Tweet
Fidelerin Pişkinleştirilmesi / Fide Yetiştiriciliği / SEBZELERDE YETİŞTİRME TEKNİĞİ / SEBZECİLİK
Elde edilen fideler, sıcak yastıklara veya ısıtılmış serlere dikilecekse, fide yetiştirme yerinden direkt alınıp dikilebilir. Çünkü ortam koşullarında herhangi bir farklılık yoktur ve bu yer değiştirmeden dolayı, bitkilerde bir büyüme stresi meydana gelmez. Ancak bitkiler tarla koşullarında veya tünel altında yetiştirilecekse, bu takdirde fidelerin yetiştirildiği sıcak ve nemli ortama göre daha soğuk ve kısmen kuru olan dış ortama ve tünel altı ortamına uyabilmeleri için, bazı işlemler yapılır. Fidelerin dış koşullara dayanmalarını, hastalık ve haşerelere karşı kuvvetlendirilmesi işlemlerine fide pişkinleştirme veya fide odunlaştırma işlemi ve elde olunan fideye de “pişkin fide” adı verilir. Ancak unutulmaması gereken bir nokta, pişkinleştirme yapılırken, fidelerin gelişmesi hiçbir zaman durdurulmamalı ve fideler strese sokulmamalıdır. Pişkinleştirme, fidelerin bulunduğu sıcak ortamın sıcaklığını, havalandırma yaparak yavaş yavaş düşürmek, verilen su miktarını azaltmak ve fidede besin maddesi miktarını arttırmak, yani kuru madde miktarını yükseltmek gerekir. Dikkat edilecek olursa, bu işlemler fidelerdeki büyüme ve gelişmeyi kısmen durdurucu niteliktedir. İşte, bu değişen etkiyi minimum seviyede tutarak zamanla arttırarak, fidelerin büyüme ve gelişme şokuna girmelerine izin verilmez. Pişkinleştirme:
- Fidelerin, fidelikteki büyüme ve gelişme hızını bir miktar azaltmak
- Gövde ve yapraklarda kütikülayı (bitkinin dışa karşı koruyucu kabuk kısmını)
kalınlaştırmak
- Lahana ve benzeri bitkilerdeki mum tabakasını artırmak
- Bitki içindeki hidrofil kolloidlerin yüzdesini çoğaltmak ve bitkinin susuzluğa, kurağa
ve dona karşı direncini arttırmak
- Bitkinin kuru madde miktarını çoğaltmak ve böylece bitkideki su yüzdesini azaltıp
soğuğa ve dona karşı dayanıklılığını yükseltmek
- Yaprakların koyu bir renk almasını sağlamak ve böylece yoğun güneş ışıklarına karşı
direncini sağlamak için yapılır.
Pişkinleştirilen fidelerin yaprakları, pişkinleştirilmeyen fidelere göre, daha küçük ve daha koyu yeşil renklidir. Pişkinleştirmeyle, fidelerde hidrofil kolloidlerinin çoğaltılmasıyla, hücrelerdeki donabilecek su miktarı azaltıldığından, dışarıya çıkartılan fideler, düşük sıcaklıklara karşı bir direnç gösterir (ROSA 1921). Lahana fidelerini pişkinleştirmekle protoplazmanın konstrüktürü değiştirilir ve dondurucu soğuklar ve diğer fiziksel olaylar karşısında, protoplazma tortulaşması veya kuagule olması (pelteleşmesi) önlenir. Yaprak yüzeyleri pürüzlü olan bitkilerde, don sırasında hücre içersindeki suyun buz haline gelmesi daha zordur, yani bu bitkilerde bir rezistanslık meydana gelir (HARVEY 1929). LEVİTT ve SCARTH (1936) göre, don zararlanmasının bir etkisi protoplazma gerginliğinin kaybolmasıdır. Pişkinleştirilmiş lahana fidelerinde plazmoliz ve deplazmoliz olayına karşı bir rezistanlık görülür. Bunun nedeni, gerginliğin dona karşı hücrede kuvvet sağlamasıdır. Nitekim pişkinleştirilmiş lahana fideleri eksi 5,6oC’de, pişkinleştirilmemiş olanlar eksi 2,1oC’den sonra, donma belirtisi göstermiştir (LEVİTT 1939). Pişkinleştirme sırasında meydana gelen diğer önemli bir olay, hücre su tutma özelliğinin çoğalmasıdır ve bundan dolayı hücre gerginliğinin artmasıdır. Hücrelerdeki sellüloz miktarının yükseltilmesi, dondan etkilenmeyen su miktarının yükselmesini sağlar. Nitekim, pişkinleştirilmiş fidelerde kuru maddenin her gramına karşılık, 3,5 kat fazla su bulunur. Pişkinleştirmeyle bitkilerdeki dehidrasyonla meydana gelecek zararlanmalar önlenir. Esasında, hücredeki suyun donma ve çözülme oranlarını azaltmakla, kritik donma dereceleri değiştirilemez. Donma sırasında, hücrelerin zararlanmasına neden olan olay, büzülme ve çekilmedir, yoksa intra sellüloz buz parçaları veya çabuk çözülme değildir. Yapraklar üzerindeki mum tabakasının kalınlaşması, düşük sıcaklığa karşı bitkileri korur.
Fidelerin dış koşullara alıştırılması ve pişkin hale getirilmesi, yavaş yapılmalıdır. Çabuk yapılan işlemlerde fidelerin büyüme ve gelişmesinde duraklama yaratılır. Bu duraklamanın durumuna göre, bitkilerde hastalanma ve fizyolojik şokla, ölüm meydana gelebilir. Bitkileri aşırı derecede pişkinleştirmek de doğru değildir. Aşırı pişkinleştirilmiş bitkiler tarlaya dikildiğinde, erkenci hasatta bir gecikme meydana gelir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Elde edilen fideler, sıcak yastıklara veya ısıtılmış serlere dikilecekse, fide yetiştirme yerinden direkt alınıp dikilebilir. Çünkü ortam koşullarında herhangi bir farklılık yoktur ve bu yer değiştirmeden dolayı, bitkilerde bir büyüme stresi meydana gelmez. Ancak bitkiler tarla koşullarında veya tünel altında yetiştirilecekse, bu takdirde fidelerin yetiştirildiği sıcak ve nemli ortama göre daha soğuk ve kısmen kuru olan dış ortama ve tünel altı ortamına uyabilmeleri için, bazı işlemler yapılır. Fidelerin dış koşullara dayanmalarını, hastalık ve haşerelere karşı kuvvetlendirilmesi işlemlerine fide pişkinleştirme veya fide odunlaştırma işlemi ve elde olunan fideye de “pişkin fide” adı verilir. Ancak unutulmaması gereken bir nokta, pişkinleştirme yapılırken, fidelerin gelişmesi hiçbir zaman durdurulmamalı ve fideler strese sokulmamalıdır. Pişkinleştirme, fidelerin bulunduğu sıcak ortamın sıcaklığını, havalandırma yaparak yavaş yavaş düşürmek, verilen su miktarını azaltmak ve fidede besin maddesi miktarını arttırmak, yani kuru madde miktarını yükseltmek gerekir. Dikkat edilecek olursa, bu işlemler fidelerdeki büyüme ve gelişmeyi kısmen durdurucu niteliktedir. İşte, bu değişen etkiyi minimum seviyede tutarak zamanla arttırarak, fidelerin büyüme ve gelişme şokuna girmelerine izin verilmez. Pişkinleştirme:
- Fidelerin, fidelikteki büyüme ve gelişme hızını bir miktar azaltmak
- Gövde ve yapraklarda kütikülayı (bitkinin dışa karşı koruyucu kabuk kısmını)
kalınlaştırmak
- Lahana ve benzeri bitkilerdeki mum tabakasını artırmak
- Bitki içindeki hidrofil kolloidlerin yüzdesini çoğaltmak ve bitkinin susuzluğa, kurağa
ve dona karşı direncini arttırmak
- Bitkinin kuru madde miktarını çoğaltmak ve böylece bitkideki su yüzdesini azaltıp
soğuğa ve dona karşı dayanıklılığını yükseltmek
- Yaprakların koyu bir renk almasını sağlamak ve böylece yoğun güneş ışıklarına karşı
direncini sağlamak için yapılır.
Pişkinleştirilen fidelerin yaprakları, pişkinleştirilmeyen fidelere göre, daha küçük ve daha koyu yeşil renklidir. Pişkinleştirmeyle, fidelerde hidrofil kolloidlerinin çoğaltılmasıyla, hücrelerdeki donabilecek su miktarı azaltıldığından, dışarıya çıkartılan fideler, düşük sıcaklıklara karşı bir direnç gösterir (ROSA 1921). Lahana fidelerini pişkinleştirmekle protoplazmanın konstrüktürü değiştirilir ve dondurucu soğuklar ve diğer fiziksel olaylar karşısında, protoplazma tortulaşması veya kuagule olması (pelteleşmesi) önlenir. Yaprak yüzeyleri pürüzlü olan bitkilerde, don sırasında hücre içersindeki suyun buz haline gelmesi daha zordur, yani bu bitkilerde bir rezistanslık meydana gelir (HARVEY 1929). LEVİTT ve SCARTH (1936) göre, don zararlanmasının bir etkisi protoplazma gerginliğinin kaybolmasıdır. Pişkinleştirilmiş lahana fidelerinde plazmoliz ve deplazmoliz olayına karşı bir rezistanlık görülür. Bunun nedeni, gerginliğin dona karşı hücrede kuvvet sağlamasıdır. Nitekim pişkinleştirilmiş lahana fideleri eksi 5,6oC’de, pişkinleştirilmemiş olanlar eksi 2,1oC’den sonra, donma belirtisi göstermiştir (LEVİTT 1939). Pişkinleştirme sırasında meydana gelen diğer önemli bir olay, hücre su tutma özelliğinin çoğalmasıdır ve bundan dolayı hücre gerginliğinin artmasıdır. Hücrelerdeki sellüloz miktarının yükseltilmesi, dondan etkilenmeyen su miktarının yükselmesini sağlar. Nitekim, pişkinleştirilmiş fidelerde kuru maddenin her gramına karşılık, 3,5 kat fazla su bulunur. Pişkinleştirmeyle bitkilerdeki dehidrasyonla meydana gelecek zararlanmalar önlenir. Esasında, hücredeki suyun donma ve çözülme oranlarını azaltmakla, kritik donma dereceleri değiştirilemez. Donma sırasında, hücrelerin zararlanmasına neden olan olay, büzülme ve çekilmedir, yoksa intra sellüloz buz parçaları veya çabuk çözülme değildir. Yapraklar üzerindeki mum tabakasının kalınlaşması, düşük sıcaklığa karşı bitkileri korur.
Fidelerin dış koşullara alıştırılması ve pişkin hale getirilmesi, yavaş yapılmalıdır. Çabuk yapılan işlemlerde fidelerin büyüme ve gelişmesinde duraklama yaratılır. Bu duraklamanın durumuna göre, bitkilerde hastalanma ve fizyolojik şokla, ölüm meydana gelebilir. Bitkileri aşırı derecede pişkinleştirmek de doğru değildir. Aşırı pişkinleştirilmiş bitkiler tarlaya dikildiğinde, erkenci hasatta bir gecikme meydana gelir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay