Tweet
Sınıflama, Boylama ve Özellikleri / Standardizasyonun Tanımı ve Kapsamı / Özel Paketleme Evleri / Paketleme / PAZARLAMA / SEBZECİLİK
Paketleme evlerine gelen ürünlerin ayıklanması, temizlenmesi ve mumlanması yapıldıktan sonra, pazara yollanacak hale getirmek üzere, ürünler sınıflama ve boylama yapılacağı üniteye bantlar üzerinde getirilir. Küçük işletmelerde bu işlemler işçiler tarafından el emeğiyle, büyük işletmelerde değişik makineler tarafından yapılır. Ancak makinelerin çalışması, işçiler tarafından kontrol edilir.
Piyasaya arz edilecek ürünlerin sınıflandırılması genel ve özel sınıf özelliklerine göre yapılır. Bu ayrımlar yapılırken ürünün şekil, irilik, kabuk rengi, görünüş bozuklukları, yani ürünün dış özellikleri, tat, lezzet, aroma gibi iç özellikleri incelenebilir. Dış özellikler ölçülebilir. Ancak iç özellikler kişiye özel değerlerdir ve ölçüyle değerlendirilmeleri mümkün değildir. Standartlara konulacak özellikler, mümkün olduğunca ölçülebilen özellikler olmalıdır. Bu bakımdan sınıflamada, daha çok dış özellikler dikkate alınır.
Sınıflama yaparken gerek işçilerin gerekse makinelerin ayırmasında ufak tefek hatalar oluşabilir. Bu hataların bir kısmı ambalajlama sırasında kontrolden geçirilirken düzeltilir. Düzeltilemeyenler (yine gözden kaçanlar), bir ambalaj içinde tolerans yüzdesini aşmadığı takdirde önemli değildir.
Makineli çalışma daha düzgün sınıflama yapmayı sağlar ve her gün bu konuda değişik yeni sistemler geliştirilmektedir.
Renk konusunda, dış kabuk rengi esas alınır. Bu işlem işçiler tarafından yapılıyorsa, pratikleşmiş işçiler daha çok gözleriyle ayrım yapar, acemi işçiler ise ellerindeki renk ölçümüne yarayan ıskalalardan yararlanarak çalışır. Bu konuda hassas ayrımı, dış kabuk ve iç et renginin, renk dalga boyunu dikkate alan (renk dalga boyu için ışık konusuna bakınız) ve onlardan yansıyan renkleri yakalayıcı ve ayırıcı gözler sayesinde çalışan makineler yapar. Bir örnekleme yapacak olursak: Patateslerde iç kararmasının olup olmadığı da bu şekilde kolayca yapılabilir. Domates meyvelerinde renk, olgunluk derecesini çok rahat gösteren bir kriterdir ve renk koyulaştıkça meyveler olgunlaşır. Domateslerin pazara yollanmasında olgun olan koyu kırmızı renkli meyveler dayanıksız olduğundan, yakın pazarlara gönderilir ve renkleri giderek açılan kırmızı, pembe renkli meyveler daha dayanıklı olduğundan uzak pazarlara yollanır ve bunlar nakliye sırasında olgunlaşır. İşte domateslerin rengine göre bir ayrım yapılması, pazarlamacıya, pazarlama uzaklığına göre seçme ve gönderme, tüketiciye rengine göre istediği olgunluktaki domatesi alma kolaylılığı sağlar.
İrilik için çap ölçüsü ve ağırlık esas alınır. İşçi gücüyle çalışan paketleme evlerinde yapılan sınıflama ve boylama, işçinin avuç içi ve parmakları ölçü birimi olarak kullanılır. Bunun yanında metal, plastik ve tahtadan yapılmış çember, halka, aralık çubuk ve levhalarından yararlanılır. Genellikle hıyar, kavun, karpuz, domates, patates, soğan, sarmısak, turp, havuç, marul ve kıvırcık gibi sebzelerde kolayca uygulanır. Büyük kapasiteli paketleme evlerinde iriliğe göre sınıflama, ürünün ağırlığına ve çaplarına göre otomatik makineler aracılığıyla yapılır.
Ürünün ağırlığına göre boylanması : Daha çok şekli düzgün olmayan ve nazik yapılı sebzelerde kullanılır. Ürün, boylama için ağırlık ölçen kefelerden geçirilir. Bu kefelerin ağırlık ölçümleri, işlem öncesi ayarlanabilir. Sınıflama ve boylama isteğine göre, bandın en öndeki kefelerin ilk grubu en ağır olan ürünlere, sona doğru ağırlık giderek azalanlar ürün gruplarına ayarlanır. Ayarı yapılmış kefe üzerine ürün geldiğinde, o kefe ağırlığında olan ürün kefeyi eğer ve yalnızca o ürün aşağıdaki banda düşer. Hafif olanlar bandın diğer kefelerine doğru geçer ve ta ki kendi ağırlığındaki kefeye gelinceye kadar ilerler ve sonra kendi ağırlığına gelince düşer. Bazen küçük olan ürünlerden bir kaçı aynı kefeye gelerek ve grup oluşturarak, daha büyük grubun ağırlık kefesinin eğilmesine ve küçük ürünlerin büyük ürünler içine karışmasına sebep olabilir. Ancak paketlemede bu ürünler kolayca ayırt edilip uzaklaştırılır.
Ürünün çapına göre boylanması : Daha çok şekli düzgün ve dayanıklı olan sebzelerde kullanılır. Elek tipi ayırıcılarda bant, delik büyüklükleri küçük delik grubundan büyük delik grubuna göre sıralanır. Ürünler içinde, en küçük çapa ayrılacak ürün, hafif meyilli bandın üzerinde sarsıntıyla ilerlerken, kendi çapındaki deliğe geldiğinde, sarsıntıdan dolayı alt banda düşer ve diğer büyük çapta olanlardan ayrılır. Daha sonra diğer çaplardaki ürünlerin her birisi, kendi çap banlarında düşerek ayrılır ve en büyük çaplılar en sona kalır. Son yıllarda tuşlu veya merdaneli sistemde çalışan otomatik makinelerde geliştirilmiştir. Bu makinelerde tuşların veya merdane aralarını ayarlanmasıyla önce iri olan ürün ve daha sonra en küçük olan ürünlerin ayrımı yapılır.
Sınıf özellikleri, genel ve özel sınıf özellikleri olarak belirlenir.
Genel özellikler :
- Çeşidin kendine özgün şekil ve renginde (Örneğin, olgunlaşmakta olan karpuzlarda, toprak kısmına değen yerlerinde kabuk renk açıklığının meydana gelmesi, bu kısmın beyaz kalması gibi)
- Bütün
- Sağlam
- Temiz (Üzerinde görülebilir herhangi bir madde bulunmamalıdır)
- Yeterince gelişmiş ve olgunlaşmış
- Taze görünüşlü
- Yabancı tat ve kokudan ari
- Anormal dış nem taşımayan
- Ürünün durumu, pazara hazırlanma ve ulaşım biçimi ve koşullarına dayanıklı, gönderildikleri yerlerdeki pazar isteklerine uygun olmalıdır.
Özel özellikler
Ürünün özel sınıf özelliklerini Ekstra, I. Sınıf, II. Sınıf grupları meydana getirir. Ekstra, I. Sınıf ve II. Sınıf ürünler, ambalaj içinde piyasaya sunulur. Ancak bazı mahalli pazarlarda bu sınıfların dökme olarak pazara verildiği ve satıldığı da görülür.
Ekstra sınıf : Bu sınıfa genel özelliklere uyan, ağırlık, irilik ve renk bakımından tolerans hudutları (belli miktar I. Sınıf ürünler) içinde hiçbir bozukluğu olmayan, en kaliteli ürünler girer.
I. Sınıf : Ekstra sınıfı dışında kalan, fakat genel özelliklere uyan, ağırlık, çap ve renk bakımından tolerans sınırlarında diğer sınıflardan (belli oranda II. Sınıf ürünlerden) ve çok küçük kusurları (bere, çatlak, leke, renk bozukluğu gibi) olan ürünler girer.
II. Sınıf : Ekstra ve I. Sınıf ürünler dışında kalan, fakat genel özelliklere uyan, belli tolerans hudutları içinde, kusurlu ürünler girer.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Paketleme evlerine gelen ürünlerin ayıklanması, temizlenmesi ve mumlanması yapıldıktan sonra, pazara yollanacak hale getirmek üzere, ürünler sınıflama ve boylama yapılacağı üniteye bantlar üzerinde getirilir. Küçük işletmelerde bu işlemler işçiler tarafından el emeğiyle, büyük işletmelerde değişik makineler tarafından yapılır. Ancak makinelerin çalışması, işçiler tarafından kontrol edilir.
Piyasaya arz edilecek ürünlerin sınıflandırılması genel ve özel sınıf özelliklerine göre yapılır. Bu ayrımlar yapılırken ürünün şekil, irilik, kabuk rengi, görünüş bozuklukları, yani ürünün dış özellikleri, tat, lezzet, aroma gibi iç özellikleri incelenebilir. Dış özellikler ölçülebilir. Ancak iç özellikler kişiye özel değerlerdir ve ölçüyle değerlendirilmeleri mümkün değildir. Standartlara konulacak özellikler, mümkün olduğunca ölçülebilen özellikler olmalıdır. Bu bakımdan sınıflamada, daha çok dış özellikler dikkate alınır.
Sınıflama yaparken gerek işçilerin gerekse makinelerin ayırmasında ufak tefek hatalar oluşabilir. Bu hataların bir kısmı ambalajlama sırasında kontrolden geçirilirken düzeltilir. Düzeltilemeyenler (yine gözden kaçanlar), bir ambalaj içinde tolerans yüzdesini aşmadığı takdirde önemli değildir.
Makineli çalışma daha düzgün sınıflama yapmayı sağlar ve her gün bu konuda değişik yeni sistemler geliştirilmektedir.
Renk konusunda, dış kabuk rengi esas alınır. Bu işlem işçiler tarafından yapılıyorsa, pratikleşmiş işçiler daha çok gözleriyle ayrım yapar, acemi işçiler ise ellerindeki renk ölçümüne yarayan ıskalalardan yararlanarak çalışır. Bu konuda hassas ayrımı, dış kabuk ve iç et renginin, renk dalga boyunu dikkate alan (renk dalga boyu için ışık konusuna bakınız) ve onlardan yansıyan renkleri yakalayıcı ve ayırıcı gözler sayesinde çalışan makineler yapar. Bir örnekleme yapacak olursak: Patateslerde iç kararmasının olup olmadığı da bu şekilde kolayca yapılabilir. Domates meyvelerinde renk, olgunluk derecesini çok rahat gösteren bir kriterdir ve renk koyulaştıkça meyveler olgunlaşır. Domateslerin pazara yollanmasında olgun olan koyu kırmızı renkli meyveler dayanıksız olduğundan, yakın pazarlara gönderilir ve renkleri giderek açılan kırmızı, pembe renkli meyveler daha dayanıklı olduğundan uzak pazarlara yollanır ve bunlar nakliye sırasında olgunlaşır. İşte domateslerin rengine göre bir ayrım yapılması, pazarlamacıya, pazarlama uzaklığına göre seçme ve gönderme, tüketiciye rengine göre istediği olgunluktaki domatesi alma kolaylılığı sağlar.
İrilik için çap ölçüsü ve ağırlık esas alınır. İşçi gücüyle çalışan paketleme evlerinde yapılan sınıflama ve boylama, işçinin avuç içi ve parmakları ölçü birimi olarak kullanılır. Bunun yanında metal, plastik ve tahtadan yapılmış çember, halka, aralık çubuk ve levhalarından yararlanılır. Genellikle hıyar, kavun, karpuz, domates, patates, soğan, sarmısak, turp, havuç, marul ve kıvırcık gibi sebzelerde kolayca uygulanır. Büyük kapasiteli paketleme evlerinde iriliğe göre sınıflama, ürünün ağırlığına ve çaplarına göre otomatik makineler aracılığıyla yapılır.
Ürünün ağırlığına göre boylanması : Daha çok şekli düzgün olmayan ve nazik yapılı sebzelerde kullanılır. Ürün, boylama için ağırlık ölçen kefelerden geçirilir. Bu kefelerin ağırlık ölçümleri, işlem öncesi ayarlanabilir. Sınıflama ve boylama isteğine göre, bandın en öndeki kefelerin ilk grubu en ağır olan ürünlere, sona doğru ağırlık giderek azalanlar ürün gruplarına ayarlanır. Ayarı yapılmış kefe üzerine ürün geldiğinde, o kefe ağırlığında olan ürün kefeyi eğer ve yalnızca o ürün aşağıdaki banda düşer. Hafif olanlar bandın diğer kefelerine doğru geçer ve ta ki kendi ağırlığındaki kefeye gelinceye kadar ilerler ve sonra kendi ağırlığına gelince düşer. Bazen küçük olan ürünlerden bir kaçı aynı kefeye gelerek ve grup oluşturarak, daha büyük grubun ağırlık kefesinin eğilmesine ve küçük ürünlerin büyük ürünler içine karışmasına sebep olabilir. Ancak paketlemede bu ürünler kolayca ayırt edilip uzaklaştırılır.
Ürünün çapına göre boylanması : Daha çok şekli düzgün ve dayanıklı olan sebzelerde kullanılır. Elek tipi ayırıcılarda bant, delik büyüklükleri küçük delik grubundan büyük delik grubuna göre sıralanır. Ürünler içinde, en küçük çapa ayrılacak ürün, hafif meyilli bandın üzerinde sarsıntıyla ilerlerken, kendi çapındaki deliğe geldiğinde, sarsıntıdan dolayı alt banda düşer ve diğer büyük çapta olanlardan ayrılır. Daha sonra diğer çaplardaki ürünlerin her birisi, kendi çap banlarında düşerek ayrılır ve en büyük çaplılar en sona kalır. Son yıllarda tuşlu veya merdaneli sistemde çalışan otomatik makinelerde geliştirilmiştir. Bu makinelerde tuşların veya merdane aralarını ayarlanmasıyla önce iri olan ürün ve daha sonra en küçük olan ürünlerin ayrımı yapılır.
Sınıf özellikleri, genel ve özel sınıf özellikleri olarak belirlenir.
Genel özellikler :
- Çeşidin kendine özgün şekil ve renginde (Örneğin, olgunlaşmakta olan karpuzlarda, toprak kısmına değen yerlerinde kabuk renk açıklığının meydana gelmesi, bu kısmın beyaz kalması gibi)
- Bütün
- Sağlam
- Temiz (Üzerinde görülebilir herhangi bir madde bulunmamalıdır)
- Yeterince gelişmiş ve olgunlaşmış
- Taze görünüşlü
- Yabancı tat ve kokudan ari
- Anormal dış nem taşımayan
- Ürünün durumu, pazara hazırlanma ve ulaşım biçimi ve koşullarına dayanıklı, gönderildikleri yerlerdeki pazar isteklerine uygun olmalıdır.
Özel özellikler
Ürünün özel sınıf özelliklerini Ekstra, I. Sınıf, II. Sınıf grupları meydana getirir. Ekstra, I. Sınıf ve II. Sınıf ürünler, ambalaj içinde piyasaya sunulur. Ancak bazı mahalli pazarlarda bu sınıfların dökme olarak pazara verildiği ve satıldığı da görülür.
Ekstra sınıf : Bu sınıfa genel özelliklere uyan, ağırlık, irilik ve renk bakımından tolerans hudutları (belli miktar I. Sınıf ürünler) içinde hiçbir bozukluğu olmayan, en kaliteli ürünler girer.
I. Sınıf : Ekstra sınıfı dışında kalan, fakat genel özelliklere uyan, ağırlık, çap ve renk bakımından tolerans sınırlarında diğer sınıflardan (belli oranda II. Sınıf ürünlerden) ve çok küçük kusurları (bere, çatlak, leke, renk bozukluğu gibi) olan ürünler girer.
II. Sınıf : Ekstra ve I. Sınıf ürünler dışında kalan, fakat genel özelliklere uyan, belli tolerans hudutları içinde, kusurlu ürünler girer.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay