Tweet
Yaprakları, Sapları, Gövdeleri ve Sürgünleri Yenen Sebzeler / Hasat Zamanının Saptanmasına Ait Ürünlerde Aranan Özellikler / Hasat Zamanının Saptanması ve Ürünlere Etkisi / Ürünlerin Hasadı / PAZARLAMA / SEBZECİLİK
Bu gruba lahanalar (kırmızı, beyaz, yaprak, baş, bürüksel), yaprak ve baş salata, marul, ıspanak, dereotu, tere, maydanoz, semizotu, taze soğan, sarmısak, pırasa, sap kerevizi, ravent, ebegümeci ve kuşkonmaz girer. Bu gruptaki sebzelerin genel hasat olgunluk kriterleri :
- İç ve dış yaprak rengi
- Yaprak şekli, sarılış durumu ve büyüklüğü
- Başın oluşu, şekli, iriliği ve ağırlığı
- Gövdenin oluşumu, şekli, rengi, boyu ve çapı
- Sürme, boylanma ve çiçek sapı oluşturma
- Tat ve aroma
- Lifleşme
- Böcek yemesi, hastalık lekeleri ve sararması, don zararı ve kirlilik
- İlaç kalıntısıdır
Lahana, erkenci, vakitli ve geççi üç dönemde yetiştirilir ve bu yüzden de üç genel çeşit geliştirilmiştir. Erkenci çeşitler 60-90 gün, vakitli çeşitler 90-110 gün ve geççi çeşitler 110-150 günde hasat olgunluğuna gelir. Çeşitlerin olgunluğa geliş şeklinden başka, baş veya yaprak lahanalar vardır. Yaprak lahanaların yaprakları düz veya kıvırcık olanları vardır. Ayrıca, yaprak damarları belirgin ve belirgin olmayan, rengi yeşilden başlayan kırmızı ve mor kırmızıya kadar değişim gösteren yaprak çeşitleri bulunur. Yaprak lahanada, yapraklar tam büyüklüğünü almış olmalıdır. Baş lahanada başlar ufak, orta ve büyüktür. Şekli yuvarlak, oval, sivri arasında pek çok şekil gösterir. Başlar sıkı veya gevşek sarar. Baş lahanada başın oluşması ve çeşit büyüklüğü alması gerekir. Kapuskalık ve turşuluk lahanalarda yapraklar kıvırcık ve gevşek olması aranır. Buna karşın dolmalık lahanalarda yapraklar düz ve damarlar belirgin olmamalıdır. Başlarda yarılma ve sürgün sapı çıkarma hasat zamanının geçtiğini ve satılma özelliğini kaybolduğunu gösterir. Bu durum, erkenci çeşitlerde geç hasattan, geççi çeşitlerde depolanma süresinin uzatılmasından ve depolama sıcaklığının yükselmesinden kaynaklanır. Lahana dış yapraklarının üstü mumludur (pusludur). Pus tabakasının kalkması, lahananın hasada geldiğinin işaretidir. Baş ve yaprak lahanalarında, iç çürümesi ve piseron gibi hayvansal atıklar bulunmamalıdır. Alabaş gibi yumru oluşturan lahanalarda yumrular yuvarlak, bir elma büyüklüğünü almalıdır. Renk çeşide göre beyazımsı, yeşil veya kırmızı olur. Rengin biraz açılması ilk olgunluk belirtisidir. Uzun süre bekletilen alabaş yumruları, büyümesine devam eder ve yumru ovalleşmeye ve daha sonra silindir şeklini almaya başlar. Bu durumda hasat edilen yumruların yeme kalitesi kaybolmuştur ve içleri lifleşmiştir. Yumrularda çatlama, lifleşme ve koflaşma arzu edilmez.
Yaprak ve baş salata, marulun erkenci çeşitleri 40-60 gün, geççi çeşitleri 60-90 gün civarında hasada gelir. Marul ve baş salatada başlar oluşmuş ve sıkı sarma meydana gelmiş olmalı ve renk muntazam teşekkül etmeli ve dış koruyucu yapraklar yeşil, iç yapraklar beyaz renkli olmalıdır. Başı teşkil eden yapraklarda lekelenme, çürüme, kopma, parçalanma ve güneş, ilaç yanığı arzu edilmez. Başın yarılması ve çiçek sürgünü meydana getirmesi kaliteyi bozar. Yaprak salatada yapraklar kıvırcık veya düz olur. Renk iç ve dış yapraklarda tümüyle aynı yeşillikte olmalıdır. Yaprakların hepsi sağlam, lekesiz ve temiz olması gerekir. Baş içinde ve yaprak aralarında piseron, sümüklü böcek ve solucan, kurt gibi canlı yaratıklar bulunmamalıdır.
Taze soğan, sarmısak ve pırasada hasat süresi 40-90 gün arasında değişir. Yaprak saplarından oluşan kın gövde ve yaprak ayası muntazam oluşmalıdır. Aşırı azotlu gübre kullanımıyla ortaya çıkan gövdede ve yapraklarda lifleşme meydana gelmemelidir. Bu hasat süresinin geçtiğini gösterir. Zaten hasat süresi geçtiğinde, taze soğan ve sarmısağın kın gövdesinin kök bölgesinde, irileşme ve baş oluşumu kendini gösterir ve bu oluşum, taze hasatta meydana gelmemelidir. Gövdede beyaz kısmın fazla olması, arzu edilen bir durumdur. Gövde çap, sarmısak ve soğanda 0,5-2 cm, pırasanın uzun boylu çeşitlerinde 2-4 cm, kısa boylu çeşitlerinde 6 cm’i geçmemelidir. Pırasa, taze soğan ve sarmısakta erken çiçek sapı oluşumu kaliteyi menfi yönde etkiler ve oluşması arzu edilmez
Ispanak, semizotu, ebegümeci, maydanoz, nane, tere ve dereotu belli bir büyüklüğü alınca hasat edilir. Bunlarda büyüklük ölçüsü pazardaki talebe göre ayarlanır. Ancak yaprakları yenen sebzelerde yaprakların fazla büyümesi içeriğinde oksalik, nitrik asit ve nitrat birikmesine neden olur ve insan sağlığına zarar verebilir. Küçük bebekler çok hassas yapıda olduklarından, yaprakta bu maddelerin belli bir dozdan fazla bulunması ve bu tip ıspanak yapraklarıyla mama yapılması ve bunların bebeklere yedirilmesi, bebekler hemen kusma ve zehirlenme meydana getirebilir. Özellikle çocuk mamalarına karıştırılacak ıspanaklarda hasat zamanı fazla geçirilmemeli, yapraklar fazla büyütülmemeli, ıspanaklara fazla azotlu gübreler verilmemeli ve bu konularda dikkatli davranılmalıdır. Ancak yaprakların büyük olmasının, yetiştirici için verim artışı sağlayacağı da unutulmamalıdır. Yapraklarda ilaç kalıntısı, kopmalar, sararmalar, kirlilik, piseron gibi böcek bulaşması ve çiçek sapı oluşumu arzu edilmez.
Kuşkonmaz toprak altı sürgünleri yenen bir sebzedir. Kuşkonmazın pençesi ( toprak altı gövdesi) toprağın 20-25 cm altında bulunur ve sürgün verir. Sürgün toprak yüzüne çıkmadan, toprak üzerinde kabartı meydana getirdiğinde toprak açılarak toprak altı gövdenin biraz üzerinden sürgün kesilir ve hasat edilir. Sürgünün rengi beyaz ve sarımsı beyazdır. Toprak yüzüne çıkan sürgün, hemen mor ve sonra yeşil renge döner. Satışa sunulan sürgünlerin toprak yüzüne çıkması ve bu renk değiştirmesi istenmez. Hasat edilmiş ve ışık alan sürgün uçlarında da yeşillenme ve sürgün gövdesinde morlaşma başlar. Bu yüzden hasat edilen sürgünler kapalı ışık almaz kutulara konur. Sürgünler muntazam olmalı, eğri ve büğrü olmamalıdır. Üzerlerinde yara izi ve leke bulunmamalıdır. Hasat edilen sürgünlerin tüketimden önce uzun sürede satışta kalması veya evde bekletilmesi, lifleşmeye sebep olur ve lifleşme sürgünün yeme kalitesini büyük ölçüde düşürür.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Bu gruba lahanalar (kırmızı, beyaz, yaprak, baş, bürüksel), yaprak ve baş salata, marul, ıspanak, dereotu, tere, maydanoz, semizotu, taze soğan, sarmısak, pırasa, sap kerevizi, ravent, ebegümeci ve kuşkonmaz girer. Bu gruptaki sebzelerin genel hasat olgunluk kriterleri :
- İç ve dış yaprak rengi
- Yaprak şekli, sarılış durumu ve büyüklüğü
- Başın oluşu, şekli, iriliği ve ağırlığı
- Gövdenin oluşumu, şekli, rengi, boyu ve çapı
- Sürme, boylanma ve çiçek sapı oluşturma
- Tat ve aroma
- Lifleşme
- Böcek yemesi, hastalık lekeleri ve sararması, don zararı ve kirlilik
- İlaç kalıntısıdır
Lahana, erkenci, vakitli ve geççi üç dönemde yetiştirilir ve bu yüzden de üç genel çeşit geliştirilmiştir. Erkenci çeşitler 60-90 gün, vakitli çeşitler 90-110 gün ve geççi çeşitler 110-150 günde hasat olgunluğuna gelir. Çeşitlerin olgunluğa geliş şeklinden başka, baş veya yaprak lahanalar vardır. Yaprak lahanaların yaprakları düz veya kıvırcık olanları vardır. Ayrıca, yaprak damarları belirgin ve belirgin olmayan, rengi yeşilden başlayan kırmızı ve mor kırmızıya kadar değişim gösteren yaprak çeşitleri bulunur. Yaprak lahanada, yapraklar tam büyüklüğünü almış olmalıdır. Baş lahanada başlar ufak, orta ve büyüktür. Şekli yuvarlak, oval, sivri arasında pek çok şekil gösterir. Başlar sıkı veya gevşek sarar. Baş lahanada başın oluşması ve çeşit büyüklüğü alması gerekir. Kapuskalık ve turşuluk lahanalarda yapraklar kıvırcık ve gevşek olması aranır. Buna karşın dolmalık lahanalarda yapraklar düz ve damarlar belirgin olmamalıdır. Başlarda yarılma ve sürgün sapı çıkarma hasat zamanının geçtiğini ve satılma özelliğini kaybolduğunu gösterir. Bu durum, erkenci çeşitlerde geç hasattan, geççi çeşitlerde depolanma süresinin uzatılmasından ve depolama sıcaklığının yükselmesinden kaynaklanır. Lahana dış yapraklarının üstü mumludur (pusludur). Pus tabakasının kalkması, lahananın hasada geldiğinin işaretidir. Baş ve yaprak lahanalarında, iç çürümesi ve piseron gibi hayvansal atıklar bulunmamalıdır. Alabaş gibi yumru oluşturan lahanalarda yumrular yuvarlak, bir elma büyüklüğünü almalıdır. Renk çeşide göre beyazımsı, yeşil veya kırmızı olur. Rengin biraz açılması ilk olgunluk belirtisidir. Uzun süre bekletilen alabaş yumruları, büyümesine devam eder ve yumru ovalleşmeye ve daha sonra silindir şeklini almaya başlar. Bu durumda hasat edilen yumruların yeme kalitesi kaybolmuştur ve içleri lifleşmiştir. Yumrularda çatlama, lifleşme ve koflaşma arzu edilmez.
Yaprak ve baş salata, marulun erkenci çeşitleri 40-60 gün, geççi çeşitleri 60-90 gün civarında hasada gelir. Marul ve baş salatada başlar oluşmuş ve sıkı sarma meydana gelmiş olmalı ve renk muntazam teşekkül etmeli ve dış koruyucu yapraklar yeşil, iç yapraklar beyaz renkli olmalıdır. Başı teşkil eden yapraklarda lekelenme, çürüme, kopma, parçalanma ve güneş, ilaç yanığı arzu edilmez. Başın yarılması ve çiçek sürgünü meydana getirmesi kaliteyi bozar. Yaprak salatada yapraklar kıvırcık veya düz olur. Renk iç ve dış yapraklarda tümüyle aynı yeşillikte olmalıdır. Yaprakların hepsi sağlam, lekesiz ve temiz olması gerekir. Baş içinde ve yaprak aralarında piseron, sümüklü böcek ve solucan, kurt gibi canlı yaratıklar bulunmamalıdır.
Taze soğan, sarmısak ve pırasada hasat süresi 40-90 gün arasında değişir. Yaprak saplarından oluşan kın gövde ve yaprak ayası muntazam oluşmalıdır. Aşırı azotlu gübre kullanımıyla ortaya çıkan gövdede ve yapraklarda lifleşme meydana gelmemelidir. Bu hasat süresinin geçtiğini gösterir. Zaten hasat süresi geçtiğinde, taze soğan ve sarmısağın kın gövdesinin kök bölgesinde, irileşme ve baş oluşumu kendini gösterir ve bu oluşum, taze hasatta meydana gelmemelidir. Gövdede beyaz kısmın fazla olması, arzu edilen bir durumdur. Gövde çap, sarmısak ve soğanda 0,5-2 cm, pırasanın uzun boylu çeşitlerinde 2-4 cm, kısa boylu çeşitlerinde 6 cm’i geçmemelidir. Pırasa, taze soğan ve sarmısakta erken çiçek sapı oluşumu kaliteyi menfi yönde etkiler ve oluşması arzu edilmez
Ispanak, semizotu, ebegümeci, maydanoz, nane, tere ve dereotu belli bir büyüklüğü alınca hasat edilir. Bunlarda büyüklük ölçüsü pazardaki talebe göre ayarlanır. Ancak yaprakları yenen sebzelerde yaprakların fazla büyümesi içeriğinde oksalik, nitrik asit ve nitrat birikmesine neden olur ve insan sağlığına zarar verebilir. Küçük bebekler çok hassas yapıda olduklarından, yaprakta bu maddelerin belli bir dozdan fazla bulunması ve bu tip ıspanak yapraklarıyla mama yapılması ve bunların bebeklere yedirilmesi, bebekler hemen kusma ve zehirlenme meydana getirebilir. Özellikle çocuk mamalarına karıştırılacak ıspanaklarda hasat zamanı fazla geçirilmemeli, yapraklar fazla büyütülmemeli, ıspanaklara fazla azotlu gübreler verilmemeli ve bu konularda dikkatli davranılmalıdır. Ancak yaprakların büyük olmasının, yetiştirici için verim artışı sağlayacağı da unutulmamalıdır. Yapraklarda ilaç kalıntısı, kopmalar, sararmalar, kirlilik, piseron gibi böcek bulaşması ve çiçek sapı oluşumu arzu edilmez.
Kuşkonmaz toprak altı sürgünleri yenen bir sebzedir. Kuşkonmazın pençesi ( toprak altı gövdesi) toprağın 20-25 cm altında bulunur ve sürgün verir. Sürgün toprak yüzüne çıkmadan, toprak üzerinde kabartı meydana getirdiğinde toprak açılarak toprak altı gövdenin biraz üzerinden sürgün kesilir ve hasat edilir. Sürgünün rengi beyaz ve sarımsı beyazdır. Toprak yüzüne çıkan sürgün, hemen mor ve sonra yeşil renge döner. Satışa sunulan sürgünlerin toprak yüzüne çıkması ve bu renk değiştirmesi istenmez. Hasat edilmiş ve ışık alan sürgün uçlarında da yeşillenme ve sürgün gövdesinde morlaşma başlar. Bu yüzden hasat edilen sürgünler kapalı ışık almaz kutulara konur. Sürgünler muntazam olmalı, eğri ve büğrü olmamalıdır. Üzerlerinde yara izi ve leke bulunmamalıdır. Hasat edilen sürgünlerin tüketimden önce uzun sürede satışta kalması veya evde bekletilmesi, lifleşmeye sebep olur ve lifleşme sürgünün yeme kalitesini büyük ölçüde düşürür.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay