Tweet
HAVUÇ Yetiştirme Tekniği
Havuç direkt tohumla yetiştirilir. Avrupa ve Amerika’da bazı işletmelerin tohumu önce yastığa ektiği ve sonra elde olunan fidelerin tarlaya dikildiği de görülür. Havuç tohumları küçük ve çimlenme oranı düşük olduğundan ve ayrıca çevre koşullarından fazla etkilendiğinden, toprak çok iyi hazırlanmalıdır. Bu amaçla tarla yetiştirilecek havucun kök uzunluğu dikkate alınarak ve buna göre derinlik ayarı yapılarak 1–2 defa işlenir. Avrupa çeşitlerinde 10–20 cm, bizim yerli çeşitlerde 20–25 cm derinlik yeterlidir. Derin işlemede toprağın alt yapısı dikkate alınmalı, alt yapısı kötü toprakları devirerek işleme yerine, yırtarak işleme şekli kullanılmalıdır. Birinci işlemeden sonra çok iyi yanmış ahır gübresi serpilip, ikinci işlemede gübre toprağa güzelce karıştırılmalıdır. Toprak iyice ufalanmalı, düzeltilmeli ve sonra tohum ekimi yapılmalıdır. Yağmurlama sulama kullanılacaksa, arazi üzerinde ayrıca parselasyon yapmaya gerek kalmaz. Salma sulama yapılacaksa tava, ancak bu sulama şekli toprağı sıkıştırdığı ve yumru şeklini bozduğu için pek tavsiye edilmez, onun yerine sızdırma sulama uygulamak yerinde olur ve sızdırma sulama için tahtalar hazırlanır. Bir çok halde parselasyon önceden yapılmaz, bitkiler toprak yüzüne çıktığında ve belli bir büyüklüğü aldığında, sıra arasında boğaz doldurma işlemi yapılarak açılan karıklara su verilir. Tohumların çimlenmesine ve sürmesine, yabancı otların etkisi büyüktür. Bir yıl önce tarlada lahana ve patates gibi bitkiler bulunuyorsa, bunlar toprak yüzünü kapattıklarından ve çapa bitkisi olup çapalandıklarından, topraktaki yabancı ot yüzdesi oldukça azdır. Ama toprağı kapatmayan ve az çapa isteyen bir bitkiden sonra havuç üretiminde yabancı ot, bir sorun olabilir. Yabancı ot mücadelesi sırasında yine havuç sineğine karşı ilaç da atılmalıdır. Sineklere karşı Duplexan, yabancı otlara karşı Hedolit (DNDC), Elbanil (Chlorprophan-CIPC), Probanil (Chloroprophan–Propazin), Uvon (Prometryn) kullanılır. Havuçta kimyasal maddelerin yardımı ile tesirli ve ekonomik yabancı ot kontrolü mümkündür. Yabancı ot kontrolü 2 devrede yapılabilir. Zaten uygulanan kimyasal maddelerde bu iki devreye göre önerilmektedir. Ekim öncesi toprak ilaçlamasında kullanılan ilaçlar genellikle sıvıdır. Toprak hazırlığı sırasında ilaçlar her türlü pülverizatörle, suyla karıştırılarak toprağa püskürtülür. Toprak tipine göre atılacak ilaç miktarı değişmektedir. İlaç atıldıktan sonra, toprak 5–8 cm derinliğinde işlenir ve ilaç toprağa karıştırılır, akabinde tırmıklanır, temizlenir ve hemen tohum ekimine geçilir. İlk ilaçlamayla, bazı yabancı otların havuç hasadı sonuna kadar çıkması engellenebilmekte, bazılarına ise etki yapılamamaktadır. Etkisiz kalınan yabancı otlar için ikinci bir ilaçlama uygun olur. Bunun için havuç tohumları çimlendikten ve bitkiler 2–4 yapraklı devreye geldiğinde veya kök çapı 3–3,5 cm olunca, stoddart çözeltisi (stoddart Solvent) atılır. Bu çözelti bir petrol ürünüdür. Kuru temizleme sanayiinde ve boya inceltmede kullanılır. Bu çözeltiden dönüme 50–100 kg verilmelidir. Uygulama, sıra aralarına püskürtme şeklinde olur. Yabancı otlar oldukça küçükken yapılırsa, mücadele iyi sonuç verir. Bütün tek yıllık yabancı otlar ve çayır otları öldürülür. İlaçlama havuç hasadına yakın yapılırsa, köklerde yağımsı bir tat oluşur. Bu tadın ortaya çıkmaması için, kök çapları 3–3,5 cm’yi geçmeden önce ilaçlama yapılmadır. İlk ilaçlamadan sonra tarla çok otlu ise ve ikinci ilaçlama için zaman geçmişse sıralar arasındaki otlar, mekanik yolla öldürülmelidir. Yetiştirme devresinde yapılan 1-2 ilaçlama veya bir ilaçlama ve 1-2 mekanik işleme (çapalama) yabancı ot kontrolünü en iyi şekilde sağlar.
Havuç ekim zamanı, sıcaklık durumuna, çeşit özelliğine, çiftçinin ürünü satmak istediği tarihe ve bölgelerin iklim durumuna göre değişir. Genellikle Şubat ayından başlamak üzere Kasım ayı sonuna kadar ekim yapılabilir. Yani toprağın işlenebileceği en erken ilkbahar ayı ile ekim, bakım ve hasat işlemlerinin zarar görmeyeceği en geç sonbahar ayı arasında havuç ekilebilir. Ticari yetiştiricilik yapılan bahçelerde daha çok iklim şartlarının uygun olduğu yerlerde bahçıvanlar devamlı havuç hasat edebilmek ve ürünü partiler halinde değerlendirebilmek üzere 2–3 hafta ara ile tohumları atar. Havuç tohumları dikenli olduğundan, dikenler birbirinin içine girer, birkaç tohum bir arada bulunur. Ekim öncesi avuç veya bir bez torba içinde tohumlar ovalanıp dikenleri kırılmalı ve ekim sırasında tohumun tek tek düşmesi sağlanmalıdır. Ayrıca bu tohum kaplanacak olursa, ekim işlemi daha düzgün ve kolay yapılır, daha az tohum kullanılır (GÜNAY 1977). Havuç tohumları serpme ve sırayla olmak üzere iki şekilde ekilir. Serpme tohum ekimi daha çok tavalara yapılır. Serpme ekimde, tohumların toplu düşmemesini önlemek için, tohumlar toprak veya kumla karıştırılıp, eli alışkın biri tarafından atılır. Üzerleri 1–2 cm harçlı toprakla örtülür ve tahta tokmakla bastırılıp, can suyu verilir. Çok geniş yetiştiricilik yapılan yerlerde harçlı toprak atılması mümkün olmadığından, toprağın üst kısmı 1 cm derinliğinde hafifçe karıştırılır. Arkasından yağmurlama sulamayla su verilir. Böylece tohumlar daha iyi toprağa karışır ve toprağa sıkışmış olur. Serpme tohum ekiminde hem tohum ziyanı olur, hem de çimlenen tohumlardan genç bitkiler düzensiz aralıkla çıkar. Bu ise bakım işlemlerini zorlaştırır ve havuçların şeklinin çok değişik olmasına neden olur. Bizde, hazırlanan tava ve tahtalara üzerine yapılacak sıraya ekimde, yetiştirilecek çeşidin özelliklerine (kök boyu, kök genişliği ve kök şekline) göre, sıra arası ayarlanan markörle veya toprağı çizen bir aletle, açılan küçük karık sıraları içine sık veya belli aralıklarla tohumlar atılır. Sıraların üzerinden taban tahtası çekilerek, tohumların üzeri toprakla kapatılır ve aynı anda bastırılır. Havuç tohumları diğer sebze tohumlarına göre küçüktür. Topraktaki çimlenmesi yavaş ve düzgün değildir. Genç fideler zayıf, küçük ve incedir. Birinci hakiki yaprakları çıkıncaya kadar çok kuvvetsiz ve çevre şartlarına dayanıksızdır. Bu nedenlerden tohum ekimi çok dikkatli yapılmalıdır. Ekim sırasında tohumlar 4 cm’den derine ekilmemelidir. Çünkü, küçük olan tohumlar çimlenirken üzerindeki kalın toprak tabakasını delip toprak yüzüne çıkmakta güçlük çeker. Kusurlu ve derin ekim, zayıf oluşan köklerle az ürün alınmasına neden olur. Dış ülkelerde küçük tohumları atan hassas mibzer veya kaplanmış tohumlarda normal mibzer kullanılır. Ekim sırasında, ekim derinliği ve sıra arası, sıra üzeri mesafeleri ve atılan tohum miktarı önem kazanır. Normal hallerde 0,5-3 cm arasında derinlik uygulanır. Bu konuda HÖSSLİN, STEİB ve MAPPES (1964), Cetvel 18.3’deki sonuçları vermektedir. Cetveldeki sonuçlara göre, derinlik 2–3 cm olunca tohumun çimlenmesi daha iyi olmakta, hele yabancı ot ilacı kullanılmışsa bu derinlik, havuç veriminin artmasına büyük etki yapmaktadır. Havuç tohumlarının sürmesi diğer bazı sebze tohumlarına göre geç olur. Sürme zamanı ekim derinliğine, çevre şartlarına ve çeşidin özelliğine göre değişmekle beraber 10–25 gün arasında değişir.
Cetvel 18.3. Havuç tohumlarının ekim derinliği (12,6 m2’lik alanda)
Ekim derinliği (cm) / Çimlenme oranı (%)/ Ot ilacı atılmadan / ürün miktarı (kg)/ Ot ilacı atılarak / (Prevenol 56) ürün miktarı (kg)
0,5/ 12,2/ 79/ 28
1/ 16/ 91/ 58
2/ 20,7/ 103/ 79
3/ 21,4/ 104/ 89
Havuç tohumlarının çimlenmesine ve sürmesine tohum büyüklüğü de etki yapar. Düzgün bir ürün için, aynı büyüklükteki tohumların ekimi gerekir. Aynı çeşidin büyük ve küçük tohumlarının karışık ekimi, çimlenmenin ve sürmenin düzensiz meydana gelmesine, dolayısıyla bitkilerin farklı büyüklükler almasına, bakım işlerinin düzenli yürütülmemesine, olgunlaşmanın farklılaşmasına, aynı anda yapılmamasına, yapılsa bile değişik kalitede ürün hasadına ve hasat sayısının çoğalmasına yol açar. Atılacak tohum miktarı da önemlidir (Cetvel 18.4).
Cetvel 18.4. Havuçta atılacak tohum miktarı (8 m2’lik alandan)
Tohum miktarı (kg/hek)/ Parselde havuç ağırlığı (gr) / Parselde Toplam ürün (kg)/ Parselde satılabilir ürün (kg)
5/ 39/ 36,9/ 22,8
6/ 34/ 36,2/ 23,8
7/ 31/ 37,3/ 24,7
8/ 28/ 37,2/ 24,8
9/ 26/ 39/ 25
Yapılan araştırmada hektara 5–9 kg arasında tohum atılmaktadır. Tohumluğun, 9 kg gibi fazla miktarda atılması, havucun fazla iri olmasını önlemekte, toplam ve satılabilir ürün miktarını artırmakta ve pazar kalitesini yükseltmektedir. Tohumluğun 5 kg gibi az miktarda atılması, havuç iriliğini artırmakta, toplam ve satılabilir ürün miktarını azaltmakta ve kaliteyi düşürmektedir (HÖSSLİN, STEİB ve MAPPES 1964).
Ankara Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünde yapılan bir doktora çalışmasında, KARACA da (1978) aynı sonuçları bulmuştur. Ekim sıklığının belli ölçüde artması ürün miktarını ve kaliteyi yükseltmekte, ekim sıklığının azalması, ürün miktarını ve kaliteyi azaltmaktadır. Araştırıcı üç değişik havuç çeşidinde, farklı sıra aralıklarının, yani ekim sıklığının etkisini incelemiştir. Bu yapılan araştırmada 2–4–6–8–12–15 cm sıra üzeri ve 10–20–40 cm sıra arası mesafeleri denenmiş, sonuçta kısa ve orta boylu havuçlar için 2x10 cm ve 2x20 cm aralıklar en yüksek verim ve kaliteyi vermiştir. Uzun bir çeşit olan Beypazarı’nda ise bu durum, 6x10, 8x10 cm ve 6x20, 8x20 cm mesafelerden alınmıştır.
Havuç direkt tohumla yetiştirilir. Avrupa ve Amerika’da bazı işletmelerin tohumu önce yastığa ektiği ve sonra elde olunan fidelerin tarlaya dikildiği de görülür. Havuç tohumları küçük ve çimlenme oranı düşük olduğundan ve ayrıca çevre koşullarından fazla etkilendiğinden, toprak çok iyi hazırlanmalıdır. Bu amaçla tarla yetiştirilecek havucun kök uzunluğu dikkate alınarak ve buna göre derinlik ayarı yapılarak 1–2 defa işlenir. Avrupa çeşitlerinde 10–20 cm, bizim yerli çeşitlerde 20–25 cm derinlik yeterlidir. Derin işlemede toprağın alt yapısı dikkate alınmalı, alt yapısı kötü toprakları devirerek işleme yerine, yırtarak işleme şekli kullanılmalıdır. Birinci işlemeden sonra çok iyi yanmış ahır gübresi serpilip, ikinci işlemede gübre toprağa güzelce karıştırılmalıdır. Toprak iyice ufalanmalı, düzeltilmeli ve sonra tohum ekimi yapılmalıdır. Yağmurlama sulama kullanılacaksa, arazi üzerinde ayrıca parselasyon yapmaya gerek kalmaz. Salma sulama yapılacaksa tava, ancak bu sulama şekli toprağı sıkıştırdığı ve yumru şeklini bozduğu için pek tavsiye edilmez, onun yerine sızdırma sulama uygulamak yerinde olur ve sızdırma sulama için tahtalar hazırlanır. Bir çok halde parselasyon önceden yapılmaz, bitkiler toprak yüzüne çıktığında ve belli bir büyüklüğü aldığında, sıra arasında boğaz doldurma işlemi yapılarak açılan karıklara su verilir. Tohumların çimlenmesine ve sürmesine, yabancı otların etkisi büyüktür. Bir yıl önce tarlada lahana ve patates gibi bitkiler bulunuyorsa, bunlar toprak yüzünü kapattıklarından ve çapa bitkisi olup çapalandıklarından, topraktaki yabancı ot yüzdesi oldukça azdır. Ama toprağı kapatmayan ve az çapa isteyen bir bitkiden sonra havuç üretiminde yabancı ot, bir sorun olabilir. Yabancı ot mücadelesi sırasında yine havuç sineğine karşı ilaç da atılmalıdır. Sineklere karşı Duplexan, yabancı otlara karşı Hedolit (DNDC), Elbanil (Chlorprophan-CIPC), Probanil (Chloroprophan–Propazin), Uvon (Prometryn) kullanılır. Havuçta kimyasal maddelerin yardımı ile tesirli ve ekonomik yabancı ot kontrolü mümkündür. Yabancı ot kontrolü 2 devrede yapılabilir. Zaten uygulanan kimyasal maddelerde bu iki devreye göre önerilmektedir. Ekim öncesi toprak ilaçlamasında kullanılan ilaçlar genellikle sıvıdır. Toprak hazırlığı sırasında ilaçlar her türlü pülverizatörle, suyla karıştırılarak toprağa püskürtülür. Toprak tipine göre atılacak ilaç miktarı değişmektedir. İlaç atıldıktan sonra, toprak 5–8 cm derinliğinde işlenir ve ilaç toprağa karıştırılır, akabinde tırmıklanır, temizlenir ve hemen tohum ekimine geçilir. İlk ilaçlamayla, bazı yabancı otların havuç hasadı sonuna kadar çıkması engellenebilmekte, bazılarına ise etki yapılamamaktadır. Etkisiz kalınan yabancı otlar için ikinci bir ilaçlama uygun olur. Bunun için havuç tohumları çimlendikten ve bitkiler 2–4 yapraklı devreye geldiğinde veya kök çapı 3–3,5 cm olunca, stoddart çözeltisi (stoddart Solvent) atılır. Bu çözelti bir petrol ürünüdür. Kuru temizleme sanayiinde ve boya inceltmede kullanılır. Bu çözeltiden dönüme 50–100 kg verilmelidir. Uygulama, sıra aralarına püskürtme şeklinde olur. Yabancı otlar oldukça küçükken yapılırsa, mücadele iyi sonuç verir. Bütün tek yıllık yabancı otlar ve çayır otları öldürülür. İlaçlama havuç hasadına yakın yapılırsa, köklerde yağımsı bir tat oluşur. Bu tadın ortaya çıkmaması için, kök çapları 3–3,5 cm’yi geçmeden önce ilaçlama yapılmadır. İlk ilaçlamadan sonra tarla çok otlu ise ve ikinci ilaçlama için zaman geçmişse sıralar arasındaki otlar, mekanik yolla öldürülmelidir. Yetiştirme devresinde yapılan 1-2 ilaçlama veya bir ilaçlama ve 1-2 mekanik işleme (çapalama) yabancı ot kontrolünü en iyi şekilde sağlar.
Havuç ekim zamanı, sıcaklık durumuna, çeşit özelliğine, çiftçinin ürünü satmak istediği tarihe ve bölgelerin iklim durumuna göre değişir. Genellikle Şubat ayından başlamak üzere Kasım ayı sonuna kadar ekim yapılabilir. Yani toprağın işlenebileceği en erken ilkbahar ayı ile ekim, bakım ve hasat işlemlerinin zarar görmeyeceği en geç sonbahar ayı arasında havuç ekilebilir. Ticari yetiştiricilik yapılan bahçelerde daha çok iklim şartlarının uygun olduğu yerlerde bahçıvanlar devamlı havuç hasat edebilmek ve ürünü partiler halinde değerlendirebilmek üzere 2–3 hafta ara ile tohumları atar. Havuç tohumları dikenli olduğundan, dikenler birbirinin içine girer, birkaç tohum bir arada bulunur. Ekim öncesi avuç veya bir bez torba içinde tohumlar ovalanıp dikenleri kırılmalı ve ekim sırasında tohumun tek tek düşmesi sağlanmalıdır. Ayrıca bu tohum kaplanacak olursa, ekim işlemi daha düzgün ve kolay yapılır, daha az tohum kullanılır (GÜNAY 1977). Havuç tohumları serpme ve sırayla olmak üzere iki şekilde ekilir. Serpme tohum ekimi daha çok tavalara yapılır. Serpme ekimde, tohumların toplu düşmemesini önlemek için, tohumlar toprak veya kumla karıştırılıp, eli alışkın biri tarafından atılır. Üzerleri 1–2 cm harçlı toprakla örtülür ve tahta tokmakla bastırılıp, can suyu verilir. Çok geniş yetiştiricilik yapılan yerlerde harçlı toprak atılması mümkün olmadığından, toprağın üst kısmı 1 cm derinliğinde hafifçe karıştırılır. Arkasından yağmurlama sulamayla su verilir. Böylece tohumlar daha iyi toprağa karışır ve toprağa sıkışmış olur. Serpme tohum ekiminde hem tohum ziyanı olur, hem de çimlenen tohumlardan genç bitkiler düzensiz aralıkla çıkar. Bu ise bakım işlemlerini zorlaştırır ve havuçların şeklinin çok değişik olmasına neden olur. Bizde, hazırlanan tava ve tahtalara üzerine yapılacak sıraya ekimde, yetiştirilecek çeşidin özelliklerine (kök boyu, kök genişliği ve kök şekline) göre, sıra arası ayarlanan markörle veya toprağı çizen bir aletle, açılan küçük karık sıraları içine sık veya belli aralıklarla tohumlar atılır. Sıraların üzerinden taban tahtası çekilerek, tohumların üzeri toprakla kapatılır ve aynı anda bastırılır. Havuç tohumları diğer sebze tohumlarına göre küçüktür. Topraktaki çimlenmesi yavaş ve düzgün değildir. Genç fideler zayıf, küçük ve incedir. Birinci hakiki yaprakları çıkıncaya kadar çok kuvvetsiz ve çevre şartlarına dayanıksızdır. Bu nedenlerden tohum ekimi çok dikkatli yapılmalıdır. Ekim sırasında tohumlar 4 cm’den derine ekilmemelidir. Çünkü, küçük olan tohumlar çimlenirken üzerindeki kalın toprak tabakasını delip toprak yüzüne çıkmakta güçlük çeker. Kusurlu ve derin ekim, zayıf oluşan köklerle az ürün alınmasına neden olur. Dış ülkelerde küçük tohumları atan hassas mibzer veya kaplanmış tohumlarda normal mibzer kullanılır. Ekim sırasında, ekim derinliği ve sıra arası, sıra üzeri mesafeleri ve atılan tohum miktarı önem kazanır. Normal hallerde 0,5-3 cm arasında derinlik uygulanır. Bu konuda HÖSSLİN, STEİB ve MAPPES (1964), Cetvel 18.3’deki sonuçları vermektedir. Cetveldeki sonuçlara göre, derinlik 2–3 cm olunca tohumun çimlenmesi daha iyi olmakta, hele yabancı ot ilacı kullanılmışsa bu derinlik, havuç veriminin artmasına büyük etki yapmaktadır. Havuç tohumlarının sürmesi diğer bazı sebze tohumlarına göre geç olur. Sürme zamanı ekim derinliğine, çevre şartlarına ve çeşidin özelliğine göre değişmekle beraber 10–25 gün arasında değişir.
Cetvel 18.3. Havuç tohumlarının ekim derinliği (12,6 m2’lik alanda)
Ekim derinliği (cm) / Çimlenme oranı (%)/ Ot ilacı atılmadan / ürün miktarı (kg)/ Ot ilacı atılarak / (Prevenol 56) ürün miktarı (kg)
0,5/ 12,2/ 79/ 28
1/ 16/ 91/ 58
2/ 20,7/ 103/ 79
3/ 21,4/ 104/ 89
Havuç tohumlarının çimlenmesine ve sürmesine tohum büyüklüğü de etki yapar. Düzgün bir ürün için, aynı büyüklükteki tohumların ekimi gerekir. Aynı çeşidin büyük ve küçük tohumlarının karışık ekimi, çimlenmenin ve sürmenin düzensiz meydana gelmesine, dolayısıyla bitkilerin farklı büyüklükler almasına, bakım işlerinin düzenli yürütülmemesine, olgunlaşmanın farklılaşmasına, aynı anda yapılmamasına, yapılsa bile değişik kalitede ürün hasadına ve hasat sayısının çoğalmasına yol açar. Atılacak tohum miktarı da önemlidir (Cetvel 18.4).
Cetvel 18.4. Havuçta atılacak tohum miktarı (8 m2’lik alandan)
Tohum miktarı (kg/hek)/ Parselde havuç ağırlığı (gr) / Parselde Toplam ürün (kg)/ Parselde satılabilir ürün (kg)
5/ 39/ 36,9/ 22,8
6/ 34/ 36,2/ 23,8
7/ 31/ 37,3/ 24,7
8/ 28/ 37,2/ 24,8
9/ 26/ 39/ 25
Yapılan araştırmada hektara 5–9 kg arasında tohum atılmaktadır. Tohumluğun, 9 kg gibi fazla miktarda atılması, havucun fazla iri olmasını önlemekte, toplam ve satılabilir ürün miktarını artırmakta ve pazar kalitesini yükseltmektedir. Tohumluğun 5 kg gibi az miktarda atılması, havuç iriliğini artırmakta, toplam ve satılabilir ürün miktarını azaltmakta ve kaliteyi düşürmektedir (HÖSSLİN, STEİB ve MAPPES 1964).
Ankara Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünde yapılan bir doktora çalışmasında, KARACA da (1978) aynı sonuçları bulmuştur. Ekim sıklığının belli ölçüde artması ürün miktarını ve kaliteyi yükseltmekte, ekim sıklığının azalması, ürün miktarını ve kaliteyi azaltmaktadır. Araştırıcı üç değişik havuç çeşidinde, farklı sıra aralıklarının, yani ekim sıklığının etkisini incelemiştir. Bu yapılan araştırmada 2–4–6–8–12–15 cm sıra üzeri ve 10–20–40 cm sıra arası mesafeleri denenmiş, sonuçta kısa ve orta boylu havuçlar için 2x10 cm ve 2x20 cm aralıklar en yüksek verim ve kaliteyi vermiştir. Uzun bir çeşit olan Beypazarı’nda ise bu durum, 6x10, 8x10 cm ve 6x20, 8x20 cm mesafelerden alınmıştır.
Comment