Tweet
TURP Beslenme ve İnsan Sağlığı Bakımından Önemi
Çiğ olarak yenen ve yemeklerde iştah açan turpların insan beslenmesinde oldukça önemli bir yeri vardır. Bazı yerlerde turp yumruları yanında, yaprakları da yemeklik olarak kullanılır ve haşlanarak salatası yapılır. Turpun kuru madde miktarı oldukça farklılık gösterir. Bu farklılık çeşitlere göre değiştiği gibi, yetişme zamanı, yetişme yeri, kısacası yetişme koşullarına göre meydana gelir. Genelde % 5–10 arasında kuru madde içerir. Buna göre 100 gr taze turpta % 90–95 su, % 5–10 kuru madde, % 0,1 yağ, % 0,8 yumurta akı maddeleri ve % 44 karbonhidrat bulunur (GRAFE 1970). Şeker oranı bazı çeşitlerde % 3–4 kadar çıkabilir (DILLINGEN 1956).
Bu konuda BİELKA’ya (1969) göre, 100 gr taze fındık ve kestane turpunda bulunan maddeler Cetvel 16.1’de verilmiştir. Bu cetvelde kuru madde oranı burada % 6’ya kadar çıkmakta, ayrıca turpun içerinde Ca, Fe gibi mineral maddelerin bulunduğu görülmektedir.
Cetvel 16.1. 100 gr taze turpta bulunan maddeler
Maddeler/ Değeri / Fındık turpu /Kestane turpu
Kuru madde/ % /6/ 6
Vitamin / mg/ 20/ 20
Karotin / mg/ 3/ 2
Yumurta akı maddeler / mg/ 0,7/ 0,8
Kalsiyum / mg/ 30/ 70
Demir mg/ 1,5 /1
GRAFE (1970) tarafından, 100 gr turpta 30 (I.B) A vitamini, 0,05 mg B1 vitamini, 0,04 mg B2 vitamini, 0,1 mg Niacin, 20 mg C vitamini, 30 mg Ca bulunduğu ve kalori değerinin 14 gr olduğu belirtilmektedir. Yine 100 gr taze turpta bu maddeler yanında 30 mg fosfor olduğu ve kalori miktarının ise kestane turpunda 44 gr, fındık turpunda 18 gr’ma kadar çıkacağı DILLINGEN’ce (1956) açıklanmaktadır. Turpun içinde, acımsı tadı verem Allylzyanat ve Butylizozyanat, hardal yağı (Sinigrin ve Glykoraphanin), şeker gibi maddeler bulunur. Turpların olgunluk indisi, içerdikleri şeker ve yağ oranına göre ayarlanır. Turpun tohumlarında ayrıca % 37,5 hatta % 40–50 varan yağ bulunur.
Turpun, beslenme yanında insan sağlığı açısından büyük önemi vardır. Turp, mide ve bağırsakları çalıştırıp sindirimi kolaylaştırır. Fakat midesi rahatsız olanlarda bulantı, hatta fazla yenildiğinde kusma meydana getirir. Yenildiği zaman içi ısıtıcı özelliği vardır. Öksürük şuruplarının çoğunun içine beyaz turp suyu ilave edilir. Kırsal bölgelerde, iki ölçü bala bir ölçü turp suyunu karıştırarak, her yemekten önce bir çorba kaşığı içilir, bu şurup öksürüğe iyi gelir, balgam söktürür. Ayrıca mesane hastalıkları, romatizma, damar sertliği olanlara turp suyu ifaydalıdır. Ayrıca turp lapası ağrıyan yere tatbik edilirse, ağrının kesildiği, kadın ay halinde (menstrasyon zamanı), beyin zarının baş kemiğine teması, damarların genişlemesi ile meydana gelen baş ağrısı ve şiddetli migren için, kıyılmış turpun her iki baldıra konması, kanı bu kısma çekeceğinden baş ağrısını durdurduğu söylenir. Diş etlerini güçlendirmek üzere 30 gr rendelenmiş siyah turp, 30 gr dövülmüş dereotu tohumu, 15 gr nane yaprağı 1 litre renksiz alkol içine konur ve 15 gün ağzı kapalı tutulur. Sonra bu suyla diş etleri ovulur veya fırçalanır. Tohumlarından 10 gr tartılıp, 2 kaşık bala karıştırılıp yenirse, erkeklerde cinsel gücü arttırır, iktidarsızlığı giderir (GÖBELEZ 1969, YURDANUR 1978, PAMUK ve AKFIRAT 1970).
Çiğ olarak yenen ve yemeklerde iştah açan turpların insan beslenmesinde oldukça önemli bir yeri vardır. Bazı yerlerde turp yumruları yanında, yaprakları da yemeklik olarak kullanılır ve haşlanarak salatası yapılır. Turpun kuru madde miktarı oldukça farklılık gösterir. Bu farklılık çeşitlere göre değiştiği gibi, yetişme zamanı, yetişme yeri, kısacası yetişme koşullarına göre meydana gelir. Genelde % 5–10 arasında kuru madde içerir. Buna göre 100 gr taze turpta % 90–95 su, % 5–10 kuru madde, % 0,1 yağ, % 0,8 yumurta akı maddeleri ve % 44 karbonhidrat bulunur (GRAFE 1970). Şeker oranı bazı çeşitlerde % 3–4 kadar çıkabilir (DILLINGEN 1956).
Bu konuda BİELKA’ya (1969) göre, 100 gr taze fındık ve kestane turpunda bulunan maddeler Cetvel 16.1’de verilmiştir. Bu cetvelde kuru madde oranı burada % 6’ya kadar çıkmakta, ayrıca turpun içerinde Ca, Fe gibi mineral maddelerin bulunduğu görülmektedir.
Cetvel 16.1. 100 gr taze turpta bulunan maddeler
Maddeler/ Değeri / Fındık turpu /Kestane turpu
Kuru madde/ % /6/ 6
Vitamin / mg/ 20/ 20
Karotin / mg/ 3/ 2
Yumurta akı maddeler / mg/ 0,7/ 0,8
Kalsiyum / mg/ 30/ 70
Demir mg/ 1,5 /1
GRAFE (1970) tarafından, 100 gr turpta 30 (I.B) A vitamini, 0,05 mg B1 vitamini, 0,04 mg B2 vitamini, 0,1 mg Niacin, 20 mg C vitamini, 30 mg Ca bulunduğu ve kalori değerinin 14 gr olduğu belirtilmektedir. Yine 100 gr taze turpta bu maddeler yanında 30 mg fosfor olduğu ve kalori miktarının ise kestane turpunda 44 gr, fındık turpunda 18 gr’ma kadar çıkacağı DILLINGEN’ce (1956) açıklanmaktadır. Turpun içinde, acımsı tadı verem Allylzyanat ve Butylizozyanat, hardal yağı (Sinigrin ve Glykoraphanin), şeker gibi maddeler bulunur. Turpların olgunluk indisi, içerdikleri şeker ve yağ oranına göre ayarlanır. Turpun tohumlarında ayrıca % 37,5 hatta % 40–50 varan yağ bulunur.
Turpun, beslenme yanında insan sağlığı açısından büyük önemi vardır. Turp, mide ve bağırsakları çalıştırıp sindirimi kolaylaştırır. Fakat midesi rahatsız olanlarda bulantı, hatta fazla yenildiğinde kusma meydana getirir. Yenildiği zaman içi ısıtıcı özelliği vardır. Öksürük şuruplarının çoğunun içine beyaz turp suyu ilave edilir. Kırsal bölgelerde, iki ölçü bala bir ölçü turp suyunu karıştırarak, her yemekten önce bir çorba kaşığı içilir, bu şurup öksürüğe iyi gelir, balgam söktürür. Ayrıca mesane hastalıkları, romatizma, damar sertliği olanlara turp suyu ifaydalıdır. Ayrıca turp lapası ağrıyan yere tatbik edilirse, ağrının kesildiği, kadın ay halinde (menstrasyon zamanı), beyin zarının baş kemiğine teması, damarların genişlemesi ile meydana gelen baş ağrısı ve şiddetli migren için, kıyılmış turpun her iki baldıra konması, kanı bu kısma çekeceğinden baş ağrısını durdurduğu söylenir. Diş etlerini güçlendirmek üzere 30 gr rendelenmiş siyah turp, 30 gr dövülmüş dereotu tohumu, 15 gr nane yaprağı 1 litre renksiz alkol içine konur ve 15 gün ağzı kapalı tutulur. Sonra bu suyla diş etleri ovulur veya fırçalanır. Tohumlarından 10 gr tartılıp, 2 kaşık bala karıştırılıp yenirse, erkeklerde cinsel gücü arttırır, iktidarsızlığı giderir (GÖBELEZ 1969, YURDANUR 1978, PAMUK ve AKFIRAT 1970).