Tweet
TURP İklim ve Toprak İstekleri
Turplar serin iklim bitkisidir. Tohumların optimal oranda çimlenebilmesi için toprakta sıcaklığın 12–15oC arasında olması gerekir. Esasında laboratuvar koşullarında tohumların minimum çimlenme sıcaklığı 4oC itibaren başlar ise de, topraktaki bu kadar düşük sıcaklık çimlenme ve sürmeye olumsuz etki yapar. Çimlenme ve sürme yüzdesini düşürür. Gelişmekte olan bitkilerin büyümesi sırasında sıcaklığın 14–16oC olması istenir. Sıcaklık derecesi arttığında vejetatif büyüme hızlanır ve yaprak sayısı 23 – 25oC arasında fazlalaşır, ancak yaprak sayısının artması, yumru büyümesine olumsuz etki meydana getirir ve yumrular küçük kalır (NIEUWHOF 1976). Turp yumrularının olgulaşması sırasında sıcaklık derecesi yükselecek olursa, turp yumruları çabuk koflaşır, odunlaşır, tadında acılık başlar (KURG ve LİEBİG 1979). En kaliteli yumrular 14–16oC arasındaki sıcaklıklarda elde olunmaktadır (REİMBERR ve BATZ 1971, OLDENBURG 1975).
Cetvel 16.2. Turpların dekardan alınan ürün miktarı
Turplar/ Yaprak (kg)/ Yumru (kg)/ Toplam ürün (kg)/
Küçük yuvarlak fındık turpları/ 250-500/ 1000-1250/ 1250-1750
Yuvarlak orta büyüklükte fındık turpları/ 800-900/ 1600-2700/ 2400-3600
Kestane turpları/ 1000-1500/ 1500-2000/ 2500-3500
Bayır turpları/ 1500-2000/ 2000-2500/ 3500-4500
Yüksek sıcaklıklar, yumru oluşumunda olduğu kadar, tohum elde etmede de olumsuz etki gösterir. Dişi tepeciğinin kurumasına ve üzerine gelen polen tozlarının çimlenemeyip, ölmesine neden olur. Yüksek sıcaklık yanında düşük sıcaklıklar, bitkinin genç devresinde etki yapacak olursa, bazen yumru meydana gelmeden, bazen de küçük bir yumru meydana getirdikten sonra, bitkiler sapa kalkar ve hemen çiçeklenmeye kaçar (Şekil 16.5). Sıcaklık 10oC’den düşük olursa, bu çiçeklenme tehlikesini daha da arttırır. Nitekim bitkilerin 5–8oC sıcaklıkta büyümesinde, çiçeklenme miktarı % 50- 80 civarındadır ve bu durumda olan bir tarladan istenen yumru miktarı elde edilmez (TALAY 1983). Yumru üretiminde, bitkilerde üşüme meydana gelmemesi ve erkek çiçeklenmeye kaçışın olmaması için, ekim zamanı iyi ayarlanmalıdır (THOMPSON ve KELLY 1957). Sıcaklığın 2oC’ye düşmesi durumunda ve sonrasında bitkilerin büyümesi durur, 0oC’de kısmen zararlanma, eksi 2oC’de ise bitkilerin yapraklarında donma meydana gelir. Kestane ve bayır turplarının yumruları, eksi 5oC sıcaklık olsa bile donmaz, yani yumrular bu sıcaklara dayanır. Fındık turpu yumrusunun su yüzdesi fazla, kuru madde miktarı az olduğundan, düşük sıcaklıklardan çabuk zararlanır ve eksi 2oC’de yumru donabilir. Sıcaklık 14–16oC’de olduğunda, turp yumrularında, kuru madde oranı en iyi seviye ulaşır (HEYDECKER 1974, NİELİWHOF 1976).
Işık, bazı turplarda etken rol oynar ve uzun gün çiçeklenmeyi teşvik eder (PARK, PYO, BYOUNG 1976). Ayrıca gün uzunluğunun fazlalaşması yumru oluşumunu geciktirir ve hatta yumru hiç oluşmayabilir (BİELKA 1969). Gün uzunluğunun 12 saatin üzerine çıkması halinde erken çiçeklenme başlar. Yumru oluşumu 7–12 saat arasında meydana gelir (DILLINGEN 1956).
Turplarda yumrunun düzgün olması, tadın ve aromanın istenen şekilde gelişmesi, hafif bünyeli tınlı topraklarda yetiştiricilik yapılmasına bağlıdır. Toprak bünyesi ağırlaştıkça yumruda belirgin şekil bozuklukları, kökte çatallaşmalar yanında, tatta kesifleşme ve acılaşma ortaya çıkar. Bu bakımdan killi, ağır topraklarda turp yetiştirilmemelidir. Kumlu topraklarda, organik gübreler yanında, ticaret gübresi kullanımı iyi sonuç verir. Besin maddesi az, zayıf topraklarda koflaşma çabuk ortaya çıkar (WACKER 1977). Genellikle hafif tınlı kumlu topraklar fındık turpları ve diğer erkenci turplar, tınlı-killi topraklar bayır ve kestane turpları için tavsiye edilir. Toprak pH’ı 6–7,4 civarında bulunmalıdır (OLDENBURG 1975, WACKER 1977). Turplar, toprakta suyun düzgün bulunmasını ister. Suyun düzensiz verilmesi, toprağın kuru olması yumruların büyüklüğünü ve kalitesini etkiler. Fazla suyun ve arkasından kuraklığın meydana geldiği durumlarda ve bu periyotların arka arkaya gelmesinde, yumruda çatlamalar görülür (KURG ve LİEBİG 1979). Lahana grubu sebzeler arasında su gereksinimi en yüksek seviyededir. Suyun azalması yumruların küçük kalmasına neden olur.
Turplar serin iklim bitkisidir. Tohumların optimal oranda çimlenebilmesi için toprakta sıcaklığın 12–15oC arasında olması gerekir. Esasında laboratuvar koşullarında tohumların minimum çimlenme sıcaklığı 4oC itibaren başlar ise de, topraktaki bu kadar düşük sıcaklık çimlenme ve sürmeye olumsuz etki yapar. Çimlenme ve sürme yüzdesini düşürür. Gelişmekte olan bitkilerin büyümesi sırasında sıcaklığın 14–16oC olması istenir. Sıcaklık derecesi arttığında vejetatif büyüme hızlanır ve yaprak sayısı 23 – 25oC arasında fazlalaşır, ancak yaprak sayısının artması, yumru büyümesine olumsuz etki meydana getirir ve yumrular küçük kalır (NIEUWHOF 1976). Turp yumrularının olgulaşması sırasında sıcaklık derecesi yükselecek olursa, turp yumruları çabuk koflaşır, odunlaşır, tadında acılık başlar (KURG ve LİEBİG 1979). En kaliteli yumrular 14–16oC arasındaki sıcaklıklarda elde olunmaktadır (REİMBERR ve BATZ 1971, OLDENBURG 1975).
Cetvel 16.2. Turpların dekardan alınan ürün miktarı
Turplar/ Yaprak (kg)/ Yumru (kg)/ Toplam ürün (kg)/
Küçük yuvarlak fındık turpları/ 250-500/ 1000-1250/ 1250-1750
Yuvarlak orta büyüklükte fındık turpları/ 800-900/ 1600-2700/ 2400-3600
Kestane turpları/ 1000-1500/ 1500-2000/ 2500-3500
Bayır turpları/ 1500-2000/ 2000-2500/ 3500-4500
Yüksek sıcaklıklar, yumru oluşumunda olduğu kadar, tohum elde etmede de olumsuz etki gösterir. Dişi tepeciğinin kurumasına ve üzerine gelen polen tozlarının çimlenemeyip, ölmesine neden olur. Yüksek sıcaklık yanında düşük sıcaklıklar, bitkinin genç devresinde etki yapacak olursa, bazen yumru meydana gelmeden, bazen de küçük bir yumru meydana getirdikten sonra, bitkiler sapa kalkar ve hemen çiçeklenmeye kaçar (Şekil 16.5). Sıcaklık 10oC’den düşük olursa, bu çiçeklenme tehlikesini daha da arttırır. Nitekim bitkilerin 5–8oC sıcaklıkta büyümesinde, çiçeklenme miktarı % 50- 80 civarındadır ve bu durumda olan bir tarladan istenen yumru miktarı elde edilmez (TALAY 1983). Yumru üretiminde, bitkilerde üşüme meydana gelmemesi ve erkek çiçeklenmeye kaçışın olmaması için, ekim zamanı iyi ayarlanmalıdır (THOMPSON ve KELLY 1957). Sıcaklığın 2oC’ye düşmesi durumunda ve sonrasında bitkilerin büyümesi durur, 0oC’de kısmen zararlanma, eksi 2oC’de ise bitkilerin yapraklarında donma meydana gelir. Kestane ve bayır turplarının yumruları, eksi 5oC sıcaklık olsa bile donmaz, yani yumrular bu sıcaklara dayanır. Fındık turpu yumrusunun su yüzdesi fazla, kuru madde miktarı az olduğundan, düşük sıcaklıklardan çabuk zararlanır ve eksi 2oC’de yumru donabilir. Sıcaklık 14–16oC’de olduğunda, turp yumrularında, kuru madde oranı en iyi seviye ulaşır (HEYDECKER 1974, NİELİWHOF 1976).
Işık, bazı turplarda etken rol oynar ve uzun gün çiçeklenmeyi teşvik eder (PARK, PYO, BYOUNG 1976). Ayrıca gün uzunluğunun fazlalaşması yumru oluşumunu geciktirir ve hatta yumru hiç oluşmayabilir (BİELKA 1969). Gün uzunluğunun 12 saatin üzerine çıkması halinde erken çiçeklenme başlar. Yumru oluşumu 7–12 saat arasında meydana gelir (DILLINGEN 1956).
Turplarda yumrunun düzgün olması, tadın ve aromanın istenen şekilde gelişmesi, hafif bünyeli tınlı topraklarda yetiştiricilik yapılmasına bağlıdır. Toprak bünyesi ağırlaştıkça yumruda belirgin şekil bozuklukları, kökte çatallaşmalar yanında, tatta kesifleşme ve acılaşma ortaya çıkar. Bu bakımdan killi, ağır topraklarda turp yetiştirilmemelidir. Kumlu topraklarda, organik gübreler yanında, ticaret gübresi kullanımı iyi sonuç verir. Besin maddesi az, zayıf topraklarda koflaşma çabuk ortaya çıkar (WACKER 1977). Genellikle hafif tınlı kumlu topraklar fındık turpları ve diğer erkenci turplar, tınlı-killi topraklar bayır ve kestane turpları için tavsiye edilir. Toprak pH’ı 6–7,4 civarında bulunmalıdır (OLDENBURG 1975, WACKER 1977). Turplar, toprakta suyun düzgün bulunmasını ister. Suyun düzensiz verilmesi, toprağın kuru olması yumruların büyüklüğünü ve kalitesini etkiler. Fazla suyun ve arkasından kuraklığın meydana geldiği durumlarda ve bu periyotların arka arkaya gelmesinde, yumruda çatlamalar görülür (KURG ve LİEBİG 1979). Lahana grubu sebzeler arasında su gereksinimi en yüksek seviyededir. Suyun azalması yumruların küçük kalmasına neden olur.