Tweet
Çevre Koşullarından İleri Gelen Çimlenme Kısıtlamaları / Tohumların İç Özellikleri / Tohumlarda Aranacak Özellikler / Tohum / Tohum ve Tohumla Üretim / SEBZELERDE YETİŞTİRME TEKNİĞİ / SEBZECİLİK
Çevre koşullarından ileri gelen çimlenme kısıtlamalarına, ortamındaki su, tuz, pH, oksijen, sıcaklık ve ışık gibi faktörler sebebiyet verir. Çevrede suyun bulunmasıyla, tohumlar suyu emmeye başlar ve daha önce tohumların çimlenmesinin nasıl meydana geldiğini anlattığımız kısımda ki gibi çimlenir. Esasında tohumların, oldukça yüksek su absorbe etme kabiliyetleri vardır. Bu emme gücü, toprakta solma noktasının biraz altındaki suyu bile emecek güçtedir. Nitekim, lahana, şalgam, turp, kabak, karpuz, kavun, hıyar, domates, biber, havuç, soğan, pırasa, ıspanak gibi sebze tohumları, toprak su oranı % 45-50’de iken çimlenebilmektedir. Genelde bu oranın % 60-80 olması istenir ve fasulye, bezelye, kıvırcık, marul, hindiba ve pancar gibi sebze tohumları, toprakta ancak bu su oranı varsa çimlenebilir. Kereviz gibi bazı sebzelerin tohumları, toprakta su seviyesinin tarla kapasitesine yakın (% 80-95) bulunmasını ister. İklim konusundan hatırlanacağı üzere, sebze cins ve türlerinin sıcaklık isteği farklıdır. Toprak sıcaklığı, öncelikle tohumun topraktan su almasına etkili olur. Domates, patlıcan, karpuz gibi yazlık sebze tohumları, toprak sıcaklığı 8oC’nin üzerine çıktığı andan itibaren topraktaki suyu almaya başlar. Lahana, karnabahar, turp gibi kışlık sebze tohumlarının topraktan suyu almaya başlaması için, toprak sıcaklığının 2-4oC olması yeterlidir. Topraktaki tuzluluk oranı arttıkça, toprağın suyu emiş gücü artar ve tohumlar tarafından suyun alınması zorlaşır. Bu yüzden tuzlu topraklarda, tohumların çimlenebilmesi için, normal toprağa nazaran daha fazla su bulunması gerekir. Bitkilerin topraktan suyu en iyi şekilde alması, toprak pH’ı 6-7 arasında olduğu zaman gerçekleşir. Küçük aile bahçelerinde, sebze tohumları ekilmeden önce belli bir süre su içinde bırakılır, su almaları, şişmeleri ve kabuklarının çatlaması sağlanır. Hatta hıyar, kavun, kabak ve karpuzlarda, tohumların çimlenmesi ve burunlanması (0,5-1 cm’lik çim kökü oluşturması) olduktan sonra ekildikleri gözlenir. Bunun amacı, toprakta suyun az olması durumunda, tohumların çimlenmesini kolaylaştırmaktır. Ancak bazı sebze tohumlarının çok uzun süre su içinde bekletilmesi veya kalması, kötü sonuçlar vereceği de unutulmamalıdır. Sıcaklık, su yanında yukarıda da belirttiğimiz gibi önemli bir faktördür ve yukarıda anlatılanların dışında, düşük ve yüksek sıcaklık, bazı sebze tohumlarında çimlenme kısıtlaması meydana getirebilir. Salata ve marul tohumları normalde en iyi10-15oC de çimlenme gösterir. Sıcaklığın 25oC’den yükseğe çıkması, bu tohumların çimlenmesini engeller. Salata ve marul tohumları, yaz aylarının yüksek sıcaklıklarında ekilecekse, tohumlar ekilmeden önce, 3-4 gün 2-10oC de üşümeye tabi tutulur. Bu uygulamaya tabi tutulan tohumlarda, yüksek sıcaklıkta meydana gelen çimlenme kısıtlaması ortadan kalkar ve tohumlar çimlenir. Cetvel 20.3’te değişik sebze tohumlarının toprak içinde çimlenebilmesi için istemiş olduğu sıcaklık dereceleri verilmiştir.
Tohumlar canlı olduğundan solunum yapar. Tohumların saklanması sırasında solunumu, neredeyse durma noktasına yakın devam eder. Bunun sebebi, iç aktiviteyi en aza indirmek ve tohumun bünyesinde bulunan besin maddelerinin daha az parçalanıp, çabuk tükenmesini önlemektir. Çimlenme olayı başladığında solunum gittikçe hızlanır ve tohumun aktivitesi artar. Bu sırada ortamda oksijen azaltılacak olursa, aktivite azaldığından, tohumun çimlenmesi yavaşlar ve hatta durma noktasına gelir. Toprakta suyun çoğalması veya karbondioksit birikmesi, toprak boşluklarında oksijen miktarını azaltır, başka bir deyişle toprağı havasız bırakır. Böyle bir ortamda tohumlar çimlenmeye başlayamaz ve başlamış olanların çimlenmesi yavaşlar ve havasız ortamın devam etmesi durumunda, su almış olan tohum çürür. Nitekim tohum ekiminden sonra, yağışın uzun süre kesilmeden devam etmesi sonrası bu olay ortaya çıkar. Özellikle hıyar, kabak, fasulye tohumlarının çimlenmesinde büyük azalma meydana getirir. Yağışı fazla olan yerlerde, toprak öbek yapılarak yükseltilir, sonra tohumlar bu öbeğe ekilir. Böylece fazla yağışta bile, tohumların ekim derinliği yüksekte kaldığında, fazla su tutmaz, toprak havasız kalmaz ve tohumların çimlenmesi engellenmez..
Genelde sebze tohumlarının çimlenmesi için ışığa gereksinimi yoktur. Zaten toprağın 2-6 cm derinliğine atılan tohumun ışık alması da mümkün olmaz, karanlık koşulda çimlenir. Ancak kıvırcık salata, marul, tere, maydanoz ve havuç tohumları çimlenebilmek için ışığa gereksinim duyar ve karanlık ortamda çimlenemez. Bu sebze tohumları toprağa yüzlek atılır, toprakla temas etmesi için sadece bastırılır. Bazı sebze tohumlarının ışığa karşı olan bu duyarlılığı, sadece tohumluğun hasat sonrası hemen ekilmesi durumunda ortaya çıkar. Eğer bu sebzelerin tohumları bir süre bekletilirse, ışığa duyarlılıkları kaybolur.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Çevre koşullarından ileri gelen çimlenme kısıtlamalarına, ortamındaki su, tuz, pH, oksijen, sıcaklık ve ışık gibi faktörler sebebiyet verir. Çevrede suyun bulunmasıyla, tohumlar suyu emmeye başlar ve daha önce tohumların çimlenmesinin nasıl meydana geldiğini anlattığımız kısımda ki gibi çimlenir. Esasında tohumların, oldukça yüksek su absorbe etme kabiliyetleri vardır. Bu emme gücü, toprakta solma noktasının biraz altındaki suyu bile emecek güçtedir. Nitekim, lahana, şalgam, turp, kabak, karpuz, kavun, hıyar, domates, biber, havuç, soğan, pırasa, ıspanak gibi sebze tohumları, toprak su oranı % 45-50’de iken çimlenebilmektedir. Genelde bu oranın % 60-80 olması istenir ve fasulye, bezelye, kıvırcık, marul, hindiba ve pancar gibi sebze tohumları, toprakta ancak bu su oranı varsa çimlenebilir. Kereviz gibi bazı sebzelerin tohumları, toprakta su seviyesinin tarla kapasitesine yakın (% 80-95) bulunmasını ister. İklim konusundan hatırlanacağı üzere, sebze cins ve türlerinin sıcaklık isteği farklıdır. Toprak sıcaklığı, öncelikle tohumun topraktan su almasına etkili olur. Domates, patlıcan, karpuz gibi yazlık sebze tohumları, toprak sıcaklığı 8oC’nin üzerine çıktığı andan itibaren topraktaki suyu almaya başlar. Lahana, karnabahar, turp gibi kışlık sebze tohumlarının topraktan suyu almaya başlaması için, toprak sıcaklığının 2-4oC olması yeterlidir. Topraktaki tuzluluk oranı arttıkça, toprağın suyu emiş gücü artar ve tohumlar tarafından suyun alınması zorlaşır. Bu yüzden tuzlu topraklarda, tohumların çimlenebilmesi için, normal toprağa nazaran daha fazla su bulunması gerekir. Bitkilerin topraktan suyu en iyi şekilde alması, toprak pH’ı 6-7 arasında olduğu zaman gerçekleşir. Küçük aile bahçelerinde, sebze tohumları ekilmeden önce belli bir süre su içinde bırakılır, su almaları, şişmeleri ve kabuklarının çatlaması sağlanır. Hatta hıyar, kavun, kabak ve karpuzlarda, tohumların çimlenmesi ve burunlanması (0,5-1 cm’lik çim kökü oluşturması) olduktan sonra ekildikleri gözlenir. Bunun amacı, toprakta suyun az olması durumunda, tohumların çimlenmesini kolaylaştırmaktır. Ancak bazı sebze tohumlarının çok uzun süre su içinde bekletilmesi veya kalması, kötü sonuçlar vereceği de unutulmamalıdır. Sıcaklık, su yanında yukarıda da belirttiğimiz gibi önemli bir faktördür ve yukarıda anlatılanların dışında, düşük ve yüksek sıcaklık, bazı sebze tohumlarında çimlenme kısıtlaması meydana getirebilir. Salata ve marul tohumları normalde en iyi10-15oC de çimlenme gösterir. Sıcaklığın 25oC’den yükseğe çıkması, bu tohumların çimlenmesini engeller. Salata ve marul tohumları, yaz aylarının yüksek sıcaklıklarında ekilecekse, tohumlar ekilmeden önce, 3-4 gün 2-10oC de üşümeye tabi tutulur. Bu uygulamaya tabi tutulan tohumlarda, yüksek sıcaklıkta meydana gelen çimlenme kısıtlaması ortadan kalkar ve tohumlar çimlenir. Cetvel 20.3’te değişik sebze tohumlarının toprak içinde çimlenebilmesi için istemiş olduğu sıcaklık dereceleri verilmiştir.
Tohumlar canlı olduğundan solunum yapar. Tohumların saklanması sırasında solunumu, neredeyse durma noktasına yakın devam eder. Bunun sebebi, iç aktiviteyi en aza indirmek ve tohumun bünyesinde bulunan besin maddelerinin daha az parçalanıp, çabuk tükenmesini önlemektir. Çimlenme olayı başladığında solunum gittikçe hızlanır ve tohumun aktivitesi artar. Bu sırada ortamda oksijen azaltılacak olursa, aktivite azaldığından, tohumun çimlenmesi yavaşlar ve hatta durma noktasına gelir. Toprakta suyun çoğalması veya karbondioksit birikmesi, toprak boşluklarında oksijen miktarını azaltır, başka bir deyişle toprağı havasız bırakır. Böyle bir ortamda tohumlar çimlenmeye başlayamaz ve başlamış olanların çimlenmesi yavaşlar ve havasız ortamın devam etmesi durumunda, su almış olan tohum çürür. Nitekim tohum ekiminden sonra, yağışın uzun süre kesilmeden devam etmesi sonrası bu olay ortaya çıkar. Özellikle hıyar, kabak, fasulye tohumlarının çimlenmesinde büyük azalma meydana getirir. Yağışı fazla olan yerlerde, toprak öbek yapılarak yükseltilir, sonra tohumlar bu öbeğe ekilir. Böylece fazla yağışta bile, tohumların ekim derinliği yüksekte kaldığında, fazla su tutmaz, toprak havasız kalmaz ve tohumların çimlenmesi engellenmez..
Genelde sebze tohumlarının çimlenmesi için ışığa gereksinimi yoktur. Zaten toprağın 2-6 cm derinliğine atılan tohumun ışık alması da mümkün olmaz, karanlık koşulda çimlenir. Ancak kıvırcık salata, marul, tere, maydanoz ve havuç tohumları çimlenebilmek için ışığa gereksinim duyar ve karanlık ortamda çimlenemez. Bu sebze tohumları toprağa yüzlek atılır, toprakla temas etmesi için sadece bastırılır. Bazı sebze tohumlarının ışığa karşı olan bu duyarlılığı, sadece tohumluğun hasat sonrası hemen ekilmesi durumunda ortaya çıkar. Eğer bu sebzelerin tohumları bir süre bekletilirse, ışığa duyarlılıkları kaybolur.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay