Tweet
LAHANA Yetiştirme Tekniği
Lahana grubu sebzelerin hepsi, tohumları doğrudan tarlaya ekilmek suretiyle rahatça üretilebilmelerine karşın, pratikte fide ile üretim esastır. Çünkü direkt tohum ekiminde tarlanın uzun süre lahana grubuna ayrılması, boşuna üretim alanının işgal edilmesine ve ekim nöbetinde bitki sayısı azalmasına neden olur. Fideler sıcak, ılık ve soğuk yastıklarda yetiştirilir. Yetiştirme sırasında vejetasyon dönemi kısa, soğuk yerlerde sıcak ve ılık yastıklar; serin, sıcak ve ılımlı yerlerde ılık ve soğuk yastıklar kullanılır. Fide yetiştirmek için yastıklara Şubat, Mart, Nisan, soğuk bölgelerde Mayıs, Haziran, aylarında erkenci ve vaktinde lahanaların, kışları sıcak geçen yerlerde Eylül, Ekim, Kasım aylarında vakitli ve geççi lahanaların tohumları ekilir. Tohumlar 1 m2’ye erkenci ekimlerde 5–10 gr, geççi ekimlerde 2–5 gr serpme veya sıraya ekilir. Fide dikiminde kullanılabilir 1000 adet bitki elde etmek için 8–10 gr, 1 ha’lık alan için ise 200– 500 gr tohum gereklidir. Bu amaçla 200–300 m2’lik bir yastık yeterlidir. Fide yetiştirme anında sıcaklığın 12oC’nin altına düşmemesi istenir. Aksi halde fideler, erken çiçeklenme için gerekli düşük sıcaklık gereksinmesini tamamlar ve bu fideler tarlaya dikildiğinde, baş bağlamadan erken çiçeklenmeye kaçar. Çiçeklenme olmasa bile ürünün kalitesi bozulur. Yastığa tohumların çok sık ekilmesi halinde eğri gövdeli, boğum araları uzun fideler ortaya çıkar. Bu fideler kullanıldığında baş bağlama oranı düştüğü gibi, baş oluşumu da gecikir. Ekimin sıraya yapılması ot kontrolünü kolaylaştırır. Tohum ekimi 10–30 cm aralıklarla yapılır. Ekim, seralara yapıldığında bu aralıklar biraz azaltılabilir.
Çimlenme ve sürme oranına tohum ekim derinliği, toprak sıcaklığı, toprak nemi ve kullanılan tohumun kalitesi etki yapar. Çimlenme için gerekli minimum toprak sıcaklığı 0–5oC arasındadır. Çimlenme 10oC’de 15 gün içinde, 20oC’nin üzerindeki sıcaklıklarda ise 1 hafta içinde meydana gelir. Tohum ekimi toprak sıcaklığı yeteri kadar yükselmeden yapılmamalıdır. Tohumlar yastıklar üzerindeki 10 cm kalınlığında harç içine 1–3 cm derinliğinde ekilir. Dış ülkelerde fide üretimi, plastik ve kağıt saksılar içinde yapılır. Bunun için 7–10 cm çapında saksılara harç konarak 1–3 adet tohum ekilir. Tohumlar çimlenip bitkiler gelişmeye başladıktan sonra, önce bir tanesi, sonra ikincisi kesilip atılarak her saksıda en iyi gelişen bir bitki bırakılır. Fideler arasında fizyolojik gelişme farklılığı yaratılmamalıdır. Aksi halde ürünün düzenli olarak tarlada hasat zamanına gelmesi farklılaşır. Zayıf bitkiler tarlanın uzun süre işgal edilmesine, hasadın 1–3 kez yerine 4–6 kez de yapılmasına ve işçilik giderlerinin artmasına neden olur. Genel olarak lahana fideleri şaşırtılmaz ve şaşırtma verim üzerine olumsuz etki yapar. Bununla beraber lahana grubu sebzelerde de belirli devrelerle yapılacak yer değiştirmenin, yani kökleri topraklı olarak çıkartıp daha geniş aralıklara dikilmesinin yararlı olacağını belirten yazarlar da bulunmaktadır. Fide üretim süresi, sıcaklığa ve ışık miktarına bağlı olarak 35–60 gün arasında oynar. İlkbahar sonu, yaz ve sonbahar başlangıcında fide yetiştirme süresi kısalır (Cetvel 10.6).
CETVEL 10.6. Lahana grubu sebzelerde fide yetişme süresi ( gün )
Mevsimler / İlkbahar/ İlkbahar/ Yaz/ Yaz/ Sonbahar
Sebzeler / Erkenci / Geççi/ Erkenci/ Geççi/ Geççi
Beyaz baş lahana/ 40-45/ 50-65/ 35-45/ 40-50/ 35-45
Karnabahar/ 45-55/ 55-70/ 40-50/ 30-50/ 40-55
Alabaş/ 40-50/ 45-50/ 25-40/ 35-45/ 25-35
Bürüksel lahanası/ 30-40/ 35-45/ 25-35/ 30-40/ 35-45
Lahana bitkisinin kökleri derine gittiğinden, fide dikimi için tarla hazırlığı yapılırken toprak derin sürülmelidir. Tarla hazırlığı, soğuk bölgelerde sonbaharda 25–35 cm derinliğinde toprak sürülerek ve ahır gübresiyle gübrelenerek yapılır. Kışı soğuğun, sıcağın, yağmurun ve karın etkisiyle geçiren toprak, furda yapı kazandıktan sonra, ilkbaharda 5–10 cm derinliğinde yeniden sürülür. Yağmurlama sulama yapılacaksa ki, lahana grubu sebzeler yağmurlama sulamadan fazlaca hoşlanır ve yağmurlama sulama hava nemini arttırıcı özelliğe sahip olduğundan etkisi olumlu yöndedir, tarla firezelenir veya tırmıklanarak düzeltilir ve fide dikimine uygun hale getirilir. Salma sulama yapılacaksa tavalar, karık sulama yapılacaksa masuralar hazırlanır.
Yaz ve sonbahar fide dikiminde toprak fazla derin sürülür. Bir kültür sonrası artıklar temizlendikten sonra, toprak 15–20 cm derinliğinde işlenir. İşlemeden önce tarlaya istenen miktarda ahır ve ticaret gübresi atılır. İşleme sonrası tarla düzeltilir ve sonra dikim yapılır. Lahana yetiştiriciliğinde, bitkilerin tarlada alacağı en son büyüklük dikkate alınarak, bitkiler arasında bırakılacak aralıklar Cetvel 10.7’de verilmiştir.
Cetvel 10.7. Lahanalara verilecek dikim aralıkları
Lahana Bitkileri/ Tek sıra dikim/ Çift sıra dikim/
Küçük baş lahana/ 30x30/ 30-30x50/
30x40/ 40-40x60/
30x50/
Orta baş lahana/
40x50/ 40-50x70/
40x60/ 40-60x70/
Büyük baş lahana/ 40x70/
50x60/ 60-60x80/
60x70/
70x80/
Lahana fideleri tarlaya genelde tek sıra dikilir. Bazı durumlarda ilkbahar veya sonbaharda çift sıra dikim, yaz aylarında ise tek sıra dikim yapılır. Ser tarımında daha çok çift sıra dikim uygulanır. Dikim sıklığına, baş büyüklüğünün ve şeklinin etkisi vardır. Sıra arası daraldıkça, birim alana fazla bitki gireceğinden küçük başlar elde edilir. Ancak birim alandan daha fazla ürün alınır. Dikim sırasında 5–10 yapraklı, sağlam, kuvvetli ve aynı zamanda fazla boylanmamış fideler kullanılmalıdır. İlkbaharda ve don yapan bölgelerde dikkatli davranmalı ve böyle durumlarda fide dikimini biraz geciktirmek, erken dikime karşı daha iyi bir yoldur. Küçük arazilerde dikim insan gücü kullanarak elle ve fide dikim kazıklarıyla yapılır. Dikim yaz ve sonbaharda akşam saatlerine yakın, güneşin etkisinin azaldığı bir zamanda yapılmalı ve yağmurlama sulamaya gece devam edilmelidir. Fideleri kökleri topraklı dikmek daha avantajlıdır, fakat işçiliği arttırır. Bu yüzden ülkemizde fideler yastıklardan sökülür, kökler belli ölçüde kesilir ve gölgede birkaç saat bekletilip sonra dikilir. Bu şekilde dikilen fideler uzun süre baygın kalır, ancak 1–4 gün içinde yeniden kendisini toplar ve büyümesine başlar. Dış ülkelerde fideler kökleri topraklı dikilir. Böylece fidenin dikim sırasında bayılması ve şok geçirmesi ve büyümesinin durması önlenir. Büyük arazilerde elle dikim hem zaman alıcı ve hem de pahalıdır. Bu yüzden fide dikim makinalarının kullanılması tavsiye edilir. Dikimden birkaç gün sonra toprak hafifçe yumuşatılmalı ve tekrar sulanmalıdır. Bu sırada yabancı otlarla mücadele ilaçları kullanılarak tarlanın otlanması önlenebilir. Lahana grubu sebzeler bol su sevdiğinden, sulama suyu belli aralıklarla verilmeli ve bitkileri susuz bırakmamalıdır. Lahanalar suyun yanında, toprak işlemesinden çok hoşlanır. Sebzeler içinde lahanalar, çapa bitkileri olarak adlandırılır. Bunun için fide dikiminden sonra bir kez ve her sulamadan sonra kaymak tabakasını kırmak üzere çapa yapılmalıdır. Çapa işlemi yağışı bol yerlerde ve ağır topraklarda, fidelerin zararlanmaması için oldukça önemli ve dikkatli yapılması gereken bir işlemdir.
Lahana grubu sebzelerin yetiştiriciliğinde amaç kaliteli, sıkı başlar üretebilmektir. Ancak gerek fide yetiştiriciliği, gerekse fide dikim ve sonrasında yapılacak hatalar ve dikim sırasındaki iklim koşulları kaliteyi etkiler. Bu durumda bitkilerde ya baş oluşumu görülmez yada erken çiçeklenme meydana gelir.
MILLER’e (1929) göre lahanalarda kalite kayıplarına sebebiyet veren erken çiçeklenmenin nedenleri şunlardır:
- Sonbaharda erken dikim,
- Dikilecek fidelerin yaşlı olması,
- Sıcak sonbahardan sonra erken kış sırasında soğuk ve yağmurlu havaların meydana
gelmesi,
- Sıcaklığın ekstrem değişmesi,
- Tarlada veya fide yastığında fazla nitrojen bulunması,
- Zayıf, duyarlığı az ve çimlenme oranı düşük, aynı zamanda çimlenme müddeti uzun
süren tohumların kullanılması,
-Tür ve çeşitlerin değişik özellik göstermesi,
- Besin maddelerince toprağın fakir olması,
- Sıcaklığın bir müddet donma noktasına yakın devam etmesi,
- Büyümeyi geciktiren ekstrem şartların oluşmasıdır ( sıcaklık, nem, ışıklanma ve kök
aksaklıkları gibi ).
Bu durum, fide yetiştirme ve üretimi sırasında dikkatli davranmak gerektiğini ortaya koyar. Normal koşullarda yetiştirilen kırmızı ve beyaz baş lahanada gelişme ve büyüme süresi 100–180 gün arasında değişir. Erkenci tiplerde bu süre 100–130 gün, geççi tiplerde 140–180 günü bulur.
Prof. Dr. Atila Günay Özel Sebze Yetiştiriciliği Kitabı II. Bölüm
Lahana grubu sebzelerin hepsi, tohumları doğrudan tarlaya ekilmek suretiyle rahatça üretilebilmelerine karşın, pratikte fide ile üretim esastır. Çünkü direkt tohum ekiminde tarlanın uzun süre lahana grubuna ayrılması, boşuna üretim alanının işgal edilmesine ve ekim nöbetinde bitki sayısı azalmasına neden olur. Fideler sıcak, ılık ve soğuk yastıklarda yetiştirilir. Yetiştirme sırasında vejetasyon dönemi kısa, soğuk yerlerde sıcak ve ılık yastıklar; serin, sıcak ve ılımlı yerlerde ılık ve soğuk yastıklar kullanılır. Fide yetiştirmek için yastıklara Şubat, Mart, Nisan, soğuk bölgelerde Mayıs, Haziran, aylarında erkenci ve vaktinde lahanaların, kışları sıcak geçen yerlerde Eylül, Ekim, Kasım aylarında vakitli ve geççi lahanaların tohumları ekilir. Tohumlar 1 m2’ye erkenci ekimlerde 5–10 gr, geççi ekimlerde 2–5 gr serpme veya sıraya ekilir. Fide dikiminde kullanılabilir 1000 adet bitki elde etmek için 8–10 gr, 1 ha’lık alan için ise 200– 500 gr tohum gereklidir. Bu amaçla 200–300 m2’lik bir yastık yeterlidir. Fide yetiştirme anında sıcaklığın 12oC’nin altına düşmemesi istenir. Aksi halde fideler, erken çiçeklenme için gerekli düşük sıcaklık gereksinmesini tamamlar ve bu fideler tarlaya dikildiğinde, baş bağlamadan erken çiçeklenmeye kaçar. Çiçeklenme olmasa bile ürünün kalitesi bozulur. Yastığa tohumların çok sık ekilmesi halinde eğri gövdeli, boğum araları uzun fideler ortaya çıkar. Bu fideler kullanıldığında baş bağlama oranı düştüğü gibi, baş oluşumu da gecikir. Ekimin sıraya yapılması ot kontrolünü kolaylaştırır. Tohum ekimi 10–30 cm aralıklarla yapılır. Ekim, seralara yapıldığında bu aralıklar biraz azaltılabilir.
Çimlenme ve sürme oranına tohum ekim derinliği, toprak sıcaklığı, toprak nemi ve kullanılan tohumun kalitesi etki yapar. Çimlenme için gerekli minimum toprak sıcaklığı 0–5oC arasındadır. Çimlenme 10oC’de 15 gün içinde, 20oC’nin üzerindeki sıcaklıklarda ise 1 hafta içinde meydana gelir. Tohum ekimi toprak sıcaklığı yeteri kadar yükselmeden yapılmamalıdır. Tohumlar yastıklar üzerindeki 10 cm kalınlığında harç içine 1–3 cm derinliğinde ekilir. Dış ülkelerde fide üretimi, plastik ve kağıt saksılar içinde yapılır. Bunun için 7–10 cm çapında saksılara harç konarak 1–3 adet tohum ekilir. Tohumlar çimlenip bitkiler gelişmeye başladıktan sonra, önce bir tanesi, sonra ikincisi kesilip atılarak her saksıda en iyi gelişen bir bitki bırakılır. Fideler arasında fizyolojik gelişme farklılığı yaratılmamalıdır. Aksi halde ürünün düzenli olarak tarlada hasat zamanına gelmesi farklılaşır. Zayıf bitkiler tarlanın uzun süre işgal edilmesine, hasadın 1–3 kez yerine 4–6 kez de yapılmasına ve işçilik giderlerinin artmasına neden olur. Genel olarak lahana fideleri şaşırtılmaz ve şaşırtma verim üzerine olumsuz etki yapar. Bununla beraber lahana grubu sebzelerde de belirli devrelerle yapılacak yer değiştirmenin, yani kökleri topraklı olarak çıkartıp daha geniş aralıklara dikilmesinin yararlı olacağını belirten yazarlar da bulunmaktadır. Fide üretim süresi, sıcaklığa ve ışık miktarına bağlı olarak 35–60 gün arasında oynar. İlkbahar sonu, yaz ve sonbahar başlangıcında fide yetiştirme süresi kısalır (Cetvel 10.6).
CETVEL 10.6. Lahana grubu sebzelerde fide yetişme süresi ( gün )
Mevsimler / İlkbahar/ İlkbahar/ Yaz/ Yaz/ Sonbahar
Sebzeler / Erkenci / Geççi/ Erkenci/ Geççi/ Geççi
Beyaz baş lahana/ 40-45/ 50-65/ 35-45/ 40-50/ 35-45
Karnabahar/ 45-55/ 55-70/ 40-50/ 30-50/ 40-55
Alabaş/ 40-50/ 45-50/ 25-40/ 35-45/ 25-35
Bürüksel lahanası/ 30-40/ 35-45/ 25-35/ 30-40/ 35-45
Lahana bitkisinin kökleri derine gittiğinden, fide dikimi için tarla hazırlığı yapılırken toprak derin sürülmelidir. Tarla hazırlığı, soğuk bölgelerde sonbaharda 25–35 cm derinliğinde toprak sürülerek ve ahır gübresiyle gübrelenerek yapılır. Kışı soğuğun, sıcağın, yağmurun ve karın etkisiyle geçiren toprak, furda yapı kazandıktan sonra, ilkbaharda 5–10 cm derinliğinde yeniden sürülür. Yağmurlama sulama yapılacaksa ki, lahana grubu sebzeler yağmurlama sulamadan fazlaca hoşlanır ve yağmurlama sulama hava nemini arttırıcı özelliğe sahip olduğundan etkisi olumlu yöndedir, tarla firezelenir veya tırmıklanarak düzeltilir ve fide dikimine uygun hale getirilir. Salma sulama yapılacaksa tavalar, karık sulama yapılacaksa masuralar hazırlanır.
Yaz ve sonbahar fide dikiminde toprak fazla derin sürülür. Bir kültür sonrası artıklar temizlendikten sonra, toprak 15–20 cm derinliğinde işlenir. İşlemeden önce tarlaya istenen miktarda ahır ve ticaret gübresi atılır. İşleme sonrası tarla düzeltilir ve sonra dikim yapılır. Lahana yetiştiriciliğinde, bitkilerin tarlada alacağı en son büyüklük dikkate alınarak, bitkiler arasında bırakılacak aralıklar Cetvel 10.7’de verilmiştir.
Cetvel 10.7. Lahanalara verilecek dikim aralıkları
Lahana Bitkileri/ Tek sıra dikim/ Çift sıra dikim/
Küçük baş lahana/ 30x30/ 30-30x50/
30x40/ 40-40x60/
30x50/
Orta baş lahana/
40x50/ 40-50x70/
40x60/ 40-60x70/
Büyük baş lahana/ 40x70/
50x60/ 60-60x80/
60x70/
70x80/
Lahana fideleri tarlaya genelde tek sıra dikilir. Bazı durumlarda ilkbahar veya sonbaharda çift sıra dikim, yaz aylarında ise tek sıra dikim yapılır. Ser tarımında daha çok çift sıra dikim uygulanır. Dikim sıklığına, baş büyüklüğünün ve şeklinin etkisi vardır. Sıra arası daraldıkça, birim alana fazla bitki gireceğinden küçük başlar elde edilir. Ancak birim alandan daha fazla ürün alınır. Dikim sırasında 5–10 yapraklı, sağlam, kuvvetli ve aynı zamanda fazla boylanmamış fideler kullanılmalıdır. İlkbaharda ve don yapan bölgelerde dikkatli davranmalı ve böyle durumlarda fide dikimini biraz geciktirmek, erken dikime karşı daha iyi bir yoldur. Küçük arazilerde dikim insan gücü kullanarak elle ve fide dikim kazıklarıyla yapılır. Dikim yaz ve sonbaharda akşam saatlerine yakın, güneşin etkisinin azaldığı bir zamanda yapılmalı ve yağmurlama sulamaya gece devam edilmelidir. Fideleri kökleri topraklı dikmek daha avantajlıdır, fakat işçiliği arttırır. Bu yüzden ülkemizde fideler yastıklardan sökülür, kökler belli ölçüde kesilir ve gölgede birkaç saat bekletilip sonra dikilir. Bu şekilde dikilen fideler uzun süre baygın kalır, ancak 1–4 gün içinde yeniden kendisini toplar ve büyümesine başlar. Dış ülkelerde fideler kökleri topraklı dikilir. Böylece fidenin dikim sırasında bayılması ve şok geçirmesi ve büyümesinin durması önlenir. Büyük arazilerde elle dikim hem zaman alıcı ve hem de pahalıdır. Bu yüzden fide dikim makinalarının kullanılması tavsiye edilir. Dikimden birkaç gün sonra toprak hafifçe yumuşatılmalı ve tekrar sulanmalıdır. Bu sırada yabancı otlarla mücadele ilaçları kullanılarak tarlanın otlanması önlenebilir. Lahana grubu sebzeler bol su sevdiğinden, sulama suyu belli aralıklarla verilmeli ve bitkileri susuz bırakmamalıdır. Lahanalar suyun yanında, toprak işlemesinden çok hoşlanır. Sebzeler içinde lahanalar, çapa bitkileri olarak adlandırılır. Bunun için fide dikiminden sonra bir kez ve her sulamadan sonra kaymak tabakasını kırmak üzere çapa yapılmalıdır. Çapa işlemi yağışı bol yerlerde ve ağır topraklarda, fidelerin zararlanmaması için oldukça önemli ve dikkatli yapılması gereken bir işlemdir.
Lahana grubu sebzelerin yetiştiriciliğinde amaç kaliteli, sıkı başlar üretebilmektir. Ancak gerek fide yetiştiriciliği, gerekse fide dikim ve sonrasında yapılacak hatalar ve dikim sırasındaki iklim koşulları kaliteyi etkiler. Bu durumda bitkilerde ya baş oluşumu görülmez yada erken çiçeklenme meydana gelir.
MILLER’e (1929) göre lahanalarda kalite kayıplarına sebebiyet veren erken çiçeklenmenin nedenleri şunlardır:
- Sonbaharda erken dikim,
- Dikilecek fidelerin yaşlı olması,
- Sıcak sonbahardan sonra erken kış sırasında soğuk ve yağmurlu havaların meydana
gelmesi,
- Sıcaklığın ekstrem değişmesi,
- Tarlada veya fide yastığında fazla nitrojen bulunması,
- Zayıf, duyarlığı az ve çimlenme oranı düşük, aynı zamanda çimlenme müddeti uzun
süren tohumların kullanılması,
-Tür ve çeşitlerin değişik özellik göstermesi,
- Besin maddelerince toprağın fakir olması,
- Sıcaklığın bir müddet donma noktasına yakın devam etmesi,
- Büyümeyi geciktiren ekstrem şartların oluşmasıdır ( sıcaklık, nem, ışıklanma ve kök
aksaklıkları gibi ).
Bu durum, fide yetiştirme ve üretimi sırasında dikkatli davranmak gerektiğini ortaya koyar. Normal koşullarda yetiştirilen kırmızı ve beyaz baş lahanada gelişme ve büyüme süresi 100–180 gün arasında değişir. Erkenci tiplerde bu süre 100–130 gün, geççi tiplerde 140–180 günü bulur.
Prof. Dr. Atila Günay Özel Sebze Yetiştiriciliği Kitabı II. Bölüm
Comment