Tweet
Toprak Tepkimesi (pH) / Toprağın Kimyasal Özelliği / Toprağın Özellikleri / Toprak / SEBZECİLİK
Bir toprağın hidrojen iyonları konsantrasyonunun negatif logaritması pH veya toprak reaksiyonu veya toprak tepkimesidir. Toprak reaksiyonu asit, nötr ve bazik (alkali) olmak üzere 3 şekilde cereyan eder. Toprak çözeltisindeki serbest hidrojen (H+) iyonları konsantrasyonu, hidroksil (OH-) iyonları konsantrasyonundan daha fazla ise toprak çözeltisi asit, bunun tersi hidroksil (OH-) iyonları fazlaysa bazik ve hidrojen (H+) iyonlarıyla hidroksil (OH-) birbirine eşitse nötrdür. Toprak pH’ı 0 ile 14 arasındaki skala derecelendirmesiyle değerlendirilir. Bu skaladaki 7 değeri nötr olduğunu, yukarıya doğru çıkıldıkça baziklik ve aşağıya doğru inildikçe asitlik etkisinin arttığını görürüz. Genelde 14-8,7 arası çok kuvvetli bazik, 8,7-8,3 arası kuvvetli bazik, 8,3-7,7 arası orta bazik, 7,7-7,3 arası hafif bazik, 7,3-6,7 arası nötr, 6,7-6,3 arası hafif asit, 6,3-5,7 arası orta asit, 5,7-5,2 arası kuvvetli asit ve 5,2-0 arası çok kuvvetli asittir.
Toprak çözeltisinde hidrojen (H) ve hidroksil (OH) iyonlarının dağılışı düzgün değildir. Hidrojen iyonları, hidroksil iyonlarına göre toprak tarafından daha fazla tutulur. Özellikle hidrojen iyonları toprak kolloidlerinin yüzey cidarlarında fazla, kolloidleri çevreleyen suların dış yüzlerinde azdır. Burada da hidroksil iyonları miktarı yüksektir. Bunun sonucu bir toprakta sızan drenaj suları asit, nötr ve alkali reaksiyon gösterebilir. Toprak pH’nın, toprakta iki önemli etkisi vardır. Bunlar :
a. Toprakların mikrobiyal aktivitesine olan etkisi,
b. Toprakların kimyasal özelliklerine ve besin maddelerinin oluşmasına ve bunların
bitkiler tarafından alınabilmesine olan etkisidir.
Kesin bir kural olmamakla beraber toprak bünyesine bağlı kalarak toprak pH'ı değişiklikler gösterebilir. Örneğin :
Kil bünyeli topraklar 6,6-7,4
Kum bünyeli topraklar 6,2-7,0
Killi-kumlu topraklar 5,8-6,6
% 5 humus içeren topraklar 5,3-6,2 pH değeriyle analiz edilir.
Hidrojen iyonları, topraktaki besin maddelerinin su içinde erimesine, solüsyon haline geçmesine ve eriyikte bulunan bitki besin maddelerinin bitkilerce absorbe edilmesine yardımcı olur. Özellikle demir ve mangan alınması bunun güzel bir örneğidir. Demir ve manganın toprak pH’nın 4,5’ten 8’e doğru çıkması durumunda eriyebilirlikleri yavaşlar. Buna karşılık nitrat ve amonyağın kullanımı toprak pH’ı 6,5-7,0 ve üzerinde olduğu koşullarda kolaylaşır. Fosfor toprakta güç eriyen bir elementtir. Fosfor ve fosfor bileşiklerinin toprak pH’ı 6,5 civarında iken dirençleri azalır, suda eriyebilirlikleri çabuklaşır ve bitkiler tarafından alınması kolaylaşır. Genel bir kaide olarak açıkta sebze yetiştiriciliği için toprak pH’ı 7,0 ve 7,3-7,5 civarında, serada yetiştiricilik için 7,0 ve biraz altında 6,7-6,3 civarında olması tercih edilir. Toprak pH’nın yükselmesi veya azalması durumunda bazı uygulayıcı tedbirler alarak düzeltilmesi ve istenen seviyelere getirilmesi mümkündür. Bu durum açıkta yetiştiricilikten çok, örtü altı yetiştiriciliğinde karşımıza çıkar. Toprak pH’ının yükselmesi ve alkali bir durum göstermesinde toprağa kükürt uygulaması yapılır. Bu uygulama sırasında toprak sıcaklığı 15-20oC civarında ve nemli olmalıdır. Toprak kuru ise sulanmalı ve tava geldiğinde toprağın pH’sını bir derece düşürmek için (örneğin pH’ı 8,5 olan bir toprağın pH’ını 7,5’e indirmek için), bir dekar toprağın 20 cm derinliğine kadarolan kısmı için, hafif bünyeli topraklarda 40 kg, orta bünyeli topraklarda 50 kg ve ağır bünyeli topraklarda 60 kg toz kükürt iyi yanmış, ufalanmış 250-500 kg ahır gübresiyle karıştırılıp toprak yüzüne serpilmeli ve bel veya pullukla toprağın 20 cm derinliğine kadar karıştırılmalıdır. Eğer toprak pH’ı daha yüksekse bu uygulama birkaç yıl arka arkaya yapılarak her yıl bir derece düşürülerek istenen seviyeye getirilmelidir. Toprak pH’ının azalması ve asit reaksiyon göstermesi durumunda toprağa kalsiyum içeren azotlu ve fosforlu gübreler verilir veya doğrudan kireç (CaCO3 veya MgCO3) uygulaması yapılır. 20 cm derinliğe kadar, bir dekar toprağın asitliliğini bir derece azaltmak için 25-50 kg arasında kireç toprağa 20 cm derinliğinde karıştırılır. Toprağı alkali durumdan nötre doğru kaydırmak, asitten nötre doğru kaydırmaktan daha zordur.
Toprak pH’ının tespit edilmesinde elektrometrik ve kolormetrik adı altında iki yöntem kullanılır. Elektrometrik yöntem, pH metre denilen elektrikli bir alet yardımıyla olur. Aletin elektrotları, pH’ı tayin edilen bir hidrojen iyonu konsantrasyonu belli madde ile dengeye getirilir. Daha sonra su içinde bırakılarak toprak çözeltisi elde edilen ve pH’ı ölçülmek istenen kap içine batırılır ve aletin skalasından toprağın pH değeri okunur. Kolormetrik yöntem kolay ve basit bir yöntemdir, ancak hassasiyet ve güvenilirlik derecesi daha azdır. Bu yöntemde bazı kağıt indikatörler kullanılır. Toprak çözeltisi içine bu kağıt indikatörler batırıldığında meydana gelen renk, daha önceden pH değerlerine göre renkleri belirlenmiş ve skala haline getirilmiş renklerle karşılaştırılır ve ıskalayan uyan renk toprağın pH’ını gösterir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Bir toprağın hidrojen iyonları konsantrasyonunun negatif logaritması pH veya toprak reaksiyonu veya toprak tepkimesidir. Toprak reaksiyonu asit, nötr ve bazik (alkali) olmak üzere 3 şekilde cereyan eder. Toprak çözeltisindeki serbest hidrojen (H+) iyonları konsantrasyonu, hidroksil (OH-) iyonları konsantrasyonundan daha fazla ise toprak çözeltisi asit, bunun tersi hidroksil (OH-) iyonları fazlaysa bazik ve hidrojen (H+) iyonlarıyla hidroksil (OH-) birbirine eşitse nötrdür. Toprak pH’ı 0 ile 14 arasındaki skala derecelendirmesiyle değerlendirilir. Bu skaladaki 7 değeri nötr olduğunu, yukarıya doğru çıkıldıkça baziklik ve aşağıya doğru inildikçe asitlik etkisinin arttığını görürüz. Genelde 14-8,7 arası çok kuvvetli bazik, 8,7-8,3 arası kuvvetli bazik, 8,3-7,7 arası orta bazik, 7,7-7,3 arası hafif bazik, 7,3-6,7 arası nötr, 6,7-6,3 arası hafif asit, 6,3-5,7 arası orta asit, 5,7-5,2 arası kuvvetli asit ve 5,2-0 arası çok kuvvetli asittir.
Toprak çözeltisinde hidrojen (H) ve hidroksil (OH) iyonlarının dağılışı düzgün değildir. Hidrojen iyonları, hidroksil iyonlarına göre toprak tarafından daha fazla tutulur. Özellikle hidrojen iyonları toprak kolloidlerinin yüzey cidarlarında fazla, kolloidleri çevreleyen suların dış yüzlerinde azdır. Burada da hidroksil iyonları miktarı yüksektir. Bunun sonucu bir toprakta sızan drenaj suları asit, nötr ve alkali reaksiyon gösterebilir. Toprak pH’nın, toprakta iki önemli etkisi vardır. Bunlar :
a. Toprakların mikrobiyal aktivitesine olan etkisi,
b. Toprakların kimyasal özelliklerine ve besin maddelerinin oluşmasına ve bunların
bitkiler tarafından alınabilmesine olan etkisidir.
Kesin bir kural olmamakla beraber toprak bünyesine bağlı kalarak toprak pH'ı değişiklikler gösterebilir. Örneğin :
Kil bünyeli topraklar 6,6-7,4
Kum bünyeli topraklar 6,2-7,0
Killi-kumlu topraklar 5,8-6,6
% 5 humus içeren topraklar 5,3-6,2 pH değeriyle analiz edilir.
Hidrojen iyonları, topraktaki besin maddelerinin su içinde erimesine, solüsyon haline geçmesine ve eriyikte bulunan bitki besin maddelerinin bitkilerce absorbe edilmesine yardımcı olur. Özellikle demir ve mangan alınması bunun güzel bir örneğidir. Demir ve manganın toprak pH’nın 4,5’ten 8’e doğru çıkması durumunda eriyebilirlikleri yavaşlar. Buna karşılık nitrat ve amonyağın kullanımı toprak pH’ı 6,5-7,0 ve üzerinde olduğu koşullarda kolaylaşır. Fosfor toprakta güç eriyen bir elementtir. Fosfor ve fosfor bileşiklerinin toprak pH’ı 6,5 civarında iken dirençleri azalır, suda eriyebilirlikleri çabuklaşır ve bitkiler tarafından alınması kolaylaşır. Genel bir kaide olarak açıkta sebze yetiştiriciliği için toprak pH’ı 7,0 ve 7,3-7,5 civarında, serada yetiştiricilik için 7,0 ve biraz altında 6,7-6,3 civarında olması tercih edilir. Toprak pH’nın yükselmesi veya azalması durumunda bazı uygulayıcı tedbirler alarak düzeltilmesi ve istenen seviyelere getirilmesi mümkündür. Bu durum açıkta yetiştiricilikten çok, örtü altı yetiştiriciliğinde karşımıza çıkar. Toprak pH’ının yükselmesi ve alkali bir durum göstermesinde toprağa kükürt uygulaması yapılır. Bu uygulama sırasında toprak sıcaklığı 15-20oC civarında ve nemli olmalıdır. Toprak kuru ise sulanmalı ve tava geldiğinde toprağın pH’sını bir derece düşürmek için (örneğin pH’ı 8,5 olan bir toprağın pH’ını 7,5’e indirmek için), bir dekar toprağın 20 cm derinliğine kadarolan kısmı için, hafif bünyeli topraklarda 40 kg, orta bünyeli topraklarda 50 kg ve ağır bünyeli topraklarda 60 kg toz kükürt iyi yanmış, ufalanmış 250-500 kg ahır gübresiyle karıştırılıp toprak yüzüne serpilmeli ve bel veya pullukla toprağın 20 cm derinliğine kadar karıştırılmalıdır. Eğer toprak pH’ı daha yüksekse bu uygulama birkaç yıl arka arkaya yapılarak her yıl bir derece düşürülerek istenen seviyeye getirilmelidir. Toprak pH’ının azalması ve asit reaksiyon göstermesi durumunda toprağa kalsiyum içeren azotlu ve fosforlu gübreler verilir veya doğrudan kireç (CaCO3 veya MgCO3) uygulaması yapılır. 20 cm derinliğe kadar, bir dekar toprağın asitliliğini bir derece azaltmak için 25-50 kg arasında kireç toprağa 20 cm derinliğinde karıştırılır. Toprağı alkali durumdan nötre doğru kaydırmak, asitten nötre doğru kaydırmaktan daha zordur.
Toprak pH’ının tespit edilmesinde elektrometrik ve kolormetrik adı altında iki yöntem kullanılır. Elektrometrik yöntem, pH metre denilen elektrikli bir alet yardımıyla olur. Aletin elektrotları, pH’ı tayin edilen bir hidrojen iyonu konsantrasyonu belli madde ile dengeye getirilir. Daha sonra su içinde bırakılarak toprak çözeltisi elde edilen ve pH’ı ölçülmek istenen kap içine batırılır ve aletin skalasından toprağın pH değeri okunur. Kolormetrik yöntem kolay ve basit bir yöntemdir, ancak hassasiyet ve güvenilirlik derecesi daha azdır. Bu yöntemde bazı kağıt indikatörler kullanılır. Toprak çözeltisi içine bu kağıt indikatörler batırıldığında meydana gelen renk, daha önceden pH değerlerine göre renkleri belirlenmiş ve skala haline getirilmiş renklerle karşılaştırılır ve ıskalayan uyan renk toprağın pH’ını gösterir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Comment