Tweet
Toprak Tuzluluğu ve Toprak Alkaliliği / Toprağın Kimyasal Özelliği / Toprağın Özellikleri / Toprak / EKOLOJİK FAKTÖRLER / SEBZECİLİK
Toprakta bulunan fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum, sodyum, mangan, demir, bakır, klor ve diğer elementlerin toprak çözeltisi içindeki miktarı topraktaki toplam tuz miktarını verir. Bu bakımdan topraklardaki tuzluluk, evlerde kullanılan yemeklik tuz sodyum klorür (NaCl) den farklılık gösterir. Tuzlar kimyasal özelliklerinden dolayı topraktaki suyu tutar ve hatta bünyesine çeker. Ancak topraktaki tuz miktarının çok artması bitkilere toksik etki yapar ve toprağı kullanılmaz hale getirir. Bu topraklara “tuzlu topraklar” veya “çorak topraklar” adı verilir. Topraktaki tuzlanma değişik şekilde ortaya çıkar. Öncelikle ana kayaların parçalanmasıyla ayrışan mineraller tuzları oluşturur. Tarım yapılırken kullanılan ve aşırı derecede verilen gübrelerin bitkiler tarafından alınmayan kısmı da toprakta kalarak tuzlanmaya yol açar. Topraktaki tuzların bir kısmı fazla yağış ve sulama suyu ile yıkanarak toprağın alt katlarına doğru sızar ve alt katmanlardan itibaren toplanır. Bu bakımdan dışarıdaki topraklarda tuzlanma dipten toprak yüzeyine, oysa örtü altı sebzeciliği yapılan kapalı alanlarda toprak yüzeyinden atmosfere aşırı derecede buharlaşma olduğundan, toprak yüzeyinden alt katmanlara doğru olur. Alt katlara sızan sular bir çok kere taban suyuna karışır. Tuzlu taban suları yazın kurak zamanlarında kapillar borularla yukarıya doğru hareket edip, toprak yüzünde buharlaştıklarında, içlerindeki tuzları toprağın üst yüzeyine bırakır. Bu da bir diğer toprak tuzluluğunu artıran yoldur. Toprakta aşırı derecede tuzlanma varsa, toprak yüzünde beyaz tuz kristalleri oluşmaya başlar. Açık arazide gezerken yer yer toprak üzerinde görülen beyaz lekeler bu tuzluluğun delilidir. Toprakta tuz konsantrasyonunun artması, onların tarımda kullanılmasını sınırlayan önemli bir faktördür. Tarladaki tuz miktarına göre toprakların tuzluluk sınıflaması % veya gr tuz olarak verilir ve aşağıda bunun % leri verilmiştir.
0-0,0033 Tuzsuz topraklar
0,0033-0,150 Az tuzlu topraklar
0,150-0,350 Tuzlu topraklar
0,350 den yüksek Çok tuzlu topraklar
Topraktaki tuzluluk, toprağın yapısına ve bünyesine bağlı olarak farklılık gösterir. Humuslu toprakların çözeltisi içindeki iyonlar daha çabuk kopar ve bitkiler tarafından daha kolay alınır. Tuzların humusa bağlı kalması, topraktaki tuz miktarı yüksek bile olsa tuzluluk yaratmaz. Halbuki, içerisinde organik madde miktarı az olan topraklarda bu oran tuzluluk meydana getirir. Toprakta tuz miktarının artmasıyla ortaya çıkan olaya tuzlaşma adı verilirken, toprakta değişebilir sodyum (Na+) elementinin artmasına ve birikmesine ise alkalileşme denir. Tuzlanma alkalileşme şeklinde kendini gösterirse bu daha kötü bir durumdur. Toprakta tuzlanmayla beraber pH değeri 8,5’in üzerine çıkmaya başlar. Toprakta alkalileşme yoluyla sodyum elementinin artması, toprağı disper (teksel) hale getirir. Toprakta artan kil oranı, suyla sürüklenerek aşağılara doğru inerken topraktaki gözenekleri doldurur, tıkar ve toprağın havalanmasını engeller. Bu aynı zamanda yüzey sularının toprak alt katmanlarına sızmasını ve taban suyunun yukarı çıkmasını da ortadan kaldırır. Bu toprakların iyileştirilmesi çok zordur. Toprak içine jips (CaSO4) gibi bazı kimyasallar katılarak sodyumun etkisinin azaltılmasına gidilir. Ayrıca derin sürme ve bol miktarda organik gübreleme yapılır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Toprakta bulunan fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum, sodyum, mangan, demir, bakır, klor ve diğer elementlerin toprak çözeltisi içindeki miktarı topraktaki toplam tuz miktarını verir. Bu bakımdan topraklardaki tuzluluk, evlerde kullanılan yemeklik tuz sodyum klorür (NaCl) den farklılık gösterir. Tuzlar kimyasal özelliklerinden dolayı topraktaki suyu tutar ve hatta bünyesine çeker. Ancak topraktaki tuz miktarının çok artması bitkilere toksik etki yapar ve toprağı kullanılmaz hale getirir. Bu topraklara “tuzlu topraklar” veya “çorak topraklar” adı verilir. Topraktaki tuzlanma değişik şekilde ortaya çıkar. Öncelikle ana kayaların parçalanmasıyla ayrışan mineraller tuzları oluşturur. Tarım yapılırken kullanılan ve aşırı derecede verilen gübrelerin bitkiler tarafından alınmayan kısmı da toprakta kalarak tuzlanmaya yol açar. Topraktaki tuzların bir kısmı fazla yağış ve sulama suyu ile yıkanarak toprağın alt katlarına doğru sızar ve alt katmanlardan itibaren toplanır. Bu bakımdan dışarıdaki topraklarda tuzlanma dipten toprak yüzeyine, oysa örtü altı sebzeciliği yapılan kapalı alanlarda toprak yüzeyinden atmosfere aşırı derecede buharlaşma olduğundan, toprak yüzeyinden alt katmanlara doğru olur. Alt katlara sızan sular bir çok kere taban suyuna karışır. Tuzlu taban suları yazın kurak zamanlarında kapillar borularla yukarıya doğru hareket edip, toprak yüzünde buharlaştıklarında, içlerindeki tuzları toprağın üst yüzeyine bırakır. Bu da bir diğer toprak tuzluluğunu artıran yoldur. Toprakta aşırı derecede tuzlanma varsa, toprak yüzünde beyaz tuz kristalleri oluşmaya başlar. Açık arazide gezerken yer yer toprak üzerinde görülen beyaz lekeler bu tuzluluğun delilidir. Toprakta tuz konsantrasyonunun artması, onların tarımda kullanılmasını sınırlayan önemli bir faktördür. Tarladaki tuz miktarına göre toprakların tuzluluk sınıflaması % veya gr tuz olarak verilir ve aşağıda bunun % leri verilmiştir.
0-0,0033 Tuzsuz topraklar
0,0033-0,150 Az tuzlu topraklar
0,150-0,350 Tuzlu topraklar
0,350 den yüksek Çok tuzlu topraklar
Topraktaki tuzluluk, toprağın yapısına ve bünyesine bağlı olarak farklılık gösterir. Humuslu toprakların çözeltisi içindeki iyonlar daha çabuk kopar ve bitkiler tarafından daha kolay alınır. Tuzların humusa bağlı kalması, topraktaki tuz miktarı yüksek bile olsa tuzluluk yaratmaz. Halbuki, içerisinde organik madde miktarı az olan topraklarda bu oran tuzluluk meydana getirir. Toprakta tuz miktarının artmasıyla ortaya çıkan olaya tuzlaşma adı verilirken, toprakta değişebilir sodyum (Na+) elementinin artmasına ve birikmesine ise alkalileşme denir. Tuzlanma alkalileşme şeklinde kendini gösterirse bu daha kötü bir durumdur. Toprakta tuzlanmayla beraber pH değeri 8,5’in üzerine çıkmaya başlar. Toprakta alkalileşme yoluyla sodyum elementinin artması, toprağı disper (teksel) hale getirir. Toprakta artan kil oranı, suyla sürüklenerek aşağılara doğru inerken topraktaki gözenekleri doldurur, tıkar ve toprağın havalanmasını engeller. Bu aynı zamanda yüzey sularının toprak alt katmanlarına sızmasını ve taban suyunun yukarı çıkmasını da ortadan kaldırır. Bu toprakların iyileştirilmesi çok zordur. Toprak içine jips (CaSO4) gibi bazı kimyasallar katılarak sodyumun etkisinin azaltılmasına gidilir. Ayrıca derin sürme ve bol miktarda organik gübreleme yapılır.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Comment