Tweet
Sebze Bahçesinin Etrafının Çevrelenmesi / SEBZE BAHÇESİNİN KURULMASI / SEBZECİLİK
Sebze bahçeleri hem kalabalık yerleşim yerlerine ve hem de köylere yakın kurulduğundan, çevredeki insan ve hayvanların yapacakları zararları önlemek için etrafı dışarıdan rahatsız edilmeyecek şekilde koruma altına alınmalıdır. Bahçe etrafının çevrelenmesi ve koruma altına alınması bulunduğumuz bölgenin koşullarına uygun, işe yarayan, uzun ömürlü ve ucuz materyalden olmalıdır. Çok geniş alanlar kullanıldığında çevrelemeyi bütün arazi için uygulamak maliyeti çok yükselteceğinden, bu tip işletmelerde sadece işletme avlusunun etrafının çevrelenmesi yapılır. Çevrelemede kullanılacak materyali seçerken aşağıdaki özellikler göz önünde bulundurulur:
a. Çevrelemede kullanılacak materyal ucuz olmalıdır.
b. Yapılan gider karşılığında uzun ömürlü olmalıdır.
c. Dışarıdan gelecek insan ve hayvanlara karşı bahçeyi tam korumalıdır.
d. Bahçede yetiştirilecek ürünlerin hastalık ve zararlılarına karşı konukçu görevi
üstlenmemelidir.
e. Kullanılan materyal yetiştirilecek bitkilere gölgeleme yapmamalı ve bitkilere zarar
verici olmamalıdır.
f. Gerektiğinde rüzgarlara karşı rüzgar kıran görevi üstlenmelidir.
h. Ancak bahçenin havalanmasını engellememelidir.
Bahçenin çevrelenmesinde 2 türlü materyal kullanılabilir. Bunlar doğal ve yapay çitlerdir.
/ Yapay Çitler / Sebze Bahçesinin Etrafının Çevrelenmesi / SEBZE BAHÇESİNİN KURULMASI / SEBZECİLİK
Yapay çitler çeşitli duvar, tel ve kuru çitler ile yapılır. Duvarlar harçlı taş, harçsız taş yığma, tuğla, briket ve kerpiç olarak kısımlara ayrılır (Şekil 10.1). Duvarlar 150-200 cm yüksekliğinde ve kullanılan malzemeye göre 25-75 cm genişlikte olmalıdır. Ömürleri ve dayanma süreleri yine kullanılan malzemeye ve çevre koşullarına göre değişir. Harçlı taş duvarlar en sağlamı olup, ömürleri 50-100 yıl, tuğla duvarlar 25-50 yıl, briket duvarlar 20-25 yıl, kerpiç duvarlar 5-10 yıl ve taş yığma duvarlar 10-25 yıldır.
Tel çitler dikenli, dikensiz ve kafesli tellerden yapılır. Bu çitleri kurarken ayrıca direklere (kazıklara) gereksinim duyulur. Direkler beton, demir ve ağaç malzemeden yapılır. Direkler birbirinden 3-5 m aralıkla dikilir. Boyları 200-250 cm olup, bunun 30-50 cm’lik kısmı toprak içine gömülür. Demir direklerin kesiti T, L, I, Õ, ?, O şeklinde olur. Bunlar çeşitli et kalınlığındadır. Kalınlık arttıkça dayanım güçleri artar, fakat maliyetleri yükselir. Tahta veya ağaç direkler O, ž, ? kesitlidir. Demir direkler, dayanma güçlerini arttırmak, paslanıp çürümelerini önlemek için önce astarlanır. Astar olarak en çok kırmızı kurşun boyası kullanılır. Astar sonrası bronz, alüminyum veya yağlı boya sürülmesi dayanıklılığı arttırır. Boyaların iki kat sürülmesi daha doğru olur. Son yıllarda birçok fabrikasyon astar boya da geliştirilmiş olup, piyasada mevcuttur ve hatta bunların içinde hemen astar ve hem de boya görevini bir arada taşıyan boyalar mevcuttur. Kullanılacak astar veya boya aşağıdaki formülle hesaplanabilir.
Şekil 10.1. Tuğla duvarla çevrilmiş bir bahçe
X = S . K / 20
Formülde
X = Litre olarak kullanılacak boya veya astar
S = Boyanacak yerin yüzeyi (m2)
K = Boyanacak yüzeyin boyayı emiş kat sayısı (bu demir malzemede 2-4, ağaç malzemede 4-6 alınır)
Demir direklerin galvanizlenmesi daha iyi bir yoldur. Ancak maliyeti daha da yükseltir. Tahta ve ağaç direklerin korunması daha önemlidir. Bu malzemenin su almaması, mantar ve bakterilerin hücumuna uğrayıp çürümemesi için tahnit edilmeleri, astarlanmaları veya boyanmaları gerekir. Özellikle toprak içine giren kısım daha iyi korunmalıdır. En basit sistem, tahta veya ağaç direklerin dış yüzey kısımlarının yakılarak kömürleştirilmesidir. Bu basit ve ucuz işlem tam dayanıklılık sağlamaz. Onun yerine tahnit işlemi yapılır. Tahnit işleminde, direkleri % 5'lik bakır sülfat eriğine, kreozot, katran, süblime, çinko klorür, karbonineum içine daldırılarak ve belli bir süre tutularak, maddenin direklerin iç kısımlarına kadar iyice işlemesi sağlanır. Ayrıca dış kısımlarına astar boyası ve yağlı boya sürmek ömrünün daha da uzamasına yardımcı olur. Tahnit edilmiş ve boyanmış direklerin ömrü 20-25 yıla kadar çıkartılabilir.
Direkler koruyucu madde ile kaplandıktan sonra 3-5 m ara ile toprakta 30-50 cm derinliğinde ve 30-50 cm genişliğinde açılan çukurlara taş ve beton yardımıyla dikilir, etrafı toprakla sıkıştırılarak doldurulur. Sonra düz veya dikenli teller toprak yüzeyinden itibaren 20-30 cm aralıkla direklerin uç kısma kadar birbirine paralel olarak ve telgrafçı manivelası kullanılarak ve gerdirilerek çekilir. Tellerin tahta ve ağaç direklere tutturulması, direklere U şeklindeki kancalı çiviler çakılarak veya tel yardımıyla bağlanarak yapılır. Demir direklere ise, açılan deliklere telle bağlanır. Paralel tellerin kaldırılıp arasının açılmaması için iki direk arasına ayrıca çapraz teller gerilir ve bunlar paralel tellere bağlanır.
Ağaç veya tahta direklerin alt ve üst uçlarına, birbirine paralel olacak şekilde yine ağaç veya tahta kalasların çakılması, bu kalaslara tahta kapakların, ağaç dallarının ve dikenli çalıların tutturulmasıyla da çit yapılabilir (Şekil 10.2). Birçok yerde yerel yetişen kargılar kesilip, kurutulup bunlarla da çit yapılabilir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Sebze bahçeleri hem kalabalık yerleşim yerlerine ve hem de köylere yakın kurulduğundan, çevredeki insan ve hayvanların yapacakları zararları önlemek için etrafı dışarıdan rahatsız edilmeyecek şekilde koruma altına alınmalıdır. Bahçe etrafının çevrelenmesi ve koruma altına alınması bulunduğumuz bölgenin koşullarına uygun, işe yarayan, uzun ömürlü ve ucuz materyalden olmalıdır. Çok geniş alanlar kullanıldığında çevrelemeyi bütün arazi için uygulamak maliyeti çok yükselteceğinden, bu tip işletmelerde sadece işletme avlusunun etrafının çevrelenmesi yapılır. Çevrelemede kullanılacak materyali seçerken aşağıdaki özellikler göz önünde bulundurulur:
a. Çevrelemede kullanılacak materyal ucuz olmalıdır.
b. Yapılan gider karşılığında uzun ömürlü olmalıdır.
c. Dışarıdan gelecek insan ve hayvanlara karşı bahçeyi tam korumalıdır.
d. Bahçede yetiştirilecek ürünlerin hastalık ve zararlılarına karşı konukçu görevi
üstlenmemelidir.
e. Kullanılan materyal yetiştirilecek bitkilere gölgeleme yapmamalı ve bitkilere zarar
verici olmamalıdır.
f. Gerektiğinde rüzgarlara karşı rüzgar kıran görevi üstlenmelidir.
h. Ancak bahçenin havalanmasını engellememelidir.
Bahçenin çevrelenmesinde 2 türlü materyal kullanılabilir. Bunlar doğal ve yapay çitlerdir.
/ Yapay Çitler / Sebze Bahçesinin Etrafının Çevrelenmesi / SEBZE BAHÇESİNİN KURULMASI / SEBZECİLİK
Yapay çitler çeşitli duvar, tel ve kuru çitler ile yapılır. Duvarlar harçlı taş, harçsız taş yığma, tuğla, briket ve kerpiç olarak kısımlara ayrılır (Şekil 10.1). Duvarlar 150-200 cm yüksekliğinde ve kullanılan malzemeye göre 25-75 cm genişlikte olmalıdır. Ömürleri ve dayanma süreleri yine kullanılan malzemeye ve çevre koşullarına göre değişir. Harçlı taş duvarlar en sağlamı olup, ömürleri 50-100 yıl, tuğla duvarlar 25-50 yıl, briket duvarlar 20-25 yıl, kerpiç duvarlar 5-10 yıl ve taş yığma duvarlar 10-25 yıldır.
Tel çitler dikenli, dikensiz ve kafesli tellerden yapılır. Bu çitleri kurarken ayrıca direklere (kazıklara) gereksinim duyulur. Direkler beton, demir ve ağaç malzemeden yapılır. Direkler birbirinden 3-5 m aralıkla dikilir. Boyları 200-250 cm olup, bunun 30-50 cm’lik kısmı toprak içine gömülür. Demir direklerin kesiti T, L, I, Õ, ?, O şeklinde olur. Bunlar çeşitli et kalınlığındadır. Kalınlık arttıkça dayanım güçleri artar, fakat maliyetleri yükselir. Tahta veya ağaç direkler O, ž, ? kesitlidir. Demir direkler, dayanma güçlerini arttırmak, paslanıp çürümelerini önlemek için önce astarlanır. Astar olarak en çok kırmızı kurşun boyası kullanılır. Astar sonrası bronz, alüminyum veya yağlı boya sürülmesi dayanıklılığı arttırır. Boyaların iki kat sürülmesi daha doğru olur. Son yıllarda birçok fabrikasyon astar boya da geliştirilmiş olup, piyasada mevcuttur ve hatta bunların içinde hemen astar ve hem de boya görevini bir arada taşıyan boyalar mevcuttur. Kullanılacak astar veya boya aşağıdaki formülle hesaplanabilir.
Şekil 10.1. Tuğla duvarla çevrilmiş bir bahçe
X = S . K / 20
Formülde
X = Litre olarak kullanılacak boya veya astar
S = Boyanacak yerin yüzeyi (m2)
K = Boyanacak yüzeyin boyayı emiş kat sayısı (bu demir malzemede 2-4, ağaç malzemede 4-6 alınır)
Demir direklerin galvanizlenmesi daha iyi bir yoldur. Ancak maliyeti daha da yükseltir. Tahta ve ağaç direklerin korunması daha önemlidir. Bu malzemenin su almaması, mantar ve bakterilerin hücumuna uğrayıp çürümemesi için tahnit edilmeleri, astarlanmaları veya boyanmaları gerekir. Özellikle toprak içine giren kısım daha iyi korunmalıdır. En basit sistem, tahta veya ağaç direklerin dış yüzey kısımlarının yakılarak kömürleştirilmesidir. Bu basit ve ucuz işlem tam dayanıklılık sağlamaz. Onun yerine tahnit işlemi yapılır. Tahnit işleminde, direkleri % 5'lik bakır sülfat eriğine, kreozot, katran, süblime, çinko klorür, karbonineum içine daldırılarak ve belli bir süre tutularak, maddenin direklerin iç kısımlarına kadar iyice işlemesi sağlanır. Ayrıca dış kısımlarına astar boyası ve yağlı boya sürmek ömrünün daha da uzamasına yardımcı olur. Tahnit edilmiş ve boyanmış direklerin ömrü 20-25 yıla kadar çıkartılabilir.
Direkler koruyucu madde ile kaplandıktan sonra 3-5 m ara ile toprakta 30-50 cm derinliğinde ve 30-50 cm genişliğinde açılan çukurlara taş ve beton yardımıyla dikilir, etrafı toprakla sıkıştırılarak doldurulur. Sonra düz veya dikenli teller toprak yüzeyinden itibaren 20-30 cm aralıkla direklerin uç kısma kadar birbirine paralel olarak ve telgrafçı manivelası kullanılarak ve gerdirilerek çekilir. Tellerin tahta ve ağaç direklere tutturulması, direklere U şeklindeki kancalı çiviler çakılarak veya tel yardımıyla bağlanarak yapılır. Demir direklere ise, açılan deliklere telle bağlanır. Paralel tellerin kaldırılıp arasının açılmaması için iki direk arasına ayrıca çapraz teller gerilir ve bunlar paralel tellere bağlanır.
Ağaç veya tahta direklerin alt ve üst uçlarına, birbirine paralel olacak şekilde yine ağaç veya tahta kalasların çakılması, bu kalaslara tahta kapakların, ağaç dallarının ve dikenli çalıların tutturulmasıyla da çit yapılabilir (Şekil 10.2). Birçok yerde yerel yetişen kargılar kesilip, kurutulup bunlarla da çit yapılabilir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay