Tweet
Standardizasyonun Tanımı ve Kapsamı / Özel Paketleme Evleri / Paketleme / PAZARLAMA / SEBZECİLİK
Uluslararası ticarette, pazara yollanan ürünlerin belli özellikte ve tipte, bir örnek ve her partinin eş olan ürünlerinden meydana gelmesi ön koşuldur. Standart bir mal, özellikle bir ambalajda bir örnek olan ve her zaman, her yerde eş değerdeki ürünlerdir. Bu duruma getirilmiş ürünleri, görmeden, numune istenmeden, belli cins, sınıf, tip, hatta bunların bir araya gelmesiyle tek bir isim ve numarayla alışverişi yapılan ürünler olarak gösterebiliriz. Pazarda sınıflanmamış, boylanmamış ve gelişi güzel karıştırılmış ürünlerin alıcı tarafından satın alınması, ürünü görmeden ve analiz etmeden mümkün olmamaktadır. Numune gönderme ve analiz uzun zaman aldığından, özellikle kısa sürede bozulabilen sebze gibi ürünlerde, ürünün pazar bulma şansını azaltır. İç ve özellikle uzak pazarlara pazarlanmasını yok eder. Bir ürünün uluslararası ve ulus içi pazarlanması, ancak onun bir standarda bağlanmasıyla mümkündür.
Ürünlerin pazarlanması sırasında standartlık arandığı gibi, günümüzde, yetiştirme dönemlerinde yapılan işlemlerin (toprak işleme, gübreleme, zararlılarla mücadele kullanılan ilaçların çeşitleri, dozları, ürün üzerindeki bakiyeleri, bunların veriliş şekli ve zamanı) dahi giderek standartlara bağlandığı ve o standarda göre yetiştirilmemiş ürünlerin pazarda alıcı bulamadığı ve satılamadığı, hatta sınır kapılarından geri çevrildiği gözlenmektedir. Bazı ürünlerde ise örneğin, standartlara uygun üretilenlere göre, organik tarımla yetiştirilenlerin (daha doğrusu doğal yolla üretimi yapılanların) daha öncelikle istendiği, satın alındığı ve daha yüksek fiyat verildiği tespit edilmektedir. Ayrıca ürünler standartlara uygun yetiştirilse ve pazara hazırlanıp yollansa bile, özellikle sebze gibi nazik ürünlerde, ürünün alıcıya kadar uzanan pazarlama halkasındaki sarsıntı, sürtünme, ezilme, ortamın sıcaklığı ve nemi, standartlığı bozabilmektedir. Standartlık, ürünün sadece bir ambalaj kabı veya partisi içindeki sınıf, boylama ve bir örnekliliği olarak algılanmamalı, yetiştirmeden tüketicinin kullanımına kadar geçen bütün safhalardaki işlemlerde sağlanan ve bunun için çaba harcanan yöntem olmalıdır.
Dünyada küreselleşmenin başlaması, standartlığın önemini daha da arttırmıştır. Bütün dünya ülkelerinin birbirinden yapacakları ticari alışverişlerde standartlık geçerlilik kazanmıştır. Bugün dünyada tarım ürünlerinin standardizasyonu konusunda “Uluslararası Standartlaşma Teşkilatı (ISO), Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), Avrupa Ekonomik Komisyonu (EEC) ve Kodeks Alimentarius” gibi kuruluşlar faaliyet göstermektedir. Avrupa Ekonomik Teşkilatı ise Avrupa Devletler Topluluğuna (AB) dönüşmüş bulunmaktadır. Ülkemizde önce OECD standartları uygulanmıştır. Günümüzde ise ISO ve AB normları kullanılmaya başlamıştır. Ülkemizde standardizasyon konusunda görev, 18.11.1960 gün ve 132 sayılı yasayla değiştirilen, 17.04.1981 gün ve 2449 sayılı yasa ile Türk Standartlar Enstitüsüne verilmiştir. Bu Enstitü bu güne kadar yaş meyve ve sebze konusunda 60’şa yakın standart hazırlamıştır. Bunlardan 40 adeti sebze ve 20 adeti meyve standardıdır. Başlangıçta yurt içinde standartlara uyma zorunluluğu konulmamış, sadece yurt dışına yollananlara uygulama zorunluluğu getirilmiş ve yurt dışına yollanacak ürünlerin denetimi, 1705 ve 3018 sayılı yasalar uyarınca Ticaret Bakanlığı Standardizasyon Dairesi Başkanlığı merkez ve il teşkilatlarına verilmiştir.
Ürün ve Hizmet gibi çok geniş kapsamlı konularda standardizasyonun kullanılması öncelikle temel standartları ortaya çıkarmıştır. Temel standartlar, birim, sembol, terim, sayı, teknik resim, kaide ve benzerlerini içine alır. Uygulama alanı ve yapısal karakteri bakımından, temel standartlar ikiye bölünür. Uygulama alanına göre standartlar, işletme standartları, endüstri standartları, ulusal standartlar, bölgesel standartlar ve milletlerarası standartlar olarak beşe ayrılır. İşletme standartları iş yerlerinin çalışma prensiplerini ortaya koyar. Bunlar her işletme için gizli dokümanlardır ve bu yüzden reçete olarak adlandırılır. Endüstri standartları sanayi kuruluşlarının mamullerini (işlenmiş ürünlerini); Bölgesel standartlar komşu ülkeler arasındaki bağlantıları ve konuları; Ulusal standartlar yasal kuruluşların milli sınırlar içindeki çalışmalarını; Milletlerarası standartlar ülkeler arası kuruluşların çalışmalarını düzenler. Yapısal karakterine göre ise standartlar, işlenmiş (mamul) ve işlenmemiş ürün standartları, madde standartları, metot standartları ve hizmet standartları olarak dörde ayrılır. Ürün standartları maddenin doğal hali dikkate alınarak alt bölümlere indirgenir. Sebze ve meyveler bu standart içine girer. Ürün standartları, ürünlerin özellikleri dikkate alınarak, çeşitli alıcı, satıcı ve pazarlayıcı kuruluşları tarafından oluşturulur ve kuruluşların, ürünlerin sınıf özellikleri üzerinde yaptıkları karşılıklı görüşmeler sonucu, bölgeden bölgeye ve zaman içinde mümkün olduğunca benzer duruma getirilmeye çalışılır. Buna rağmen ürün standartlarının oluşturulması başlangıcında ve daha sonraki dönemlerde bölgesel ve bölge içi bazı farklılıklar ortaya çıkabilir. Hatta aynı pazarda bile, ürün talebinde ve fiyat oluşumunda değişiklikler meydana gelebilir. Ayrıca ürünler arasındaki çeşit farklılığı, ürün tazeliği, bayatlılığı, tüketime ve sanayiye uygunluğu, iriliği, ağırlığı gibi sınıflama ve boylama dereceleri, bu derecelere göre fiyat biçimi gibi çok değişken konuların benzer duruma getirilmesi tam gerçekleştirilmeyebilir. Pazarda böyle bir durumun ortaya çıkması, pazara giren birinci dereceden bir ürünle, sonradan pazara gelen ikinci ve hatta üçüncü derecedeki ürünü, bir anda eş değere (fiyata) getirebilir. Bu olayın cereyan etmesi, ürünlerin pazarda değerlendirilme dereceleri üzerindeki, alıcı düşüncesini zedeler, fiyatlara karşı tepkisine yol açar ve satıcılar arasında da kazanç eşitsizliği yaratır. Bu yüzden, ürünlerin standartları yapılırken çok hassas olan ürünleri değerlendirme derecelerinin ve aralıklarının iyi yapılması ve ayarlanması gerekir. Üretim yapanların, ürün standartlarını iyi öğrenmeleri ve buna uygun olarak ürünlerini pazara sunmaları kendi menfaatlerinedir. Ancak yetiştiricinin pazardaki fiyat oynamalarını yetiştirme öncesi bilmesi mümkün olmadığından, tür ve çeşitler arasından seçim yapması da oldukça zor bir iştir. Çünkü önceden seçtiği, ürettiği bir tür ve çeşit, daha sonra pazarda istenilen fiyatı bulmalı ve ona kar getirebilmelidir.
Standardizasyon, bir örneklilik demektir. Bahçe ürünlerinin yetiştirilmesi, pazarlanması ve tüketiciye sunulmasında bir örnekliliği sağlamak, standardın amacıdır. Yapılmış meyve ve sebze standartlarının ülke içinde uygulanması mecburiyeti olmamasına rağmen, son yıllarda satılan sebze ve meyvelerin çoğu standartlara uyar durumdadır. Bu iyileşmeye, dış pazarlara yollanan standartlara uygun hazırlanmış ürünlerin bazen iç pazarda satılmasının, bu ürünleri alıcıların beğenmesi ve istemesinin, büyük pazarlama şirketlerinin pazarlama sırasında ve yine özellikle süper marketlerin satışı sırasında, ürünleri küçük ambalajlar içinde satmalarının etkisi olmuş ve kendiliğinden devreye girmiştir. Sebze ürünlerinin standart hale getirilmesinin faydalarını aşağıdaki gibi özetleyebiliriz.
a. Pazarlamada üretici, pazarlamacı ve tüketici arasında temel bir dil oluşturmak,
ürünlerin pazarlama kanalından geçişini ve akışını kolaylaştırmak
b. Yukarıdaki üçlü arasındaki sürtüşmeleri azaltmak ve hatta tamamen önlemek
c. Yakın ve özellikle uzak pazarlarda karşılıklı haberleşme ve anlaşmayı kolaylaştırmak
ve mal alışverişini örnek istemeden yapabilmek
d. Üretici, tüketici ve pazarlamacı arasındaki aldanma, aldatmayı ortadan kaldırmak ve
birbirine güveni getirmek
e. Pazarda fiyat oluşumunu ve ölçüsünü kolaylaştırmak, ürünlerin kalitelerine göre değer
almasını sağlamak, üreticiyi yüksek kaliteli ürün yapmaya sevk etmek
f. Bir örnek hazırlanmış ürünlerin reklamı kolay olduğundan, bu olanağı değerlendirmek
ve ürünlerin satışını kolaylaştırmak
g. Endüstri ve ticareti geliştirmek
h. Değişik pazarlardaki değişik kitlelerin, arzusuna göre ürünleri bulmak ve onlara
istedikleri ürünleri sunmaktır.
Her ülke, yukarıda sayılan standartların faydasını ortaya koyan maddeleri aynı zamanda standartların amacı gibi kabul ettiğinden, standartlarına ülkeler arasında benzerlik getirip uygulamaya çalışmaktadır. Ülkemizde bu işleri yapan Türkiye Standartlar Enstitüsü de, kendi bünyesi içinde her ürün grubu için bir çalışma grubu oluşturmuştur. Sebze standardını hazırlayan grup, gerekli gördüğü standardı hazırlamak üzere önce grup kararı alır ve daha sonra o standardı, ön taslak çalışmasını hazırlatmak üzere bir uzmana veya uzman grubuna verir. Hazırlanan taslak, grup içinde ve uzman veya uzmanlarla birlikte ön değerlendirmeye alınır. Gerekli düzeltmeler yapılır ve sonra resmi ve özel kuruluşların görüşleri alınmak üzere ilgili kuruluşlara gönderilir. Gelen olumlu ve olumsuz eleştiriler değerlendirilerek, hazırlanan son standart şekli Standartlar Enstitüsü Genel Kurulu’nda görüşülür, diğer standartlarla olan uyumu gözden geçirilir ve genel kurulda kabul edilmesinden sonra da, standart olarak yayınına ve uygulanmasına karar verilir. Hazırlanan standartlar zaman zaman tekrar gözden geçirilir ve uygulamada karşılaşılan durumlara göre eksik ve fazla kusurlu olan tarafları giderilir. Hazırlanmış bir sebze standardına baktığımızda, konunun tanımı, kapsamı, sınıflama ve her sınıfın özellikleri, toleranslar, muayene ve örnek alma, ambalajlama, markalama ve işaretleme ile piyasaya arz maddelerinden meydana geldiğini görürüz. ?imdi sebze standardı içinde yer alan maddeleri sırasıyla inceleyelim.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Uluslararası ticarette, pazara yollanan ürünlerin belli özellikte ve tipte, bir örnek ve her partinin eş olan ürünlerinden meydana gelmesi ön koşuldur. Standart bir mal, özellikle bir ambalajda bir örnek olan ve her zaman, her yerde eş değerdeki ürünlerdir. Bu duruma getirilmiş ürünleri, görmeden, numune istenmeden, belli cins, sınıf, tip, hatta bunların bir araya gelmesiyle tek bir isim ve numarayla alışverişi yapılan ürünler olarak gösterebiliriz. Pazarda sınıflanmamış, boylanmamış ve gelişi güzel karıştırılmış ürünlerin alıcı tarafından satın alınması, ürünü görmeden ve analiz etmeden mümkün olmamaktadır. Numune gönderme ve analiz uzun zaman aldığından, özellikle kısa sürede bozulabilen sebze gibi ürünlerde, ürünün pazar bulma şansını azaltır. İç ve özellikle uzak pazarlara pazarlanmasını yok eder. Bir ürünün uluslararası ve ulus içi pazarlanması, ancak onun bir standarda bağlanmasıyla mümkündür.
Ürünlerin pazarlanması sırasında standartlık arandığı gibi, günümüzde, yetiştirme dönemlerinde yapılan işlemlerin (toprak işleme, gübreleme, zararlılarla mücadele kullanılan ilaçların çeşitleri, dozları, ürün üzerindeki bakiyeleri, bunların veriliş şekli ve zamanı) dahi giderek standartlara bağlandığı ve o standarda göre yetiştirilmemiş ürünlerin pazarda alıcı bulamadığı ve satılamadığı, hatta sınır kapılarından geri çevrildiği gözlenmektedir. Bazı ürünlerde ise örneğin, standartlara uygun üretilenlere göre, organik tarımla yetiştirilenlerin (daha doğrusu doğal yolla üretimi yapılanların) daha öncelikle istendiği, satın alındığı ve daha yüksek fiyat verildiği tespit edilmektedir. Ayrıca ürünler standartlara uygun yetiştirilse ve pazara hazırlanıp yollansa bile, özellikle sebze gibi nazik ürünlerde, ürünün alıcıya kadar uzanan pazarlama halkasındaki sarsıntı, sürtünme, ezilme, ortamın sıcaklığı ve nemi, standartlığı bozabilmektedir. Standartlık, ürünün sadece bir ambalaj kabı veya partisi içindeki sınıf, boylama ve bir örnekliliği olarak algılanmamalı, yetiştirmeden tüketicinin kullanımına kadar geçen bütün safhalardaki işlemlerde sağlanan ve bunun için çaba harcanan yöntem olmalıdır.
Dünyada küreselleşmenin başlaması, standartlığın önemini daha da arttırmıştır. Bütün dünya ülkelerinin birbirinden yapacakları ticari alışverişlerde standartlık geçerlilik kazanmıştır. Bugün dünyada tarım ürünlerinin standardizasyonu konusunda “Uluslararası Standartlaşma Teşkilatı (ISO), Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), Avrupa Ekonomik Komisyonu (EEC) ve Kodeks Alimentarius” gibi kuruluşlar faaliyet göstermektedir. Avrupa Ekonomik Teşkilatı ise Avrupa Devletler Topluluğuna (AB) dönüşmüş bulunmaktadır. Ülkemizde önce OECD standartları uygulanmıştır. Günümüzde ise ISO ve AB normları kullanılmaya başlamıştır. Ülkemizde standardizasyon konusunda görev, 18.11.1960 gün ve 132 sayılı yasayla değiştirilen, 17.04.1981 gün ve 2449 sayılı yasa ile Türk Standartlar Enstitüsüne verilmiştir. Bu Enstitü bu güne kadar yaş meyve ve sebze konusunda 60’şa yakın standart hazırlamıştır. Bunlardan 40 adeti sebze ve 20 adeti meyve standardıdır. Başlangıçta yurt içinde standartlara uyma zorunluluğu konulmamış, sadece yurt dışına yollananlara uygulama zorunluluğu getirilmiş ve yurt dışına yollanacak ürünlerin denetimi, 1705 ve 3018 sayılı yasalar uyarınca Ticaret Bakanlığı Standardizasyon Dairesi Başkanlığı merkez ve il teşkilatlarına verilmiştir.
Ürün ve Hizmet gibi çok geniş kapsamlı konularda standardizasyonun kullanılması öncelikle temel standartları ortaya çıkarmıştır. Temel standartlar, birim, sembol, terim, sayı, teknik resim, kaide ve benzerlerini içine alır. Uygulama alanı ve yapısal karakteri bakımından, temel standartlar ikiye bölünür. Uygulama alanına göre standartlar, işletme standartları, endüstri standartları, ulusal standartlar, bölgesel standartlar ve milletlerarası standartlar olarak beşe ayrılır. İşletme standartları iş yerlerinin çalışma prensiplerini ortaya koyar. Bunlar her işletme için gizli dokümanlardır ve bu yüzden reçete olarak adlandırılır. Endüstri standartları sanayi kuruluşlarının mamullerini (işlenmiş ürünlerini); Bölgesel standartlar komşu ülkeler arasındaki bağlantıları ve konuları; Ulusal standartlar yasal kuruluşların milli sınırlar içindeki çalışmalarını; Milletlerarası standartlar ülkeler arası kuruluşların çalışmalarını düzenler. Yapısal karakterine göre ise standartlar, işlenmiş (mamul) ve işlenmemiş ürün standartları, madde standartları, metot standartları ve hizmet standartları olarak dörde ayrılır. Ürün standartları maddenin doğal hali dikkate alınarak alt bölümlere indirgenir. Sebze ve meyveler bu standart içine girer. Ürün standartları, ürünlerin özellikleri dikkate alınarak, çeşitli alıcı, satıcı ve pazarlayıcı kuruluşları tarafından oluşturulur ve kuruluşların, ürünlerin sınıf özellikleri üzerinde yaptıkları karşılıklı görüşmeler sonucu, bölgeden bölgeye ve zaman içinde mümkün olduğunca benzer duruma getirilmeye çalışılır. Buna rağmen ürün standartlarının oluşturulması başlangıcında ve daha sonraki dönemlerde bölgesel ve bölge içi bazı farklılıklar ortaya çıkabilir. Hatta aynı pazarda bile, ürün talebinde ve fiyat oluşumunda değişiklikler meydana gelebilir. Ayrıca ürünler arasındaki çeşit farklılığı, ürün tazeliği, bayatlılığı, tüketime ve sanayiye uygunluğu, iriliği, ağırlığı gibi sınıflama ve boylama dereceleri, bu derecelere göre fiyat biçimi gibi çok değişken konuların benzer duruma getirilmesi tam gerçekleştirilmeyebilir. Pazarda böyle bir durumun ortaya çıkması, pazara giren birinci dereceden bir ürünle, sonradan pazara gelen ikinci ve hatta üçüncü derecedeki ürünü, bir anda eş değere (fiyata) getirebilir. Bu olayın cereyan etmesi, ürünlerin pazarda değerlendirilme dereceleri üzerindeki, alıcı düşüncesini zedeler, fiyatlara karşı tepkisine yol açar ve satıcılar arasında da kazanç eşitsizliği yaratır. Bu yüzden, ürünlerin standartları yapılırken çok hassas olan ürünleri değerlendirme derecelerinin ve aralıklarının iyi yapılması ve ayarlanması gerekir. Üretim yapanların, ürün standartlarını iyi öğrenmeleri ve buna uygun olarak ürünlerini pazara sunmaları kendi menfaatlerinedir. Ancak yetiştiricinin pazardaki fiyat oynamalarını yetiştirme öncesi bilmesi mümkün olmadığından, tür ve çeşitler arasından seçim yapması da oldukça zor bir iştir. Çünkü önceden seçtiği, ürettiği bir tür ve çeşit, daha sonra pazarda istenilen fiyatı bulmalı ve ona kar getirebilmelidir.
Standardizasyon, bir örneklilik demektir. Bahçe ürünlerinin yetiştirilmesi, pazarlanması ve tüketiciye sunulmasında bir örnekliliği sağlamak, standardın amacıdır. Yapılmış meyve ve sebze standartlarının ülke içinde uygulanması mecburiyeti olmamasına rağmen, son yıllarda satılan sebze ve meyvelerin çoğu standartlara uyar durumdadır. Bu iyileşmeye, dış pazarlara yollanan standartlara uygun hazırlanmış ürünlerin bazen iç pazarda satılmasının, bu ürünleri alıcıların beğenmesi ve istemesinin, büyük pazarlama şirketlerinin pazarlama sırasında ve yine özellikle süper marketlerin satışı sırasında, ürünleri küçük ambalajlar içinde satmalarının etkisi olmuş ve kendiliğinden devreye girmiştir. Sebze ürünlerinin standart hale getirilmesinin faydalarını aşağıdaki gibi özetleyebiliriz.
a. Pazarlamada üretici, pazarlamacı ve tüketici arasında temel bir dil oluşturmak,
ürünlerin pazarlama kanalından geçişini ve akışını kolaylaştırmak
b. Yukarıdaki üçlü arasındaki sürtüşmeleri azaltmak ve hatta tamamen önlemek
c. Yakın ve özellikle uzak pazarlarda karşılıklı haberleşme ve anlaşmayı kolaylaştırmak
ve mal alışverişini örnek istemeden yapabilmek
d. Üretici, tüketici ve pazarlamacı arasındaki aldanma, aldatmayı ortadan kaldırmak ve
birbirine güveni getirmek
e. Pazarda fiyat oluşumunu ve ölçüsünü kolaylaştırmak, ürünlerin kalitelerine göre değer
almasını sağlamak, üreticiyi yüksek kaliteli ürün yapmaya sevk etmek
f. Bir örnek hazırlanmış ürünlerin reklamı kolay olduğundan, bu olanağı değerlendirmek
ve ürünlerin satışını kolaylaştırmak
g. Endüstri ve ticareti geliştirmek
h. Değişik pazarlardaki değişik kitlelerin, arzusuna göre ürünleri bulmak ve onlara
istedikleri ürünleri sunmaktır.
Her ülke, yukarıda sayılan standartların faydasını ortaya koyan maddeleri aynı zamanda standartların amacı gibi kabul ettiğinden, standartlarına ülkeler arasında benzerlik getirip uygulamaya çalışmaktadır. Ülkemizde bu işleri yapan Türkiye Standartlar Enstitüsü de, kendi bünyesi içinde her ürün grubu için bir çalışma grubu oluşturmuştur. Sebze standardını hazırlayan grup, gerekli gördüğü standardı hazırlamak üzere önce grup kararı alır ve daha sonra o standardı, ön taslak çalışmasını hazırlatmak üzere bir uzmana veya uzman grubuna verir. Hazırlanan taslak, grup içinde ve uzman veya uzmanlarla birlikte ön değerlendirmeye alınır. Gerekli düzeltmeler yapılır ve sonra resmi ve özel kuruluşların görüşleri alınmak üzere ilgili kuruluşlara gönderilir. Gelen olumlu ve olumsuz eleştiriler değerlendirilerek, hazırlanan son standart şekli Standartlar Enstitüsü Genel Kurulu’nda görüşülür, diğer standartlarla olan uyumu gözden geçirilir ve genel kurulda kabul edilmesinden sonra da, standart olarak yayınına ve uygulanmasına karar verilir. Hazırlanan standartlar zaman zaman tekrar gözden geçirilir ve uygulamada karşılaşılan durumlara göre eksik ve fazla kusurlu olan tarafları giderilir. Hazırlanmış bir sebze standardına baktığımızda, konunun tanımı, kapsamı, sınıflama ve her sınıfın özellikleri, toleranslar, muayene ve örnek alma, ambalajlama, markalama ve işaretleme ile piyasaya arz maddelerinden meydana geldiğini görürüz. ?imdi sebze standardı içinde yer alan maddeleri sırasıyla inceleyelim.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Comment