Tweet
Hasat Yöntemleri / Ürünlerin Hasadı / PAZARLAMA / SEBZECİLİK
Sebzelerin hasadı elle, yarı mekanik ve tam mekanik olarak yapılır. Bahçe ürünlerinin üretiminde en masraflı işler hasatta ortaya çıkar. Çünkü, küçük işletmelerde ve yakın pazarlar için yapılan hasatta, kalite en üst düzeyde tutulduğundan, sebzeler yeme olumuna yakın bir dönemde olduğundan, hasat elle yapılır. Ayrıca bir bitki üzerinde hasat edilecek ürün olgulaşma zamanın farklı dönemlerde olması da, hasadı elle yapmaya mecbur bırakır. Nitekim hıyar, biber, domates gibi bitkilerde hem olgun, hem yarı olgun ve hem de olgunlaşmamış meyvelerle, yeni açmış çiçekler bir arada bulunur ve bu bitkilerin yetişme süreci içinde hasadı birkaç seferde elle yapılır. Diğer taraftan, sırığa veya ipe alınmış bitkilerde tam veya yarı mekanik hasat uygulaması oldukça güçtür. Tam veya yarı mekanik hasat yaprakları, kökleri, yumruları yenen sebzelerde ve sanayi için üretilen sebzelerde ve bir seferde hasadın ekonomik olması gereken durumlarda yapılır.
Elle hasat, muntazam ve kaliteli ürünlerde uygulanır. İşçilik arttırıcı ve maliyeti yükseltici bir çalışmadır. Hasat giderlerini düşürmek, hasadı yarı mekanize ve tam mekanize yapmaya bağlıdır. Mekanize hasatlarda ürünün aynı zamanda olgunlaşması ve hasadın bir, azami iki seferde bitirilmesi gerekir. Elle hasat yapılırken bazı tedbirler alınarak işçiliğin azaltılması ve işçilerin daha rahat çalışması ve verimli olması sağlanabilir. Burada bir işçiye hasat sırasında iki elini de kullanabilme şansını vermek için, boyna asılan, bele takılan ve alttan boşalmaya uygun hasat kaplarını ve bunun için geliştirilmiş hasat aletleri kullandırılabilir.
Yarı mekanize hasatta, hasat elle yapılır, fakat hasat edilen ürünün toplanması ve taşınması mekanize olur. Bazen ise, hasat makineyle yapılır, ancak ürünün toplanması, temizlenmesi ve ambalaj kaplarına konulması elle ve taşınması yine makineyle gerçekleştirilir. Ürünü topraktan sökülmesi, dışarı çıkarılması, ürünün taşınması, sınıflandırılması mekanize olabilir. Hasat arabaları, alçak ve hidrolik platformlu tek veya çift akslı arabalar, taşıma bantları, kendi yürür veya çekilir, asılır makineler kullanılır. Örneğin lahana, kıvırcık salata ve marul hasadını işçiler elle yapar, önde giden traktörün çektiği römorkun dönerli bandına hasat edilen ürünleri koyar, ürünler bant vasıtasıyla çalışma platformuna taşınır ve platformdaki işçiler ürünü temizler, ayıklar ve kasalara ambalajlar. Bir başka şekil ise, hasat yapan işçiler hasat ettiği ürünü toprağa bırakması, arkadan gelen işçiler bunları temizlemesi, ayıklar ambalaj kaplarına koyması ve traktörle çekilen römorka yüklenmesidir. Soğan, havuç, kereviz, patatesi söken pulluk traktörün arkasına takılır. Ürünler, pullukla toprak yüzüne çıkarılır. Çıkan ürünlerden soğan ve patates birkaç gün toprak üzerinde kurmaya bırakılır. Daha sonra işçiler tarafından ayıklanıp ve temizlenip çuvallara doldurulur. Havuç ve kereviz, söküm sonrası yapraksız olarak hemen pazarlanacaksa, hasat sırasında yaprakları ve kökün istenmeyen kısımları kesilir, toprakları temizlenir ve kasalara doldurulan ürün, traktörün römorkuna yüklenir.
Tam mekanize hasatta, hasadın başından sonuna kadar her şey makineyle yapılır. Ancak birkaç işçi makineleri çalıştırır ve işin kontrolünü yapar. Örneğin havuç, özel havuç hasat makinesiyle sökülür, sökülen havuçlar topraktan makinenin ayaklarıyla banda alınır, bantta sarsılarak toprakları temizlenir ve yapraklı olarak kasalara konur. Eğer yapraksız olarak hasat edilecekse, havuç hasat makinesi önce havucun toprak üstü kısmını dipten keser, sonra topraktan çıkartır, sarsarak temizler ve yumruları kasalar doldurur. Mekanizasyonun gerçekleşmesinde aşağıdaki hususlara dikkat edilir.
a. Üretilecek ürünleri mekanizasyona uyacak hale getirmek ve ona göre bitkilere sıra aralık vermek, toprak yüzeyini temiz ve düzgün tutmak, bu sisteme uygun sulama yöntemlerini ve bakım koşullarını seçmek
b. Mekanik hasatta kullanılan yüksek değerdeki makine alımlarını göz önünde tutarak, işletme büyüklüklerini tespit etmek veya küçük işletmeleri aynı çatı altında müşterek çalışmaya yönlendirmek, bunun için kooperatifler ve birlikleri kurmak,
c. Alınan makineleri mümkün olduğunca boş bırakmadan, yıl boyunca tam kapasite çalıştırabilmek
d. İşin kolaylaşmasını ve işçinin rahat çalışmasını sağlayacak sistemleri bulmak ve bunları hangi makinelerle daha kolay yapacağını tespit etmek
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Sebzelerin hasadı elle, yarı mekanik ve tam mekanik olarak yapılır. Bahçe ürünlerinin üretiminde en masraflı işler hasatta ortaya çıkar. Çünkü, küçük işletmelerde ve yakın pazarlar için yapılan hasatta, kalite en üst düzeyde tutulduğundan, sebzeler yeme olumuna yakın bir dönemde olduğundan, hasat elle yapılır. Ayrıca bir bitki üzerinde hasat edilecek ürün olgulaşma zamanın farklı dönemlerde olması da, hasadı elle yapmaya mecbur bırakır. Nitekim hıyar, biber, domates gibi bitkilerde hem olgun, hem yarı olgun ve hem de olgunlaşmamış meyvelerle, yeni açmış çiçekler bir arada bulunur ve bu bitkilerin yetişme süreci içinde hasadı birkaç seferde elle yapılır. Diğer taraftan, sırığa veya ipe alınmış bitkilerde tam veya yarı mekanik hasat uygulaması oldukça güçtür. Tam veya yarı mekanik hasat yaprakları, kökleri, yumruları yenen sebzelerde ve sanayi için üretilen sebzelerde ve bir seferde hasadın ekonomik olması gereken durumlarda yapılır.
Elle hasat, muntazam ve kaliteli ürünlerde uygulanır. İşçilik arttırıcı ve maliyeti yükseltici bir çalışmadır. Hasat giderlerini düşürmek, hasadı yarı mekanize ve tam mekanize yapmaya bağlıdır. Mekanize hasatlarda ürünün aynı zamanda olgunlaşması ve hasadın bir, azami iki seferde bitirilmesi gerekir. Elle hasat yapılırken bazı tedbirler alınarak işçiliğin azaltılması ve işçilerin daha rahat çalışması ve verimli olması sağlanabilir. Burada bir işçiye hasat sırasında iki elini de kullanabilme şansını vermek için, boyna asılan, bele takılan ve alttan boşalmaya uygun hasat kaplarını ve bunun için geliştirilmiş hasat aletleri kullandırılabilir.
Yarı mekanize hasatta, hasat elle yapılır, fakat hasat edilen ürünün toplanması ve taşınması mekanize olur. Bazen ise, hasat makineyle yapılır, ancak ürünün toplanması, temizlenmesi ve ambalaj kaplarına konulması elle ve taşınması yine makineyle gerçekleştirilir. Ürünü topraktan sökülmesi, dışarı çıkarılması, ürünün taşınması, sınıflandırılması mekanize olabilir. Hasat arabaları, alçak ve hidrolik platformlu tek veya çift akslı arabalar, taşıma bantları, kendi yürür veya çekilir, asılır makineler kullanılır. Örneğin lahana, kıvırcık salata ve marul hasadını işçiler elle yapar, önde giden traktörün çektiği römorkun dönerli bandına hasat edilen ürünleri koyar, ürünler bant vasıtasıyla çalışma platformuna taşınır ve platformdaki işçiler ürünü temizler, ayıklar ve kasalara ambalajlar. Bir başka şekil ise, hasat yapan işçiler hasat ettiği ürünü toprağa bırakması, arkadan gelen işçiler bunları temizlemesi, ayıklar ambalaj kaplarına koyması ve traktörle çekilen römorka yüklenmesidir. Soğan, havuç, kereviz, patatesi söken pulluk traktörün arkasına takılır. Ürünler, pullukla toprak yüzüne çıkarılır. Çıkan ürünlerden soğan ve patates birkaç gün toprak üzerinde kurmaya bırakılır. Daha sonra işçiler tarafından ayıklanıp ve temizlenip çuvallara doldurulur. Havuç ve kereviz, söküm sonrası yapraksız olarak hemen pazarlanacaksa, hasat sırasında yaprakları ve kökün istenmeyen kısımları kesilir, toprakları temizlenir ve kasalara doldurulan ürün, traktörün römorkuna yüklenir.
Tam mekanize hasatta, hasadın başından sonuna kadar her şey makineyle yapılır. Ancak birkaç işçi makineleri çalıştırır ve işin kontrolünü yapar. Örneğin havuç, özel havuç hasat makinesiyle sökülür, sökülen havuçlar topraktan makinenin ayaklarıyla banda alınır, bantta sarsılarak toprakları temizlenir ve yapraklı olarak kasalara konur. Eğer yapraksız olarak hasat edilecekse, havuç hasat makinesi önce havucun toprak üstü kısmını dipten keser, sonra topraktan çıkartır, sarsarak temizler ve yumruları kasalar doldurur. Mekanizasyonun gerçekleşmesinde aşağıdaki hususlara dikkat edilir.
a. Üretilecek ürünleri mekanizasyona uyacak hale getirmek ve ona göre bitkilere sıra aralık vermek, toprak yüzeyini temiz ve düzgün tutmak, bu sisteme uygun sulama yöntemlerini ve bakım koşullarını seçmek
b. Mekanik hasatta kullanılan yüksek değerdeki makine alımlarını göz önünde tutarak, işletme büyüklüklerini tespit etmek veya küçük işletmeleri aynı çatı altında müşterek çalışmaya yönlendirmek, bunun için kooperatifler ve birlikleri kurmak,
c. Alınan makineleri mümkün olduğunca boş bırakmadan, yıl boyunca tam kapasite çalıştırabilmek
d. İşin kolaylaşmasını ve işçinin rahat çalışmasını sağlayacak sistemleri bulmak ve bunları hangi makinelerle daha kolay yapacağını tespit etmek
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay