Tweet
TURP Yetiştirme Tekniği
Turplar direkt tohum ekimi ile üretilir. Fide yetiştirmek sadece özel amaçlar için geçerli olabilir ve pratik yetiştiricilikte pek kullanılmaz. Turp tohumlarının ekimi için tarlanın çok güzel hazırlanması, toprağın yeterli derecede ufalanması gerekir. Yetiştirme süreleri kısa olduğundan ana kültürden çok ön veya arka kültür olarak yetiştirilir. Kıştan ekilen ıspanak ve kış salatasından sonra; yaz başı, salata ve alabaştan sonra; Ağustos sonrası, Eylül ortası yer fasulyesi, bezelye, erkenci patates, erkenci lahana ve pırasa sonrası turp ekilebilir. İlkbaharda domates, biber, patlıcan öncesi, yine geç yetiştirilen pırasa ve lahanalardan önce turp getirilebilir. Geniş araziler üzerinde yetiştirilecek ve yağmurlama sulama yapılacaksa, toprak 15–20 cm derinliğinde pullukla sürülür veya belle işlenir. Belleme ve sürme öncesi toprak üzerinde diğer kültürlerden kalma artıklar varsa bunlar temizlenmelidir. Kaba toprak işlemesi sonrası, atılacak ticaret gübreleri serpilir, arkasından discharrow (diskkarov), kaz ayağı veya fireze çekilir. Büyük toprak parçaları kırılırken, ticaret gübreleri de toprağa karıştırılır ve toprak iyice ufalanır, sonra tarla tırmıkla düzeltilir ve ekime geçilir. Küçük işletmelerde salma sulama yapılacaksa, toprak ufalandıktan sonra tava veya sızdırma sulama yapılacaksa tahta yapılır. Tohum ekimi bu tahta veya tavalarda gerçekleştirilir. Tohum ekimi, fındık turplarında 5–15 cm, bayır ve kestane turplarında 10–30 cm sıra arası mesafelerde ve sıra üzeri sık olarak, fındık turplarında 0,5-2 cm, bayır ve kestane turplarında 1,5-3 cm derinliğinde yapılır (Cetvel 16.3). Bitkiler büyüyüp sıklaştığında seyreltmeye tabi tutulur.
Cetvel 16.3. Turpların ekim sıklığı, atılacak tohum miktarı ve derinliği
Turplar / Ekim sıklığı/ Tohum / Ekim derinliği/
Sıra arası/ Sıra üzeri/ miktarı (cm)/
(cm)/ (cm)/ (gr/100 m2)
Erkenci fıdık turpu/ 5-10 / 3-4 / 600-800 / 0,5-1,0
Vakitli fındık turpu / 10-15/ 3-5 / 500-700 1,5-2,0
Erkenci kestane turpu / 10-20 / 5-10 / 200-400 1,5-2,0
Vakitli kestane turpu / 15-25 / 10-15 / 200-300 / 2,0-3,0
Bayır tupu / 20-30 / 15-20 / 80-200/ 2,0-3,0
BİENZ (1964), MACK (1968), OLDENBURG (1979), BLEASDALE (1967), MALACHOWSKİ ve BORNA (1969), URBAN (1971), YANAZAWA (1976), LEE ve NCİHOLS (1978) yaptıkları denemelerde, ekim sıklığının, ekim zamanının, ekim derinliğinin turp kalitesine büyük ölçüde etki yaptığını bulmuşlardır. Ekim derinliği, toprağın nem durumu dikkate alınarak saptanmalıdır. Ekim derinliği ve sıklığının yumrunun şekli üzerine etkisi Cetvel 16.4’te verilmiştir.
Cetvel 16.4. Yuvarlak fındık turpunda tohum derinliğinin yumru şekli üzerine etkisi (HOSSLIN, STEIB ve MAPPES, 1964)
Tohum ekim derinliği/ Yuvarlak / yumru/ Uzun yumru/ Çok uzun yumru/
(cm)/ (%)/ (%)/ (%)
0,5 /54,7/ 25,8/ 19,5
1/ 48,2/ 28,2/ 23.6
2/ 42,8/ 29,7/ 27.5
4/ 39,7/ 32,3/ 28
Ekim derinliği arttıkça yuvarlak turp sayısı azalmakta ve uzun turp sayısı çoğalmaktadır. Çünkü bitki toprak yüzüne çıkarken, tohum ekim derinliğine bağlı olarak hipokotil uzaması meydana geldiğinden, yumrunun uzaması ortaya çıkmaktadır. Aynı şekilde ekim aralığı sıklaştıkça yumrular uzunlaşmakta, ekim sıklığı seyrekleştikçe yumrular yuvarlaklaşmaktadır. Ekim sıklığı ve ekim derinliğinin birlikte etkisi, yumrunun daha da uzamasına neden teşkil etmektedir. Bu durumlar, çeşidin özel formunu bozmakta ve bu bir modifikasyon olarak ortaya çıkmaktadır. Tohum ekimi, daha önce tohumların elekten geçirilmesi, boylara ayrılmasıyla (kalibre edilmesiyle) hasas mibzerlerle rahatça yapılabilir. Tohum şekli düzgün olmadığından, birde tohumlar kalibre edilmezse, ekim sıklığını ve atılan tohum miktarını istenen düzeyde ayarlamak mümkün olmaz. Turp tohumları iri olmasına karşın, şekillerini düzeltmek amacıyla kaplandığı ve sonra normal bir mibzerle atıldığı görülür (Şekil 16.9). Ülkemizde tohum ekimi genelde serpme olarak yapılır. Ancak özenli bahçıvanlar, zaman harcayarak elle, tohumları sıraya atmaya gayret gösterir.
Şekil 16.9. Kaplanmış tohum ekiminden sonra turpların tarlada görünüşü
Tohum ekiminden önce, ot mücadelesi yapılmalıdır. Her ne kadar turp, sürme sırasında kuvvetli bitkiler meydana getirirse de, genede yabani otların büyüme hızına ulaşamadıkları görülür. Otlu bir ortamda, özellikle fındık turplarından istenen kalite ürün elde edilmez. Bu bakımdan çapalama ile mekanik mücadele yapılması yerinde bir bakım işlemdir. Bunun yanında HEIM (1970), turpların 4 yapraklı devresinde, dekara 200–400 gr mesoranil 50 wp atıldığında, ot mücadelesinin kimyasal yoldan yapılabileceğini açıklamaktadır. Turp, büyümesi sırasında da çapalanmalı ve sıra arasını kapanıncaya kadar 2–3 kez daha çapalamaya devam edilmelidir. Daha önce belirttiğimiz gibi turplar tava ve tahta üzerinde yetiştirilir (Şekil 16.10).
Şekil 16.10. Turp tavalarının hazırlanmış şekli.
Tava ve tahtalar uzun ve dar olacak şekilde, tercih edilen ölçüler, tavada 2x5 m, 3x10 m ve tahtada 1,2x3 m, 1,2x5 m, 1,2x10 m boyutlarındadır. Tavalarda salma sulama, tahtalarda sızdırma ve yağmurlama sulama kullanılır (Şekil 16.11).
Şekil 16.11. Turp tohumunun ekiminden sonra yapılan salma sulama
Sulama bir dönemde 4 – 6 kez, kök derinliği ve topraktaki su miktarı dikkate alınarak verilir. Özellikle salma sulamadan sonra, toprakta suyu tutmak, kaymak tabakası oluşturmamak ve ot mücadelesi de yapmak için çapalama yapılır. Fındık turpları sık ekildiğinden ve 15-20 gün içinde büyüyerek mesafeleri kapattıklarından, çapa işlemi daha azdır. Eğer tohum ekimi öncesi kimyasal ot mücadelesi yapılırsa, hiç çapalamaya lüzum kalmaz.
Kestane turplarının Mart’tan başlayarak Eylül sonuna, bayır turplarının Mayıs’tan başlayarak Ağustos ortalarına kadar tohumları ekilir. İstenirse 1–2 kez aynı tarlada arka arkaya yetiştiriciliği yapılır. Oysa fındık turpları 1,5–2 ayda bir tohumları yeniden ekilerek, bir yıl içinde 5–6 kez arka arkaya getirilebilir.
Ekim zamanının büyük önemi vardır. Ekim zamanı iyi ayarlanmayacak olursa turpların kalitesi bozulur. Bitkilerin erken çiçeklenmesi, yumru kalitesi ve daha birçok özellikleri üzerine sıcak ve soğuğun olumsuz etkileri vardır. Başta, bu konular için geniş bilgi verildiğinden burada tekrar edilmemiştir.
Turplar direkt tohum ekimi ile üretilir. Fide yetiştirmek sadece özel amaçlar için geçerli olabilir ve pratik yetiştiricilikte pek kullanılmaz. Turp tohumlarının ekimi için tarlanın çok güzel hazırlanması, toprağın yeterli derecede ufalanması gerekir. Yetiştirme süreleri kısa olduğundan ana kültürden çok ön veya arka kültür olarak yetiştirilir. Kıştan ekilen ıspanak ve kış salatasından sonra; yaz başı, salata ve alabaştan sonra; Ağustos sonrası, Eylül ortası yer fasulyesi, bezelye, erkenci patates, erkenci lahana ve pırasa sonrası turp ekilebilir. İlkbaharda domates, biber, patlıcan öncesi, yine geç yetiştirilen pırasa ve lahanalardan önce turp getirilebilir. Geniş araziler üzerinde yetiştirilecek ve yağmurlama sulama yapılacaksa, toprak 15–20 cm derinliğinde pullukla sürülür veya belle işlenir. Belleme ve sürme öncesi toprak üzerinde diğer kültürlerden kalma artıklar varsa bunlar temizlenmelidir. Kaba toprak işlemesi sonrası, atılacak ticaret gübreleri serpilir, arkasından discharrow (diskkarov), kaz ayağı veya fireze çekilir. Büyük toprak parçaları kırılırken, ticaret gübreleri de toprağa karıştırılır ve toprak iyice ufalanır, sonra tarla tırmıkla düzeltilir ve ekime geçilir. Küçük işletmelerde salma sulama yapılacaksa, toprak ufalandıktan sonra tava veya sızdırma sulama yapılacaksa tahta yapılır. Tohum ekimi bu tahta veya tavalarda gerçekleştirilir. Tohum ekimi, fındık turplarında 5–15 cm, bayır ve kestane turplarında 10–30 cm sıra arası mesafelerde ve sıra üzeri sık olarak, fındık turplarında 0,5-2 cm, bayır ve kestane turplarında 1,5-3 cm derinliğinde yapılır (Cetvel 16.3). Bitkiler büyüyüp sıklaştığında seyreltmeye tabi tutulur.
Cetvel 16.3. Turpların ekim sıklığı, atılacak tohum miktarı ve derinliği
Turplar / Ekim sıklığı/ Tohum / Ekim derinliği/
Sıra arası/ Sıra üzeri/ miktarı (cm)/
(cm)/ (cm)/ (gr/100 m2)
Erkenci fıdık turpu/ 5-10 / 3-4 / 600-800 / 0,5-1,0
Vakitli fındık turpu / 10-15/ 3-5 / 500-700 1,5-2,0
Erkenci kestane turpu / 10-20 / 5-10 / 200-400 1,5-2,0
Vakitli kestane turpu / 15-25 / 10-15 / 200-300 / 2,0-3,0
Bayır tupu / 20-30 / 15-20 / 80-200/ 2,0-3,0
BİENZ (1964), MACK (1968), OLDENBURG (1979), BLEASDALE (1967), MALACHOWSKİ ve BORNA (1969), URBAN (1971), YANAZAWA (1976), LEE ve NCİHOLS (1978) yaptıkları denemelerde, ekim sıklığının, ekim zamanının, ekim derinliğinin turp kalitesine büyük ölçüde etki yaptığını bulmuşlardır. Ekim derinliği, toprağın nem durumu dikkate alınarak saptanmalıdır. Ekim derinliği ve sıklığının yumrunun şekli üzerine etkisi Cetvel 16.4’te verilmiştir.
Cetvel 16.4. Yuvarlak fındık turpunda tohum derinliğinin yumru şekli üzerine etkisi (HOSSLIN, STEIB ve MAPPES, 1964)
Tohum ekim derinliği/ Yuvarlak / yumru/ Uzun yumru/ Çok uzun yumru/
(cm)/ (%)/ (%)/ (%)
0,5 /54,7/ 25,8/ 19,5
1/ 48,2/ 28,2/ 23.6
2/ 42,8/ 29,7/ 27.5
4/ 39,7/ 32,3/ 28
Ekim derinliği arttıkça yuvarlak turp sayısı azalmakta ve uzun turp sayısı çoğalmaktadır. Çünkü bitki toprak yüzüne çıkarken, tohum ekim derinliğine bağlı olarak hipokotil uzaması meydana geldiğinden, yumrunun uzaması ortaya çıkmaktadır. Aynı şekilde ekim aralığı sıklaştıkça yumrular uzunlaşmakta, ekim sıklığı seyrekleştikçe yumrular yuvarlaklaşmaktadır. Ekim sıklığı ve ekim derinliğinin birlikte etkisi, yumrunun daha da uzamasına neden teşkil etmektedir. Bu durumlar, çeşidin özel formunu bozmakta ve bu bir modifikasyon olarak ortaya çıkmaktadır. Tohum ekimi, daha önce tohumların elekten geçirilmesi, boylara ayrılmasıyla (kalibre edilmesiyle) hasas mibzerlerle rahatça yapılabilir. Tohum şekli düzgün olmadığından, birde tohumlar kalibre edilmezse, ekim sıklığını ve atılan tohum miktarını istenen düzeyde ayarlamak mümkün olmaz. Turp tohumları iri olmasına karşın, şekillerini düzeltmek amacıyla kaplandığı ve sonra normal bir mibzerle atıldığı görülür (Şekil 16.9). Ülkemizde tohum ekimi genelde serpme olarak yapılır. Ancak özenli bahçıvanlar, zaman harcayarak elle, tohumları sıraya atmaya gayret gösterir.
Şekil 16.9. Kaplanmış tohum ekiminden sonra turpların tarlada görünüşü
Tohum ekiminden önce, ot mücadelesi yapılmalıdır. Her ne kadar turp, sürme sırasında kuvvetli bitkiler meydana getirirse de, genede yabani otların büyüme hızına ulaşamadıkları görülür. Otlu bir ortamda, özellikle fındık turplarından istenen kalite ürün elde edilmez. Bu bakımdan çapalama ile mekanik mücadele yapılması yerinde bir bakım işlemdir. Bunun yanında HEIM (1970), turpların 4 yapraklı devresinde, dekara 200–400 gr mesoranil 50 wp atıldığında, ot mücadelesinin kimyasal yoldan yapılabileceğini açıklamaktadır. Turp, büyümesi sırasında da çapalanmalı ve sıra arasını kapanıncaya kadar 2–3 kez daha çapalamaya devam edilmelidir. Daha önce belirttiğimiz gibi turplar tava ve tahta üzerinde yetiştirilir (Şekil 16.10).
Şekil 16.10. Turp tavalarının hazırlanmış şekli.
Tava ve tahtalar uzun ve dar olacak şekilde, tercih edilen ölçüler, tavada 2x5 m, 3x10 m ve tahtada 1,2x3 m, 1,2x5 m, 1,2x10 m boyutlarındadır. Tavalarda salma sulama, tahtalarda sızdırma ve yağmurlama sulama kullanılır (Şekil 16.11).
Şekil 16.11. Turp tohumunun ekiminden sonra yapılan salma sulama
Sulama bir dönemde 4 – 6 kez, kök derinliği ve topraktaki su miktarı dikkate alınarak verilir. Özellikle salma sulamadan sonra, toprakta suyu tutmak, kaymak tabakası oluşturmamak ve ot mücadelesi de yapmak için çapalama yapılır. Fındık turpları sık ekildiğinden ve 15-20 gün içinde büyüyerek mesafeleri kapattıklarından, çapa işlemi daha azdır. Eğer tohum ekimi öncesi kimyasal ot mücadelesi yapılırsa, hiç çapalamaya lüzum kalmaz.
Kestane turplarının Mart’tan başlayarak Eylül sonuna, bayır turplarının Mayıs’tan başlayarak Ağustos ortalarına kadar tohumları ekilir. İstenirse 1–2 kez aynı tarlada arka arkaya yetiştiriciliği yapılır. Oysa fındık turpları 1,5–2 ayda bir tohumları yeniden ekilerek, bir yıl içinde 5–6 kez arka arkaya getirilebilir.
Ekim zamanının büyük önemi vardır. Ekim zamanı iyi ayarlanmayacak olursa turpların kalitesi bozulur. Bitkilerin erken çiçeklenmesi, yumru kalitesi ve daha birçok özellikleri üzerine sıcak ve soğuğun olumsuz etkileri vardır. Başta, bu konular için geniş bilgi verildiğinden burada tekrar edilmemiştir.