Tweet
ISPANAK Gübreleme
Ispanak gübrelemesine girmeden önce, ıspanağın besin maddesi gereksinimini bilmemiz gerekir. DILLINGEN (1956) havada kurutulmuş 100 gr ıspanağının % 0.5 azot, % 0,28 po*tasyum, % 0,56 soda, % 0,20 kireç, % 0,10 magnezyum, % 0,17 fosfor, % 0,11 kükürt, % 0,07 silisyum, % 0,10 klor, % 0,03 demir içerdiğini ve bu miktarlar dikkate alındığında, dönümde 3000 kg bir ürün için saf olarak 15 kg azot, 15 kg fosfor, 84 kg potas*yum ve 60 kg kalsiyum bulunması gerektiği ve bunun temin edilmesi için de, dönüme veril*mesi gereken gübre miktarının 9-12 kg/dek azot, 10 kg/dek fosfor ve 15-20 kg/dek potasyum olacağını yazmak*tadır. Bu genel bilgi ışığı altında, yapılacak ıspanak gübrelemesi ekim zamanına ve toprak özelliğine bağlı kalarak değişiklik gösterir. Sonbaharda tohum ekimi yapılarak hasadı sonbaharda yapılacak ıspanak yetiştiriciliğinde, ıspanak tohumlarının ekimi Eylül ayı içinde yapılır ve yukarıda belirtilen gübrenin tamamı toprağa atılır. Sonbahar tohum ekimi yapılarak, bitkiler kışı rozet yaprak halinde geçirip ilkbaharda hasat yapılacaksa, verilecek gübre miktarının iki kısma ayrılması önerilir. Birinci kısım Kasım ayındaki toprak hazırlama sırasında dönüme saf olarak 4-6 kg/dek azot, 4-6 kg/dek fosfor ve 5-7 kg/dek potasyum olarak yapılır ve sonra tohumlar ekilir. Bitkiler kışı rozet yapraklı olarak geçirdikten sonra, ilkbaharda bitkiler havaların ısınmasıyla beraber rozet yapraklı devreden sıyrılıp, hakiki yaprak teşkil etmeye başladığında an, toprak tava geldiğinde, ıspanak bitkilerine zarar vermeden, sıra aralarına ayrılan ikinci kısım gübre 4-6 kg/dek azot, 3-5 kg/dek fosfor ve 4-7 kg/dek potasyum, 5-10 kg/dek kalsiyum gübresi olarak uygulanır. İlkbahar yetiştiriciliğinde dönüme saf olarak, 8-10 kg/dek azot, 8-10 kg/dek fosfor, 10-12 kg/dek potas*yum ve 5-10 kg/dek kalsiyum yeterlidir. Toprakta asitliliği meydana getirecek, asit karakterli gübrelerden bu dönemde kaçınıl*malıdır. Bu yüzden ıspanaklara amonyum sülfat, siyanamit ve üre gibi azotlu gübreler verilmemeli, yerine amonyum nitratlı gübre tercih edilme*lidir. Kumlu topraklara verilecek azotlu gübre miktarını ikiye ayrılmalı, birincisini ekim*den önce ve kalan ikincisini 4-5 yapraklı gelişme anında verilmelidir. Bu veriş tarzı, azotlu gübrenin topraktan yıkanmadan tümünün bitkilerin tarafından kullanabilmesini temin için yararlıdır. Unutul*maması gerekli bir nokta, ıspanak, çok kısa sürede kuvvetli gelişim gösterecek, buna göre besin maddesini fazla isteye*cek bir sebzedir. Bu bakımdan yetiştiriciler bol miktarda azotlu gübre kullanır. Ispanak erken ilkbahar ve sonba*har aylarında yetiştirildiğinde ve çabuk hasat edildiğinde, atılan azotlu gübrelerin büyük bir kısmı bitkiler tarafından alınır, fakat bitki içinde değişikliğe uğratılmaz. Özellikle sonbaharda ekilip, kışı geçirip, ilkbaharda hasat edilen ıspanaklarda bu durum daha da fazlasıyla görülür. Ispanak içinde azot birikmesi meydana gelir. Bu fazla azot, bitki içinde nitrat ve zamanla nitrit birikimine yol açar. İçinde fazla miktarda nitrit ve nitrat bulunan ıspanakların özellikle konserve endüstri*sinde ve çocuk mama sanayinde kullanılması, bu ürünleri yiyen insan ve çocuklarda mide bulantısı, kusma ve zehirlenme meydana getirebilir. NICOLAISEN ve ZIMMERMANN (1968) yaptıkları araştır*malarda, 0, 40, 80 ve 120 kg hektara azotlu gübre vererek yetiştir*dikleri ıspanakların, değişik büyüme dönemlerinde alınan örnek*ler üzerinde yaptıkları analizlerde, ıspanaklarda bulunan nitrat ve nitrik miktarı*nı saptamıştır. Deneme sonucunda:
a. Fazla azot gübre verildiğinde ürün miktarı yükselmekte*dir. Bu ekonomik bakımdan atılacak gübre miktarının yüksek tu*tulmasını gerektirir ve yetiştirici lehine bir durum yaratır.
b. Ne kadar fazla azot verilirse ve bitki yapraklar ne kadar büyütülürse (yapraklar yaşlı olursa veya hasat geç yapılırsa), bitkide biriken toplam azot miktarı ve nitrat mik*tarı o kadar artmaktadır. Verilen su miktarının artması, toprağın hafif ve hümüslü olması, bitkide nitrat birikimini azalmakta; az sulama veya sulama yapılmayan yerlerdeki kuraklık, toprakların ağır olması miktarı artırmaktadır. Bitkideki nitrat birikimi güneşsiz, kapalı ve soğuk geçen yetiştirme dönemlerinde fazlalaşmaktadır.
c. Yukarıdaki iki durumdan birisi olan bol azotlu gübre kullanmak ve ürünü geç hasat edip yaprakları irileştirmek, fazla ürün meydana getirdiğinden yetiştirici için iyi veya olumlu, fazla nitrat birikimi bakımından tüketici için kötü veya olumsuz bir durumdur. Hektara 80 kg azot gübrelemesi, iki taraf için de iyi ve olumlu sınır olmakta, üstü tüketici için tehlike, altı üretici için zarar verici sınır olmaktadır.
d. Ispanaklar, hasattan sonra hemen kullanılmalıdır. Hasat sonrası işleme, saklama ve pazarlama süresi uzadıkça ve bu süre içinde ıspanaklar sıcak yerlerde saklandıkça, bitkiler içindeki nitrat ve nitrit oluşması artmaktadır. Bu bakımdan ıspanaklar hasat edilir edilmez tüketime sunulmalı ve tüketici tarafından hemen kullanılmalıdır.
e. Bitkilerde en yüksek nitrat birikmesi 300 mg/kg olarak bu*lunmuştur. Yetişkin bir insanın vücudunun gün içinde alacağı nitrat miktarı en fazla 0,3-1,5 g/gün (bu 0,18-0,90 g NO3’e karşılıktır), küçük çocuklarda 14-70 mg/gün zehirlenmenin tolerans sınırıdır. Ancak pişirme sırasında ıspanağın içeriğindeki nitrat ve nitritin büyük bir kısmı kaybolur ve zehirleme etkisi yapmaz..
Nitrat yanında, ıspanaklardaki oksalik asit durumu da araştırılmıştır (NICOLAISEN ve KUHLEN, 1967). Yüksek miktarda azot verilmesi halinde, yapraklardaki oksalik miktarı doğru oran*tılı olarak yükselmektedir. Bitkide oksalat birikimine çok değişik faktörler etki yapmaktadır. Bu faktörler, verilen gübre miktarı, su, ışık ve sıcaklıktır. Ayrıca ilkbahar ve yaz ay*larında yetiştirilen ıspanaklarda, sonbahar aylarında yetiştirilenlere göre daha fazla toplam oksalik asit saptanmıştır. (Oksalik asidin insan*da zehirleme tolerans sınırı için bakınız Ravent).
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay
Ispanak gübrelemesine girmeden önce, ıspanağın besin maddesi gereksinimini bilmemiz gerekir. DILLINGEN (1956) havada kurutulmuş 100 gr ıspanağının % 0.5 azot, % 0,28 po*tasyum, % 0,56 soda, % 0,20 kireç, % 0,10 magnezyum, % 0,17 fosfor, % 0,11 kükürt, % 0,07 silisyum, % 0,10 klor, % 0,03 demir içerdiğini ve bu miktarlar dikkate alındığında, dönümde 3000 kg bir ürün için saf olarak 15 kg azot, 15 kg fosfor, 84 kg potas*yum ve 60 kg kalsiyum bulunması gerektiği ve bunun temin edilmesi için de, dönüme veril*mesi gereken gübre miktarının 9-12 kg/dek azot, 10 kg/dek fosfor ve 15-20 kg/dek potasyum olacağını yazmak*tadır. Bu genel bilgi ışığı altında, yapılacak ıspanak gübrelemesi ekim zamanına ve toprak özelliğine bağlı kalarak değişiklik gösterir. Sonbaharda tohum ekimi yapılarak hasadı sonbaharda yapılacak ıspanak yetiştiriciliğinde, ıspanak tohumlarının ekimi Eylül ayı içinde yapılır ve yukarıda belirtilen gübrenin tamamı toprağa atılır. Sonbahar tohum ekimi yapılarak, bitkiler kışı rozet yaprak halinde geçirip ilkbaharda hasat yapılacaksa, verilecek gübre miktarının iki kısma ayrılması önerilir. Birinci kısım Kasım ayındaki toprak hazırlama sırasında dönüme saf olarak 4-6 kg/dek azot, 4-6 kg/dek fosfor ve 5-7 kg/dek potasyum olarak yapılır ve sonra tohumlar ekilir. Bitkiler kışı rozet yapraklı olarak geçirdikten sonra, ilkbaharda bitkiler havaların ısınmasıyla beraber rozet yapraklı devreden sıyrılıp, hakiki yaprak teşkil etmeye başladığında an, toprak tava geldiğinde, ıspanak bitkilerine zarar vermeden, sıra aralarına ayrılan ikinci kısım gübre 4-6 kg/dek azot, 3-5 kg/dek fosfor ve 4-7 kg/dek potasyum, 5-10 kg/dek kalsiyum gübresi olarak uygulanır. İlkbahar yetiştiriciliğinde dönüme saf olarak, 8-10 kg/dek azot, 8-10 kg/dek fosfor, 10-12 kg/dek potas*yum ve 5-10 kg/dek kalsiyum yeterlidir. Toprakta asitliliği meydana getirecek, asit karakterli gübrelerden bu dönemde kaçınıl*malıdır. Bu yüzden ıspanaklara amonyum sülfat, siyanamit ve üre gibi azotlu gübreler verilmemeli, yerine amonyum nitratlı gübre tercih edilme*lidir. Kumlu topraklara verilecek azotlu gübre miktarını ikiye ayrılmalı, birincisini ekim*den önce ve kalan ikincisini 4-5 yapraklı gelişme anında verilmelidir. Bu veriş tarzı, azotlu gübrenin topraktan yıkanmadan tümünün bitkilerin tarafından kullanabilmesini temin için yararlıdır. Unutul*maması gerekli bir nokta, ıspanak, çok kısa sürede kuvvetli gelişim gösterecek, buna göre besin maddesini fazla isteye*cek bir sebzedir. Bu bakımdan yetiştiriciler bol miktarda azotlu gübre kullanır. Ispanak erken ilkbahar ve sonba*har aylarında yetiştirildiğinde ve çabuk hasat edildiğinde, atılan azotlu gübrelerin büyük bir kısmı bitkiler tarafından alınır, fakat bitki içinde değişikliğe uğratılmaz. Özellikle sonbaharda ekilip, kışı geçirip, ilkbaharda hasat edilen ıspanaklarda bu durum daha da fazlasıyla görülür. Ispanak içinde azot birikmesi meydana gelir. Bu fazla azot, bitki içinde nitrat ve zamanla nitrit birikimine yol açar. İçinde fazla miktarda nitrit ve nitrat bulunan ıspanakların özellikle konserve endüstri*sinde ve çocuk mama sanayinde kullanılması, bu ürünleri yiyen insan ve çocuklarda mide bulantısı, kusma ve zehirlenme meydana getirebilir. NICOLAISEN ve ZIMMERMANN (1968) yaptıkları araştır*malarda, 0, 40, 80 ve 120 kg hektara azotlu gübre vererek yetiştir*dikleri ıspanakların, değişik büyüme dönemlerinde alınan örnek*ler üzerinde yaptıkları analizlerde, ıspanaklarda bulunan nitrat ve nitrik miktarı*nı saptamıştır. Deneme sonucunda:
a. Fazla azot gübre verildiğinde ürün miktarı yükselmekte*dir. Bu ekonomik bakımdan atılacak gübre miktarının yüksek tu*tulmasını gerektirir ve yetiştirici lehine bir durum yaratır.
b. Ne kadar fazla azot verilirse ve bitki yapraklar ne kadar büyütülürse (yapraklar yaşlı olursa veya hasat geç yapılırsa), bitkide biriken toplam azot miktarı ve nitrat mik*tarı o kadar artmaktadır. Verilen su miktarının artması, toprağın hafif ve hümüslü olması, bitkide nitrat birikimini azalmakta; az sulama veya sulama yapılmayan yerlerdeki kuraklık, toprakların ağır olması miktarı artırmaktadır. Bitkideki nitrat birikimi güneşsiz, kapalı ve soğuk geçen yetiştirme dönemlerinde fazlalaşmaktadır.
c. Yukarıdaki iki durumdan birisi olan bol azotlu gübre kullanmak ve ürünü geç hasat edip yaprakları irileştirmek, fazla ürün meydana getirdiğinden yetiştirici için iyi veya olumlu, fazla nitrat birikimi bakımından tüketici için kötü veya olumsuz bir durumdur. Hektara 80 kg azot gübrelemesi, iki taraf için de iyi ve olumlu sınır olmakta, üstü tüketici için tehlike, altı üretici için zarar verici sınır olmaktadır.
d. Ispanaklar, hasattan sonra hemen kullanılmalıdır. Hasat sonrası işleme, saklama ve pazarlama süresi uzadıkça ve bu süre içinde ıspanaklar sıcak yerlerde saklandıkça, bitkiler içindeki nitrat ve nitrit oluşması artmaktadır. Bu bakımdan ıspanaklar hasat edilir edilmez tüketime sunulmalı ve tüketici tarafından hemen kullanılmalıdır.
e. Bitkilerde en yüksek nitrat birikmesi 300 mg/kg olarak bu*lunmuştur. Yetişkin bir insanın vücudunun gün içinde alacağı nitrat miktarı en fazla 0,3-1,5 g/gün (bu 0,18-0,90 g NO3’e karşılıktır), küçük çocuklarda 14-70 mg/gün zehirlenmenin tolerans sınırıdır. Ancak pişirme sırasında ıspanağın içeriğindeki nitrat ve nitritin büyük bir kısmı kaybolur ve zehirleme etkisi yapmaz..
Nitrat yanında, ıspanaklardaki oksalik asit durumu da araştırılmıştır (NICOLAISEN ve KUHLEN, 1967). Yüksek miktarda azot verilmesi halinde, yapraklardaki oksalik miktarı doğru oran*tılı olarak yükselmektedir. Bitkide oksalat birikimine çok değişik faktörler etki yapmaktadır. Bu faktörler, verilen gübre miktarı, su, ışık ve sıcaklıktır. Ayrıca ilkbahar ve yaz ay*larında yetiştirilen ıspanaklarda, sonbahar aylarında yetiştirilenlere göre daha fazla toplam oksalik asit saptanmıştır. (Oksalik asidin insan*da zehirleme tolerans sınırı için bakınız Ravent).
Kaynak: Genel Sebzecilik Kitabı Prof. Dr. Atila Günay