Tweet
Çiçek / Botanik Özellikleri / KUŞKONMAZ / SEBZECİLİK
Kuşkonmaz iki evcikli bir bitkidir (Dioecious). Erkek ve dişi bitkiler vardır. Erkek ve dişi bitkilerin meydana gel*me olasılığı l : l, yani % 50’dir. Çiçekler, koltuklardan çıkar. Tek tek veya bir kaçı bir arada demet şeklinde oluşur. Erkek çiçeğin uzunluğu 6-10 mm’dir. Her çiçeğin 6 adet çiçek yaprağı vardır ve bunlar açık portakal renklidir. Çiçeğin iç kısmında 6 adet erkek organ bulunur. Erkek organların çiçek tablası ile birleştiği kısmın ortasında, küçük yuvarlak üç parçalı bir çıkıntı görülür. Bu dişi organın dumura uğramış kalıntısıdır. Bazı türlerde dişi organın dumura uğramış bu kalıntısı büyüyerek di*şi organ halini almıştır. Bu takdirde bir bitki üzerinde hem erkek ve hem de erkek çiçekten oluşmuş erdişi çiçeklere rastlanır. Bu tip bitkilere Andromonoecious denir. Dişi çiçekler, erkek çiçeklere göre daha küçük ve gös*terişsizdir. Boyları 3-4 mm’i pek geçmez. Bunların da 6 adet çiçek yaprağı vardır ve çiçek yaprakları açık yeşil renklidir. Erkek çiçeklere göre görünme şansları daha zayıftır. Çiçeğin orta kısmında bir adet dişi organ bulunur. Dişi organ tepeciği ve yumurtalığı 3 parçalıdır. Yumurtalığın her karpelinde 2 adet tohum taslağı vardır. Dişi organ çevresinde, kirli beyaz renkte 6 adet dumura uğramış erkek organ kalıntısı yer alır. Bu erkek organlar da, bazı türlerde gelişebilir. Bu takdirde bir bitki üzerinde dişi ve dişi çiçekten oluşan erdişi çiçekler bulunur. Bu tip çiçek yapısı gösteren bitkiye de Gynomonoccious denir. Yalnız HUYKES ve ZEUL (1962), kuşkonmazlarda Gynomonoecious hakkında çok az bilgi olduğunu ve andromonoecious çiçeklerin oluşma oranlarına göre oluşma ihtimallerinin daha zayıf olduğunu bildirmektedir. Kuşkonmazlarda ender de olsa, hermafrodît bitkilerin olduğu türler de mevcuttur. Böylece esası dioecious olan, çok çeşitli çiçeklere sahip bitkilere rastlanır. Çiçeklenme tarihi, bölge şartlarına ve sürgünlerin ha*sat edilip edilmemesine bağlıdır. Sıcak bölgelerde, bizim gü*ney bölgelerimiz Antalya ve Adana'da toprak altı sürgünleri hasat için kesilmezse Nisan ve Haziran, kesilirse Mayıs ve Ağustos arasında; biraz serin ve kısmen soğuk bölgelerde, Marmara ve İç Anadolu gibi, sürgünler kesilmezse Mayıs ve Temmuz, sür*günler kesilirse Temmuz ve Ağustos arasında açar. Sıcak*lığın artması ve erken başlaması çiçeklenmeyi öne alır ve çabuklaştırır. Erkek çiçekler, dişi çiçeklere göre erken açar. Bir tesisdeki bitkilerin yaşı 12’nin üzerine çıktığında, dişi bitki*lerde çiçeklenmenin azaldığı, hatta bazı dişi bitkilerde çiçeklerin hiç oluşmadığı tespit edilir. Dioecious çiçeklerin tozlanması, yabancı tozlanma ile olur. Buna karşın erdişi çiçeklerde kendine tozlama da mev*cuttur. Tozlamayı arılar yapar. Kuşkonmazın kendilenmesinde ve melezlemede şimdiye kadar bir zorluğa, uyuşmazlığa ve depresyona rastlanmamıştır (HUYSKES ve SNEEP 1962). Yabancı tozlama olduğunda, tohumla üretim için çeşit muhafaza*sında, çeşitler arasında 500 m mesafe bırakılması yeterlidir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Kuşkonmaz iki evcikli bir bitkidir (Dioecious). Erkek ve dişi bitkiler vardır. Erkek ve dişi bitkilerin meydana gel*me olasılığı l : l, yani % 50’dir. Çiçekler, koltuklardan çıkar. Tek tek veya bir kaçı bir arada demet şeklinde oluşur. Erkek çiçeğin uzunluğu 6-10 mm’dir. Her çiçeğin 6 adet çiçek yaprağı vardır ve bunlar açık portakal renklidir. Çiçeğin iç kısmında 6 adet erkek organ bulunur. Erkek organların çiçek tablası ile birleştiği kısmın ortasında, küçük yuvarlak üç parçalı bir çıkıntı görülür. Bu dişi organın dumura uğramış kalıntısıdır. Bazı türlerde dişi organın dumura uğramış bu kalıntısı büyüyerek di*şi organ halini almıştır. Bu takdirde bir bitki üzerinde hem erkek ve hem de erkek çiçekten oluşmuş erdişi çiçeklere rastlanır. Bu tip bitkilere Andromonoecious denir. Dişi çiçekler, erkek çiçeklere göre daha küçük ve gös*terişsizdir. Boyları 3-4 mm’i pek geçmez. Bunların da 6 adet çiçek yaprağı vardır ve çiçek yaprakları açık yeşil renklidir. Erkek çiçeklere göre görünme şansları daha zayıftır. Çiçeğin orta kısmında bir adet dişi organ bulunur. Dişi organ tepeciği ve yumurtalığı 3 parçalıdır. Yumurtalığın her karpelinde 2 adet tohum taslağı vardır. Dişi organ çevresinde, kirli beyaz renkte 6 adet dumura uğramış erkek organ kalıntısı yer alır. Bu erkek organlar da, bazı türlerde gelişebilir. Bu takdirde bir bitki üzerinde dişi ve dişi çiçekten oluşan erdişi çiçekler bulunur. Bu tip çiçek yapısı gösteren bitkiye de Gynomonoccious denir. Yalnız HUYKES ve ZEUL (1962), kuşkonmazlarda Gynomonoecious hakkında çok az bilgi olduğunu ve andromonoecious çiçeklerin oluşma oranlarına göre oluşma ihtimallerinin daha zayıf olduğunu bildirmektedir. Kuşkonmazlarda ender de olsa, hermafrodît bitkilerin olduğu türler de mevcuttur. Böylece esası dioecious olan, çok çeşitli çiçeklere sahip bitkilere rastlanır. Çiçeklenme tarihi, bölge şartlarına ve sürgünlerin ha*sat edilip edilmemesine bağlıdır. Sıcak bölgelerde, bizim gü*ney bölgelerimiz Antalya ve Adana'da toprak altı sürgünleri hasat için kesilmezse Nisan ve Haziran, kesilirse Mayıs ve Ağustos arasında; biraz serin ve kısmen soğuk bölgelerde, Marmara ve İç Anadolu gibi, sürgünler kesilmezse Mayıs ve Temmuz, sür*günler kesilirse Temmuz ve Ağustos arasında açar. Sıcak*lığın artması ve erken başlaması çiçeklenmeyi öne alır ve çabuklaştırır. Erkek çiçekler, dişi çiçeklere göre erken açar. Bir tesisdeki bitkilerin yaşı 12’nin üzerine çıktığında, dişi bitki*lerde çiçeklenmenin azaldığı, hatta bazı dişi bitkilerde çiçeklerin hiç oluşmadığı tespit edilir. Dioecious çiçeklerin tozlanması, yabancı tozlanma ile olur. Buna karşın erdişi çiçeklerde kendine tozlama da mev*cuttur. Tozlamayı arılar yapar. Kuşkonmazın kendilenmesinde ve melezlemede şimdiye kadar bir zorluğa, uyuşmazlığa ve depresyona rastlanmamıştır (HUYSKES ve SNEEP 1962). Yabancı tozlama olduğunda, tohumla üretim için çeşit muhafaza*sında, çeşitler arasında 500 m mesafe bırakılması yeterlidir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay