Tweet
BRÜKSEL LAHANASI Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
BRÜKSEL LAHANASI 7.1. Hasat
Brüksel lahanalarında önce alt kısımdaki başlar oluşur. İlk başlar dikimden 3–3,5 ay sonra olgunlaşır. Bu nedenle de, normal zamanda fideleri dikilmiş olanların ilk hasadı Ağustos ortasından itibaren başlar ve Kasım ayına kadar devam eder. Brüksel lahanalarından 3–5 kez hasat yapmak mümkündür. Bodur çeşitler 2 kez hasat edilir. İlk hasat, en alttaki başçıklar normal iriliğini aldığında başlar. Bu başların hasadı geciktirilecek olursa, bu başlarda gevşeme veya çürüme meydana gelebilir. Üstteki başların hasadı olgunlaşma oldukça sürer, uzun bir zaman alır ve hasat sayısını artırır. Bununla birlikte dikim aralıkları azaltılarak veya ana büyüme ucunun yaz sonu veya sonbaharda koparılmasıyla üst kısımdaki başların gelişmesi hızlandırılabilir. Bu işlemler hasat sayısını azaltır ve hasadın 1-2 defada yapılmasını da sağlar.
Dekardan alınacak ürün miktarı iklim ve toprak koşullarına, çeşidin erkenciliğine, dikim zamanına, hasat yöntemine ve hasat edilen başların büyüklüklerine göre değişir. Normal hasat yöntemlerinde, daha fazla miktarda irili ufaklı baş alınmaktadır. Oysa tek hasat yönteminde bitkiler daha sık dikildiğinden ve tepe kısmı kesildiğinden, başçıklar aynı zamanda hasat edilebilmekte ve baş büyüklüğü daha standart olmaktadır (Şekil 13.2). Bu yöntemde ıslah edilmiş hibrit çeşitler kullanıldığında, bitkiler arasındaki farklılıklar büyük ölçüde ortadan kaldırılabilmekte ve hasat bir sefere düşürülebilmektedir. Ayrıca makinalı hasada uygun bir durum yaratıldığından maliyette düşme görülmektedir.
Yalnız tek hasat yöntemiyle yetiştiricilikte dikimin geç, uç almanın ise çok erken yapılması hallerinde verim düşer. Çünkü alt kısımdaki başlar küçük kalır ve toplanan baş sayısı azalır. Buna karşılık uç alma işlemi geç yapılırsa alttakiler normal büyüklüğünü alır, fakat baş kalitesi düşer.
Normal yetiştiricilik yapılan yerlerde de, hasat periyodunu kısaltmak, böylece hasadı kış başlamadan bitirmek amacıyla, uç alma işlemi de yapılır. Bu sistemde uç alma işlemi Eylül– Ekim aylarında 1. veya 2. hasattan sonra uygulanır. Özellikle erken don tehlikesi olan yerlerde uç almanın zamanında yapılması verimi arttırır.
Hasat elle ve makinayla yapılabilir. Bodur çeşitlerde başlar gövde üzerinde sık olarak dizildiklerinden hasatları zordur. Brüksel lahanalarında en iyi kaliteli başlar alt kısımdan elde edilir. Tek hasat yöntemi kullanılıyorsa o zaman bitkilerin gövdeleri toprak yüzeyinden kesilerek alınır ve kapalı bir ortama götürülür. Burada başlar daha rahat koparılır ve ambalajlanır. Tarlada hasat yapıldığında, toplanan başlar sepet veya kasalara konulur (Şekil 13.2).
Şekil 13.2. Brüksel lahanasında normal hasat yöntemiyle, tek hasat yönteminin
şematik görünümü (üstte). Elle hasat (altta).
Brüksel lahanalarının verimi birçok faktöre bağlıdır. İri başlı çeşitlerde ortalama verim dekara 1 –2 ton, küçük başlılarda ise 2–4 tondur. Vejetasyon süresi kısa olan yerlerde çoğunlukla verim düşüktür. İyi kalitede başların, tam sarmış olması gerekir. Küçük ve gevşek başlar orta kalitelidir. Yaprakları gevşek yapılı ve tepe kısmı açılmış olanlar ise kötü kalitelidir. Brüksel lahanasında başların şekli yönünden bir sınıflama gerekli değildir. Çoğunlukla uzun yuvarlak şekilli ve koyu yeşil renkli olan başlar tercih edilir. Bazen başların dip kısımları kırmızı antosiyen renkli olabilir.
Hasattan sonra toplanan başların içinden kirli ve zararlanmış, gevşek ve sarı yapraklı veya tam sarmamış açık yapraklı olanları ayıklanır. Bu ayıklama sırasında ürünün % 20–30’u kayba uğrayabilir. Ancak temizlenmiş ve sıkı başlı lahanalar daha iyi fiyat bulur.
Başların büyüklüklerine göre sınıflandırılmalarında, patatesler için kullanılan makinalardan yararlanılabilir.
Hollanda’da başlar 2 cm’den küçük, 2–3 cm, 3–4 cm ve 4 cm den büyük olmak üzere 4 sınıfa ayrılmaktadır (NIEUWHOF 1969). Tüketiciler daha çok küçük başları tercih eder. Başların dondurularak tüketiminde ise, çapı 3 cm’den büyük olan başlar tercih edilir. Ayıklanmış ve temizlenmiş başlar ülkemizde kasalara konularak hemen pazara sevk edilir. Yukarıda belirttiğimiz gibi, büyük marketlerin devreye girmesiyle 1 kg’lık kutu içinde ambalajlanmış satışı yapılmaktadır.
Dış ülkelerde başlar 0–1oC’de birkaç saat ön soğutmaya tabi tutulduktan sonra plastik torbalar içinde, ağızları kapatılmış olarak pazarlanır. Ayrıca büyük çapta dondurulmuş olarak da tüketimi yapılır.
Dondurulmuş tüketim tarzı bizde de günün modası haline gelmekte ve brüksel lahanasının dondurulmuş başları paketler içinde satılmaktadır.
BRÜKSEL LAHANASI 7.2. Standardizasyon
Brüksel lahanası, Türkiye’de fazla üretilen bir sebze olmadığından, standardı henüz hazırlanmamıştır. Almanya’da iki sınıfa ayrılarak satış yapılır.
A sınıfında, küçük başlar sıkıca sarılmış, temiz, don, hastalık ve haşere zararlarından uzak olmalıdır. B sınıfında, 15–35 mm çapında olan brüksel lahanaları bulunur ve bu sınıfta başların hafif gevşek olmasına izin verilir. Ayrıca çapta % 5 toleransla ambalaj kabına 15 mm’den küçük ve 35 mm’den büyük çaplı başların konmasına müsaade edilir.
Hollanda da standardizasyon, hasat kısmında belirttiğimiz gibi 4 sınıfa ayrılarak yapılmaktadır.
BRÜKSEL LAHANASI 7.3. Piyasaya Arz
Brüksel lahanası dökme olarak tahta kasalar ve karton kutular içinde, 5–10 kg olacak miktarda piyasaya çıkartılır. Ürünün ambalajlanması, paketler içine 0,5-1 kg ürün konmuş şekilde ve kutu üzeri jelatin kağıdıyla örtülmüş olarak yapılır. Dondurulmuş ürünlerde, bir seferde tüketim için 0,250-0,500 kg küçük paketler yanında, ekonomik boy olarak 1 veya 2 kg'lik paketler kullanılmaktadır.
BRÜKSEL LAHANASI 7.4. Muhafaza
Brüksel lahanalarını düşük sıcaklıklarda muhafaza etmek mümkündür. Muhafaza için en uygun sıcaklık 0–1oC ve nem % 90–95’dir (SCIARONI ve Arkadaşları 1953 ve NIEUWHOF 1969). Bu sıcaklıklarda brüksel lahanasının en az 3 hafta muhafazası mümkündür. Çok düşük sıcaklıklarda, sarı olan yaprak sapları siyahlaşmaktadır. Dikkat edilmesi gereken bir nokta, hasattan sonra başların yeşil rengi sarıya döner veya bazen başlar yarılabilir. Bu bakımdan hasat sonrası ön soğutma yapılmasında fayda vardır. Düşük sıcaklıklardaki muhafazada, renk 7–10 gün arasında korunabilmektedir. Bu süre, oda koşullarındaki sıcaklıklarda 1 gündür ve daha sonraki günlerde sararma hemen başlar.
BRÜKSEL LAHANASI 7.5. Nakliye
Nakliyesi diğer lahanalarda olduğu gibidir.
BRÜKSEL LAHANASI 7.1. Hasat
Brüksel lahanalarında önce alt kısımdaki başlar oluşur. İlk başlar dikimden 3–3,5 ay sonra olgunlaşır. Bu nedenle de, normal zamanda fideleri dikilmiş olanların ilk hasadı Ağustos ortasından itibaren başlar ve Kasım ayına kadar devam eder. Brüksel lahanalarından 3–5 kez hasat yapmak mümkündür. Bodur çeşitler 2 kez hasat edilir. İlk hasat, en alttaki başçıklar normal iriliğini aldığında başlar. Bu başların hasadı geciktirilecek olursa, bu başlarda gevşeme veya çürüme meydana gelebilir. Üstteki başların hasadı olgunlaşma oldukça sürer, uzun bir zaman alır ve hasat sayısını artırır. Bununla birlikte dikim aralıkları azaltılarak veya ana büyüme ucunun yaz sonu veya sonbaharda koparılmasıyla üst kısımdaki başların gelişmesi hızlandırılabilir. Bu işlemler hasat sayısını azaltır ve hasadın 1-2 defada yapılmasını da sağlar.
Dekardan alınacak ürün miktarı iklim ve toprak koşullarına, çeşidin erkenciliğine, dikim zamanına, hasat yöntemine ve hasat edilen başların büyüklüklerine göre değişir. Normal hasat yöntemlerinde, daha fazla miktarda irili ufaklı baş alınmaktadır. Oysa tek hasat yönteminde bitkiler daha sık dikildiğinden ve tepe kısmı kesildiğinden, başçıklar aynı zamanda hasat edilebilmekte ve baş büyüklüğü daha standart olmaktadır (Şekil 13.2). Bu yöntemde ıslah edilmiş hibrit çeşitler kullanıldığında, bitkiler arasındaki farklılıklar büyük ölçüde ortadan kaldırılabilmekte ve hasat bir sefere düşürülebilmektedir. Ayrıca makinalı hasada uygun bir durum yaratıldığından maliyette düşme görülmektedir.
Yalnız tek hasat yöntemiyle yetiştiricilikte dikimin geç, uç almanın ise çok erken yapılması hallerinde verim düşer. Çünkü alt kısımdaki başlar küçük kalır ve toplanan baş sayısı azalır. Buna karşılık uç alma işlemi geç yapılırsa alttakiler normal büyüklüğünü alır, fakat baş kalitesi düşer.
Normal yetiştiricilik yapılan yerlerde de, hasat periyodunu kısaltmak, böylece hasadı kış başlamadan bitirmek amacıyla, uç alma işlemi de yapılır. Bu sistemde uç alma işlemi Eylül– Ekim aylarında 1. veya 2. hasattan sonra uygulanır. Özellikle erken don tehlikesi olan yerlerde uç almanın zamanında yapılması verimi arttırır.
Hasat elle ve makinayla yapılabilir. Bodur çeşitlerde başlar gövde üzerinde sık olarak dizildiklerinden hasatları zordur. Brüksel lahanalarında en iyi kaliteli başlar alt kısımdan elde edilir. Tek hasat yöntemi kullanılıyorsa o zaman bitkilerin gövdeleri toprak yüzeyinden kesilerek alınır ve kapalı bir ortama götürülür. Burada başlar daha rahat koparılır ve ambalajlanır. Tarlada hasat yapıldığında, toplanan başlar sepet veya kasalara konulur (Şekil 13.2).
Şekil 13.2. Brüksel lahanasında normal hasat yöntemiyle, tek hasat yönteminin
şematik görünümü (üstte). Elle hasat (altta).
Brüksel lahanalarının verimi birçok faktöre bağlıdır. İri başlı çeşitlerde ortalama verim dekara 1 –2 ton, küçük başlılarda ise 2–4 tondur. Vejetasyon süresi kısa olan yerlerde çoğunlukla verim düşüktür. İyi kalitede başların, tam sarmış olması gerekir. Küçük ve gevşek başlar orta kalitelidir. Yaprakları gevşek yapılı ve tepe kısmı açılmış olanlar ise kötü kalitelidir. Brüksel lahanasında başların şekli yönünden bir sınıflama gerekli değildir. Çoğunlukla uzun yuvarlak şekilli ve koyu yeşil renkli olan başlar tercih edilir. Bazen başların dip kısımları kırmızı antosiyen renkli olabilir.
Hasattan sonra toplanan başların içinden kirli ve zararlanmış, gevşek ve sarı yapraklı veya tam sarmamış açık yapraklı olanları ayıklanır. Bu ayıklama sırasında ürünün % 20–30’u kayba uğrayabilir. Ancak temizlenmiş ve sıkı başlı lahanalar daha iyi fiyat bulur.
Başların büyüklüklerine göre sınıflandırılmalarında, patatesler için kullanılan makinalardan yararlanılabilir.
Hollanda’da başlar 2 cm’den küçük, 2–3 cm, 3–4 cm ve 4 cm den büyük olmak üzere 4 sınıfa ayrılmaktadır (NIEUWHOF 1969). Tüketiciler daha çok küçük başları tercih eder. Başların dondurularak tüketiminde ise, çapı 3 cm’den büyük olan başlar tercih edilir. Ayıklanmış ve temizlenmiş başlar ülkemizde kasalara konularak hemen pazara sevk edilir. Yukarıda belirttiğimiz gibi, büyük marketlerin devreye girmesiyle 1 kg’lık kutu içinde ambalajlanmış satışı yapılmaktadır.
Dış ülkelerde başlar 0–1oC’de birkaç saat ön soğutmaya tabi tutulduktan sonra plastik torbalar içinde, ağızları kapatılmış olarak pazarlanır. Ayrıca büyük çapta dondurulmuş olarak da tüketimi yapılır.
Dondurulmuş tüketim tarzı bizde de günün modası haline gelmekte ve brüksel lahanasının dondurulmuş başları paketler içinde satılmaktadır.
BRÜKSEL LAHANASI 7.2. Standardizasyon
Brüksel lahanası, Türkiye’de fazla üretilen bir sebze olmadığından, standardı henüz hazırlanmamıştır. Almanya’da iki sınıfa ayrılarak satış yapılır.
A sınıfında, küçük başlar sıkıca sarılmış, temiz, don, hastalık ve haşere zararlarından uzak olmalıdır. B sınıfında, 15–35 mm çapında olan brüksel lahanaları bulunur ve bu sınıfta başların hafif gevşek olmasına izin verilir. Ayrıca çapta % 5 toleransla ambalaj kabına 15 mm’den küçük ve 35 mm’den büyük çaplı başların konmasına müsaade edilir.
Hollanda da standardizasyon, hasat kısmında belirttiğimiz gibi 4 sınıfa ayrılarak yapılmaktadır.
BRÜKSEL LAHANASI 7.3. Piyasaya Arz
Brüksel lahanası dökme olarak tahta kasalar ve karton kutular içinde, 5–10 kg olacak miktarda piyasaya çıkartılır. Ürünün ambalajlanması, paketler içine 0,5-1 kg ürün konmuş şekilde ve kutu üzeri jelatin kağıdıyla örtülmüş olarak yapılır. Dondurulmuş ürünlerde, bir seferde tüketim için 0,250-0,500 kg küçük paketler yanında, ekonomik boy olarak 1 veya 2 kg'lik paketler kullanılmaktadır.
BRÜKSEL LAHANASI 7.4. Muhafaza
Brüksel lahanalarını düşük sıcaklıklarda muhafaza etmek mümkündür. Muhafaza için en uygun sıcaklık 0–1oC ve nem % 90–95’dir (SCIARONI ve Arkadaşları 1953 ve NIEUWHOF 1969). Bu sıcaklıklarda brüksel lahanasının en az 3 hafta muhafazası mümkündür. Çok düşük sıcaklıklarda, sarı olan yaprak sapları siyahlaşmaktadır. Dikkat edilmesi gereken bir nokta, hasattan sonra başların yeşil rengi sarıya döner veya bazen başlar yarılabilir. Bu bakımdan hasat sonrası ön soğutma yapılmasında fayda vardır. Düşük sıcaklıklardaki muhafazada, renk 7–10 gün arasında korunabilmektedir. Bu süre, oda koşullarındaki sıcaklıklarda 1 gündür ve daha sonraki günlerde sararma hemen başlar.
BRÜKSEL LAHANASI 7.5. Nakliye
Nakliyesi diğer lahanalarda olduğu gibidir.