlaktır. Gövde 4-5 boğumdan itibaren dallanmaya başlar. Bir bitki üzerinde 4-8 arası yan dal bulunur.
Yapraklar küçük, dar, ince ve uzun veya geniştir. Yaprak kenarları düz olduğu gibi, parçalı da olabilir.
c. Çiçek, meyve ve tohum
Patlıcan çiçekleri erdişidir. Taç ve çanak yaprak sayısı genelde 5 olup bazen 7-8’e çıkabilmektedir. Çanak yapraklar ileri devrede dökülmez, büyümesine devam eder. Meyvenin üzerini şapka gibi kaplar. Erkek organ sayısı 5-8 adettir. Kendine döllenme oranı % 50-80 oranındadır.
Patlıcanın meyveleri uzun, ince, sivri uçlu, uzun silindirik, küt veya sivri uçlu, uzun yumurta, yuvarlak, basık yuvarlak şeklindedir. Meyve uzunluğu ortalama 20-30 cm arasında değişir. Bazı çeşitlerde 40-60 cm’ye kadar çıkar. Meyve ağırlığı 50-400 gr arasındadır. Yuvarlak çeşitlerde 500-1000 gr’a kadar çıkar.
Patlıcan tohumları disk şeklinde, ortası kalın, kenarlara doğru incedir. Bir patlıcan meyvesinde ortalama 500-5000 adet çekirdek bulunur. 1 gr tohum 150-350 adettir. Çimlenme süresi 10-15 gün olup, 25-300C sıcaklıkta ve karanlıkta yapılır.
4. Beslenme ve İnsan Sağlığı Yönünden Önemi
Patlıcanın insan sağlığındaki yerinin diğer sebze türlerinden küçümsenmeyecek düzeyde olduğu bilinmektedir. 100 gr patlıcanın kalori değeri 24’dür. 100 gr patlıcanda 1.1 g protein, 2 g yağ, ve 5.5 g karbonhidrat vardır. Vitamin içeriği bakımından ise; 100 gramında 30 IU A vitamini, 0.4 mg B1 vitamini, 0.5 mg B2 vitamini ve 5 mg C vitamini bulunmaktadır.
5. İklim ve Toprak İstekleri
Patlıcan sıcak ve nemli ortamdan hoşlanır. Tohumların minimum çimlenme sıcaklığı 10-120C’dir. Bitki olarak 80C’de hayat olayları devam eder, azaldıkça durgun bir dönem başlar. Çiçeklenme ve döllenme ancak 25-300C’de en iyi sonucu vermektedir. Patlıcan sıcaklık kadar ışık yoğunluğundan da hoşlanan bir sebzedir. Işık süresinin 14-16 saate kadar uzaması ve 10 000-15 000 lux civarında bir ışık yoğunluğu patlıcanlarda optimal bir gelişme için yeterlidir
Hava nemi % 55-60, topraktaki nem oranı %60-70 civarında olduğu zaman optimum gelişme gösterir. Suyun çoğalıp azalması gelişmeyi önemli ölçüde etkiler. Toprak isteği bakımından fazla seçici olmamasına rağmen drenajı iyi kumlu topraklar idealdir. pH 6-7 olmalıdır. Ağır bünyeli topraklarda geç ürün alınır ve hastalık problemleri artar.
6. Bitki Besleme
Sağlıklı bir gübreleme programı toprak analizi ile mümkündür. Patlıcan yetiştiriciliği için, dikimden önce dekara 5-6 ton çiftlik gübresi verilmiş olmalıdır. Bitki gelişimine göre analiz sonuçlarında tavsiye edilen dozlarda azot, fosfor ve potaslı gübrelemeler yapılmalıdır. Pratik olarak örtüaltında patlıcan yetiştirme devresinde kullanılacak gübre miktarının tespiti için bir mevsim boyunca hedef olarak belirlenen ürün miktarı ile bir ton ürün elde etmek için gerekli NPK miktarının çarpımı gereklidir. Bu miktar N için 7 kg/da, P2O5 için 2,4 kg/da, K2O için 8 kg/da’dır. Kireççe fakir topraklarda mutlaka tarımsal kireç uygulayın.
7. Yetiştirme Tekniği
Dikim masuralara yapılmalıdır. Hazırlanan masuralara dikilen patlıcan fidelerinde, masuralar arasındaki mesafe 1.0-1.2 m masura genişliği 50 cm olmalıdır, fideler bu masuraların kenarlarına 60-70 cm’lik aralıklarla dikilir. Yetiştirme şartlarına göre, 1 da alana dikilecek fide sayısı örtüaltı şartlarında 2250 civarında tutulmalıdır. Bu sayının üzerinde dikilecek fidelerin getireceği hastalık ve zararlı problemi yanında kalite problemleri de ortaya çıkabilir.
Patlıcan serada 3-4 gövdeli yetiştirilip askıya alınmaktadır. Açık tarla şartlarında ise budama pek fazla yapılmamaktadır. Dip sürgünleri ile alt yaprakların (özellikle çatallanmaya kadar olan kısımların) bitki büyüdükçe temizlenmesi gereklidir.
Kış aylarında seralarda yapılan yetiştiricilikte düşük ışık yoğunluğu ve sıcaklıktan dolayı bitkiler meyve bağlayamadığı için bitki büyüme düzenleyicileri kullanılmaktadır. Oysaki açıkta yapılan yetiştiricilik için böyle bir problem yoktur.
8. Hastalık-zararlılar ve Mücadelesi
Hastalık ve zararlılarla en etkin mücadele yöntemi kültürel önlemlerdir. Önemli hastalık ve zaralıları ile kimyasal mücadeledesi;. Antraknoz için Captan, Maneb, Mancozep ve Propineb , Beyaz Çürüklük için Benomyl, Iprodine, Procymidone, Kurşuni Küf için Captan, Iprodine, Procymidone, Külleme için Benomyl ve Dinokarp etkili maddeli ilaçlar kullanılabilir. Solgunlukla en iyi mücadele dikimden önce yapılmış olan iyi bir toprak sterilizasyonudur. Zararlılardan beyaz sinek için Dichlorvos, Imidacloprid, Pyridaphenthion,, kırmızı örümcek ve thrips için Malathion, Endosulfan, Methomyl, yaprak biti için Pirimicarb, Malathion, Endosülfan, yaprak galeri sineği için Abamectin, Chrorfenapyr, Cyromazine ve yeşil kurt için Carbaryl, Deltametrin, Bifentrin etkili maddeli ilaçlar kullanılabilir.
Kaynak : agriculturk