Tweet
Saksılara tohum ekebilen vakumlu tohum ekme makinesi
Kopan köklerin yenilenmesi ve görevini tekrara eskisi gibi yapar hale gelmesi 1-2 haftalık bir zamana gereksinim gösterir. Bunun için fideler çok küçükken veya en az köke sahipken şaşırtılmalıdır. Domates, hıyar, karpuz gibi bitkiler, toprak yüzüne çıkıp, kotiledon yaprakları iyice gelişip, büyüme ucu kabarıp, ilk hakiki yaprak ucu göründüğünde şaşırtılır (Şekil 20.26).
Şekil 20.26. Fidelerin şaşırtılması
Bu dönemde bitkilerin bir veya iki çim kökü bulunduğundan, eğer toprak ucu sivri bir tahta ile gevşetilir ve bitki yavaşça çekilip, topraktan alınırsa, kökler fazla zarar görmez. Alınan bitki şaşırtma yerine dikilir. Şaşırtma özellikle kışlık sebzelerden lahana, alabaş, kereviz ve pırasada ve yazlık sebzelerden patlıcan, biber, hıyar, karpuz ve kavunda bir defa, yazlık sebzelerden domateslerde ve ender biber, patlıcanlarda iki defa, domateslerde ender üç defa yapılabilir. Ancak birinci şaşırtma, tam bir şaşırtma niteliğindeyken, yukarıda belirttiğimiz gibi, ikinci ve üçüncü şaşırtmalar bir yer değiştirme şekline dönüşür. Böylece kök kayıpları mümkün olduğu kadar ortadan kaldırılır ve şaşırtmada meydana gelebilecek solgunluk, bitki stresi en aza indirilir ve verim düşüklüğü ortadan kaldırılır. Şaşırtma sayısının arttırılması (veya bu yer değiştirme olayı), bilhassa soğuk bölgelerde ve vejetasyon süresi kısa olan yerlerde işe yarar. Fideler nispeten dar alanlarda, klimatik koşullarda yetiştirildiğinden, bitkinin vejetasyon devresi fidelikte uzatılarak soğukların geçmesi sağlanır. Böylece ömürlerinin belli kısmı fide yetiştirme yerinde geçen bitkiler, kısa vejetasyon süresi olan yerlerde, tarlada istenen gelişmeyi gösterir ve verimi verir. Nitekim ORAMAN, GÜNAY ve AĞAOĞLU (1961), dört tekerrürlü ve her tekerrürde parsel büyüklüğü 15 m2 olan alandan, bir defa şaşırtılmış bitkilerden 101,2 kg; şaşırtılmamış bitkilerden 89,3 kg ürün elde etmişlerdir.
Cetvel 20.8. Şaşırtılan bitkilerdeki büyüklüğe göre kök kayıpları
Toplam kök Kök
Sebzeler Şaşırtma sayısı miktarı kaybı
(mg) ( % )
Alabaş I. 33,7 19
Kırmızı lahana I. 141,3 50,2
Kereviz I. 40 33,3
Domates I. 28 13,2
II. 197 52,6
Baş salata I. 35,3 18,7
II. 219 53,7
Bir başka araştırmada alabaş, kereviz ve baş salata fidelerinin gelişme durumlarına göre, ne derecede farklı verim verdikleri gözlenmektedir (Cetvel 20.9).
Cetvel 20.9. Fide gelişmesinin verim üzerine etkisi (%)
Sebzeler Zayıf gelişmiş F. Orta gelişmiş F. İyi gelişmiş F.
Alabaş 88,9 100 101
Kereviz 85,1 100 127,4
Baş salata 87,5 100 117
Şaşırtma bir defa ve yastıklara yapıldığında, bitkiler arasında sıra arası mesafesi 10-20 cm, sıra üzeri mesafesi 5-20 cm arasında değişir. Sıra üzeri mesafesi 5 cm gibi dar tutulursa, ya fideler yastıkta fazla bekletilmez, kısa süre sonra tarlaya çıkartılır veya bitkiler sıkışmaya başlamadan önce seyreltmeye tabi tutularak sıra üzeri mesafeleri genişletilir. Bitkilerin yastıkta kalış süresine göre seyrelme 1 ile 3 kez arasında uygulanabilir. Seyreltilen bitkiler başka yere dikilir ve bu bitkilerden de istifade edilir.
Şaşırtma ve sonra yer değiştirme yapılacaksa, şaşırtmadan sonra bitkiler 4-6 yapraklı olunca birinci ve 10-12 yapraklı olunca üçüncü yer değiştirme yapılır. Şaşırtılacak fideler son yıllarda yastıklar yerine, değişik saksılara dikilmektedir. Böylece bazen yer değiştirmeye gerek kalmayabilir veya gerek duyulursa küçük saksıdan daha büyük saksıya alınır. Fide yetiştiriciliğinde kullanılan saksılar kiremit, sert ve yumuşak plastik, kağıt ve topraktan yapılabilir. Büyüklükleri çap olarak 2 cm den başlar, 20-30 cm’e kadar çıkar. Tek olabildikleri gibi birkaç tanesinin (bazen 50-100 adedinin) bir araya getirilmesiyle birleşik saksılar halinde imal edilir. Fabrikasyon şeklinde fide üreten işletmelerde saksılar büyük çapta kullanılır. Son yıllarda elektronik aletlerin devreye girmesiyle bilgisayarlarla kontrol edilen sistemler geliştirilmiştir. Burada insan gücü sadece sisteme harç, tohum, gübre, su, saksı gibi materyalleri vermekte kullanılır. Örneğin, bu işletmelerde işçiler toprağı büyük tanklara doldurur. Bu tankların altındaki döner banda saksılar yerleştirir. Tohum ekme makinesine tohum doldurur. Sulama ünitesine su, gübreleme ünitesi gübre ve mücadele ünitesine ilaç konur. Daha sonra ayarlanmış disket bilgisayara yerleştirilir, sistem çalıştırılır. Otomatik olarak tanklardan toprak, altından döner bant üzerinde geçen saksılara doldurulur. Saksılar, bantla tohum ekme makinesine gelir. Tohum ekiminden sonra sulama yapılır. Saksılar, banttan büyük tablalara alınır. Taşıyıcı arabalar tablaları alır ve seradaki yerine yerleştirir. Burada tohumlar çimlenir, sürer ve bitkiler meydana gelir. Gerekli gübre, sulama suyuyla bitki üstünde dolaşan püskürtücü memelerle veya dipten sulamayla verilir. Aynı şekilde belirli periyotlarla ilaçlama yapılır. Bitkiler istenen büyüklüğe geldiğinde taşıyıcı bantlar, tablaları alıp, satış yerindeki tezgaha bırakır. Bu dönemden sonra işçiler tekrar devreye girer ve fideleri pazarlaması için paketler.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Kopan köklerin yenilenmesi ve görevini tekrara eskisi gibi yapar hale gelmesi 1-2 haftalık bir zamana gereksinim gösterir. Bunun için fideler çok küçükken veya en az köke sahipken şaşırtılmalıdır. Domates, hıyar, karpuz gibi bitkiler, toprak yüzüne çıkıp, kotiledon yaprakları iyice gelişip, büyüme ucu kabarıp, ilk hakiki yaprak ucu göründüğünde şaşırtılır (Şekil 20.26).
Şekil 20.26. Fidelerin şaşırtılması
Bu dönemde bitkilerin bir veya iki çim kökü bulunduğundan, eğer toprak ucu sivri bir tahta ile gevşetilir ve bitki yavaşça çekilip, topraktan alınırsa, kökler fazla zarar görmez. Alınan bitki şaşırtma yerine dikilir. Şaşırtma özellikle kışlık sebzelerden lahana, alabaş, kereviz ve pırasada ve yazlık sebzelerden patlıcan, biber, hıyar, karpuz ve kavunda bir defa, yazlık sebzelerden domateslerde ve ender biber, patlıcanlarda iki defa, domateslerde ender üç defa yapılabilir. Ancak birinci şaşırtma, tam bir şaşırtma niteliğindeyken, yukarıda belirttiğimiz gibi, ikinci ve üçüncü şaşırtmalar bir yer değiştirme şekline dönüşür. Böylece kök kayıpları mümkün olduğu kadar ortadan kaldırılır ve şaşırtmada meydana gelebilecek solgunluk, bitki stresi en aza indirilir ve verim düşüklüğü ortadan kaldırılır. Şaşırtma sayısının arttırılması (veya bu yer değiştirme olayı), bilhassa soğuk bölgelerde ve vejetasyon süresi kısa olan yerlerde işe yarar. Fideler nispeten dar alanlarda, klimatik koşullarda yetiştirildiğinden, bitkinin vejetasyon devresi fidelikte uzatılarak soğukların geçmesi sağlanır. Böylece ömürlerinin belli kısmı fide yetiştirme yerinde geçen bitkiler, kısa vejetasyon süresi olan yerlerde, tarlada istenen gelişmeyi gösterir ve verimi verir. Nitekim ORAMAN, GÜNAY ve AĞAOĞLU (1961), dört tekerrürlü ve her tekerrürde parsel büyüklüğü 15 m2 olan alandan, bir defa şaşırtılmış bitkilerden 101,2 kg; şaşırtılmamış bitkilerden 89,3 kg ürün elde etmişlerdir.
Cetvel 20.8. Şaşırtılan bitkilerdeki büyüklüğe göre kök kayıpları
Toplam kök Kök
Sebzeler Şaşırtma sayısı miktarı kaybı
(mg) ( % )
Alabaş I. 33,7 19
Kırmızı lahana I. 141,3 50,2
Kereviz I. 40 33,3
Domates I. 28 13,2
II. 197 52,6
Baş salata I. 35,3 18,7
II. 219 53,7
Bir başka araştırmada alabaş, kereviz ve baş salata fidelerinin gelişme durumlarına göre, ne derecede farklı verim verdikleri gözlenmektedir (Cetvel 20.9).
Cetvel 20.9. Fide gelişmesinin verim üzerine etkisi (%)
Sebzeler Zayıf gelişmiş F. Orta gelişmiş F. İyi gelişmiş F.
Alabaş 88,9 100 101
Kereviz 85,1 100 127,4
Baş salata 87,5 100 117
Şaşırtma bir defa ve yastıklara yapıldığında, bitkiler arasında sıra arası mesafesi 10-20 cm, sıra üzeri mesafesi 5-20 cm arasında değişir. Sıra üzeri mesafesi 5 cm gibi dar tutulursa, ya fideler yastıkta fazla bekletilmez, kısa süre sonra tarlaya çıkartılır veya bitkiler sıkışmaya başlamadan önce seyreltmeye tabi tutularak sıra üzeri mesafeleri genişletilir. Bitkilerin yastıkta kalış süresine göre seyrelme 1 ile 3 kez arasında uygulanabilir. Seyreltilen bitkiler başka yere dikilir ve bu bitkilerden de istifade edilir.
Şaşırtma ve sonra yer değiştirme yapılacaksa, şaşırtmadan sonra bitkiler 4-6 yapraklı olunca birinci ve 10-12 yapraklı olunca üçüncü yer değiştirme yapılır. Şaşırtılacak fideler son yıllarda yastıklar yerine, değişik saksılara dikilmektedir. Böylece bazen yer değiştirmeye gerek kalmayabilir veya gerek duyulursa küçük saksıdan daha büyük saksıya alınır. Fide yetiştiriciliğinde kullanılan saksılar kiremit, sert ve yumuşak plastik, kağıt ve topraktan yapılabilir. Büyüklükleri çap olarak 2 cm den başlar, 20-30 cm’e kadar çıkar. Tek olabildikleri gibi birkaç tanesinin (bazen 50-100 adedinin) bir araya getirilmesiyle birleşik saksılar halinde imal edilir. Fabrikasyon şeklinde fide üreten işletmelerde saksılar büyük çapta kullanılır. Son yıllarda elektronik aletlerin devreye girmesiyle bilgisayarlarla kontrol edilen sistemler geliştirilmiştir. Burada insan gücü sadece sisteme harç, tohum, gübre, su, saksı gibi materyalleri vermekte kullanılır. Örneğin, bu işletmelerde işçiler toprağı büyük tanklara doldurur. Bu tankların altındaki döner banda saksılar yerleştirir. Tohum ekme makinesine tohum doldurur. Sulama ünitesine su, gübreleme ünitesi gübre ve mücadele ünitesine ilaç konur. Daha sonra ayarlanmış disket bilgisayara yerleştirilir, sistem çalıştırılır. Otomatik olarak tanklardan toprak, altından döner bant üzerinde geçen saksılara doldurulur. Saksılar, bantla tohum ekme makinesine gelir. Tohum ekiminden sonra sulama yapılır. Saksılar, banttan büyük tablalara alınır. Taşıyıcı arabalar tablaları alır ve seradaki yerine yerleştirir. Burada tohumlar çimlenir, sürer ve bitkiler meydana gelir. Gerekli gübre, sulama suyuyla bitki üstünde dolaşan püskürtücü memelerle veya dipten sulamayla verilir. Aynı şekilde belirli periyotlarla ilaçlama yapılır. Bitkiler istenen büyüklüğe geldiğinde taşıyıcı bantlar, tablaları alıp, satış yerindeki tezgaha bırakır. Bu dönemden sonra işçiler tekrar devreye girer ve fideleri pazarlaması için paketler.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay