Tweet
Çiçek / Botanik Özellikleri / KUÞKONMAZ / SEBZECÝLÝK
Kuþkonmaz iki evcikli bir bitkidir (Dioecious). Erkek ve diþi bitkiler vardýr. Erkek ve diþi bitkilerin meydana gel*me olasýlýðý l : l, yani % 50’dir. Çiçekler, koltuklardan çýkar. Tek tek veya bir kaçý bir arada demet þeklinde oluþur. Erkek çiçeðin uzunluðu 6-10 mm’dir. Her çiçeðin 6 adet çiçek yapraðý vardýr ve bunlar açýk portakal renklidir. Çiçeðin iç kýsmýnda 6 adet erkek organ bulunur. Erkek organlarýn çiçek tablasý ile birleþtiði kýsmýn ortasýnda, küçük yuvarlak üç parçalý bir çýkýntý görülür. Bu diþi organýn dumura uðramýþ kalýntýsýdýr. Bazý türlerde diþi organýn dumura uðramýþ bu kalýntýsý büyüyerek di*þi organ halini almýþtýr. Bu takdirde bir bitki üzerinde hem erkek ve hem de erkek çiçekten oluþmuþ erdiþi çiçeklere rastlanýr. Bu tip bitkilere Andromonoecious denir. Diþi çiçekler, erkek çiçeklere göre daha küçük ve gös*teriþsizdir. Boylarý 3-4 mm’i pek geçmez. Bunlarýn da 6 adet çiçek yapraðý vardýr ve çiçek yapraklarý açýk yeþil renklidir. Erkek çiçeklere göre görünme þanslarý daha zayýftýr. Çiçeðin orta kýsmýnda bir adet diþi organ bulunur. Diþi organ tepeciði ve yumurtalýðý 3 parçalýdýr. Yumurtalýðýn her karpelinde 2 adet tohum taslaðý vardýr. Diþi organ çevresinde, kirli beyaz renkte 6 adet dumura uðramýþ erkek organ kalýntýsý yer alýr. Bu erkek organlar da, bazý türlerde geliþebilir. Bu takdirde bir bitki üzerinde diþi ve diþi çiçekten oluþan erdiþi çiçekler bulunur. Bu tip çiçek yapýsý gösteren bitkiye de Gynomonoccious denir. Yalnýz HUYKES ve ZEUL (1962), kuþkonmazlarda Gynomonoecious hakkýnda çok az bilgi olduðunu ve andromonoecious çiçeklerin oluþma oranlarýna göre oluþma ihtimallerinin daha zayýf olduðunu bildirmektedir. Kuþkonmazlarda ender de olsa, hermafrodît bitkilerin olduðu türler de mevcuttur. Böylece esasý dioecious olan, çok çeþitli çiçeklere sahip bitkilere rastlanýr. Çiçeklenme tarihi, bölge þartlarýna ve sürgünlerin ha*sat edilip edilmemesine baðlýdýr. Sýcak bölgelerde, bizim gü*ney bölgelerimiz Antalya ve Adana'da toprak altý sürgünleri hasat için kesilmezse Nisan ve Haziran, kesilirse Mayýs ve Aðustos arasýnda; biraz serin ve kýsmen soðuk bölgelerde, Marmara ve Ýç Anadolu gibi, sürgünler kesilmezse Mayýs ve Temmuz, sür*günler kesilirse Temmuz ve Aðustos arasýnda açar. Sýcak*lýðýn artmasý ve erken baþlamasý çiçeklenmeyi öne alýr ve çabuklaþtýrýr. Erkek çiçekler, diþi çiçeklere göre erken açar. Bir tesisdeki bitkilerin yaþý 12’nin üzerine çýktýðýnda, diþi bitki*lerde çiçeklenmenin azaldýðý, hatta bazý diþi bitkilerde çiçeklerin hiç oluþmadýðý tespit edilir. Dioecious çiçeklerin tozlanmasý, yabancý tozlanma ile olur. Buna karþýn erdiþi çiçeklerde kendine tozlama da mev*cuttur. Tozlamayý arýlar yapar. Kuþkonmazýn kendilenmesinde ve melezlemede þimdiye kadar bir zorluða, uyuþmazlýða ve depresyona rastlanmamýþtýr (HUYSKES ve SNEEP 1962). Yabancý tozlama olduðunda, tohumla üretim için çeþit muhafaza*sýnda, çeþitler arasýnda 500 m mesafe býrakýlmasý yeterlidir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabý Prof. Dr. Atila Günay
Kuþkonmaz iki evcikli bir bitkidir (Dioecious). Erkek ve diþi bitkiler vardýr. Erkek ve diþi bitkilerin meydana gel*me olasýlýðý l : l, yani % 50’dir. Çiçekler, koltuklardan çýkar. Tek tek veya bir kaçý bir arada demet þeklinde oluþur. Erkek çiçeðin uzunluðu 6-10 mm’dir. Her çiçeðin 6 adet çiçek yapraðý vardýr ve bunlar açýk portakal renklidir. Çiçeðin iç kýsmýnda 6 adet erkek organ bulunur. Erkek organlarýn çiçek tablasý ile birleþtiði kýsmýn ortasýnda, küçük yuvarlak üç parçalý bir çýkýntý görülür. Bu diþi organýn dumura uðramýþ kalýntýsýdýr. Bazý türlerde diþi organýn dumura uðramýþ bu kalýntýsý büyüyerek di*þi organ halini almýþtýr. Bu takdirde bir bitki üzerinde hem erkek ve hem de erkek çiçekten oluþmuþ erdiþi çiçeklere rastlanýr. Bu tip bitkilere Andromonoecious denir. Diþi çiçekler, erkek çiçeklere göre daha küçük ve gös*teriþsizdir. Boylarý 3-4 mm’i pek geçmez. Bunlarýn da 6 adet çiçek yapraðý vardýr ve çiçek yapraklarý açýk yeþil renklidir. Erkek çiçeklere göre görünme þanslarý daha zayýftýr. Çiçeðin orta kýsmýnda bir adet diþi organ bulunur. Diþi organ tepeciði ve yumurtalýðý 3 parçalýdýr. Yumurtalýðýn her karpelinde 2 adet tohum taslaðý vardýr. Diþi organ çevresinde, kirli beyaz renkte 6 adet dumura uðramýþ erkek organ kalýntýsý yer alýr. Bu erkek organlar da, bazý türlerde geliþebilir. Bu takdirde bir bitki üzerinde diþi ve diþi çiçekten oluþan erdiþi çiçekler bulunur. Bu tip çiçek yapýsý gösteren bitkiye de Gynomonoccious denir. Yalnýz HUYKES ve ZEUL (1962), kuþkonmazlarda Gynomonoecious hakkýnda çok az bilgi olduðunu ve andromonoecious çiçeklerin oluþma oranlarýna göre oluþma ihtimallerinin daha zayýf olduðunu bildirmektedir. Kuþkonmazlarda ender de olsa, hermafrodît bitkilerin olduðu türler de mevcuttur. Böylece esasý dioecious olan, çok çeþitli çiçeklere sahip bitkilere rastlanýr. Çiçeklenme tarihi, bölge þartlarýna ve sürgünlerin ha*sat edilip edilmemesine baðlýdýr. Sýcak bölgelerde, bizim gü*ney bölgelerimiz Antalya ve Adana'da toprak altý sürgünleri hasat için kesilmezse Nisan ve Haziran, kesilirse Mayýs ve Aðustos arasýnda; biraz serin ve kýsmen soðuk bölgelerde, Marmara ve Ýç Anadolu gibi, sürgünler kesilmezse Mayýs ve Temmuz, sür*günler kesilirse Temmuz ve Aðustos arasýnda açar. Sýcak*lýðýn artmasý ve erken baþlamasý çiçeklenmeyi öne alýr ve çabuklaþtýrýr. Erkek çiçekler, diþi çiçeklere göre erken açar. Bir tesisdeki bitkilerin yaþý 12’nin üzerine çýktýðýnda, diþi bitki*lerde çiçeklenmenin azaldýðý, hatta bazý diþi bitkilerde çiçeklerin hiç oluþmadýðý tespit edilir. Dioecious çiçeklerin tozlanmasý, yabancý tozlanma ile olur. Buna karþýn erdiþi çiçeklerde kendine tozlama da mev*cuttur. Tozlamayý arýlar yapar. Kuþkonmazýn kendilenmesinde ve melezlemede þimdiye kadar bir zorluða, uyuþmazlýða ve depresyona rastlanmamýþtýr (HUYSKES ve SNEEP 1962). Yabancý tozlama olduðunda, tohumla üretim için çeþit muhafaza*sýnda, çeþitler arasýnda 500 m mesafe býrakýlmasý yeterlidir.
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabý Prof. Dr. Atila Günay
