Tweet
Toprak İşlemede Kullanılan Alet ve Makineler / Sebzecilikte Mekanizasyon ve Kullanılan Alet ve Makineler / MEKANİZASYON / SEBZECİLİK
Toprak işlemesinde insan, hayvan ve motor gücünden yararlanılan makine ve aletler kullanılır. En çok kullanılan insan gücü ile çalışan aletler olup, bunlar kazmalar, beller, çapalar, çepinler, tırmıklar, kürekler, dirgenler, merdane ve tokmaklardır. Daha sonra havyan ve motor gücünden istifade edilerek kullanılan araba, römork, pulluk, tırmık, kazayağı, diskarow, freze ve merdane gelir.
Kazma, toprağı delerek, yırtarak ve parçalayarak işler. Toprağın yüzeysel ve derin işlemesinde, topraktaki taşların, köklerin çıkartılmasında kullanılır. Gördükleri işlere göre adi, kökçü ve taşçı üç kazma çeşidi vardır. Kazma demirden yapılır ve buna bir sap takılır. Kazma sapı 4-6 cm çapında ve 60-80 cm uzunluğunda, kolay kırılmayacak, sert ağaç dallarından yapılmıştır. Sap için en uygun ağaç dalları şimşir, gürgen ve kızılcıktır.
Adi kazmadan, daha önceden sürülmüş veya bellenmiş toprakların parselasyon için tekrar işlemeye alınmasında, keseklerin kırılması ve toprağın ufalanmasında yararlanılır. Adi kazma, 20-30 cm uzunluğunda ve 3-4 cm genişliğinde, bir ucu küt ve dört köşe, diğer ucu yassı, uzun ve ince, uç kısmı keskin, küt kısma yakın yerinde sapın takılacağı bir delik bulunan demirden yapılmış bir alettir. Dört köşe topuz gibi olan kısmıyla toprak kesekleri kırılır, yassı uzun ve keskin uçlu tarafıyla toprak ufalanır ve işlenir.
Taşçı kazması, derin toprak işlemesi (krizma) ve diğer her türlü toprağın kazılması, taşların çıkartılması sırasında kullanılır. Buda 20-40 cm uzunlukta bir demir parçası olup, orta kısmında sap takılacak bir delik, iki uçtan birisi uca doğru sivrilen, diğeri yassılaşan ve uç kısmı yassı keskin olan bir alettir (Şekil 11.1).
Kökçü kazması, 20-30 cm uzunlukta, orta kısmında sap takılacak deliği bulunan, bir ucu balta şeklinde, diğer ucu sivri bir alettir. Sivri ucuyla toprak kazılır ve açılır, balta gibi ucuyla ağaç kökleri ve sert cisimlerin kesilip, parçalanması sağlanır (Şekil 11.1).
Şekil 11.1. Taşçı ve kökçü kazması
Bel, toprak işlemede çok kullanılan bir alettir. Toprağı devirerek veya yırtarak işler. Çatal ve kürek bel olmak üzere iki çeşidi bulunur. Çatal bele 100-120 cm, kürek bele 120-180 cm uzunluğunda ve 3-6 cm çapında ağaç dalından yapılmış bir sap takılır.
Kürek bel, normal bir küreğe benzer. Ancak daha düz ve uç kısmı sivridir. Bazı bellerin uç kısım yuvarlak olabilir. Kürek bellerin sap kısmına, kürek belin takıldığı noktadan 3-5 cm uzaklıkta ayrıca tahtadan yapılmış tepki adı verilen bir parça takılır. Elle tutulan alet, ayakla tepki kısmına basılarak toprağa sokulur ve kürek belin aldığı kadar toprak kaldırılır, çıkartılır ve ön tarafa devrilerek atılır. İşleme derinliği 15-25 cm'dir. Yumuşak ve tavlı topraklarda kullanılmalıdır (Şekil 11.2).
Çatal bel, ağır sert ve killi topraklarda iş görür. Bu tip topraklarda kürek bel gibi eğrilmez. Çünkü çatal belin 20-30 cm uzunluğunda her biri ucu doğru gittikçe sivrilen yuvarlak veya dört köşe, 2-4 cm kalınlığında 2-4 adet çatalı (parmağı) bulunur ve bu çatallar toprağa daha kolay girer ve toprağı koparmak için manivela (kaldıraç gibi) yapıldığında toprakla temas eden yüzeyi az ve sağlam olduğundan, kolaylıkla zarar görmez veya kürek beldeki gibi esneyip, bükülüp, kırılmaz (Şekil 11.2). Çatal belde toprak yırtılarak ve devrilerek işlenir.
Şekil 11.2. Kürek ve çatal bel
Çapa, toprağı kazmak, kaymak tabakasını kırmak, bitki boğazı doldurmak, yabancı otlarla mücadele yapmak ve sulama arklarının ağızlarını açıp kapatmakta kullanılır. Keser, kazar, boğaz doldurma ve su çapası olarak dört çeşidi vardır (Şekil 11.3). Çapalara 80-150 cm uzunluğunda, 2-5 cm çapında ağaç dalından yapılmış bir sap takılır.
Keser çapa, ot mücadelesinde ve kısmen kaymak tabakası kırılmasında kullanılır. Toprağı 3-5 cm derinliğinde işler. Toprağa vurma sırasında hem yabancı otlar kesilerek imha edilir ve hem de toprak kazılarak kaymak tabakası kırılır ve havalandırılır. Ağız genişliği 5-15 cm arasında değişen, sap tarafına doğru genişliği 2-5 cm kadar inen, uzunluğu10-20 cm olan demir levhadan yapılmış bir alettir.
Kazma çapa, biraz adi kazmaya benzer. Ancak onun daha küçük bir şekli olup, birde kesici ağzı biraz daha geniştir. Uzunluğu 10-20 cm ve genişliği 8-12 cm arasında değişir. Toprağın kaymak tabakasının kırılmasında, daha önce toprak işlemesi yapılmış yerlerde sertleşmiş, oturmuş toprağın yeniden işlenip parselasyonunun yapılmasında, tohum ekimi öncesi toprağı yumuşatmakta kullanılır. Ayrıca işlenmiş toprağın üzerine ahır ve ticaret gübresi atılıp toprağa karıştırılmasında iş görür. Toprak işleme derinliği toprağa saplama hızına ve yapılacak işin şekline bağlı kalınarak 3-15 cm arasındadır.
Su çapası, bir küreğin kavisinin biraz daha fazlalaştırılmasıyla yapılan ve kısmen kürek görevi gören bir demir parçasıdır. Uzunluğu 15-25 cm, genişliği 20-30 cm'dir. Bu kavislendirilmiş demir parçasını geniş kısmının orta üst kenarına sap takılacak bir kısım ekli olup sapla yüzey kısmı dik açı teşkil eder. Toprağa saplanıp çekildiğinde 20- 30 cm'lik bir parçayı sürükleyip çekmek mümkün olur. Böylece su arkların açılıp tava içine, tahta ve masura karıklarına su verilir veya ağızları kapatılarak su girmesi önlenir.
Şekil 11.3. Çapalar 1. Kazar çapa, 2. Keser çapa, 3. Boğaz doldurma çapası, 4. Su çapası
Boğaz doldurma çapası, su çapasına benzer, ancak onun küçüğü ve ağız kısmı kısmen yuvarlakça veya biraz sivrice, kalp kesitine benzer. Çapalama sırasında bitki sıra aralarında bulunan toprak iki tarafa, bitkilere doğru çekilerek bitki boğazları doldurulur. Ayrıca düz işlenmiş ve fide dikilmiş topraklarda toprak çekilerek boğaz doldurulduğunda su arkı meydana getirilerek bitkilere sızdırma su verilir.
Çepinler, fide üretim yastıklarında ve küçük parsellerde ot çapası, toprak kaymak tabakasının kırılması, toprağın havalandırılmasında keser çapa yerine iş görmek üzere yapılmış bir alettir. İşleme derinliği 2-3 cm ve işleme genişlikleri 2-5 cm kadardır. Bunlara 40-60 cm uzunluğunda 2-3 cm çapında sap takılır. Sap çepini orta kısmındaki deliğe takılır. Aletin bir ucu 3-5 cm uzunlukta ve saptan itibaren genişliği artarak (2-3 cm’den) ağız kısmında 2-4 cm genişliği bulan ve ağız kısmı keskin, diğer ucu parmak şeklinde tek veya 2-4 uçludur (Şekil 11.4). Alet kullanılırken işçinin yere çömelmesi ve eğilmesi gerekir. Keskin uçla ot çapası, çatal kısmıyla kaymak kırma ve havalandırma işlemleri yapılır.
Tırmık, toprak işlendikten ve kısmen parçalanıp, ufalandıktan sonra toprağın düzeltilmesi (tesviye edilmesi), içindeki yabancı ve istenmeyen unsurların temizlenmesi, tohum ekimi için daha ufak parçalara ayrılmasının temin edilmesi, serpme ekimlerde toprak yüzüne atılan sebze tohumlarının, yine toprak üzerine serpilerek verilen ve yüzeysel olarak toprağa karıştırılması istenen ticaret gübrelerinin toprağa karıştırılmasında kullanılır. Ağaçtan ve demir çubuktan yapılmış geniş dişli bir tarak gibidir. Yapılacak işin şekline göre bu tarağın uzunluğu, genişliği ve tarak dişlerinin aralığı değişir. Ağaçtan yapılanında 15-50 cm uzunluğunda, 2-3 cm çapındaki bir tahtaya, 2-5 cm uzunluğunda 1-2 cm çapında istenen diş aralığında çiviler çakılır veya tahta çubuklar sokulur. Orta kısmından sap takılır. Demir çubuktan yapılanları uzunluğu 5-50 cm ve geniş 2-5 cm'dir (Şekil 11.5). Bazıları fabrikasyon olarak dişleri takılıp sökülür yapılmaktadır. Böylece tırmık diş araları tek bir tırmık kullanılarak, istenen işe göre ayarlanır. Tırmıklara 120-150 cm arasında 2-3 cm çapında sap takılır.
Şekil 11.4. Çepinler
Şekil 11.5. Tırmık ve tırmıkla toprağın düzeltilmesi
Kürek ve Dirgenler, maddelerin aktarılmasında, toplanıp bir yere doldurulmasında, boşaltılmasında, gübrelerin serpilmesinde, her türlü karıştırma ve aktarma işlemlerinde kullanılır. Kürek ve dirgene 120-150 cm uzunluğunda ve 2-5 cm kalınlığında ağaçtan yapılan bir sap takılır.
Kürek, 20-30 cm uzunluk ve genişlikte, 1-3 mm kalınlıkta bir saçın hafif kavislendirilmesi ve bir ucuna yuvarlak bir şekil, diğer ucuna sap takılacak bir kısım yapılmasıyla oluşur.
Dirgen, 1-2 cm çapında, 20-30 cm uzunluğunda 2-5 arasında çatal dişleri bulunan bir alettir. Sebze artıkları, sap, saman ve ahır gübresinin toplanması, karıştırılması, aktarılması, yumru veya kök sebzelerinin sürülmüş ve yumuşatılmış topraktan çıkartılması ve yükleme, boşaltma işlemlerinde kullanılır. Hassas işlerde sivri uçlara 50-100 mm çapında yuvarlak misketler takılarak, kullanma esnasında sebze kabuk ve dokularına zarar vermesi önlenir.
Tokmak, tahtadan yapılır ve iki şekli bulunur. Birincisi 2-7 cm çapında ve 20-30 cm uzunluğunda ağaçtan yapılmış bir silindire uzun kenarın ortasından 120-150 cm uzunluğunda ve 2-4 cm çapında bir sapın takılmasıyla elde edilir. Küçük alanlarda sürüm ve belleme sonrası oluşan keseklerin kırılıp, ufalanmasında kullanılır. İkinci şekil 20-30 cm genişliğinde, 40-50 cm uzunluğunda ve 2-3 cm kalınlığında tahta parçasının orta kısmına 80-100 cm uzunluğunda ve 3-5 cm kalınlığında bir sap takılarak yapılır. Saptan tutulup toprak üzerine vurulduğunda toprak üzerindeki kesekler kırılır ve ayrıca yüzeysel ekim yapıldığında toprağa vurularak tohumların toprakla sıkışması ve çimlenmenin daha iyi olması sağlanır.
Merdane, uzunluğu 30-100 cm, çapı 10-50 cm olan ve gövdesi beton veya demirden yapılmış bir silindire, onu döndürerek itmeye ve çekmeye uygun bir 80-120 cm uzunluğunda ve 2-3 cm çapında sap takılmasıyla meydana gelir. Küçük parsellerde kesek kırma ve toprağı bastırma işlemlerinde kullanılır. Ayrıca soğanların baş bağladığı dönemde, başın daha iyi olgunlaşması ve kuru madde miktarının arttırılması için sap kırma işleminde kullanılır.
Pulluk, Kaz ayağı, Diskarow, Freze, Traktör, arkasına takılan ve onun çekmesiyle toprak üzerinde hareket ederek toprağı işleyen aletlerdir.
Pulluk’un çok değişik şekilleri vardır. Önce döner ve normal pulluk olarak ikiye ayrılır. Normal pulluklar kendi aralarında 1’den başlayarak, takılan pulluk sayısına göre 2’li, 3’lü, 4’lü ve 5’li pulluk olur. Bu pulluklar işleme derinliğine göre 1, 2, 3 ve 4 ile numaralandırılır. Numara sayısı arttıkça pulluk daha derin işleyecek dayanıklılığa sahip olur. Toprağın yapısına, sertlik derecesine ve eldeki traktörün çeki gücüne göre bu pulluklardan birisi traktöre bağlanarak tarla sürülür. Sürüm tek yönlüdür. Sürme sırasında toprak yırtılarak ve devrilerek işlenir. Sürümün tek yönlü olması gidiş gelişlerde sorun çıkartır. Bunun için arazinin bir tarafı gidiş, diğer tarafı dönüş yapılarak sürülür. Sürümün birleştiği yerde toprak iki ters tarafa aktarıldığından çukur kalır. Ortadan başlanıp sürüm geliş ve gidişlerde kenara doğru yapıldığında bu sefer ortada biraz yığıntı ve kenarlarda boşluk kalır. İkinci sürümlerde birinci sürümün hatasını kapatmak için mutlaka ters sürüm yapmak gerekir. Ayrıca gidiş gelişler zaman kaybına ve fazla yakıt harcanmasına sebep olur. Bunu önlemek üzere döner pulluklar geliştirilmiştir. İki pulluk üst üste monte edilir. Pulluğun biri gidişte kullanılır. Dönüşte pulluk ters çevrilerek diğer pulluk devreye sokulur. Böylece arazi hiçbir çukur bırakılmadan düzgün bir şekilde sürülür.
Pulluklar yaptıkları işe göre sürme, ark açma ve boğaz doldurma olmak üzere 3’e ayrılır. Bu pullukların yapısı yaptıkları işe göre şekillendirilir.
Diskarowlar, tekerlek şeklinde, iç bükey 10-20 adet demir levhaların bir aks üzerine belirli aralıkla konulmasıyla yapılmıştır. Akslar tekli veya çiftli olur. Çiftli aks konurken, onun levhaları birinci akstaki levhaların boşluk ortasına gelecek şekilde yerleştirilir. Levhaların yerleri ve açıları değiştirilebilir. Böylece istenen devirme gücü ve işleme aralığı elde edilir. Alet traktör arkasına takılıp çekildiğinde levhalar toprağa girer ve levhalar çekme yönüyle açı yaptığından, dönerken toprağı keser ve kesilen toprak levhanın iç bükey olmasıyla yükselir ve ters dönerek levhanın gerisinden aşağıya düşer. Böylece topraktaki yabancı otlar kesilerek parçalanır, topraktaki kesekler kırılır, toprak ufalanarak furda yapı kazandırılır ve tohum ekimine veya fide dikimine hazır hale getirilir.
Frezeler, traktör arkasına takılan ve çekilirken traktörden aldığı güçle döner bir aksı bulunan, bu aks üzerine düz veya L şeklinde takılı ayakları olan bir alettir. Toprakta bu ayaklar hızla döndüğünden, toprağı parçalar ve çok küçük parçalara ayırır. Daha önce işlenmiş topraklarda çalışma randımanı artar. Çok sert ve iri taşlı topraklarda pek randıman vermez. Toprağı çok iyi ufaladığından tohum ekimine ve fide dikimine hazır hale getirir. Ayrıca bir ürünün yetiştirilmesinden sonra arta kalan bitki artıklarının parçalanıp yeşil gübre olarak toprağa karıştırılmasında ve yabancı ot mücadelesinde bu alet iyi iş görür.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Toprak işlemesinde insan, hayvan ve motor gücünden yararlanılan makine ve aletler kullanılır. En çok kullanılan insan gücü ile çalışan aletler olup, bunlar kazmalar, beller, çapalar, çepinler, tırmıklar, kürekler, dirgenler, merdane ve tokmaklardır. Daha sonra havyan ve motor gücünden istifade edilerek kullanılan araba, römork, pulluk, tırmık, kazayağı, diskarow, freze ve merdane gelir.
Kazma, toprağı delerek, yırtarak ve parçalayarak işler. Toprağın yüzeysel ve derin işlemesinde, topraktaki taşların, köklerin çıkartılmasında kullanılır. Gördükleri işlere göre adi, kökçü ve taşçı üç kazma çeşidi vardır. Kazma demirden yapılır ve buna bir sap takılır. Kazma sapı 4-6 cm çapında ve 60-80 cm uzunluğunda, kolay kırılmayacak, sert ağaç dallarından yapılmıştır. Sap için en uygun ağaç dalları şimşir, gürgen ve kızılcıktır.
Adi kazmadan, daha önceden sürülmüş veya bellenmiş toprakların parselasyon için tekrar işlemeye alınmasında, keseklerin kırılması ve toprağın ufalanmasında yararlanılır. Adi kazma, 20-30 cm uzunluğunda ve 3-4 cm genişliğinde, bir ucu küt ve dört köşe, diğer ucu yassı, uzun ve ince, uç kısmı keskin, küt kısma yakın yerinde sapın takılacağı bir delik bulunan demirden yapılmış bir alettir. Dört köşe topuz gibi olan kısmıyla toprak kesekleri kırılır, yassı uzun ve keskin uçlu tarafıyla toprak ufalanır ve işlenir.
Taşçı kazması, derin toprak işlemesi (krizma) ve diğer her türlü toprağın kazılması, taşların çıkartılması sırasında kullanılır. Buda 20-40 cm uzunlukta bir demir parçası olup, orta kısmında sap takılacak bir delik, iki uçtan birisi uca doğru sivrilen, diğeri yassılaşan ve uç kısmı yassı keskin olan bir alettir (Şekil 11.1).
Kökçü kazması, 20-30 cm uzunlukta, orta kısmında sap takılacak deliği bulunan, bir ucu balta şeklinde, diğer ucu sivri bir alettir. Sivri ucuyla toprak kazılır ve açılır, balta gibi ucuyla ağaç kökleri ve sert cisimlerin kesilip, parçalanması sağlanır (Şekil 11.1).
Şekil 11.1. Taşçı ve kökçü kazması
Bel, toprak işlemede çok kullanılan bir alettir. Toprağı devirerek veya yırtarak işler. Çatal ve kürek bel olmak üzere iki çeşidi bulunur. Çatal bele 100-120 cm, kürek bele 120-180 cm uzunluğunda ve 3-6 cm çapında ağaç dalından yapılmış bir sap takılır.
Kürek bel, normal bir küreğe benzer. Ancak daha düz ve uç kısmı sivridir. Bazı bellerin uç kısım yuvarlak olabilir. Kürek bellerin sap kısmına, kürek belin takıldığı noktadan 3-5 cm uzaklıkta ayrıca tahtadan yapılmış tepki adı verilen bir parça takılır. Elle tutulan alet, ayakla tepki kısmına basılarak toprağa sokulur ve kürek belin aldığı kadar toprak kaldırılır, çıkartılır ve ön tarafa devrilerek atılır. İşleme derinliği 15-25 cm'dir. Yumuşak ve tavlı topraklarda kullanılmalıdır (Şekil 11.2).
Çatal bel, ağır sert ve killi topraklarda iş görür. Bu tip topraklarda kürek bel gibi eğrilmez. Çünkü çatal belin 20-30 cm uzunluğunda her biri ucu doğru gittikçe sivrilen yuvarlak veya dört köşe, 2-4 cm kalınlığında 2-4 adet çatalı (parmağı) bulunur ve bu çatallar toprağa daha kolay girer ve toprağı koparmak için manivela (kaldıraç gibi) yapıldığında toprakla temas eden yüzeyi az ve sağlam olduğundan, kolaylıkla zarar görmez veya kürek beldeki gibi esneyip, bükülüp, kırılmaz (Şekil 11.2). Çatal belde toprak yırtılarak ve devrilerek işlenir.
Şekil 11.2. Kürek ve çatal bel
Çapa, toprağı kazmak, kaymak tabakasını kırmak, bitki boğazı doldurmak, yabancı otlarla mücadele yapmak ve sulama arklarının ağızlarını açıp kapatmakta kullanılır. Keser, kazar, boğaz doldurma ve su çapası olarak dört çeşidi vardır (Şekil 11.3). Çapalara 80-150 cm uzunluğunda, 2-5 cm çapında ağaç dalından yapılmış bir sap takılır.
Keser çapa, ot mücadelesinde ve kısmen kaymak tabakası kırılmasında kullanılır. Toprağı 3-5 cm derinliğinde işler. Toprağa vurma sırasında hem yabancı otlar kesilerek imha edilir ve hem de toprak kazılarak kaymak tabakası kırılır ve havalandırılır. Ağız genişliği 5-15 cm arasında değişen, sap tarafına doğru genişliği 2-5 cm kadar inen, uzunluğu10-20 cm olan demir levhadan yapılmış bir alettir.
Kazma çapa, biraz adi kazmaya benzer. Ancak onun daha küçük bir şekli olup, birde kesici ağzı biraz daha geniştir. Uzunluğu 10-20 cm ve genişliği 8-12 cm arasında değişir. Toprağın kaymak tabakasının kırılmasında, daha önce toprak işlemesi yapılmış yerlerde sertleşmiş, oturmuş toprağın yeniden işlenip parselasyonunun yapılmasında, tohum ekimi öncesi toprağı yumuşatmakta kullanılır. Ayrıca işlenmiş toprağın üzerine ahır ve ticaret gübresi atılıp toprağa karıştırılmasında iş görür. Toprak işleme derinliği toprağa saplama hızına ve yapılacak işin şekline bağlı kalınarak 3-15 cm arasındadır.
Su çapası, bir küreğin kavisinin biraz daha fazlalaştırılmasıyla yapılan ve kısmen kürek görevi gören bir demir parçasıdır. Uzunluğu 15-25 cm, genişliği 20-30 cm'dir. Bu kavislendirilmiş demir parçasını geniş kısmının orta üst kenarına sap takılacak bir kısım ekli olup sapla yüzey kısmı dik açı teşkil eder. Toprağa saplanıp çekildiğinde 20- 30 cm'lik bir parçayı sürükleyip çekmek mümkün olur. Böylece su arkların açılıp tava içine, tahta ve masura karıklarına su verilir veya ağızları kapatılarak su girmesi önlenir.
Şekil 11.3. Çapalar 1. Kazar çapa, 2. Keser çapa, 3. Boğaz doldurma çapası, 4. Su çapası
Boğaz doldurma çapası, su çapasına benzer, ancak onun küçüğü ve ağız kısmı kısmen yuvarlakça veya biraz sivrice, kalp kesitine benzer. Çapalama sırasında bitki sıra aralarında bulunan toprak iki tarafa, bitkilere doğru çekilerek bitki boğazları doldurulur. Ayrıca düz işlenmiş ve fide dikilmiş topraklarda toprak çekilerek boğaz doldurulduğunda su arkı meydana getirilerek bitkilere sızdırma su verilir.
Çepinler, fide üretim yastıklarında ve küçük parsellerde ot çapası, toprak kaymak tabakasının kırılması, toprağın havalandırılmasında keser çapa yerine iş görmek üzere yapılmış bir alettir. İşleme derinliği 2-3 cm ve işleme genişlikleri 2-5 cm kadardır. Bunlara 40-60 cm uzunluğunda 2-3 cm çapında sap takılır. Sap çepini orta kısmındaki deliğe takılır. Aletin bir ucu 3-5 cm uzunlukta ve saptan itibaren genişliği artarak (2-3 cm’den) ağız kısmında 2-4 cm genişliği bulan ve ağız kısmı keskin, diğer ucu parmak şeklinde tek veya 2-4 uçludur (Şekil 11.4). Alet kullanılırken işçinin yere çömelmesi ve eğilmesi gerekir. Keskin uçla ot çapası, çatal kısmıyla kaymak kırma ve havalandırma işlemleri yapılır.
Tırmık, toprak işlendikten ve kısmen parçalanıp, ufalandıktan sonra toprağın düzeltilmesi (tesviye edilmesi), içindeki yabancı ve istenmeyen unsurların temizlenmesi, tohum ekimi için daha ufak parçalara ayrılmasının temin edilmesi, serpme ekimlerde toprak yüzüne atılan sebze tohumlarının, yine toprak üzerine serpilerek verilen ve yüzeysel olarak toprağa karıştırılması istenen ticaret gübrelerinin toprağa karıştırılmasında kullanılır. Ağaçtan ve demir çubuktan yapılmış geniş dişli bir tarak gibidir. Yapılacak işin şekline göre bu tarağın uzunluğu, genişliği ve tarak dişlerinin aralığı değişir. Ağaçtan yapılanında 15-50 cm uzunluğunda, 2-3 cm çapındaki bir tahtaya, 2-5 cm uzunluğunda 1-2 cm çapında istenen diş aralığında çiviler çakılır veya tahta çubuklar sokulur. Orta kısmından sap takılır. Demir çubuktan yapılanları uzunluğu 5-50 cm ve geniş 2-5 cm'dir (Şekil 11.5). Bazıları fabrikasyon olarak dişleri takılıp sökülür yapılmaktadır. Böylece tırmık diş araları tek bir tırmık kullanılarak, istenen işe göre ayarlanır. Tırmıklara 120-150 cm arasında 2-3 cm çapında sap takılır.
Şekil 11.4. Çepinler
Şekil 11.5. Tırmık ve tırmıkla toprağın düzeltilmesi
Kürek ve Dirgenler, maddelerin aktarılmasında, toplanıp bir yere doldurulmasında, boşaltılmasında, gübrelerin serpilmesinde, her türlü karıştırma ve aktarma işlemlerinde kullanılır. Kürek ve dirgene 120-150 cm uzunluğunda ve 2-5 cm kalınlığında ağaçtan yapılan bir sap takılır.
Kürek, 20-30 cm uzunluk ve genişlikte, 1-3 mm kalınlıkta bir saçın hafif kavislendirilmesi ve bir ucuna yuvarlak bir şekil, diğer ucuna sap takılacak bir kısım yapılmasıyla oluşur.
Dirgen, 1-2 cm çapında, 20-30 cm uzunluğunda 2-5 arasında çatal dişleri bulunan bir alettir. Sebze artıkları, sap, saman ve ahır gübresinin toplanması, karıştırılması, aktarılması, yumru veya kök sebzelerinin sürülmüş ve yumuşatılmış topraktan çıkartılması ve yükleme, boşaltma işlemlerinde kullanılır. Hassas işlerde sivri uçlara 50-100 mm çapında yuvarlak misketler takılarak, kullanma esnasında sebze kabuk ve dokularına zarar vermesi önlenir.
Tokmak, tahtadan yapılır ve iki şekli bulunur. Birincisi 2-7 cm çapında ve 20-30 cm uzunluğunda ağaçtan yapılmış bir silindire uzun kenarın ortasından 120-150 cm uzunluğunda ve 2-4 cm çapında bir sapın takılmasıyla elde edilir. Küçük alanlarda sürüm ve belleme sonrası oluşan keseklerin kırılıp, ufalanmasında kullanılır. İkinci şekil 20-30 cm genişliğinde, 40-50 cm uzunluğunda ve 2-3 cm kalınlığında tahta parçasının orta kısmına 80-100 cm uzunluğunda ve 3-5 cm kalınlığında bir sap takılarak yapılır. Saptan tutulup toprak üzerine vurulduğunda toprak üzerindeki kesekler kırılır ve ayrıca yüzeysel ekim yapıldığında toprağa vurularak tohumların toprakla sıkışması ve çimlenmenin daha iyi olması sağlanır.
Merdane, uzunluğu 30-100 cm, çapı 10-50 cm olan ve gövdesi beton veya demirden yapılmış bir silindire, onu döndürerek itmeye ve çekmeye uygun bir 80-120 cm uzunluğunda ve 2-3 cm çapında sap takılmasıyla meydana gelir. Küçük parsellerde kesek kırma ve toprağı bastırma işlemlerinde kullanılır. Ayrıca soğanların baş bağladığı dönemde, başın daha iyi olgunlaşması ve kuru madde miktarının arttırılması için sap kırma işleminde kullanılır.
Pulluk, Kaz ayağı, Diskarow, Freze, Traktör, arkasına takılan ve onun çekmesiyle toprak üzerinde hareket ederek toprağı işleyen aletlerdir.
Pulluk’un çok değişik şekilleri vardır. Önce döner ve normal pulluk olarak ikiye ayrılır. Normal pulluklar kendi aralarında 1’den başlayarak, takılan pulluk sayısına göre 2’li, 3’lü, 4’lü ve 5’li pulluk olur. Bu pulluklar işleme derinliğine göre 1, 2, 3 ve 4 ile numaralandırılır. Numara sayısı arttıkça pulluk daha derin işleyecek dayanıklılığa sahip olur. Toprağın yapısına, sertlik derecesine ve eldeki traktörün çeki gücüne göre bu pulluklardan birisi traktöre bağlanarak tarla sürülür. Sürüm tek yönlüdür. Sürme sırasında toprak yırtılarak ve devrilerek işlenir. Sürümün tek yönlü olması gidiş gelişlerde sorun çıkartır. Bunun için arazinin bir tarafı gidiş, diğer tarafı dönüş yapılarak sürülür. Sürümün birleştiği yerde toprak iki ters tarafa aktarıldığından çukur kalır. Ortadan başlanıp sürüm geliş ve gidişlerde kenara doğru yapıldığında bu sefer ortada biraz yığıntı ve kenarlarda boşluk kalır. İkinci sürümlerde birinci sürümün hatasını kapatmak için mutlaka ters sürüm yapmak gerekir. Ayrıca gidiş gelişler zaman kaybına ve fazla yakıt harcanmasına sebep olur. Bunu önlemek üzere döner pulluklar geliştirilmiştir. İki pulluk üst üste monte edilir. Pulluğun biri gidişte kullanılır. Dönüşte pulluk ters çevrilerek diğer pulluk devreye sokulur. Böylece arazi hiçbir çukur bırakılmadan düzgün bir şekilde sürülür.
Pulluklar yaptıkları işe göre sürme, ark açma ve boğaz doldurma olmak üzere 3’e ayrılır. Bu pullukların yapısı yaptıkları işe göre şekillendirilir.
Diskarowlar, tekerlek şeklinde, iç bükey 10-20 adet demir levhaların bir aks üzerine belirli aralıkla konulmasıyla yapılmıştır. Akslar tekli veya çiftli olur. Çiftli aks konurken, onun levhaları birinci akstaki levhaların boşluk ortasına gelecek şekilde yerleştirilir. Levhaların yerleri ve açıları değiştirilebilir. Böylece istenen devirme gücü ve işleme aralığı elde edilir. Alet traktör arkasına takılıp çekildiğinde levhalar toprağa girer ve levhalar çekme yönüyle açı yaptığından, dönerken toprağı keser ve kesilen toprak levhanın iç bükey olmasıyla yükselir ve ters dönerek levhanın gerisinden aşağıya düşer. Böylece topraktaki yabancı otlar kesilerek parçalanır, topraktaki kesekler kırılır, toprak ufalanarak furda yapı kazandırılır ve tohum ekimine veya fide dikimine hazır hale getirilir.
Frezeler, traktör arkasına takılan ve çekilirken traktörden aldığı güçle döner bir aksı bulunan, bu aks üzerine düz veya L şeklinde takılı ayakları olan bir alettir. Toprakta bu ayaklar hızla döndüğünden, toprağı parçalar ve çok küçük parçalara ayırır. Daha önce işlenmiş topraklarda çalışma randımanı artar. Çok sert ve iri taşlı topraklarda pek randıman vermez. Toprağı çok iyi ufaladığından tohum ekimine ve fide dikimine hazır hale getirir. Ayrıca bir ürünün yetiştirilmesinden sonra arta kalan bitki artıklarının parçalanıp yeşil gübre olarak toprağa karıştırılmasında ve yabancı ot mücadelesinde bu alet iyi iş görür.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay